Xây Dựng Phương Pháp Định Lượng Cefixim Trong Chế Phẩm Và Huyết Tương Bằng Điện Di Mao Quản

Nghiên cứu phương pháp định lượng cefixim trong chế phẩm và huyết tương bằng điện di mao quản, mang lại hiệu quả cao và độ chính xác.

• Tác giả: Đỗ Lan Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Tử An
• Trường học: Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược
• Đề tài: Phương Pháp Định Lượng Cefixim Trong Chế Phẩm Và Huyết Tương Bằng Điện Di Mao Quản
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐIỆN DI MAO QUẢN
• 1.2. ĐẠI CƯƠNG VỀ CEFIXIM
• 1.3. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG CỦA CÁC CHẾ PHẨM CHỨA CEFIXIM TRÊN THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.4. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG CEFIXIM
• 1.5. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHIẾT TÁCH THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG ĐỂ ĐỊNH LƯỢNG THUỐC TRONG HUYẾT TƯƠNG
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. NGUYÊN VẬT LIỆU
• 2.3. THIẾT BỊ VÀ DỤNG CỤ
• 2.4. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ. XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP
• 3.1. KHẢO SÁT QUY TRÌNH CHIẾT CEFIXIM TRONG HUYẾT TƯƠNG
• 3.2. LỰA CHỌN CHẤT CHUẨN NỘI
• 3.3. XÁC ĐỊNH ĐIỀU KIỆN ĐIỆN DI
• 3.4. XÁC ĐỊNH CEFIXIM TRONG CHẾ PHẨM
• 3.5. XÁC ĐỊNH CEFIXIM TRONG HUYẾT TƯƠNG
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. VỀ ỨNG DỤNG CE TRONG KIỂM SOÁT ĐIỀU TRỊ
• 4.2. VỀ QUY TRÌNH CHIẾT LOẠI BỎ PROTEIN TRONG HUYẾT TƯƠNG
• 4.3. VỀ SO SÁNH 2 KỸ THUẬT HPLC VÀ CE VỚI PHÂN TÍCH HOẠT CHẤT TRONG CHẾ PHẨM VÀ TRONG HUYẾT TƯƠNG
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Định Lượng Cefixim Trong Chế Phẩm

Phương pháp định lượng Cefixim trong chế phẩm và huyết tương bằng điện di mao quản là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong ngành dược phẩm. Cefixim là một kháng sinh cephalosporin thế hệ 3, được sử dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Việc xác định nồng độ của Cefixim trong các chế phẩm là cần thiết để đảm bảo chất lượng và hiệu quả điều trị. Kỹ thuật điện di mao quản (CE) đã được chứng minh là một phương pháp hiệu quả trong việc định lượng các hoạt chất dược phẩm, bao gồm cả Cefixim.

1.1. Giới Thiệu Về Cefixim Và Tầm Quan Trọng Của Nó

Cefixim là một kháng sinh có tác dụng mạnh đối với các vi khuẩn Gram âm. Việc định lượng chính xác Cefixim trong chế phẩm giúp đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về cấu trúc và tính chất của Cefixim.

1.2. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Cefixim Tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng chất lượng của các chế phẩm chứa Cefixim trên thị trường Việt Nam còn nhiều vấn đề. Việc áp dụng các phương pháp định lượng hiện đại như điện di mao quản sẽ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm.

II. Thách Thức Trong Định Lượng Cefixim Bằng Điện Di Mao Quản

Mặc dù điện di mao quản là một phương pháp hứa hẹn, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng nó để định lượng Cefixim. Các yếu tố như độ chính xác, độ lặp lại và khả năng tách biệt các chất trong mẫu phức tạp là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Độ Chính Xác Và Độ Lặp Lại Của Phương Pháp

Độ chính xác và độ lặp lại là hai yếu tố quan trọng trong bất kỳ phương pháp phân tích nào. Nghiên cứu này sẽ đánh giá khả năng của phương pháp điện di mao quản trong việc cung cấp kết quả chính xác cho nồng độ Cefixim.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tách Biệt Các Chất

Mẫu huyết tương thường chứa nhiều thành phần khác nhau, điều này có thể gây khó khăn trong việc tách biệt Cefixim khỏi các chất khác. Nghiên cứu sẽ đề xuất các giải pháp để cải thiện khả năng tách biệt này.

III. Phương Pháp Điện Di Mao Quản Để Định Lượng Cefixim

Phương pháp điện di mao quản (CE) đã được áp dụng để định lượng Cefixim trong chế phẩm và huyết tương. Kỹ thuật này cho phép phân tích nhanh chóng và hiệu quả với thể tích mẫu nhỏ. Nghiên cứu sẽ trình bày chi tiết quy trình thực hiện và các điều kiện tối ưu cho phương pháp này.

3.1. Quy Trình Thực Hiện Phương Pháp CE

Quy trình thực hiện phương pháp CE bao gồm các bước chuẩn bị mẫu, thiết lập điều kiện điện di và phân tích kết quả. Mỗi bước sẽ được mô tả chi tiết để đảm bảo tính khả thi của phương pháp.

3.2. Điều Kiện Tối Ưu Cho Phân Tích

Điều kiện điện di như pH, nồng độ đệm và điện thế là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả phân tích. Nghiên cứu sẽ xác định các điều kiện tối ưu để đạt được độ chính xác cao nhất trong việc định lượng Cefixim.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Định Lượng Cefixim

Kết quả nghiên cứu về phương pháp định lượng Cefixim bằng điện di mao quản sẽ có nhiều ứng dụng thực tiễn trong ngành dược phẩm. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn hỗ trợ trong việc kiểm soát điều trị cho bệnh nhân.

4.1. Kiểm Soát Chất Lượng Chế Phẩm Chứa Cefixim

Phương pháp CE có thể được sử dụng để kiểm soát chất lượng các chế phẩm chứa Cefixim trên thị trường. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng thuốc kém chất lượng và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

4.2. Hỗ Trợ Trong Nghiên Cứu Lâm Sàng

Việc định lượng chính xác Cefixim trong huyết tương sẽ hỗ trợ các nghiên cứu lâm sàng, từ đó cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Định Lượng Cefixim

Phương pháp định lượng Cefixim bằng điện di mao quản là một giải pháp tiềm năng cho ngành dược phẩm. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về kỹ thuật mà còn mở ra hướng đi mới cho việc kiểm soát chất lượng thuốc tại Việt Nam.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp CE Trong Ngành Dược

Với những ưu điểm vượt trội, phương pháp điện di mao quản có thể trở thành tiêu chuẩn trong việc định lượng các hoạt chất dược phẩm, bao gồm cả Cefixim. Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để cải thiện và phát triển phương pháp này.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình và mở rộng ứng dụng của phương pháp CE trong các lĩnh vực khác nhau của ngành dược phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Kháng sinh cefixim là một cephalosporin thế hệ 3 dùng theo đường uống, sở hữu phổ kháng khuẩn rộng, đặc biệt nhạy cảm với các chủng vi khuẩn Gram âm, có nồng độ ức chế tối thiểu thấp, bền vững cao với enzym beta-lactamase và có thời gian bán thải kéo dài hơn so với các thế hệ cephalosporin trước. Do hấp thu tốt qua đường tiêu hóa và đạt nồng độ điều trị trong huyết tương mà không cần sử dụng đường tiêm, cefixim được chỉ định phổ biến trong điều trị các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp, viêm tai giữa cấp tính, nhiễm khuẩn đường niệu và viêm niệu đạo do lậu cầu. Tại Việt Nam vào các năm 2008 - 2009, hoạt chất này được sản xuất và lưu hành dưới nhiều dạng bào chế như viên nén, viên nang và bột pha hỗn dịch.

Tuy nhiên, thực trạng quản lý dược phẩm giai đoạn này ghi nhận tỷ lệ thuốc cefixim không đạt tiêu chuẩn chất lượng ở mức đáng báo động. Nhiều chế phẩm nhập khẩu bị đình chỉ lưu hành do không đạt chỉ tiêu hàm lượng hoạt chất, điển hình như viên bao phim Massime 200 mg (Ấn Độ), viên nang Panazme 200 mg (Ấn Độ), viên nén Kwangmyungcefex 100 mg (Hàn Quốc), Odazipin 200 mg, Ceftrimini 100 mg và Swetacefix 100 mg. Theo số liệu của Cục Quản lý dược, số lượng thuốc không đạt chất lượng bị thu hồi tăng từ 55 loại năm 2001 lên 99 loại năm 2008, trong đó kháng sinh nhóm cephalosporin chiếm tỷ lệ đáng kể. Trước tình hình đó, ngày 01/10/2008, Sở Y tế Khánh Hòa đã ban hành Công văn số 1872/SYT-QLD yêu cầu tăng cường kiểm tra chất lượng các chế phẩm chứa cefixim trên thị trường.

Tại thời điểm nghiên cứu (năm 2009), Dược điển Việt Nam chưa có chuyên luận riêng về cefixim; việc kiểm tra chất lượng thuốc hoàn toàn phụ thuộc vào tiêu chuẩn cơ sở của nhà sản xuất. Mặc dù các dược điển quốc tế như Dược điển Anh (BP 2008) và Dược điển Mỹ (USP 32) đã quy định định lượng cefixim bằng kỹ thuật sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), phương pháp này tồn tại nhược điểm là chi phí vận hành cao, quy trình xử lý mẫu phức tạp và tiêu tốn lượng lớn dung môi hữu cơ độc hại. Trong khi đó, điện di mao quản (Capillary Electrophoresis - CE) là kỹ thuật phân tích hiện đại, có hiệu lực tách cao, thể tích mẫu tiêm nhỏ (5 - 50 nL), sử dụng dung môi nước kinh tế, ít độc hại nhưng chưa được ứng dụng rộng rãi trong kiểm nghiệm dược phẩm và kiểm soát nồng độ thuốc trong dịch sinh học tại Việt Nam.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trên, khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Xây dựng một chương trình điện di phù hợp để định lượng cefixim trong chế phẩm và trong huyết tương.
2. Định lượng hoạt chất này trong một số chế phẩm đang lưu hành trên thị trường cũng như xác định nồng độ hoạt chất này trong mẫu huyết tương thỏ nhằm phục vụ công tác nghiên cứu kiểm soát điều trị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu bao gồm:

• Đối tượng phân tích: Chế phẩm viên nén Fimabute 200 mg (Công ty Brawn Laboratories Limited, Ấn Độ, SĐK: VN-2634-07, HD: 12-2011); Bột pha hỗn dịch Okenxime 100 mg (Công ty Cổ phần Dược phẩm Trung ương 25, SĐK: VNA-1522-04, HD: 04-2010); Mẫu huyết tương người trắng (Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương) được làm giàu cefixim chuẩn; Mẫu huyết tương thỏ thu nhận tại các thời điểm 1, 2, 3 và 4 giờ sau khi cho thỏ uống thuốc.
• Địa điểm và thời gian thực hiện: Nghiên cứu được triển khai tại Bộ môn Phân tích - Độc chất thuộc Trường Đại học Dược Hà Nội, Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm & Mỹ phẩm Hà Nội và Viện Dinh dưỡng; hoàn thành vào tháng 12 năm 2009.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên lý thuyết cơ bản về cấu trúc hóa lý của cefixim trihydrat ($C_{16}H_{15}N_5O_7S_2 \cdot 3H_2O$, khối lượng phân tử 507,5). Cefixim là một hợp chất có tính phân cực cao với hệ số phân bố octanol/nước là 0,0029, sở hữu 3 hằng số ion hóa bao gồm $pK_{a1} = 2,10$ (nhóm -COOH tại vị trí $C_2$ khung cephem), $pK_{a2} = 2,69$ (nhóm $-NH_2$ tại vị trí $C_4$ nhóm amino-thiazol) và $pK_{a3} = 3,73$ (nhóm -COOH của mạch nhánh tại vị trí $C_7$). Cefixim tồn tại ở hai dạng đồng phân hình học $Z$ và $E$, trong đó đồng phân $Z$ có cực đại hấp thụ quang phổ tử ngoại tại 288 nm và đồng phân $E$ tại 233 nm. Dược điển Anh (BP 2008) và Dược điển Mỹ (USP 32) đều quy định phân tích cefixim trên cột pha đảo C18, pha động chứa tetrabutylamoni hydroxyd (TBAOH) được đệm ở pH 6,5 bằng acid phosphoric kết hợp với acetonitril.

Kỹ thuật được lựa chọn trong nghiên cứu là Điện di mao quản vùng (Capillary Zone Electrophoresis - CZE). Nguyên lý vận hành dựa trên sự di chuyển khác nhau của các phần tử mang điện tích trong mao quản silica chứa chất điện ly nền dưới tác động của điện trường một chiều điện thế cao (10 - 30 kV, tương ứng 200 - 500 V/cm). Các thông số thực nghiệm được khảo sát và tối ưu hóa trên hệ thống máy điện di mao quản Agilent CE system (Chemstation, Hewlett Packard):

• Cột phân tích: Mao quản silica nung chảy không biến tính (Agilent), chiều dài tổng cộng $L = 40\text{ cm}$, đường kính trong $id = 50\ \mu\text{m}$.
• Hệ đệm điện ly nền: Dung dịch natri phosphat nồng độ 50 mM, điều chỉnh đến pH 6,80.
• Điện thế tách: 25 kV.
• Detector quang học: Detector mảng diod (DAD) đo độ hấp thụ tử ngoại tại bước sóng 283 nm; nhiệt độ mao quản duy trì ở 25°C.
• Chế độ tiêm mẫu thủy động lực học: Áp suất 50 mbar trong 5 giây đối với mẫu chế phẩm và 50 mbar trong 10 giây đối với mẫu huyết tương.
• Chuẩn nội (Internal Standard - IS): Natri cefoperazon (chất chuẩn Viện Kiểm nghiệm Thuốc Trung ương, hàm lượng 99,87%).
• Quy trình rửa và tái cân bằng mao quản (preconditioning) giữa các lần chạy: 0,5 phút bằng dung dịch natri dodecyl sulfat (SDS) 10 mM; 0,5 phút bằng nước siêu tinh khiết Elga; 1 phút bằng dung dịch NaOH 0,1 M; 0,5 phút bằng nước siêu tinh khiết; 2 phút bằng dung dịch đệm chạy mẫu.
• Xử lý dịch sinh học: Áp dụng phương pháp kết tủa protein huyết tương bằng dung môi hữu cơ methanol theo tỷ lệ thể tích huyết tương : methanol là 1:2, lắc xoáy trong 5 phút, ly tâm với tốc độ 4000 vòng/phút trong 10 phút, sau đó lọc qua màng lọc kích thước lỗ 0,2 $\mu\text{m}$.

Phương pháp được thẩm định theo các tiêu chí kiểm nghiệm phân tích: tính thích hợp của hệ thống ($n=6$), tính đặc hiệu (chọn lọc giữa hoạt chất, tá dược, tạp nền huyết tương và các cephalosporin khác), khoảng tuyến tính (hồi quy tuyến tính bậc một), độ lặp lại ($n=6$ tại 3 dải nồng độ), độ đúng (tỷ lệ tìm lại qua phương pháp thêm chuẩn), giới hạn phát hiện (LOD, $S/N \approx 3$), giới hạn định lượng (LOQ, $S/N \approx 10$), hiệu suất chiết và độ ổn định của mẫu theo thời gian.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và tình hình nghiên cứu liên quan đến cefixim và kỹ thuật điện di:

• Trình bày nguyên tắc, cấu tạo hệ thống và đặc điểm của kỹ thuật điện di mao quản với 4 kiểu phân tách cơ bản: Điện di mao quản vùng (CZE), Sắc ký điện động mixen (MEKC), Điện di mao quản gel (CGE) và Điện sắc ký mao quản (CEC). Nêu rõ các ưu điểm vượt trội của CE về hiệu lực tách ($10^5 - 10^6$ đĩa lý thuyết), lượng mẫu tiêu tốn nhỏ và tính kinh tế.
• Khái quát về kháng sinh cefixim: công thức hóa học, khối lượng phân tử, các hằng số phân ly acid ($pK_a$), phổ kháng khuẩn, tính chất dược động học (sinh khả dụng đường uống 40 - 50%, nồng độ đỉnh đạt 2,0 - 3,0 $\mu\text{g/mL}$ sau 2 giờ dùng liều 200 mg viên nén; tỷ lệ liên kết protein huyết tương 65 - 70%; thời gian bán thải 3 - 4 giờ).
• Đánh giá thực trạng chất lượng thuốc cefixim tại thị trường Việt Nam: phân tích số liệu thuốc bị thu hồi trong năm 2008 - 2009 và thống kê các lô thuốc bị đình chỉ lưu hành (Bảng 1.2).
• Khảo cứu các phương pháp định lượng cefixim: nhóm phương pháp dược điển (phản ứng tạo phức hydroxamat với $Fe^{3+}$, quang phổ tử ngoại $\lambda_{\max} = 246 - 290\text{ nm}$, phổ cộng hưởng từ hạt nhân NMR, đo năng suất quay cực $[\alpha]_D^{20} = -75^\circ \text{ đến } -88^\circ$, HPLC theo BP 2008 và USP 32) và nhóm phương pháp ngoài dược điển (phương pháp vôn-ampe, HPLC phân tích dịch sinh học theo các tài liệu quốc tế với LOQ từ 0,05 đến 0,3 $\mu\text{g/mL}$, và các chương trình điện di mao quản phân tích cefixim trong nước tiểu).
• So sánh các giải pháp chiết tách và xử lý mẫu thuốc trong huyết tương: phân tích ưu nhược điểm của chiết pha rắn (SPE), chiết lỏng - lỏng (LLE) và kết tủa protein bằng acid (acid percloric, acid tricloracetic) hoặc dung môi hữu cơ (methanol, acetonitril).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy cách các mẫu nghiên cứu, hóa chất, trang thiết bị và thiết kế thực nghiệm:

• Tiêu chuẩn mẫu nghiên cứu: Viên nén Fimabute 200 mg (Ấn Độ) và bột pha hỗn dịch Okenxime 100 mg (Việt Nam); huyết tương trắng người và huyết tương thỏ được dùng thuốc.
• Hóa chất và chất đối chiếu: Cefixim chuẩn (hàm lượng 98,88% tính theo chế phẩm khan, tạp ethanol 0,04%); Natri cefoperazon chuẩn (99,87%); các chất đối chiếu khác (natri diclofenac, codein phosphat, paracetamol, cefadroxil, cefotaxim); muối đệm phân tích $Na_2HPO_4$, $NaH_2PO_4$, $Na_2B_4O_7$, $C_6H_5Na_3O_7$, chất diện hoạt SDS; dung môi methanol và acetonitril đạt độ tinh khiết dùng cho HPLC.
• Trang thiết bị: Hệ thống điện di Agilent CE system kèm phần mềm Chemstation, máy đo pH Metrohm và Eutech Instruments, cân phân tích Sartorius GP1503P, máy ly tâm Jouan B3.11, máy siêu âm Ultrasonic Elma, máy lắc xoáy Labinco L46, tủ lạnh sâu -40°C Sanyo MDF-236.
• Thiết lập quy trình khảo sát: Lựa chọn chất chuẩn nội từ nhóm cephalosporin; lựa chọn thành phần, nồng độ và pH dung dịch đệm; tối ưu hóa điện thế tách, bước sóng phân tích và quy trình tiền xử lý mao quản.
• Tiêu chí thẩm định: Xây dựng công thức tính độ lặp lại ($RSD%$), khoảng tuyến tính (hệ số tương quan $r \ge 0,99$), công thức tính tỷ lệ tìm lại của phương pháp thêm chuẩn: $$R% = \frac{R_c - R_x}{R_r} \times 100$$ (trong đó $R_c$, $R_x$, $R_r$ lần lượt là tỷ số diện tích pic của cefixim so với chuẩn nội ở mẫu thêm chuẩn, mẫu thử và mẫu chuẩn), cùng các tiêu chuẩn xác định LOD, LOQ, độ ổn định và hiệu suất chiết.

Chương 3: Kết quả

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm đạt được theo từng bước:

• Tối ưu hóa quy trình kết tủa protein huyết tương: Thử nghiệm kết tủa bằng acid percloric cho thấy cefixim bị phân hủy hoàn toàn; acid tricloracetic 6% khó làm khô và gây biến dạng pic nghiêm trọng. Thử nghiệm kết tủa bằng acetonitril (tỷ lệ 1:2) cho đường nền nhiễu và nhiều pic tạp. Sử dụng methanol theo tỷ lệ thể tích huyết tương : methanol = 1:2 loại bỏ protein triệt để, đường nền phẳng, không còn pic tạp cản trở và không làm loãng mẫu quá mức như tỷ lệ 1:4.
• Lựa chọn chất chuẩn nội: Thử nghiệm đồng thời các cephalosporin (cephalexin, cefaclor, cefadroxil, natri cefoperazon, ceftriaxon, cefuroxim) xác định duy nhất natri cefoperazon có thời gian dịch chuyển phù hợp và tách sắc nét khỏi pic của cefixim.
• Khảo sát thông số CZE:
  • Hệ đệm: Đệm borat 10 mM (pH 9,0) không tách được cefixim khỏi tạp nền; đệm citrat 20 mM (pH 6,0) cho pic tù và thời gian phân tích kéo dài; đệm natri phosphat pH 6,80 cho pic cân xứng, sắc nhọn và hiệu lực cột cao. Khảo sát dải nồng độ phosphat (10, 20, 30, 50 mM) xác định nồng độ 50 mM cho diện tích pic và tính cân xứng tối ưu.
  • Bước sóng và điện thế: Phổ UV xác định cực đại hấp thụ tại bước sóng 283 nm. Khảo sát điện thế 10, 15, 20, 25, 30 kV cho thấy mức 25 kV là tối ưu (ở 30 kV dòng điện sinh ra vượt quá 100 $\mu\text{A}$ gây hiệu ứng quá nhiệt Joule làm biến dạng pic, trong khi dưới 20 kV thời gian phân tích kéo dài làm giãn rộng vùng mẫu).
  • Quy trình rửa mao quản giữa các lần chạy với dung dịch SDS 10 mM và NaOH 0,1 M cho độ lặp lại thời gian dịch chuyển đạt $RSD = 2,43%$ ($n=12$).
• Thẩm định phương pháp trên mẫu chế phẩm:
  • Tính thích hợp hệ thống ($n=6$): Tỷ số diện tích pic cefixim / natri cefoperazon đạt giá trị trung bình 2,843 với $RSD = 2,457%$ (thấp hơn $RSD$ của diện tích pic đơn lẻ $S_{\text{cefi}} = 3,500%$).
  • Tính đặc hiệu: Pic cefixim tách hoàn toàn khỏi pic chuẩn nội, tá dược và các cephalosporin khác mà không có sự chồng lấn.
  • Khoảng tuyến tính: Khảo sát tại 6 mức nồng độ (0,050; 0,100; 0,200; 0,300; 0,400; 0,500 mg/mL), phương trình hồi quy đạt $y = 14,594x - 0,1353$ với hệ số tương quan $r = 0,998$.
  • Độ đúng: Thử nghiệm thêm chuẩn tại 3 mức nồng độ (0,2; 0,3; 0,5 mg/mL) cho tỷ lệ tìm lại lần lượt là 102,00%, 102,33% và 99,40% với $RSD$ từ 2,28% đến 3,40%.
  • Độ lặp lại: Khảo sát tại 3 mức nồng độ (thấp 0,05 mg/mL; trung bình 0,2 mg/mL; cao 0,4 mg/mL) với 6 lần tiêm lặp lại, cho giá trị $RSD$ lần lượt là 2,44%, 1,60% và 0,50%.
• Kết quả định lượng trên chế phẩm:
  • Viên nén Fimabute 200 mg (khối lượng trung bình viên 0,4678 g): Hàm lượng cefixim trung bình ở 3 mẫu thử phân tích đạt từ 194,32 mg đến 197,97 mg/viên (tương ứng 97,16% - 98,98% hàm lượng ghi trên nhãn).
  • Bột pha hỗn dịch Okenxime 100 mg (khối lượng trung bình gói 1,9644 g): Hàm lượng hoạt chất ở 3 mẫu thử đạt từ 97,79 mg đến 100,07 mg/gói (tương ứng 97,79% - 100,07% so với nhãn).
• Phân tích trong mẫu huyết tương: Phương pháp xử lý mẫu và chương trình CZE cho phép tách rõ pic cefixim trên nền huyết tương thỏ tại các mốc thời gian 1h, 2h, 3h và 4h sau khi uống thuốc.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung phân tích sâu về khía cạnh chuyên môn của các kết quả thực nghiệm:

• Về ứng dụng CE trong kiểm soát điều trị: Khẳng định vai trò của việc sử dụng chất chuẩn nội natri cefoperazon nhằm triệt tiêu các sai số ngẫu nhiên do biến động thể tích tiêm thủy động lực học cỡ nanolit và sự dao động dòng điện di giữa các lần phân tích.
• Về quy trình chiết loại protein trong huyết tương: Phân tích bản chất hóa lý khiến phương pháp chiết lỏng - lỏng không thể áp dụng cho cefixim (do thuốc rất phân cực và thân nước, không chuyển dịch sang các dung môi hữu cơ kém phân cực); đồng thời giải thích cơ chế tủa chọn lọc bằng methanol ở tỷ lệ 1:2 vừa giúp đông tụ protein huyết tương hoàn toàn, vừa hòa tan tốt cefixim mà không gây biến tính hóa học hoạt chất.
• Về so sánh hai kỹ thuật HPLC và CE: Đánh giá chi tiết ưu thế của CE so với HPLC về mặt sinh thái học và kinh tế (CE tiêu thụ dung dịch đệm nước nồng độ thấp, lượng dung môi hữu cơ không đáng kể, không cần cột sắc ký pha đảo đắt tiền), trong khi vẫn đảm bảo độ đúng, độ chọn lọc và độ lặp lại tương đương với các phương pháp sắc ký dược điển.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ thông số phân tích đồng bộ bằng phương pháp điện di mao quản vùng (CZE) cho cả hai đối tượng chế phẩm thuốc và huyết tương. Phương pháp đã được thẩm định toàn diện các chỉ tiêu phân tích theo quy định kiểm nghiệm.

Dưới đây là bảng tổng hợp kết quả thẩm định phương pháp CZE và định lượng thực tế cefixim trong các chế phẩm:

Chỉ tiêu phân tích / Thông số	Kết quả thực nghiệm	Đánh giá / Ghi chú
Tính thích hợp hệ thống ($n=6$)	$RSD$ tỷ số diện tích pic = 2,457%	Thấp hơn $RSD$ diện tích pic đơn lẻ ($3,500%$)
Khoảng tuyến tính	0,050 - 0,500 mg/mL	Phương trình: $y = 14,594x - 0,1353$; $r = 0,998$
Độ lặp lại ($n=6$)	- Mức 0,05 mg/mL: $RSD = 2,44%$ - Mức 0,20 mg/mL: $RSD = 1,60%$ - Mức 0,40 mg/mL: $RSD = 0,50%$	$RSD < 3%$, dữ liệu có độ phân tán thấp
Độ đúng (% tìm lại qua thêm chuẩn)	- Mức 0,2 mg/mL: $102,00%$ ($RSD = 2,51%$) - Mức 0,3 mg/mL: $102,33%$ ($RSD = 2,28%$) - Mức 0,5 mg/mL: $99,40%$ ($RSD = 3,40%$)	Độ thu hồi đạt yêu cầu định lượng
Định lượng viên nén Fimabute 200 mg	- Mẫu 1: 197,97 mg (98,98% nhãn) - Mẫu 2: 195,24 mg (97,62% nhãn) - Mẫu 3: 194,32 mg (97,16% nhãn)	Đạt tiêu chuẩn hàm lượng (khối lượng trung bình viên: 0,4678 g)
Định lượng bột Okenxime 100 mg	- Mẫu 1: 98,23 mg (98,23% nhãn) - Mẫu 2: 100,07 mg (100,07% nhãn) - Mẫu 3: 97,79 mg (97,79% nhãn)	Đạt tiêu chuẩn hàm lượng (khối lượng trung bình gói: 1,9644 g)

Về mặt giải pháp và kiến nghị thực tiễn:

• Đề xuất quy trình rửa giải mao quản cố định giữa các lần chạy mẫu bằng dung dịch diện hoạt SDS 10 mM kết hợp NaOH 0,1 M nhằm xử lý triệt để hiện tượng các phần tử tích điện dương bám dính vào thành mao quản silica, duy trì độ lặp lại của thời gian dịch chuyển với $RSD < 3%$.
• Khuyến nghị đưa quy trình CZE vào kiểm nghiệm thường quy tại các cơ sở kiểm nghiệm nhằm thay thế hoặc bổ sung cho phương pháp HPLC, giúp cắt giảm chi phí phân tích và giảm phát thải dung môi hữu cơ.

Về đóng góp học thuật và thực tiễn:

• Khóa luận là công trình nghiên cứu hoàn chỉnh đầu tiên tại Trường Đại học Dược Hà Nội ứng dụng kỹ thuật điện di mao quản để định lượng đồng thời cefixim trong cả hai ma trận mẫu: dạng thuốc thương phẩm và mẫu dịch sinh học (huyết tương).
• Chứng minh tính khả thi của việc loại bỏ protein huyết tương đối với một kháng sinh phân cực cao bằng kỹ thuật tủa đơn giản với methanol (tỷ lệ 1:2), loại bỏ nhu cầu sử dụng các cột chiết pha rắn đắt tiền.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế gắn liền với điều kiện thực nghiệm:

• Thời gian dịch chuyển của pic hoạt chất có xu hướng dao động nhẹ khi thay đổi các cặp ống đệm điện ly mới, đòi hỏi hệ thống phải được chạy chương trình rửa tiền xử lý mao quản nghiêm ngặt trước mỗi lần tiêm mẫu để giữ ổn định dòng điện thẩm thấu (EOF).
• Độ nhạy của detector quang phổ tử ngoại (UV) gắn trên mao quản có giới hạn quang học nhất định (do đường kính mao quản nhỏ chỉ $50\ \mu\text{m}$ làm chiều dài đường truyền quang ngắn), do đó giới hạn định lượng chưa đạt mức vết như các kỹ thuật khối phổ (LC-MS/MS).
• Thực nghiệm trên dịch sinh học mới dừng lại ở bước thăm dò nồng độ cefixim trong huyết tương thỏ tại 4 thời điểm sau uống (từ 1 đến 4 giờ), chưa mở rộng nghiên cứu dược động học toàn diện trên người tình nguyện.

Hướng nghiên cứu tiếp được đề xuất:

• Tiếp tục tối ưu hóa quy trình CZE trên các hệ thống detector có độ nhạy cao hơn hoặc áp dụng các kỹ thuật làm giàu mẫu trên mao quản (on-capillary preconcentration) để hạ thấp giới hạn phát hiện trong dịch sinh học.
• Ứng dụng quy trình định lượng đã chuẩn hóa vào các nghiên cứu đánh giá tương đương sinh học (Bioequivalence) và sinh khả dụng (Bioavailability) của các biệt dược chứa cefixim sản xuất trong nước.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ nghiên cứu, kiểm nghiệm viên tại các Viện Kiểm nghiệm Thuốc, Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm - Mỹ phẩm tỉnh/thành phố và phòng kiểm soát chất lượng (QC) của các nhà máy dược phẩm: Có thể tham khảo trực tiếp quy trình pha chế đệm natri phosphat 50 mM pH 6,80, điều kiện rửa cột mao quản bằng SDS 10 mM và các thông số thẩm định phương pháp để triển khai kiểm tra chất lượng các chế phẩm cefixim trên thiết bị CE.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Hóa phân tích, Kiểm nghiệm thuốc và Dược lâm sàng: Khóa luận là tài liệu mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm, cung cấp chi tiết cách thiết lập khoảng tuyến tính, khảo sát độ đúng qua phương pháp thêm chuẩn, đánh giá tính tương thích hệ thống và xử lý ma trận mẫu sinh học phức tạp bằng dung môi phân cực.
• Phần đáng tham khảo nhất trong công trình là Chương 3 (kết quả khảo sát quy trình tủa protein bằng methanol và các bảng số liệu thẩm định cụ thể) cùng quy trình tiền xử lý mao quản chi tiết để hạn chế hiện tượng trôi thời gian phân tích trong CZE.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu không sử dụng phương pháp chiết lỏng - lỏng để tách cefixim ra khỏi huyết tương?
Cefixim là một hợp chất có tính phân cực rất cao (hệ số phân bố octanol/nước chỉ đạt 0,0029) và mang tính lưỡng tính do chứa các nhóm chức carboxyl và amino tự do. Do đó, hoạt chất hòa tan rất tốt trong môi trường nước và hầu như không phân bố vào các dung môi hữu cơ kém phân cực thông thường, khiến phương pháp chiết lỏng - lỏng không thể thu hồi toàn lượng hoạt chất ra khỏi huyết tương.

2. Chất nào được lựa chọn làm chuẩn nội (IS) và tại sao các cephalosporin khác bị loại bỏ?
Natri cefoperazon được chọn làm chất chuẩn nội. Trong quá trình khảo sát thực nghiệm trên hệ đệm CZE với 6 kháng sinh nhóm cephalosporin (cephalexin, cefaclor, cefadroxil, natri cefoperazon, ceftriaxon, cefuroxim), duy nhất natri cefoperazon tách rời hoàn toàn khỏi pic cefixim và có thời gian dịch chuyển gần với cefixim nhất. Các chất còn lại hoặc bị chồng lấn pic với cefixim hoặc không xuất hiện tín hiệu phát hiện trên điện di đồ.

3. Tỷ lệ thể tích nào giữa huyết tương và methanol được chứng minh là tối ưu cho việc xử lý mẫu?
Tỷ lệ thể tích huyết tương : methanol = 1:2 là tối ưu nhất. Thử nghiệm thực tế cho thấy nếu dùng tỷ lệ 1:1, lượng dung môi không đủ để kết tủa hoàn toàn protein, dẫn đến đường nền điện di bị nhiễu và còn nhiều pic tạp. Ngược lại, nếu dùng tỷ lệ 1:4, mẫu thử bị pha loãng quá nhiều làm suy giảm độ nhạy, dẫn tới giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ) tăng cao.

4. Vì sao mức điện thế 25 kV được lựa chọn thay vì các mức điện thế khác?
Khảo sát thực nghiệm từ 10 kV đến 30 kV cho thấy ở 30 kV, cường độ dòng điện sinh ra vượt quá 100 $\mu\text{A}$, gây hiệu ứng nhiệt Joule lớn trong lòng mao quản làm biến dạng và dãn rộng pic. Ở các mức điện thế thấp (10, 15, 20 kV), dòng điện nhỏ khiến thời gian di chuyển kéo dài, làm tăng hiện tượng khuếch tán phân tử. Mức điện thế 25 kV đem lại thời gian phân tích ngắn, dòng điện ổn định, hiệu ứng nhiệt không đáng kể và các pic đạt độ cân đối cao nhất.

5. Kết quả kiểm nghiệm hàm lượng trên hai chế phẩm thương mại đạt tỷ lệ bao nhiêu so với nhãn?
Kết quả định lượng 3 mẫu thử độc lập trên viên nén Fimabute 200 mg đạt từ 194,32 mg đến 197,97 mg/viên (tương ứng 97,16% - 98,98% so với nhãn). Đối với bột pha hỗn dịch Okenxime 100 mg, hàm lượng 3 mẫu thử đạt từ 97,79 mg đến 100,07 mg/gói (tương ứng 97,79% - 100,07% so với nhãn). Cả hai chế phẩm khảo sát đều đáp ứng giới hạn hàm lượng theo tiêu chuẩn chất lượng.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đỗ Lan Phương đã xây dựng và thẩm định thành công quy trình định lượng cefixim trong chế phẩm thuốc và trong huyết tương bằng kỹ thuật điện di mao quản vùng (CZE). Phương pháp đạt độ đặc hiệu cao, khoảng tuyến tính từ 0,050 đến 0,500 mg/mL ($r = 0,998$), độ lặp lại tốt ($RSD < 2,5%$) và độ thu hồi đạt từ 99,40% đến 102,33%. Quy trình xử lý mẫu huyết tương bằng cách tủa protein với methanol theo tỷ lệ 1:2 kết hợp chuẩn nội natri cefoperazon đã bước đầu định lượng thành công cefixim trong huyết tương thỏ thực nghiệm. Công trình khẳng định tính khả thi của kỹ thuật điện di mao quản như một công cụ phân tích kinh tế, thân thiện với môi trường, có khả năng ứng dụng hiệu quả trong kiểm nghiệm thuốc và kiểm soát điều trị tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐIỆN DI MAO QUẢN Điện di mao quản (capillary electrophoresis: CE) là một kỹ thuật tách các chất dựa trên cơ sở sự di chuyển khác nhau của các tiểu phân trong mao quản chứa dung dịch chất điện ly nền dưới tác dụng của điện trường 1. Nguyên tắc hoạt động của điện di mao quản [4], [6], [25], [37] Sơ đồ hệ thống điện di được trình bày ở hình 1.1: Sơ đồ hệ thống điện di Quá trình điện di được thực hiện trên mao quản silica dài 25-100 cm, đường kính trong 25 - 100 µm, đường kính ngoài 300 - 400 µm. Sử dụng áp suất để đưa dung dịch mẫu và dung dịch đệm lên mao quản.

Điện thế một chiều đặt vào hai đầu mao quản tạo ra quá trình tách: các chất phân tích được phát hiện nhờ một detector thích hợp khi di chuyển về một đầu mao quản. Detector hay dùng nhất là detector UV hay detector mảng diod DAD. Vị trí phát hiện nằm ngay trên mao quản gọi là “cửa sổ”. Cửa sổ này có được bằng cách đốt đi một đoạn lớp bao polyimid để mao quản đó trở thành ống thủy tinh trong suốt.

Đặc điểm của điện di mao quản [4], [6], [25], [37] 4 - Có hiệu lực tách các chất rất cao trong ống mao quản thủy tinh hoặc Teflon có đường kính trong 25 - 100 µm. - Điện thế rất cao, thường từ 10 - 30 kV (200 - 500 V/cm) được đặt ở hai đầu ống mao quản. - Số đĩa lý thuyết của cột mao quản rất lớn, thường từ 10 5 - 106 nên có khả năng tách rất tốt các mẫu chứa hỗn hợp phức tạp. - Thể tích mẫu tiêm rất nhỏ, cỡ 5 - 50 nl nên tiết kiệm mẫu.

- Có rất nhiều kiểu CE nên khả năng ứng dụng vào thực tế rất đa dạng. - Sự tách được thực hiện chủ yếu trong môi trường nước với sự có mặt của chất điện ly nền nên rất kinh tế và không độc hại. - Có khả năng tự động hóa nên dễ dàng khi phân tích số lượng mẫu lớn. Phân loại điện di mao quản [4] Điện di mao quản có nhiều kiểu khác nhau.

Mỗi kiểu có cơ chế tách riêng.1 tóm tắt 4 kiểu điện di hay được sử dụng trong phân tích.1: Các kiểu điện di mao quản Kiểu điện di Cơ chế tách 1. Điện di mao quản vùng Linh độ khác nhau của các chất (phụ thuộc (capillary zone elctrophoresis) điện tích và kích cỡ ion). Sắc ký điện động mixen MEKC Tương tác phân cực / không phân cực với (micellar electrokinetic hạt mixen trong dung dịch và linh độ của chromatography) chất. Điện di mao quản gel CGE Linh độ của chất và tương tác loại cỡ với (capillary gel electrophoresis) hạt gel.

Sự phân bố chất phân tích vào pha tĩnh 4. Điện sắc ký mao quản CEC (hạt nhồi) hoặc pha động (dung dịch điện (capillary electrochromatography) ly nền) và linh độ khác nhau của các chất. Trong đó điện di mao quản vùng (CZE) là kiểu điện di đơn giản nhất, 5 được sử dụng khá rộng rãi. Kỹ thuật CZE được sử dụng trong nghiên cứu này.

ĐẠI CƯƠNG VỀ CEFIXIM 1. Cấu trúc hóa học [3], [14] HO O 1S O. 3H2O O N 2 CH2 4 8 1 3 H2 N 2 1 2 7 6 4 N N 3 H 5 H H S N O OH O - Công thức phân tử: C16H15N5O7S2.3H2O - Khối lượng phân tử: 507,5 - Tên khoa học: - Acid (6R,7R)-7-[(Z)-(2-amino-4-thiazolyl)-2- (carboxymethoxyimino)acetamido]-8-oxo-3-vinyl-5-thia-1- azabicyclo[4,2,0]-oct-2-ene-2-carboxylic trihydrat. Tính chất vật lý [3], [14] Bột tinh thể màu trắng hoặc gần như trắng, hơi hút ẩm, nóng chảy ở khoảng 220°C kèm phân hủy.

Dễ tan trong methanol, propylen glycol, dimethyl sulfoxid, glycerin. Rất ít tan trong aceton, ethanol, nước. Không tan trong diethyl ether, ethylacetat, aceton và hexan. Dung dịch chứa 0,7 mg cefixim trong 1mL H2O có pH từ 2,6 đến 4,1.

Hệ số phân bố octanol/nước của cefixim trihydrat là 0,0029. Theo [14] cefixim trihydrat có 3 hằng số ion hóa: pKa1 = 2,10 do nhóm -COOH của cephem ở vị trí số 2, pKa2 = 2,69 do nhóm -NH2 ở vị trí số 4 của nhóm amino-thiazol , pKa3 = 3,73 do nhóm -COOH của mạch nhánh gắn vào vị trí số 7. 6 Cefixim trihydrat có 2 đồng phân Z và E trong đó đồng phân Z có phổ hấp thụ cực đại ở 288nm, còn đồng phân E có phổ hấp thụ cực đại ở 233nm. Tác dụng dược lý và phổ tác dụng [14] Cefixim là kháng sinh cephalosporin thế hệ 3 được dùng theo đường uống.

Nó có tác dụng diệt khuẩn do ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Cefixim có phổ tác dụng đối vi khuẩn Gram âm rộng hơn so với kháng sinh cephalosporin thế hệ 1 và 2. Do bền vững cao với beta-lactamase nên nhiều chủng vi khuẩn kháng penicillin và một số kháng sinh cephalosporin do tiết ra beta-lactamase vẫn có thể nhạy cảm với cefixim. Hiệu lực lâm sàng đã được chứng minh trên nhiều bệnh nhiễm khuẩn gây ra bởi những chủng gây bệnh phổ biến như: S.

Dược động học [14] Chỉ có khoảng 40-50% liều dùng cefixim được hấp thu qua đường tiêu hóa. Thức ăn không ảnh hưởng tới tỷ lệ hấp thu mà chỉ làm chậm hấp thu. Sự hấp thu cefixim qua đường tiêu hóa không bị ảnh hưởng bởi việc dùng đồng thời antacid. Nồng độ đỉnh của cefixim trong huyết tương thay đổi tùy theo dạng viên hay dạng hỗn dịch.

Nồng độ đỉnh trong huyết tương của dạng hỗn dịch uống cao hơn 20-50% của dạng viên nén. Diện tích dưới đường cong (AUC) của hỗn dịch uống cao hơn 10-25% của dạng viên nén. Do đó thuốc viên và hỗn dịch uống không thể thay thế nhau theo tương quan mg/mg. Ở người trưởng thành khi uống cefixim dạng viên nén, nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt được là 2,0 - 3,0 µg/mL sau 2 giờ khi uống liều 200 mg và 4,0 - 6,5 µg/mL khi dùng liều 400 mg.

Có khoảng 65 - 70% cefixim trong hệ tuần hoàn liên kết với protein 7 huyết tương. Sự phân bố của cefixim vào các mô và dịch cơ thể là có giới hạn. Cefixim được phân bố vào đờm, amidan, xoang hàm trên, tuyến tiền liệt nhưng đặc biệt có nồng độ cao trong mật. Thể tích phân bố biểu kiến ở người lớn khỏe mạnh nằm trong khoảng từ 0,095 - 0,11 L/kg.

Thuốc qua được nhau thai nhưng không thấy bài tiết qua sữa mẹ. Thời gian bán thải của thuốc trong huyết tương (T 1/2) từ 3-4 giờ ở người trưởng thành có chức năng thận bình thường nhưng kéo dài hơn ở trẻ sơ sinh và người bị suy thận. Khoảng 20% liều dùng (tương đương khoảng 50% liều hấp thu) được đào thải dưới dạng không đổi trong nước tiểu trong vòng 24 giờ. Khoảng 60% liều không được đào thải qua cơ chế hoạt động của thận.

Probenecid ức chế thải trừ cefixim qua ống thận làm tăng nồng độ và kéo dài T1/2 của cefixim trong huyết tương. Chỉ định [14] Cefixim được chỉ định điều trị với các nhiễm khuẩn sau đây gây ra bởi các vi khuẩn nhạy cảm: - Nhiễm khuẩn đường hô hấp trên và dưới, viêm tai giữa cấp tính, - Nhiễm khuẩn đường niệu (có biến chứng và không biến chứng), - Viêm niệu đạo do lậu cầu. Thực trạng chất lượng của các chế phẩm chứa cefixim trên thị trường Việt Nam hiện nay [11] Theo ông Nguyễn Viết Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý dược Việt Nam, công tác quản lý chất lượng thuốc ở Việt Nam vẫn gặp không ít hạn chế do trình độ, cơ sở vật chất, nhân lực kiểm nghiệm mỏng và sự lỏng lẻo trong khâu quản lý. Thực trạng này khiến số lượng thuốc không đạt chất lượng được tung 8 ra thị trường vẫn chiếm một tỷ lệ khá cao và tỷ lệ thuốc không đạt tiêu chuẩn chất lượng bị thu hồi ngày càng gia tăng.

Nếu như năm 2001 chỉ có 55 loại thuốc không đạt chất lượng thì năm 2008, con số này tăng lên 99 loại. Chủ yếu là các dạng thuốc kháng sinh, các chế phẩm enzym. Trong đó thuốc kháng sinh cefixim chiếm số lượng đáng kể, đặc biệt là các thuốc có nguồn gốc từ Ấn Độ, Hàn Quốc.2: Một số thuốc cefixim bị đình chỉ lưu hành do không đạt tiêu chuẩn về hàm lượng cefixim trong năm 2008, 2009 ST Tên biệt dược Xuất xứ Số đăng ký Số lô T Kwangmyungcefe Huons Co.Ltd Hàn VN-8823-04 6003 1 x Quốc (cefixime 100 mg) Odazipin Flamingo VN-1232-06 130 2 (cefixime 200 mg) Pharmaceuticals Ceftrimini Minimed Laboratories VN-1236-06 119 3 (cefixime 100mg) Massime Swiss Pharma, Ấn độ VN-3245-07 120 4 (cefixim 200mg) Panazme SRS Pharmaceutical VN-2008-06 PE01 5 (cefixim 200mg), Pvt, Ltd Ấn độ Swetacefix Sweta Pharmaceutical VN-3838-07 B180 6 (cefixim 100mg) Pvt., Ltd Ấn độ 1 Ngày 01-10-2008, Sở Y tế Khánh Hòa đã ra công văn số 1872/SYT- QLD về việc tăng cường kiểm tra chất lượng thuốc chứa cefixim, yêu cầu các cơ quan đơn vị trực thuộc chú ý đến chất lượng của các loại thuốc kháng sinh cefixim đang lưu hành trên thị trường. Điều đó cho thấy chất lượng của các 9 chế phẩm chứa cefixim đang là một vấn đề đáng được quan tâm.

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG CEFIXIM 1. Các phương pháp dược điển a/ Phương pháp hóa học [22] *Phản ứng tạo phức: Phản ứng của hydroxylamin với các dẫn chất hữu cơ có chứa nhóm chức amin, amid, ester, hydrazid tạo ra acid hydroxamic, acid này phản ứng với ion Fe3+ trong môi trường acid tạo phức màu đỏ. b/ Phương pháp hóa lý *Xác định phổ UV [20], [22] Nhóm Cephalosporin có liên kết π ở C2 tạo ra phổ UV đặc trưng có cực đại λmax xác định. Hòa cefixim 0,1 mol/L trong đệm phosphat pH 7.

Đo phổ UV, so sánh với phổ chuẩn, cả 2 phổ phải cùng hấp thụ cực đại tại cùng 1 bước sóng. Với cefixim λmax trong khoảng 246 - 290 nm. Nhận xét: Phương pháp này nhanh, đơn giản nhưng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố nên chỉ thích hợp cho kiểm nghiệm nguyên liệu. *Phổ cộng hưởng từ hạt nhân [20] Phương pháp này dựa trên nguyên tắc hạt nhân của một số nguyên tố trong từ trường có thể bị phân thành các mức năng lượng khác nhau.

Sự hấp thụ một số bức xạ điện từ thích hợp làm thay đổi sự phân bố của chúng trong các mức. Bằng các biện pháp thích hợp người ta làm xuất hiện các tín hiệu tương ứng với các nguyên tố đặc biệt trong nhóm chức, cũng như tương tác giữa các nhóm chức. Hòa tan 0,05g Cefixim trong 0,5 mL hỗn hợp deuterated dimethyl sulfoxid và H2O (4:1).