MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việc khai thác các giá trị văn hóa âm linh để phát triển du lịch đã hình thành nên chuỗi giá trị du lịch tâm linh trên thế giới và ở Việt Nam. Mục tiêu đầu tiên của chuỗi giá trị trong phát triển du lịch dựa vào thế mạnh văn hóa tâm linh là đóng góp và làm tăng lợi ích kinh tế cho địa phương theo hướng bền vững. Du lịch tâm linh là gắn liền với yếu tố “thiêng liêng”, con người đến với loại hình du lịch này để thỏa mãn nhu cầu giao tiếp với môi trường tự nhiên, giao tiếp với tâm linh, hưởng thụ sinh hoạt văn hóa làm cho họ cảm nhận được sự gần gũi với thiên nhiên.
Ở Việt Nam, xét về mặt giá trị, du lịch tâm linh không chỉ đơn thuần là một hình thức kinh tế đem lại lợi nhuận cao mà còn phản ánh thiết chế văn hóa của đất nước ta qua các thời kì, điều này thể hiện bằng việc qua từng thời kì văn hóa lịch sử của đất nước những điểm đền chùa đều có những đặc điểm khác nhau về lịch sử, kiến trúc, quy mô,. Bên cạnh đó, du lịch tâm linh chủ yếu là các địa điểm gắn liền với Phật giáo, một tôn giáo lớn với những tinh hoa, giáo lí hướng con người đến với “chân, thiện, mỹ”. Để tổ chức thực hiện những tour du lịch tâm linh, yêu cầu phải có đội ngũ hướng dẫn viên có trình độ chuyên môn/nghiệp vụ cao, có tâm, có nhiệt huyết với nghề. Mặc dù với một đội ngũ hướng dẫn viên du lịch được đào tạo với trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao nhưng vẫn còn tồn tại những nhận thức thiếu tính khách quan, thiếu cặn kẽ của những hướng dẫn viên trong công tác thực hành hướng dẫn du lịch tâm linh, ví dụ như chưa cung cấp đúng những thông tin cho du khách về điểm đến, chưa hướng dẫn du khách cách thức tham quan các điểm du lịch tâm linh như nào cho đúng, chưa giải thích những biểu tượng tâm linh thường thấy tại các điểm du lịch,.
Chính những điều này dẫn đến những nhầm lẫn trong nhận thức của du khách về du lịch tâm linh, gây ảnh hưởng không lớn đến du lịch nói chung và du lịch tâm linh nói riêng. 1 Với mong muốn trở thành một hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp với trình độ nghiệp vụ được đào tạo bài bản. Bằng những tình huống bản thân tận mắt chứng kiến trong quá trình theo phụ những tour du lịch tâm linh, chúng tôi nhận thấy cần phải có sự đầu tư và phát triển hơn trong phương pháp thực hành hướng dẫn du lịch tâm linh, đáp ứng những nhu cầu thiết thực trong quá trình tham gia du lịch tâm linh của du khách. Hướng dẫn viên du lịch tâm linh cần phải có một đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp, nhiệt huyết và có kĩ năng nghề được đào tạo bài bản.
Vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Xây dựng phương pháp hướng dẫn du lịch tâm linh tuyến Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng" 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu những giá trị tinh thần và vật chất trong tuyến Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng, đồng thời tìm hiểu về các phương pháp hướng dẫn du lịch nhằm xây dựng được phương pháp hướng dẫn du lịch tâm linh cho tuyến “Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng”. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu Phương pháp hướng dẫn du lịch tâm linh tuyến Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng. - Phạm vi nghiên cứu + Phạm vi về mặt không gian: Tuyến du lịch tâm linh tuyến Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng.
+ Phạm vi về mặt thời gian” * Đề tài được thực hiện từ ngày 24/12/2017 đến ngày 28/04/2018. * Những số liệu, dữ liệu mà đề tài tìm hiểu, sử dụng nằm trong khoảng 5 năm trở lại đây. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa lý luận về phương pháp hướng dẫn du lịch tâm linh. - Tìm hiểu thực trạng sử dụng các phương pháp hướng dẫn du lịch tâm linh tuyến Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng - Xây dựng được hệ thống phương pháp hướng dẫn du lịch tâm linh tuyến Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng.
Lịch sử nghiên cứu Hiện nay, với sự chuyển mình mạnh mẽ của hình thức du lịch tâm linh đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về chủ đề này như: - Khóa luận tốt nghiệp “Du lịch tâm linh Nam Định” của sinh viên Kiều Khánh Vũ Trường Đại học Văn Hóa Hà Nội (2012) - Luận văn thạc sỹ du lịch của Đoàn Thị Thùy Trang về đề tài “Nghiên cứu hoạt động văn hóa du lịch tâm linh của người Hà Nội” của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc Gia Hà Nội) năm 2010 - Luận văn thạc sỹ du lịch của Trần Thị Bích Hạnh về đề tài “Phát triển du lịch tâm linh ở Lạng Sơn” của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc Gia Hà Nội) năm 2016 - Đề tài “Thực trạng về du lịch tâm linh – Phật giáo ở Việt Nam” của sinh viên Đan Thu Vân Trường Đại học KTQD – Hà Nội - Đề tài nghiên cứu khoa học “Định hướng phát triển du lịch tâm linh tại thành phố Đà Nẵng” của sinh viên Thái Thị Hồng Vân trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng. Những đề tài trên đã đưa ra được những lý luận cơ bản và những vấn đề chuyên sâu về loại hình du lịch tâm linh của địa bàn nói trên thuộc đề tài nghiên cứu như đưa ra một số khái niệm, quan điểm để bước đầu tìm hiểu về loại hình du lịch tâm linh. Khảo sát, đánh giá các tiềm năng cũng như thực trạng phát triển du lịch tâm linh tại các tỉnh. Đề xuất một số giải pháp khả thi 3 để khai thác có hiệu quả các tiềm năng văn hóa và thúc đẩy sự phát triển các hoạt động du lịch tại đây.
Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, thì chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về việc xây dựng phương pháp hướng dẫn du lịch tâm linh nói chung và phương pháp hướng dẫn du lịch tuyến Thái Nguyên – đền Cửa Ông – đền cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng nói riêng. Vì thế, đề tài khóa luận này của chúng tôi là riêng biệt và không trùng lặp. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu tài liệu Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi đã đọc các tài liệu phục vụ cho hoạt động hướng dẫn du lịch tâm linh như: Luật du lịch Việt Nam 2005, từ điển bách khoa toàn thư, tài liệu về các điểm du lịch tâm linh,… và xem các video như: “Tín ngưỡng thờ Mẫu”, Giới thiệu chùa Ba Vàng, giới thiệu đền Cửa Ông,… - Phương pháp điền dã và thực nghiệm: Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi đã tổ chức đi khảo sát tuyến và thực hành một số nghiệp vụ hướng dẫn du lịch trong tour Thái Nguyên – Chùa Ba Vàng. - Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi: Trong đề tài này, chúng tôi đã thiết kế 1 mẫu phiếu phỏng vấn dùng cho hướng dẫn viên du lịch.
Sau đó, chúng tôi sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên để thực hiện phỏng vấn hướng dẫn viên: phát ra 20 phiếu, thu về 20 phiếu (số phiếu không hợp lệ: 0). Bên cạnh đó, chúng tôi còn thiết kế 1 mẫu phiếu phỏng vấn dùng cho khách du lịch đi tuyến Thái Nguyên – Đền Cửa Ông – Đền Cô Bé Cửa Suốt – Chùa Ba Vàng: phát ra 72 phiếu, thu về 72 phiếu (số phiếu không hợp lệ: 0). 4 - Phương pháp xử lý dữ liệu Sau khi đã thu thập được các dữ liệu thứ cấp và sơ cấp, chúng tôi phân loại và sắp xếp chúng theo hệ thống. Đồng thời, chúng tôi tiến hành so sánh, lựa chọn các dữ liệu nhằm có được những thông tin đúng và hợp lý nhất.
Dựa trên cơ sở dữ liệu nền tảng đó, chúng tôi lập bảng số liệu để thể hiện các biểu đồ, sơ đồ. - Phương pháp phân tích, tư duy, suy luận: Từ tất cả những kết quả ở các bước trên, chúng tôi tiến hành phân tích dữ liệu, so sánh, đối chiếu, tìm tòi lý thuyết mới,… khái quát thành các luận điểm khoa học và minh chứng bằng chính kết quả xử lý số liệu của đề tài. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN DU LỊCH TÂM LINH 1. Các khái niệm liên quan đến Du lịch tâm linh 1.
Du lịch Ngày nay du lịch trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến không chỉ ở các nước phát triển mà còn ở nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Do hoàn cảnh (thời gian, khu vực) khác nhau, mỗi người có một cách hiểu về du lịch khác nhau. Dưới con mắt của Guer Fletiler Du lịch với ý nghĩa hiện đại của từ này là một hiện tượng của thời đại chúng ta, dựa trên sự tăng trưởng về nhu cầu khôi phục sức khỏe và sự đổi thay của môi trường xung quanh, dựa vào sự phát sinh, phát triển tình cảm đối với vẻ đẹp của thiên nhiên. Theo nhà Kinh tế học Kalfiotis thì cho rằng: Du lịch là sự di chuyển tạm thời của cá nhân hay tập thể từ nơi ở đến một nơi khác nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần, đạo đức , do đó tạo nên các hoạt động kinh tế.
Trong cuốn “Cơ sở địa lí du lịch và dịch vụ tham quan”, với một nội dung khá chi tiết, nhà địa lí Belarus đã nhấn mạnh: Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư trong thời gian nhàn rỗi có liên quan đến sự di cư và lưu trú tạm thời ngoài nơi ở thường xuyên nhằm mục đích phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức văn hóa hoặc hoạt động thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế, văn hóa và dịch vụ. Qua các định nghĩa trên có thể hình dung được biến đổi trong nhận thức về nội dung trong thuật ngữ du lịch. Một số chỉ cho rằng du lịch là hiện tượng xã hội ( hiểu theo nghĩa từ đơn giản đến phức tạp), số khác lại cho rằng đây phải là một hoạt động kinh tế.