Chương 1. Tổng quan về cho vay tiêu dùng và phát triển cho vay tiêu dùng tại các tổ chức tín dụng. Thực trạng phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam- Chi nhánh Hà Tây. Giải pháp phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam- Chi nhánh Hà Tây.
7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG VÀ PHÁT TRIỂN CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG 1. Lý luận về cho vay tiêu dùng tại các tổ chức tín dụng 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Cho vay là hoạt động cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và trong thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Hoạt động cho vay tiêu dùng (CVTD) là một hoạt động cấp tín dụng được hiểu như sau: Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm cá nhân và hộ gia đình.
Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu mua nhà ở, xe cộ, đồ dùng gia đình… Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch … cũng có thể được tài trợ bởi cho vay tiêu dùng. Đặc điểm của cho vay tiêu dùng - Số lượng các khoản vay lớn nhưng quy mô của các khoản vay nhỏ vì cho vay tiêu dùng thường để đáp ứng các nhu cầu về chi tiêu hàng ngày. - Lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao. Do phần lớn khoản vay tiêu dùng có quy mô nhỏ, trong khi đó các TCTD vẫn phải tiến hành theo đủ mọi thủ tục cho vay bao gồm thẩm định hồ sơ, thẩm định khách hàng, giải ngân, kiểm soát sau khi cho vay… dẫn đến chi phí tổ chức cho vay cao, vì vậy lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn so với lãi suất của các loại cho vay trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp.
- Nhu cầu vay của khách hàng kém nhạy cảm với lãi suất. Khách hàng thường quan tâm đến số tiền họ phải trả hàng tháng hơn là mức lãi suất mà họ phải chịu. - Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng có tính nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế. Khi nền kinh tế tăng trưởng, mọi người lạc quan về tương lai, họ sẽ chi tiêu nhiều hơn, nhu cầu vay tiêu dùng cũng tăng lên.
Ngược lại, khi nền kinh tế rơi vào suy thoái, tình trạng thất nghiệp tăng lên thì người dân sẽ có xu hướng tiết kiệm nhiều hơn, theo đó nhu cầu vay tiêu dùng cũng giảm. 8 - Các khoản cho vay tiêu dùng thường có rủi ro lớn. Do tình hình tài chính của khách hàng có thể gặp biến động dẫn đến khách hàng mất khả năng thanh toán, hoặc rủi ro do khách hàng sau khi tiêu dùng sản phẩm không muốn trả tiền. Mặt khác, trong trường hợp khách hàng gặp sự cố về sức khỏe dẫn đến không còn đủ năng lực hành vi dân sự thì việc thu hồi nợ là rất khó khăn.
Do đó, các khoản CVTD thường được quản lý một cách chặt chẽ và linh hoạt. - Mức thu nhập và trình độ học vấn có quan hệ mật thiết tới nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng. Khách hàng có thu nhập cao có xu hướng vay nhiều hơn so với mức thu nhập, và có nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm giá trị và công nghệ cao. - Nguồn trả nợ chủ yếu của người đi vay có thể biến đổi lớn, phụ thuộc vào quá trình làm việc, kỹ năng và kinh nghiệm đối với công việc của họ.
Nếu khách hàng là người buôn bán thì thu nhập của họ có thể cao bất thường nhưng không ổn định. Chỉ cần một sự biến động không tốt về giá cả những mặt hàng kinh doanh của họ có thể dẫn đến những con số thiệt hại rất lớn, làm giảm khả năng trả nợ của họ. - Tư cách của khách hàng là yếu tố khó xác định song lại rất quan trọng, quyết định sự hoàn trả của khoản vay Ngoài những đặc điểm cho vay tiêu dùng như trên thì cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam có những đặc thù riêng, khác với cho vay tiêu dùng của các TCTD nói chung như: - Cho vay tiêu dùng chỉ được thực hiện khi ngân hàng đã đáp ứng đầy đủ nhu cầu vốn hỗ trợ cho các QTDND thành viên. - Lãi suất cho vay tiêu dùng thường ở mức ưu đãi, thấp hơn so với các tổ chức tín dụng khác.
Với mục tiêu hỗ trợ tài chính cho các thành viên, ngoài những gói cho vay thông thường thì ngân hàng còn có những nguồn vốn hỗ trợ phát triển đời sống dân cư ở khu vực nông thôn với lãi suất cực kỳ ưu đãi cùng chính sách cho vay thuận tiện. Các loại cho vay tiêu dùng Căn cứ vào mục đích vay: 9 - Cho vay tiêu dùng cư trú: là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng hoặc/ và cải tạo nhà ở của khách hàng cá nhân hoặc hộ gia đình. - Cho vay tiêu dùng phi cư trú: là các khoản cho vay tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm phương tiện, đồ dùng, chi phí học hành, giải trí và du lịch… Căn cứ vào nguồn gốc cho vay - Cho vay tiêu dùng trực tiếp: là các khoản CVTD trong đó các TCTD trực tiếp tiếp xúc và cho khách hàng vay cũng như trực tiếp thu nợ từ người này Sơ đồ 1. Cho vay tiêu dùng trực tiếp 3 TCTD Nhà cung cấp 1 2 5 Người tiêu dùng 4 (1) TCTD và người tiêu dùng ký hợp đồng tín dụng với nhau (2) Người tiêu dùng trả trước nhà cung cấp một phần số tiền mua hàng hóa (3) TCTD thanh toán số tiền còn thiếu cho nhà cung cấp (4) Nhà cung cấp giao hàng hóa cho người tiêu dùng (5) Người tiêu dùng thanh toán khoản nợ cho TCTD Ưu điểm: - Các TCTD có thể sử dụng triệt để trình độ, kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng của cán bộ tín dụng, do đó các khoản cho vay này thường có chất lượng cao hơn so với cho vay thông qua doanh nghiệp bán lẻ.
- Hình thức cho vay tiêu dùng trực tiếp linh hoạt hơn hình thức cho vay gián tiếp, vì khi quan hệ trực tiếp giữa các TCTD với khách hàng sẽ xử lý tốt các phát sinh, hơn nữa có khả năng làm thoả mãn quyền lợi cho cả hai bên. Hạn chế: - Các TCTD muốn mở rộng mạng lưới khách hàng vay tiêu dùng thì phải trực tiếp tìm kiếm, tư vấn và thuyết phục khách hàng sử dụng. 10 - Doanh số cho vay tiêu dùng tăng chậm, tăng theo quy mô nhỏ từng khách hàng - Cho vay tiêu dùng gián tiếp: là hình thức CVTD trong đó các TCTD mua các khoản nợ phát sinh của các doanh nghiệp đã bán chịu hàng hoá hoặc đã cung cấp các dịch vụ cho người tiêu dùng, hình thức này các TCTD cho vay thông qua các doanh nghiệp bán hàng hoặc làm các dịch vụ mà không trực tiếp tiếp xúc với khách hàng. Cho vay tiêu dùng gián tiếp TCTD 5 Nhà cung cấp 4 1 2 Người tiêu dùng 6 3 (1) TCTD và nhà cung cấp kí hợp đồng mua bán nợ.
Trong hợp đồng, TCTD đưa ra các điều kiện về đối tượng khách hàng được bán chịu, số tiền bán chịu tối đa và loại tài sản bán chịu (2) Nhà cung cấp và người tiêu dùng ký kết hợp đồng mua bán chịu hoàng hóa. Thông thường, người tiêu dùng phải trả trước một phần giá trị tài sản (3) Nhà cung cấp giao tài sản cho người tiêu dùng (4) Nhà cung cấp bán toàn bộ chứng từ bán chịu hàng hóa cho TCTD (5) TCTD thanh toán tiền cho nhà cung cấp (6) Người tiêu dùng thanh toán tiền trả góp cho TCTD Ưu điểm: - TCTD dễ dàng mở rộng và tăng doanh số cho vay - TCTD sẽ tiết kiệm và giảm được các chi phí khi cho vay - Là cơ sở để mở rộng quan hệ với khách hàng và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động khác của TCTD. 11 - Nếu TCTD quan hệ tốt với các doanh nghiệp bán lẻ, thì hình thức cho vay tiêu dùng gián tiếp có mức độ rủi ro thấp hơn cho vay tiêu dùng trực tiếp. Hạn chế: - Khi cho vay, các TCTD không tiếp xúc trực tiếp với khách hàng (người vay vốn) mà thông qua các doanh nghiệp đã bán chịu hàng hoá, dịch vụ, - Thiếu sự kiểm soát của TCTD (cả trước, trong và sau khi vay vốn) vì doanh nghiệp là bên được lựa chọn khách hàng - Kỹ thuật và quy trình nghiệp vụ với hình thức cho vay này rất phức tạp.
Căn cứ vào phương thức hoàn trả: - Cho vay tiêu dùng trả góp: là hình thức CVTD trong đó người đi vay trả nợ (cả gốc và lãi) cho các TCTD nhiều lần, theo những kỳ hạn nhất định trong thời hạn vay do các TCTD quy định (tháng, quý,. Hình thức này áp dụng cho các khoản vay có giá trị lớn hoặc với những khách hàng mà thu nhập định kỳ của họ không đủ để thanh toán hết một lần số nợ vay. - Cho vay tiêu dùng phi trả góp: Tiền vay được khách hàng thanh toán cho các TCTD chỉ 1 lần khi đến hạn. Thông thường thì các khoản CVTD phi trả góp được cấp cho các khoản vay giá trị nhỏ và thời gian vay không dài.
Căn cứ vào hình thức đảm bảo tiền vay - Cho vay tiêu dùng có đảm bảo bằng tài sản: là loại cho vay tiêu dùng thường được áp dụng đối với những món vay lớn, không thể đảm bảo bằng tín chấp hay bằng lương và thường áp dụng cho đối tượng không phải là đối tượng hưởng lương. - Cho vay tiêu dùng đảm bảo không bằng tài sản: là loại cho vay tiêu dùng được thực hiện không bằng tài sản để đảm bảo cho khoản vay, các TCTD chỉ dựa vào uy tín của người đi vay. Hình thức cho vay này được các TCTD thường áp dụng với cán bộ công nhân viên trong các doanh nghiệp làm ăn hiệu quả. Vai trò của cho vay tiêu dùng Đối với nền kinh tế Kinh tế tăng trưởng ổn định là điều kiện thuận lợi thúc đẩy hoạt động cho vay tiêu dùng phát triển.
Ngược lại, CVTD cũng có ảnh hưởng tích cực đến hoạt 12 động kinh tế xã hội. Nó là đòn bẩy kinh tế quan trọng, thông qua việc kích cầu tiêu dùng sẽ kích thích nền sản xuất phát triển từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.