Luận văn thạc sĩ vnu ued vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy toán tổ hợp lớp 11 trung học phổ thông nhằm phát huy năng lực học tập của học sinh

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy toán tổ hợp lớp 11, nâng cao năng lực học tập học sinh.

• Tác giả: Phạm Thị Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Đình Hòa
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán học
• Đề tài: Vận Dụng Một Số Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Giảng Dạy Toán Tổ Hợp Lớp 11 Trung Học Phổ Thông Nhằm Phát Huy Năng Lực Học Tập Của Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Phương pháp dạy học tích cực là gì?
• 1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.3. Vì sao phải dạy học tích cực?
• 1.4. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.5. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
• 1.5.1. Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh
• 1.5.2. Dạy học chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học
• 1.5.3. Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác
• 1.5.4. Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
• 1.5.5. Một số phương pháp dạy học tích cực cần phát triển ở trường THPT
• 1.5.5.1. Phương pháp dạy học nêu vấn đề, phát hiện và giải quyết vấn đề
• 1.5.5.2. Phương pháp dạy học tự học
• 1.5.5.3. Phương pháp hoạt động nhóm và dạy học dự án (phương pháp Project)
• 1.6. Dạy và học toán tổ hợp ở trường phổ thông
• 1.7. Chương trình học
• 1.8. Thực trạng dạy và học toán tổ hợp ở trường phổ thông
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG GIẢNG DẠY TOÁN TỔ HỢP LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
• 2.1. Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề, phát hiện và giải quyết vấn đề
• 2.2. Phát hiện và giải quyết vấn đề trong đào sâu bài toán, tổng quát hóa bài toán
• 2.3. Phát hiện và giải quyết vấn đề thông qua tìm sai lầm trong lời giải cho trước và đưa ra lời giải đúng
• 2.4. Vận dụng phương pháp dạy học tự học
• 2.5. Tự học thông qua hướng dẫn học sinh tự đọc
• 2.6. Tự học thông qua phiếu học tập
• 2.7. Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm và dạy học dự án (phương pháp Project)
• 2.8. Giao và hướng dẫn học sinh làm bài tập lớn theo chủ đề
• 2.9. Xây dựng dự án “Một số dạng tính tổng tổ hợp trong các đề thi đại học”
• 2.10. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.3. Thời gian thực nghiệm
• 3.4. Nội dung và tổ chức thực nghiệm
• 3.5. Kết quả dạy thực nghiệm
• 3.6. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Toán Tổ Hợp

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những phương pháp giảng dạy hiện đại, nhằm phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh. Đặc biệt trong môn Toán Tổ Hợp lớp 11, việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu của Phạm Thị Thanh Vận, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy Toán Tổ Hợp có thể nâng cao năng lực học tập của học sinh một cách rõ rệt.

1.1. Định Nghĩa Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Phương pháp dạy học tích cực được hiểu là những phương pháp giáo dục nhằm khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Điều này bao gồm việc học sinh tự khám phá kiến thức, tham gia thảo luận và làm việc nhóm. Theo Vũ Hồng Tiến, phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy Toán Tổ Hợp mang lại nhiều lợi ích. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại, nơi mà khả năng tự học và sáng tạo được đánh giá cao.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Mặc dù phương pháp dạy học tích cực mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong giảng dạy Toán Tổ Hợp cũng gặp không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thay đổi thói quen học tập của học sinh. Nhiều học sinh vẫn quen với phương pháp học thụ động, dẫn đến khó khăn trong việc tiếp cận phương pháp mới.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thay Đổi Thói Quen Học Tập

Nhiều học sinh có thói quen học tập thụ động, chỉ ghi nhớ kiến thức mà không hiểu sâu. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực, vì học sinh cần thời gian để thích nghi với cách học mới.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ

Việc thiếu tài nguyên hỗ trợ như sách giáo khoa, tài liệu tham khảo và công cụ dạy học hiện đại cũng là một thách thức lớn. Điều này ảnh hưởng đến khả năng triển khai các hoạt động học tập tích cực trong lớp học.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Được Áp Dụng Trong Toán Tổ Hợp

Có nhiều phương pháp dạy học tích cực có thể áp dụng trong giảng dạy Toán Tổ Hợp. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề. Một số phương pháp tiêu biểu bao gồm phương pháp nêu vấn đề, phương pháp tự học và phương pháp hoạt động nhóm.

3.1. Phương Pháp Nêu Vấn Đề

Phương pháp nêu vấn đề giúp học sinh phát hiện và giải quyết các vấn đề trong toán học. Học sinh sẽ được khuyến khích đặt câu hỏi và tìm kiếm giải pháp, từ đó phát triển khả năng tư duy phản biện.

3.2. Phương Pháp Tự Học

Phương pháp tự học giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học và tự nghiên cứu. Học sinh sẽ được hướng dẫn cách tìm kiếm thông tin và tài liệu, từ đó nâng cao khả năng tự học và tự đánh giá.

3.3. Phương Pháp Hoạt Động Nhóm

Phương pháp hoạt động nhóm khuyến khích học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết các bài toán. Điều này không chỉ giúp học sinh học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy Toán Tổ Hợp đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh có khả năng tiếp thu kiến thức tốt hơn và phát triển kỹ năng tư duy khi được học theo phương pháp này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Học Tập

Nghiên cứu của Phạm Thị Thanh Vận cho thấy rằng học sinh áp dụng phương pháp dạy học tích cực có kết quả học tập cao hơn so với học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học tích cực có hiệu quả trong việc nâng cao năng lực học tập.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh thường phản hồi tích cực về phương pháp dạy học tích cực. Họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn khi được tham gia vào các hoạt động học tập tích cực.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Toán Tổ Hợp

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những phương pháp hiệu quả nhất trong giảng dạy Toán Tổ Hợp lớp 11. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề. Tương lai của phương pháp dạy học tích cực trong giáo dục cần được tiếp tục nghiên cứu và phát triển.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Tương lai của phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy Toán Tổ Hợp sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới trong giáo dục và sự hỗ trợ từ các cơ sở giáo dục. Cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để tối ưu hóa phương pháp này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị kiến thức về phương pháp dạy học tích cực để có thể áp dụng hiệu quả trong giảng dạy. Việc chia sẻ kinh nghiệm và tài liệu giữa các giáo viên cũng rất quan trọng để nâng cao chất lượng giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên. Tăng cƣờng học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác Theo Vũ Hồng Tiến [ 15, tr. 10] trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Áp dụng phương pháp dạy học tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn.

Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi học sinh. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới.

Bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của người thầy giáo. Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường. Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.

Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh. Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Theo Vũ Hồng Tiến [15, tr.

12] trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh. Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau.

Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh. Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế. Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học. Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình.

Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có vẻ nhàn nhã hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh. Giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên. Một số phƣơng pháp dạy học tích cực cần phát triển ở trƣờng THPT 1. Phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề, phát hiện và giải quyết vấn đề Theo Bùi Văn Nghị [13, tr.

6]: Khổng Tử đã có một câu bất hủ, đại ý là: một hình có bốn góc, ta chỉ dạy cho các trò một góc, còn ba góc các trò phải tự học lấy. Ông đề cao việc tự giải quyết vấn đề của học sinh.Lecne: Dạy học nêu vấn đề là phương pháp dạy học trong đó học sinh tham gia một cách có hệ thống vào quá trình giải quyết vấn đề và các bài toán có vấn đề được xây dựng theo nội dung tài liệu học tập trong chương trình. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề dựa trên cơ sở khoa học là những kết quả nghiên cứu về triết học, tâm lí học, giáo dục học: - Cơ sở triết học: “Mâu thuẫn là động lực của sự phát triển”, mâu thuẫn giữa yêu cầu nhận thức và những tri thức, kĩ năng còn hạn chế là động lực thúc đẩy nhận thức ở học sinh. - Cơ sở tâm lí học: “Con người chỉ bắt đầu tư duy tích cực khi nảy sinh nhu cầu tư duy”.

Khi có nhu cầu hiểu biết, có niềm say mê, hứng thú thì quá trình nhận thức có hiệu quả tăng lên rõ rệt. - Cơ sở giáo dục học: Sẽ có hiệu quả giáo dục cao hơn khi quá trình đào tạo được biến thành quá trình tự đào tạo. Theo Nguyễn Bá Kim [10, tr 39], trong phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề có những khái niệm cơ bản là vấn đề, tình huống gợi vấn đề, kiểu dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề. - Vấn đề được biểu thị bởi một hệ thống những mệnh đề, câu hỏi, yêu cầu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoạt động chưa được giải đáp, chưa có phương pháp có tính thuật toán để giải hoặc thực hiện.

- Tình huống gợi vấn đề là tình huống trong đó tồn tại một vấn đề, gợi nhu cầu nhận thức, gây niềm tin ở khả năng. - Kiểu dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là kiểu dạy học mà giáo viên tạo ra tình huống gợi vấn đề và điều khiển học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề, qua đó học sinh lĩnh hội được tri thức, rèn luyện được kĩ năng, đạt được mục đích dạy học. Có những hình thức dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là: - Tự nghiên cứu vấn đề: Giáo viên tạo ra tình huống gợi vấn đề, học sinh tự phát hiện và giải quyết vấn đề. - Vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề: Trong vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề học sinh làm việc không hoàn toàn độc lập mà có sự gợi ý dẫn dắt của giáo viên khi cần thiết.

Phương tiện để thực hiện hình thức dạy học này là những câu hỏi của giáo viên và những câu trả lời hoặc hành động đáp lại của trò. - Thuyết trình phát hiện và giải quyết vấn đề: Giáo viên tạo ra tình huống gợi vấn đề, sau đó chính học sinh phát hiện vấn đề và trình bày quá trình suy nghĩ giải quyết vấn đề. Thực hiện dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề thường có các bước sau: - Phát hiện vấn đề: tạo tình huống có vấn đề, phát hiện những dạng vấn đề nảy sinh, phát hiện vấn đề cần giải quyết. - Tìm giải pháp: đề xuất các giả thuyết, lập kế hoạch giải quyết vấn đề, thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề.

- Trình bày giải pháp: khảng định hay bác bỏ giả thuyết đã nêu. - Nghiên cứu sâu giải pháp: tìm hiểu những khă năng ứng dụng kết quả, đề xuất những vấn đề mới có liên quan. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng pháp dạy học tự học Theo Bùi Văn Nghị [13, tr.

17-20]: Rèn luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học. Từ lâu, các nhà sư phạm đã nhận thức được ý nghĩa của việc dạy phương pháp học. Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh chóng, với sự bùng nổ thông tin, khoa học và công nghệ đang phát triển như vũ bão thì việc dạy phương pháp học được quan tâm ngay từ bậc tiểu học và càng lên bậc học cao hơn càng được coi trọng. Đây là cách hữu hiệu để chuẩn bị cho lớp người kế tục thích ứng với xã hội học tập, trong đó mỗi người phải có năng lực học tập liên tục, suốt đời.

Trong phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Phương pháp tự học là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học. Một yếu tố quan trọng đảm bảo thành công trong học tập và nghiên cứu khoa học là khả năng phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lí những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Nếu rèn luyện cho học sinh có được phương pháp, kĩ năng, thói quen tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đã học vào những tình huống mới, biết tự lực phát hiện đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong thực tiễn thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, chuẩn bị cho họ tiếp tục tự học khi vào đời, dễ dàng thích ứng với cuộc sống, công tác, lao động trong xã hội.

Nhà trường phổ thông không thể cung cấp cho con người một vốn liếng tri thức cho suốt cả cuộc đời, nhưng nó có thể cung cấp một nhân lõi nào đó của các tri thức cơ bản.