Phương Pháp Nghiên Cứu Viết Luận Văn Luận Án Ngành Luật: Hướng Dẫn và Tài Liệu Tham Khảo

Nghiên cứu luật hiệu quả: Phương pháp viết luận văn, luận án, sách tham khảo. Tìm hiểu quy trình, kỹ năng, tài liệu cần thiết cho thành công.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Công Giao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Phương Pháp Nghiên Cứu Viết Luận Văn Luận Án Ngành Luật
• Loại tài liệu: Sách tham khảo
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• GIỚI THIỆU
• 1. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu trong khoa học xã hội: Khái niệm, nội dung, kinh nghiệm áp dụng
• 1.1. Phương pháp luận nghiên cứu khoa học xã hội
• 1.2. Các phương pháp nghiên cứu khoa học
• 1.2.1. Khái niệm phương pháp nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Các phương pháp lô gíc chung
• 1.2.3. Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết
• 2. Phương pháp luận nghiên cứu luật học
• 2.1. Phương pháp luận nghiên cứu luật học truyền thống
• 2.2. Phương pháp luận nghiên cứu luật học phi truyền thống
• 2.3. Lý thuyết của pháp luật tự nhiên
• 3. Chọn chủ đề, xây dựng đề cương nghiên cứu khoa học
• 4. Tìm kiếm, thu thập, phân tích dữ liệu, tài liệu và viết tổng quan tình hình nghiên cứu về đề tài
• 5. Một số kinh nghiệm nghiên cứu luật
• 6. Viết luận là gì? Phương pháp viết luận án tiến sĩ
• 7. Lựa chọn đề tài nghiên cứu khoa học
• 8. Dàn ý nghiên cứu và triển khai dàn ý nghiên cứu
• 9. Xác định câu hỏi nghiên cứu xây dựng và chứng minh luận điểm khoa học
• 10. Trung thực và trích dẫn trong nghiên cứu khoa học
• 11. Trích dẫn trong nghiên cứu khoa học pháp lý – nguyên tắc, cách thức và bình luận
• 12. Một số vấn đề về xây dựng đề cương và trích dẫn trong luận văn, luận án
• 13. Tìm nguồn và trích dẫn nguồn từ Internet trong nghiên cứu luật học
• 14. Khai thác và sử dụng thông tin, nguồn tài liệu tham khảo trên Internet trong viết luận văn, luận án
• 15. Những nội dung cơ bản của quy tắc trích dẫn nguồn theo phong cách Harvard và Bộ quy tắc Bluebook
• 16. Cách trích dẫn và lập danh sách tài liệu tham khảo theo chuẩn Chicago
• 17. Tiêu chuẩn trích dẫn trong nghiên cứu luật học của Đại học Oxford
• 18. Một số khía cạnh thực tiễn cần chú ý khi viết luận văn, luận án
• 19. Một số vấn đề đáng lưu ý khi viết luận văn thạc sỹ luật học
• 20. Một số yêu cầu khi nghiên cứu luật học
• 21. Những yêu cầu về luận văn thạc sỹ và luận án tiến sỹ ở Đại học quốc gia Hà Nội
• 22. Một số kinh nghiệm về nghiên cứu tiến sĩ luật ở Australia

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp nghiên cứu viết luận văn luận án ngành luật

Nghiên cứu viết luận văn, luận án ngành luật là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu không chỉ là công cụ mà còn là nền tảng giúp nghiên cứu sinh, học viên cao học có thể tiếp cận và giải quyết các vấn đề pháp lý một cách hiệu quả. Việc nắm vững các phương pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và kết quả cuối cùng của luận văn, luận án.

1.1. Khái niệm và vai trò của phương pháp nghiên cứu trong ngành luật

Phương pháp nghiên cứu trong ngành luật là tập hợp các quy tắc và cách thức nhằm tìm ra sự thật về các vấn đề pháp lý. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các luận điểm và chứng minh các giả thuyết trong nghiên cứu.

1.2. Các loại phương pháp nghiên cứu phổ biến trong ngành luật

Có nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau trong ngành luật, bao gồm phương pháp phân tích, phương pháp so sánh và phương pháp mô hình hóa. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và hạn chế riêng, phù hợp với từng loại nghiên cứu cụ thể.

II. Những thách thức trong nghiên cứu viết luận văn luận án ngành luật

Việc viết luận văn, luận án ngành luật thường gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là thiếu kiến thức và kỹ năng nghiên cứu. Nghiên cứu sinh và học viên cao học thường gặp khó khăn trong việc xác định chủ đề, thu thập tài liệu và phân tích dữ liệu. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ của nghiên cứu.

2.1. Thiếu kiến thức về phương pháp nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu sinh không nắm vững các phương pháp nghiên cứu, dẫn đến việc áp dụng sai cách hoặc không hiệu quả. Điều này có thể làm giảm chất lượng của luận văn, luận án.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập và phân tích dữ liệu

Việc tìm kiếm tài liệu tham khảo và dữ liệu pháp lý phù hợp là một thách thức lớn. Nghiên cứu sinh cần có kỹ năng tìm kiếm thông tin và phân tích dữ liệu để xây dựng luận điểm vững chắc.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả cho luận văn luận án ngành luật

Để viết luận văn, luận án ngành luật hiệu quả, nghiên cứu sinh cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu đúng đắn sẽ giúp tối ưu hóa quá trình nghiên cứu và nâng cao chất lượng sản phẩm cuối cùng.

3.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp

Phương pháp phân tích giúp tách rời các yếu tố của vấn đề nghiên cứu, trong khi phương pháp tổng hợp giúp kết nối các yếu tố này lại với nhau để tạo ra cái nhìn tổng quát hơn.

3.2. Phương pháp so sánh trong nghiên cứu luật

Phương pháp so sánh cho phép nghiên cứu sinh đối chiếu các quy định pháp luật khác nhau, từ đó rút ra những điểm tương đồng và khác biệt, giúp làm rõ vấn đề nghiên cứu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp nghiên cứu trong ngành luật

Các phương pháp nghiên cứu không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giải quyết các vấn đề pháp lý. Nghiên cứu sinh có thể áp dụng các phương pháp này để phân tích các vụ án thực tế, từ đó rút ra bài học và kinh nghiệm cho bản thân.

4.1. Phân tích các vụ án thực tế

Việc áp dụng phương pháp nghiên cứu vào phân tích các vụ án thực tế giúp nghiên cứu sinh hiểu rõ hơn về cách thức áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

4.2. Xây dựng các luận điểm pháp lý vững chắc

Thông qua việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu, nghiên cứu sinh có thể xây dựng các luận điểm pháp lý vững chắc, góp phần nâng cao chất lượng luận văn, luận án.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu ngành luật

Nghiên cứu viết luận văn, luận án ngành luật đang ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh phát triển của xã hội. Việc nắm vững các phương pháp nghiên cứu sẽ giúp nghiên cứu sinh nâng cao chất lượng nghiên cứu và đóng góp tích cực vào lĩnh vực pháp lý. Tương lai của nghiên cứu ngành luật sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp nghiên cứu một cách hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong ngành luật

Nghiên cứu trong ngành luật không chỉ giúp nâng cao kiến thức mà còn góp phần vào việc phát triển hệ thống pháp luật và cải cách tư pháp.

5.2. Xu hướng phát triển phương pháp nghiên cứu trong ngành luật

Trong tương lai, các phương pháp nghiên cứu sẽ tiếp tục được cải tiến và phát triển, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội và thực tiễn pháp lý.

Nội dung chính

Phân Tích Giáo Trình: Phương Pháp Nghiên Cứu, Viết Luận Văn, Luận Án Ngành Luật

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Phương pháp nghiên cứu, viết luận văn, luận án ngành luật" là công trình sách tham khảo học thuật chuyên khảo do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2015, dưới sự đồng chủ biên của PGS.TS. Vũ Công Giao và PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh. Công trình được hình thành trên cơ sở tập hợp và phát triển các tham luận từ Hội thảo tập huấn về phương pháp nghiên cứu khoa học ngành luật do Bộ môn Hiến pháp - Hành chính và Bộ môn Lý luận - Lịch sử Nhà nước & Pháp luật (Khoa Luật - ĐHQGHN) tổ chức ngày 06/06/2015, có sự phối hợp chuyên môn của Viện Chính sách công và Pháp luật (IPL).

          HỆ THỐNG KHOA HỌC PHÁP LÝ
                     │
    ┌────────────────┴────────────────┐
    ▼                                 ▼
Khoa học pháp lý cơ sở          Khoa học pháp lý chuyên ngành
- Triết học pháp luật           - Luật Hiến pháp, Hành chính
- Lý luận Nhà nước & Pháp luật  - Luật Dân sự, Hình sự
- Lịch sử NN & PL, Luật so sánh - Luật Kinh doanh, Quốc tế

Trong chương trình đào tạo luật học từ bậc cử nhân đến sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ), tài liệu đóng vai trò định hình phương pháp luận và kỹ thuật nghiên cứu văn bản pháp lý cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật. Mục tiêu đào tạo của tài liệu là cung cấp hệ thống tri thức về nhận thức luận khoa học xã hội, phân định các trường phái tư tưởng pháp lý, chuẩn hóa quy trình xác định đề tài, xây dựng đề cương và rèn luyện kỹ năng trích dẫn học thuật. Điểm đặc thù của công trình là sự kết hợp giữa lý thuyết nghiên cứu hàn lâm và các hướng dẫn thao tác kỹ thuật cụ thể từ 22 bài viết của các chuyên gia, giảng viên đầu ngành trong và ngoài nước.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu được kết cấu thành 22 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu, phát triển theo tiến trình logic từ phương pháp luận tổng quát đến kỹ thuật viết học thuật cụ thể:

TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LÝ THEO TÀI LIỆU
1. Phương pháp luận (Đào Trí Úc, Nguyễn Đăng Dung)
   └── Xác lập cơ sở triết học & trường phái lý thuyết
2. Xác định đề tài & Câu hỏi (Hoàng Thị Kim Quế, Đặng Minh Tuấn, Maleiha Malik)
   └── Sàng lọc theo tiêu chuẩn FINER & phân loại sản phẩm khoa học
3. Xây dựng dàn ý & Luận điểm (Nguyễn Hoàng Anh, Nguyễn Bích Thảo)
   └── 4 mô hình dàn ý: Chuyên đề, Biện chứng, Phân tích, So sánh
4. Chuẩn hóa trích dẫn & Trình bày (Vũ Công Giao, Trần Kiên, Bluebook, Harvard...)
   └── Liêm chính học thuật & kỹ thuật tham chiếu nguồn

• Chuyên đề 1 (GS.TSKH. Đào Trí Úc): Phân tích khái niệm phương pháp luận khoa học xã hội, hệ thống phương pháp logic chung (tư duy trừu tượng, phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, mô hình hóa, phân loại) và phương pháp nghiên cứu lý thuyết (hệ thống, cấu trúc - chức năng, giao tiếp - điều khiển học, so sánh).
• Chuyên đề 2 (GS.TS. Nguyễn Đăng Dung): Phân biệt phương pháp luận nghiên cứu luật học truyền thống (luật tự nhiên, thực chứng pháp lý, luật học Mác-xít, luật so sánh) và phi truyền thống (luật và kinh tế, xã hội học pháp luật, chính sách công). Giới thiệu khung phân tích lập pháp ROCCIPI (Rules, Opportunity, Capacity, Communication, Interest, Process, Ideology) của Seidman.
• Chuyên đề 3 & 7 (GS.TS. Hoàng Thị Kim Quế, TS. Đặng Minh Tuấn): Quy trình phát hiện vấn đề, các tiêu chí đánh giá đề tài nghiên cứu theo tiêu chuẩn FINER (Feasible, Interesting, Novel, Ethical, Relevant) và các bước xác lập giới hạn nghiên cứu.
• Chuyên đề 6 (GS. Maleiha Malik - King's College London): Kỹ thuật phân tích câu hỏi nghiên cứu tiến sĩ, cấu trúc luận án 3 phần (Mở đầu - Luận điểm - Kết luận) và phương thức hành văn học thuật khách quan.
• Chuyên đề 8 (PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh): Phân loại và cấu trúc 4 mô hình dàn ý nghiên cứu điển hình: dàn ý chuyên đề, dàn ý biện chứng/bình luận (thèse - antithèse - synthèse), dàn ý phân tích (hiện tượng - nguyên nhân - hậu quả - giải pháp) và dàn ý so sánh.
• Chuyên đề 10 đến 17: Hệ thống hóa các nguyên tắc liêm chính học thuật, cơ chế kiểm tra trùng lặp (Turnitin), quy tắc khai thác dữ liệu số và kỹ thuật trích dẫn theo các chuẩn quốc tế: Harvard, The Bluebook, Chicago và OSCOLA (Oxford).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu cung cấp nền tảng tri thức lý luận pháp lý qua các hệ thống học thuyết:

• Trường phái Luật tự nhiên (Lex Naturalis): Khảo sát tư tưởng từ Cổ đại Hy - La (Plato, Aristotle, Cicero) đến thời kỳ Khai sáng (Thomas Aquinas, Hugo Grotius, Thomas Hobbes, John Locke) về các giá trị công lý, quyền tự nhiên được phản ánh trong các văn kiện như Magna Carta hay Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ 1776.
• Trường phái Thực chứng pháp lý (Legal Positivism): Khái quát tiến trình từ Auguste Comte đến trường phái Thực chứng logic Viên (Áo), phân tích giới hạn của luật thành văn qua các bài học lịch sử pháp luật thời kỳ Đức Quốc xã.
• Học thuyết Mác - Lênin về Nhà nước và Pháp luật: Phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích quy luật chuyển hóa lượng - chất, mối quan hệ giữa cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng pháp lý.
• Lý thuyết Kinh tế học Pháp luật và Phân tích Chính sách: Sự tích hợp quan điểm tự do kinh tế của Friedrich Hayek, định lý chi phí giao dịch của Ronald Coase và mô hình 7 nhân tố hành vi ROCCIPI trong kỹ thuật lập pháp.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu hướng dẫn người học hình thành ba nhóm năng lực nghiên cứu chuyên môn:

• Kỹ năng phân tích học thuật: Xác định vấn đề pháp lý (legal issue), phân rã cấu trúc quy phạm, thiết kế câu hỏi nghiên cứu và phát triển giả thuyết khoa học.
• Kỹ năng kỹ thuật và thu thập thông tin: Khai thác cơ sở dữ liệu pháp luật điện tử, điều tra xã hội học pháp luật (kết hợp định tính và định lượng), kiểm soát đạo văn qua phần mềm chuyên dụng.
• Kỹ năng lập luận và cấu trúc văn bản: Lập dàn ý đa chiều, viết báo cáo tổng quan tình hình nghiên cứu (literature review), giải quyết mâu thuẫn giữa án lệ - văn bản quy phạm, và chuẩn hóa danh mục tài liệu tham khảo theo quy chuẩn quốc tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu định hướng chuyển đổi mô hình đào tạo nghiên cứu pháp luật từ thụ động, ghi chép điều luật sang mô hình nghiên cứu giải quyết vấn đề (problem-solving approach).

   MÔ HÌNH TRUYỀN THỐNG                   MÔ HÌNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
 (Khuôn mẫu "Con voi")                       (Problem-Solving)
┌───────────────────────┐               ┌────────────────────────┐
│ Chương 1: Lý luận     │               │ Bước 1: Nhận diện hiện │
│ Chương 2: Thực trạng  │   ────────►   │ tượng & Vấn đề thực tế │
│ Chương 3: Hoàn thiện  │               │ Bước 2: Phân tích 7    │
└───────────────────────┘               │ yếu tố nguyên nhân     │
                                        │ (Bộ tiêu chí ROCCIPI)  │
                                        │ Bước 3: Luận chứng giải│
                                        │ pháp pháp lý đa chiều  │
                                        └────────────────────────┘

Bài tập tình huống và phân tích thực nghiệm

Phương pháp học tập thông qua tài liệu gắn liền với việc xử lý các tình huống lập pháp và tư pháp cụ thể:

• Bài tập phân tích hành vi theo mô hình ROCCIPI: Người học áp dụng 7 biến số (Quy tắc, Cơ hội, Năng lực, Thông tin, Lợi ích, Quy trình, Niềm tin) để lý giải các hành vi vi phạm môi trường (như hiện tượng xả thải gây ô nhiễm nguồn nước sông).
• Nghiên cứu cấu trúc chuyên khảo mẫu: Phân tích mô hình giải quyết vấn đề thông qua công trình "Sự giới hạn quyền lực nhà nước", mổ xẻ khái niệm thiết chế "Thủy quái" (Leviathan) của Thomas Hobbes và cơ chế hiến định kiểm soát quyền lực.
• Đánh giá báo cáo thực nghiệm: Khảo sát báo cáo năm 2014 của UNDP về tranh chấp thu hồi đất tại Đông Á nhằm phân tích hiệu quả giải quyết tranh chấp ngoài tòa án và tư pháp tại Việt Nam.

Đánh giá và hướng dẫn tự học

Quy trình tự đánh giá và hoàn thiện nghiên cứu được thiết lập qua 7 bước:

1. Phát hiện vấn đề nghiên cứu;
2. Thu thập thông tin ban đầu;
3. Xây dựng câu hỏi và giả thuyết khoa học;
4. Thiết lập luận cứ lý thuyết;
5. Thu thập dữ liệu thực tiễn và văn bản quy phạm pháp luật;
6. Phân tích thực trạng áp dụng pháp luật;
7. Đưa ra kết luận và giải pháp hoàn thiện.

Tài liệu yêu cầu người học trước khi gặp giảng viên hướng dẫn phải lập bản thuyết minh đề xuất nghiên cứu (research proposal) cô đọng từ 3-5 trang để xác định rõ tính khả thi và phạm vi đề tài.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Phê phán và cải tiến cấu trúc luận văn truyền thống: Giáo trình chỉ ra sự xơ cứng của mô hình kết cấu 3 phần cổ điển (thường gọi là cấu trúc "con voi": Cơ sở lý luận – Thực trạng – Giải pháp), từ đó đề xuất các cấu trúc phân tích luận điểm theo chiều sâu chuyên đề.
• Tiếp cận liên ngành hiện đại: Vượt qua giới hạn giải thích câu chữ luật thuần túy, tài liệu cập nhật các lý thuyết kinh tế học pháp luật, nhân chủng học pháp luật, xã hội học pháp luật và phương pháp đo lường các chỉ số quản trị (Chỉ số Pháp quyền, Chỉ số Công lý, Chỉ số Minh bạch).
• Hệ thống hóa chuẩn mực trích dẫn quốc tế: Đây là một trong những tài liệu học thuật trong nước đầu tiên giới thiệu chi tiết, so sánh cụ thể kỹ thuật dẫn nguồn pháp lý theo The Bluebook: A Uniform System of Citation (Hoa Kỳ) và chuẩn OSCOLA (Đại học Oxford, Vương quốc Anh) bên cạnh các chuẩn Harvard và Chicago.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Phạm vi áp dụng trong tài liệu
Sinh viên cử nhân ngành Luật	Rèn luyện kỹ năng viết niên luận, khóa luận tốt nghiệp; phương pháp tìm kiếm văn bản pháp luật và trích dẫn tài liệu học thuật.
Học viên cao học (Thạc sĩ)	Xây dựng đề cương luận văn; phân tích văn bản quy phạm pháp luật gắn với thực tiễn xét xử và quản lý hành chính.
Nghiên cứu sinh (Tiến sĩ)	Thiết kế câu hỏi nghiên cứu chuyên sâu; xây dựng khung lý thuyết; phân tích biện chứng các trường phái học thuyết pháp lý.
Giảng viên & Cán bộ nghiên cứu	Làm tài liệu tham khảo cho công tác hướng dẫn khoa học, thẩm định đề cương và chấm phản biện luận án, luận văn.

Yêu cầu tiên quyết: Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ sở ngành gồm Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Lịch sử Nhà nước và Pháp luật, cùng các học phần luật thực định cơ bản (Hiến pháp, Dân sự, Hình sự, Hành chính).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào nhất?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên luật năm cuối làm khóa luận tốt nghiệp, học viên cao học viết luận văn thạc sĩ luật học, nghiên cứu sinh chuẩn bị đề cương và hoàn thiện luận án tiến sĩ, cùng các giảng viên hướng dẫn khoa học.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì?

Cần nắm vững các khái niệm lý luận pháp lý cơ sở (quy phạm pháp luật, quan hệ pháp luật, sự kiện pháp lý), nguyên lý triết học duy vật biện chứng, và có kỹ năng đọc hiểu văn bản quy phạm pháp luật thực định.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu phương pháp nghiên cứu thông thường?

Tài liệu chuyên biệt hóa cho ngành luật; không chỉ giảng dạy phương pháp luận chung mà đi sâu vào các trường phái tư tưởng pháp lý (luật tự nhiên, thực chứng, kinh tế luật), khung phân tích chính sách ROCCIPI và kỹ thuật trích dẫn chuyên ngành pháp luật quốc tế (Bluebook, OSCOLA).

4. Làm thế nào để áp dụng tài liệu vào việc tự học và viết luận văn hiệu quả?

Người học nên sử dụng tài liệu theo trình tự: dùng tiêu chí FINER (Chuyên đề 7) để lọc đề tài; ứng dụng 1 trong 4 dạng dàn ý (Chuyên đề 8) để dựng khung cấu trúc; sử dụng quy trình 7 bước (Chuyên đề 2) để triển khai nội dung; và tuân thủ các quy chuẩn trích dẫn (Chuyên đề 15-17) để hoàn thiện bản thảo.

5. Có hệ thống quy tắc trích dẫn cụ thể nào được trình bày chi tiết trong tài liệu?

Tài liệu hướng dẫn chi tiết 4 hệ thống trích dẫn học thuật tiêu chuẩn: The Bluebook (chuyên ngành luật Hoa Kỳ), OSCOLA (Đại học Oxford), Harvard và Chicago, cùng các lưu ý về khai thác nguồn Internet và phòng tránh đạo văn qua Turnitin.

---

Kết luận

Cuốn sách "Phương pháp nghiên cứu, viết luận văn, luận án ngành luật" là tài liệu tham khảo học thuật xác lập hệ thống phương pháp luận nghiên cứu pháp lý từ cấp độ triết học đến thao tác kỹ thuật chuyên ngành. Công trình cung cấp lộ trình chuẩn mực: từ nhận diện vấn đề, lựa chọn trường phái lý thuyết, lập dàn ý phân tích đến quy chuẩn hóa trích dẫn theo thông lệ quốc tế. Đây là nguồn tài liệu tra cứu hữu ích hỗ trợ hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý tại các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, VIẾT LUẬN VĂN, LUẬN ÁN NGÀNH LUẬT (Sách tham khảo) Hà Nội – 2015 Đồng chủ biên PGS.TS Vũ Công Giao – PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh Nhóm tác giả Nguyễn Hoàng Anh Bùi Ngọc Sơn Nguyễn Đăng Dung Nguyễn Minh Tâm Nguyễn Thùy Dương Phạm Hồng Thái Mai Hải Đăng Nguyễn Bích Thảo Nguyễn Anh Đức Phạm Thị Duyên Thảo Vũ Công Giao Mai Văn Thắng Nguyễn Phú Hải Bùi Hải Thiêm Nguyễn Huy Hoàng Đặng Minh Tuấn Trần Kiên Nguyễn Minh Tuấn Maleiha Malik Nguyễn Tiến Vinh Hoàng Thị Kim Quế Đào Trí Úc GIỚI THIỆU Nghiên cứu khoa học là một hoạt động trí tuệ cao, đòi hỏi phải nắm vững phương pháp luận và biết vận dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp với từng bối cảnh và chủ đề mới có thể đạt được kết quả tốt. Giống như ở các cơ sở đào tạo, nghiên cứu khác ở Việt Nam, hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên cao học và nghiên cứu sinh (thể hiện ở việc viết luận văn, luận án) ở Khoa Luật ĐHQG Hà Nội còn hạn chế. Một trong những nguyên nhân chính của tình trạng này là do nghiên cứu sinh, học viên thiếu kiến thức và kỹ năng nghiên cứu. Trước tình hình đó, để trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ các nghiên cứu sinh và học viên cao học trong quá trình viết luận án, luận văn, Bộ môn Hiến pháp-Hành chính và Bộ môn Lý luận-Lịch sử Nhà nước & Pháp luật thuộc Khoa Luật ĐHQG Hà Nội đã phối hợp tổ chức một hội thảo tập huấn về phương pháp nghiên cứu khoa học ngành luật vào ngày 6/6/2015, với sự hỗ trợ của Alpha Books, Viện Chính sách công và Pháp luật và Luật sư Nguyễn Hưng Quang.

Hội thảo đã thu hút hàng trăm giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên của hai bộ môn, ngoài ra còn có giảng viên của một số bộ môn khác của Khoa Luật và của một số cơ sở đào tạo luật ở Hà Nội. Sau khi kết thúc hội thảo, theo nguyện vọng của một số đại biểu, chúng tôi quyết định tập hợp các tham luận và bổ sung một số bài viết để xuất bản cuốn sách này, nhằm cung cấp cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên ngành luật mà không có cơ hội tham gia hội thảo một tài liệu tham khảo trong quá trình viết luận án, luận văn, khóa luận. Cuốn sách này không phải là một tài liệu hướng dẫn mà chỉ là một tài liệu tham khảo. Tuy nhiên, chúng tôi hy vọng cuốn sách sẽ góp phần giúp người đọc hiểu rõ và vận dụng tốt hơn các phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của ngành luật.

Một lần nữa, chúng tôi chân thành cám ơn Alpha Books, Viện Chính sách công và Pháp luật và Luật sư Nguyễn Hưng Quang đã hỗ trợ tổ chức hội thảo nêu trên. Chúng tôi đặc biệt chân thành cám ơn Trung tâm Kinh doanh Xuất bản và Phát hành sách thuộc Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội đã hỗ trợ xuất bản cuốn sách này. Do những giới hạn về nguồn lực và thời gian, cuốn sách này khó tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Chúng tôi mong nhận được sự góp ý chân tình của bạn đọc để có thể hoàn thiện ấn phẩm này trong những lần tái bản về sau.

Hà Nội, tháng 7 năm 2015 MỤC LỤC 1. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu trong khoa học xã hội: Khái niệm, nội dung, kinh nghiệm áp dụng GS.TSKH Đào Trí Úc 2. Phương pháp luận nghiên cứu luật học GS.TS Nguyễn Đăng Dung 3. Chọn chủ đề, xây dựng đề cương nghiên cứu khoa học GS.TS Hoàng Thị Kim Quế 4.

Tìm kiếm, thu thập, phân tích dữ liệu, tài liệu và viết tổng quan tình hình nghiên cứu về đề tài GS.TS Phạm Hồng Thái 5. Một số kinh nghiệm nghiên cứu luật TS. Viết luận là gì? Phương pháp viết luận án tiến sĩ GS. Lựa chọn đề tài nghiên cứu khoa học TS.

Đặng Minh Tuấn 8. Dàn ý nghiên cứu và triển khai dàn ý nghiên cứu PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh 9. Xác định câu hỏi nghiên cứu xây dựng và chứng minh luận điểm khoa học TS. Nguyễn Bích Thảo 10.

Trung thực và trích dẫn trong nghiên cứu khoa học NCS. Trần Kiên – PGS.TS Vũ Công Giao 11. Trích dẫn trong nghiên cứu khoa học pháp lý – nguyên tắc, cách thức và bình luận TS. Nguyễn Minh Tuấn 12.

Một số vấn đề về xây dựng đề cương và trích dẫn trong luận văn, luận án TS. Tìm nguồn và trích dẫn nguồn từ Internet trong nghiên cứu luật học TS. Bùi Hải Thiêm 14.Khai thác và sử dụng thông tin, nguồn tài liệu tham khảo trên Internet trong viết luận văn, luận án TS. Nguyễn Tiến Vinh 15.

Những nội dung cơ bản của quy tắc trích dẫn nguồn theo phong cách Harvard và Bộ quy tắc Bluebook TS. Nguyễn Bích Thảo – ThS. Nguyễn Anh Đức 16. Cách trích dẫn và lập danh sách tài liệu tham khảo theo chuẩn Chicago ThS.

Nguyễn Minh Tâm – ThS. Nguyễn Thùy Dương 17. Tiêu chuẩn trích dẫn trong nghiên cứu luật học của Đại học Oxford Nguyễn Huy Hoàng 18. Một số khía cạnh thực tiễn cần chú ý khi viết luận văn, luận án PGS.TS Vũ Công Giao 19.

Một số vấn đề đáng lưu ý khi viết luận văn thạc sỹ luật học TS. Phạm Thị Duyên Thảo 20. Một số yêu cầu khi nghiên cứu luật học Nguyễn Phú Hải 21Những yêu cầu về luận văn thạc sỹ và luận án tiến sỹ ở Đại học quốc gia Hà Nội TS. Mai Hải Đăng 22.

Một số kinh nghiệm về nghiên cứu tiến sĩ luật ở Australia NCS. Bùi Tiến Đạt PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRONG KHOA HỌC XÃ HỘI: KHÁI NIỆM, NỘI DUNG, KINH NGHIỆM ÁP DỤNG GS. Phương pháp luận nghiên cứu khoa học xã hội Có nhiều cách hiểu khác nhau xung quanh khái niệm phương pháp luận, chẳng hạn hiểu đó là “cơ sở phương pháp luận”, là “phương pháp luận”, là “các phương pháp tiếp cận”, là “các nguyên tắc nhận thức”, là “hệ thống các cách thức”, dùng để nhận thức và cải tạo thực tại, để tổ chức hoạt động của con người và của xã hội, v.v… Không phải một tập hợp bất kỳ nào các biện pháp và cách nhận thức đều có thể được coi là phương pháp luận. Chỉ những phương thức nào cho phép tìm ra được những hướng chung nhất của quá trình nhận thức và xuất phát điểm của việc tiếp cận thực tiễn, đánh giá phương pháp và kết quả của hoạt động nhận thức thì mới có thể là phương pháp luận của hoạt động đó.

Nếu lý luận là kết quả của quá trình nhận thức thì phương pháp luận là những cơ sở xuất phát điểm, những thông tin dùng để thu nhận, để khẳng định kết quả đó. Đến lượt mình, lý luận, nếu có đủ khả năng làm phương tiện cho sự nhận thức tiếp theo, sẽ lại trở thành cơ sở phương pháp luận. Nhưng lý luận chỉ có thể trở thành phương pháp luận khi lý luận đó được đúc kết thành những nguyên tắc – tức là những nguyên tắc xuất phát điểm cho phép quan sát và nhận thức hiện tượng, khám phá ra tri thức trong những lĩnh vực nhất định. Lý luận cũng có thể là phương pháp nhận thức khi tri thức của nó được biểu thị dưới dạng các định luật, tức là những khái niệm nhằm biểu thị mối liên hệ cơ bản nhất, ổn định nhất và nổi bật nhất của hiện tượng hoặc sự vật.

Các nguyên tắc và các định luật còn được cụ thể hóa dưới dạng phạm trù, tức là những khái niệm nền tảng nhất, cơ bản nhất dùng để tạo dựng lại trong ý thức toàn bộ thực chất của đối tượng, những dấu hiệu chính yếu nhất của nó. Từ đó, có thể nói rằng, phương pháp luận, đó là một hệ thống các nguyên tắc, định luật, phạm trù có liên hệ và tác động lẫn nhau tạo nên phương thức (cách thức) của hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn. Bởi vì các nguyên tắc, các phạm trù, v.v… tạo thành phương pháp luận khoa học có nhiều cấp độ, do đó người ta phân biệt phương pháp luận chung (triết học) và phương pháp luận chuyên ngành khoa học. Đối với các khoa học xã hội, các khoa học chính trị và pháp lý, phương pháp luận của chúng là hệ thống các nguyên tắc, các định luật, các phạm trù về mặt triết học, xã hội học cũng như ở phạm vi chuyên ngành pháp lý, được dùng làm phương thức để nhận thức và cải tạo thực tiễn xã hội, Nhà nước và pháp luật trên cơ sở thế giới quan khoa học.

Nói * Khoa Luật ĐHQG Hà Nội. Chủ tịch Hội đồng Viện IPL. Nguyên Chủ tịch Hội đồng Học hàm ngành luật. 1 cách khác, đó là những cấp độ biểu hiện khác nhau của các nguyên tắc, phạm trù … mà ta dùng để nhận thức các hiện tượng thuộc xã hội, về hệ thống chính trị, về Nhà nước và pháp luật.

Đó có thể là các mức độ sau đây: a) Các nguyên tắc, định luật, phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng có tác dụng làm sáng tỏ các hiện tượng và quá trình của tự nhiên, của xã hội và của tư duy ở mức độ khái quát nhất. Chẳng hạn, nếu nắm vững nội dung của quy luật biện chứng của quá trình chuyển hóa từ những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất, chúng ta sẽ hiểu được tính phổ biến của hành vi pháp luật, vai trò của quy phạm pháp luật như là một mô hình đã được xác lập tương đối ổn định từ nhiều hành vi xã hội. Hoặc chẳng hạn, khi nói về những hình thức tổ chức quyền lực Nhà nước, lý luận về Nhà nước sẽ rất cần đến sự hiểu biết sâu sắc về mối liên hệ giữa bản chất và hiện tượng, nội dung và hình thức, cái chung và cái riêng, quá trình tiếp nhận pháp luật nước ngoài trong hệ thống pháp luật của quốc gia diễn ra như một quá trình phủ định biện chứng, v.v… a) Các nguyên tắc, định luật và phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử chỉ rõ cơ sở khách quan của sự tồn tại và sự phát triển của xã hội loài người ở tất cả các giai đoạn – tri thức về xã hội. Ví dụ, khi nói đến bản chất của quyền lực Nhà nước của ta và cơ sở chính trị - xã hội của nó, cần phải xuất phát từ lịch sử tương quan giai cấp và nội dung của cuộc đấu tranh giai cấp trước khi giành được chính quyền.

Đó chính là cơ sở phương pháp luận được xác định từ phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử về giai cấp và đấu tranh giai cấp, nghĩa duy vật lịch sử về giai cấp và đấu tranh giai cấp, về chuyên chính vô sản, về dân chủ, v.