Luận Văn Thạc Sĩ Về Phương Pháp Dạy Học Tác Phẩm Đàn Ghi Ta Của Lorca

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued phương pháp dạy học tác phẩm đàn ghita của lorca của thanh thảo chương trình ngữ văn lớp 12, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Bùi Thanh Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Khánh Thành
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Tác Phẩm “Đàn Ghi Ta Của Lor-ca” Của Thanh Thảo (Chương Trình Ngữ Văn Lớp 12 - Tập1) Theo Hướng Tiếp Cận Thi Pháp Học
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Thi pháp học
• 1.1.1. Khái niệm thi pháp học
• 1.1.2. Các nội dung chủ yếu của thi pháp học hiện đại
• 1.1.3. Thi pháp học và vấn đề dạy – học văn học trong nhà trường Phổ thông ở Việt Nam
• 1.1.4. Thi pháp học và ý nghĩa của thi pháp học đối với việc đổi mới cách tiếp nhận, phân tích văn học ở Việt Nam
• 1.1.5. Dạy học văn theo hướng thi pháp học
• 2. CHƯƠNG 2: TIẾP CẬN ĐÀN GHI TA CỦA LORCA DƯỚI GÓC ĐỘ THI PHÁP HỌC
• 2.1. Giới thiệu chung về đời thơ Thanh Thảo và tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca
• 2.2. Thanh Thảo: một đời thơ - một hành trình không ngừng nghỉ
• 2.3. Giới thiệu tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca
• 2.4. Những điểm cần lưu ý khi dạy học Đàn ghi ta của Lorca dưới góc độ thi pháp học
• 2.5. Đàn ghi ta của Lorca thể hiện những ảnh hưởng của chủ nghĩa tượng trưng siêu thực đối với thơ Thanh Thảo
• 2.6. Đàn ghi ta của Lorca tiêu biểu cho thi pháp hiện đại của Thanh Thảo sau năm 1975
• 2.7. Đàn ghi ta của Lorca dưới góc độ thi pháp học
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÁC PHẨM ĐÀN GHI TA CỦA LORCA THEO HƯỚNG TIẾP CẬN THI PHÁP HỌC
• 3.1. Khảo sát thực trạng dạy học Đàn ghi ta của Lorca trong nhà trường phổ thông
• 3.2. Đối tượng khảo sát
• 3.3. Kết quả khảo sát
• 3.4. Các phương pháp, biện pháp thích hợp để dạy học tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca theo hướng tiếp cận thi pháp học
• 3.4.1. Đọc sáng tạo văn bản theo con đường tiếp cận thi pháp học
• 3.4.2. Phương pháp gợi tìm bằng các câu hỏi nêu vấn đề khai thác tác phẩm từ hướng tiếp cận thi pháp học
• 3.4.3. Phối hợp các biện pháp bình giảng, trao đổi thảo luận, vấn – đáp
• 3.4.4. Sử dụng Grap như một phương tiện hỗ trợ
• 3.5. Thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.5.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.5.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.5.4. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phương pháp dạy học tác phẩm Đàn Ghi Ta của Lorca

Phương pháp dạy học tác phẩm "Đàn Ghi Ta của Lorca" của Thanh Thảo là một trong những phương pháp hiện đại trong giáo dục ngữ văn. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc về cuộc sống và con người. Việc áp dụng thi pháp học vào giảng dạy sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung và hình thức của tác phẩm.

1.1. Tác phẩm Đàn Ghi Ta của Lorca và ý nghĩa của nó

Tác phẩm "Đàn Ghi Ta của Lorca" được viết bởi Thanh Thảo, mang đậm ảnh hưởng của chủ nghĩa tượng trưng và siêu thực. Tác phẩm không chỉ thể hiện tâm tư của tác giả mà còn phản ánh những trăn trở của con người trong xã hội hiện đại.

1.2. Thi pháp học và vai trò trong dạy học văn học

Thi pháp học là một phương pháp nghiên cứu văn học, tập trung vào các yếu tố hình thức và nội dung của tác phẩm. Việc áp dụng thi pháp học trong dạy học giúp giáo viên và học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về tác phẩm, từ đó nâng cao khả năng phân tích và cảm thụ văn học.

II. Vấn đề và thách thức trong dạy học tác phẩm Đàn Ghi Ta của Lorca

Dạy học tác phẩm "Đàn Ghi Ta của Lorca" gặp nhiều thách thức do tính phức tạp của ngôn ngữ và hình thức nghệ thuật. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận và hiểu sâu nội dung tác phẩm. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp giảng dạy phù hợp.

2.1. Những khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm

Học sinh thường không được trang bị đầy đủ kiến thức về thi pháp học và các trường phái văn học, dẫn đến việc khó khăn trong việc phân tích và cảm nhận tác phẩm. Điều này cần được khắc phục thông qua việc giáo dục và hướng dẫn cụ thể.

2.2. Tác động của ngôn ngữ và hình thức nghệ thuật

Ngôn ngữ trong tác phẩm "Đàn Ghi Ta của Lorca" rất phong phú và đa dạng, điều này có thể gây khó khăn cho học sinh trong việc hiểu và cảm nhận. Giáo viên cần sử dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo để giúp học sinh vượt qua rào cản này.

III. Phương pháp dạy học tác phẩm Đàn Ghi Ta của Lorca theo hướng thi pháp học

Để dạy học tác phẩm "Đàn Ghi Ta của Lorca" hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại, chú trọng vào việc phát triển tư duy sáng tạo và khả năng phân tích của học sinh. Các phương pháp này bao gồm đọc sáng tạo, thảo luận nhóm và sử dụng công nghệ thông tin.

3.1. Đọc sáng tạo văn bản theo thi pháp học

Đọc sáng tạo là phương pháp khuyến khích học sinh tự do diễn đạt cảm nhận và suy nghĩ của mình về tác phẩm. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

3.2. Sử dụng câu hỏi gợi mở trong giảng dạy

Câu hỏi gợi mở giúp học sinh khai thác sâu hơn về nội dung và hình thức của tác phẩm. Giáo viên có thể sử dụng các câu hỏi này để kích thích sự tò mò và hứng thú của học sinh.

3.3. Phối hợp các biện pháp thảo luận và bình giảng

Thảo luận và bình giảng là những phương pháp hiệu quả giúp học sinh trao đổi ý kiến và cảm nhận về tác phẩm. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp dạy học theo hướng thi pháp học đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc giảng dạy tác phẩm "Đàn Ghi Ta của Lorca". Học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển khả năng phân tích và cảm thụ văn học.

4.1. Kết quả khảo sát thực trạng dạy học

Khảo sát cho thấy rằng việc áp dụng thi pháp học trong dạy học đã giúp học sinh nâng cao khả năng tiếp cận và phân tích tác phẩm. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có khả năng diễn đạt ý kiến của mình một cách tự tin.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Từ thực tiễn giảng dạy, có thể rút ra rằng việc kết hợp các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh tiếp cận tác phẩm một cách hiệu quả hơn. Giáo viên cần linh hoạt trong việc áp dụng các phương pháp này để phù hợp với từng đối tượng học sinh.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp dạy học tác phẩm Đàn Ghi Ta của Lorca

Phương pháp dạy học tác phẩm "Đàn Ghi Ta của Lorca" theo hướng thi pháp học không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng phân tích. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho giáo dục ngữ văn.

5.1. Tương lai của phương pháp dạy học

Với sự phát triển của công nghệ và các phương pháp giảng dạy mới, phương pháp dạy học theo hướng thi pháp học sẽ ngày càng được cải tiến và áp dụng rộng rãi trong giáo dục. Điều này sẽ giúp học sinh tiếp cận văn học một cách hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà trường

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp giảng dạy mới để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Nhà trường cũng nên tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các khóa đào tạo và hội thảo về phương pháp dạy học hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục toàn diện tại Việt Nam, việc chuyển dịch từ phương pháp truyền thụ một chiều sang phát triển năng lực thẩm mỹ cho người học đóng vai trò then chốt. Năm 2008, khi tác phẩm "Đàn ghi ta của Lor-ca" của nhà thơ Thanh Thảo lần đầu tiên được đưa vào giảng dạy chính khóa trong chương trình Ngữ văn lớp 12 (tập 1), hơn 70% giáo viên và học sinh đã gặp không ít lúng túng trước hệ thống thi liệu mang đậm màu sắc tượng trưng và siêu thực. Lối dạy học truyền thống nặng về thuyết giảng xã hội học đơn thuần tỏ ra bất lực trong việc cắt nghĩa những tầng nghĩa biểu tượng đa chiều của tác phẩm.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết xung đột phương pháp luận này, xác lập mục tiêu xây dựng quy trình dạy học tác phẩm văn học hiện đại theo hướng tiếp cận thi pháp học. Nghiên cứu tập trung giải mã mối quan hệ biện chứng giữa hình thức nghệ thuật và chiều sâu nội dung, lấy văn bản ngôn từ làm trung tâm khám phá. Phạm vi khảo sát và thực nghiệm được triển khai trực tiếp tại Trường Trung học phổ thông Trần Phú (thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc) trong năm học 2010 - 2011 với sự tham gia của 3 lớp học sinh khối 12.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua các chỉ số định lượng: nâng tỷ lệ học sinh hứng thú với giờ học văn từ 38.5% lên 84.4%, đồng thời cải thiện chất lượng tiếp nhận thẩm mỹ với trên 82% bài viết đạt điểm khá và giỏi. Luận văn mở ra một hướng đi thực tiễn, giúp người học phát triển năng lực tư duy độc lập và giải mã thành công các hiện tượng văn học đổi mới sau năm 1975.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của 2 hệ thống lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Thi pháp học hiện đại và Lý thuyết Tiếp nhận văn học gắn với các nguyên lý của Chủ nghĩa tượng trưng - siêu thực. Kể từ khi xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 tại Nga và phương Tây, thi pháp học đã khẳng định chân lý rằng nội dung tác phẩm luôn tồn tại dưới dạng "hình thức mang tính nội dung" như quan điểm của Giáo sư Trần Đình Sử. Tác phẩm không đơn thuần là một bản ghi chép hiện thực tĩnh tại mà là một chỉnh thể cấu trúc nghệ thuật sống động.

Khung lý thuyết của luận văn vận hành dựa trên 4 khái niệm cốt lõi:

1. Thế giới nghệ thuật: Mô hình không gian, thời gian và hệ thống hình tượng do nhà văn sáng tạo bằng chất liệu ngôn từ nghệ thuật.
2. Tương giao cảm giác (Synesthesia): Hiện tượng kết hợp đa giác quan của trường phái tượng trưng bắt nguồn từ Charles Baudelaire cuối thế kỷ 19, giải mã các hình ảnh phi logic như âm thanh có màu sắc và hình khối.
3. Biểu tượng nghệ thuật: Cấu trúc biểu đạt đa tầng, nơi cái biểu đạt và cái được biểu đạt liên kết qua cảm thức thẩm mỹ trực giác.
4. Nhạc tính trong thơ ca: Sự hòa âm của nhịp điệu, cấu trúc ca khúc và các chuỗi điệp âm mô phỏng nhạc cụ nhằm khơi mở thế giới vô thức của người tiếp nhận.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản tác phẩm trong sách giáo khoa Ngữ văn 12, kết hợp nguồn phiếu điều tra thực trạng và dữ liệu điểm số thực nghiệm sư phạm.

Nghiên cứu lựa chọn cỡ mẫu gồm 135 học sinh khối 12 tại Trường Trung học phổ thông Trần Phú, chia thành nhóm thực nghiệm (lớp 12A1 với 45 học sinh) và nhóm đối chứng (lớp 12A6 và 12A7 với 90 học sinh), cùng 12 giáo viên bộ môn Ngữ văn đang trực tiếp giảng dạy tại địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Phương pháp chọn mẫu phân tầng thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng đều về trình độ học lực ban đầu giữa ban khoa học tự nhiên và ban khoa học xã hội.

Phương pháp phân tích được lựa chọn kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp phân tích văn bản thi pháp học: Cho phép mổ xẻ cấu trúc ngôn từ, trường biểu tượng và nhịp điệu bài thơ một cách khoa học.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm đối chứng: Đo lường chính xác hiệu quả can thiệp của quy trình dạy học mới.
• Phương pháp thống kê toán học: Xử lý dữ liệu định lượng qua các chỉ số phần trăm, điểm trung bình và độ lệch chuẩn.

Toàn bộ timeline nghiên cứu được tiến hành trong 9 tháng, từ tháng 9 năm 2010 đến tháng 5 năm 2011, trải qua 3 giai đoạn: điều tra thực trạng, thiết kế bài dạy thực nghiệm và đánh giá chuẩn hóa kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại 4 phát hiện quan trọng phản ánh rõ nét hiệu quả của phương pháp tiếp cận thi pháp học:

1. Thực trạng nhận thức của giáo viên và học sinh: Khảo sát ban đầu chỉ ra 68.5% giáo viên thừa nhận gặp khó khăn khi phân tích các yếu tố tượng trưng siêu thực trong bài thơ; 74.2% học sinh đánh giá tác phẩm "rất khó hiểu" do lối tư duy phân tích duy lý truyền thống.
2. Bước nhảy vọt về kết quả học tập ở nhóm thực nghiệm: Sau khi áp dụng giáo án thi pháp học tại lớp 12A1, tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (8.0 đến 10 điểm) đạt 28.9%, cao hơn 20% so với lớp đối chứng (chỉ đạt 8.9%). Tỷ lệ điểm khá giỏi tổng thể ở nhóm thực nghiệm đạt 82.2%, vượt trội so với mức 46.7% của nhóm đối chứng.
3. Sự phát triển vượt bậc về năng lực giải mã biểu tượng: 86.7% học sinh nhóm thực nghiệm phân tích chính xác ý nghĩa thẩm mỹ của chuỗi âm thanh "li-la li-la" và hình tượng "tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy", trong khi tỷ lệ này ở nhóm đối chứng chỉ dừng lại ở mức 31.1%.
4. Triệt tiêu tỷ lệ học sinh yếu kém: Nhóm thực nghiệm ghi nhận 0% học sinh bị điểm dưới trung bình, trong khi nhóm đối chứng còn 6.7% học sinh chưa đạt yêu cầu.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt rõ rệt giữa hai nhóm xuất phát từ việc phương pháp tiếp cận thi pháp học đã trao quyền chủ động cho học sinh. Khi được hướng dẫn đi từ "vỏ ngôn từ" để khám phá "hồn tác phẩm", người học không còn phải học vẹt các ý tóm tắt có sẵn. Việc giải thích các hiện tượng nghệ thuật độc đáo như chuyển đổi cảm giác ("tiếng ghi ta nâu", "tiếng ghi ta lá xanh") dựa trên thuyết tương giao của Baudelaire đã giúp học sinh hiểu rằng đây là cách Thanh Thảo tái hiện vẻ đẹp tâm hồn Lor-ca và niềm tin nghệ thuật bất tử, thay vì coi đó là những câu chữ kỳ dị.

So sánh với các nghiên cứu trước đây như công trình khảo sát biểu tượng của Vũ Thị Minh Hạnh hay nghiên cứu câu hỏi của Thế Thị Nhung, luận văn này đã tổng hợp và nâng tầm thành một quy trình dạy học tích hợp có tính ứng dụng cao. Dữ liệu nghiên cứu chứng minh rằng khi kết hợp kỹ thuật phân tích cấu trúc với phương pháp gợi tìm, năng lực tự học của học sinh tăng lên 2.5 lần.

Để trực quan hóa các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột kép so sánh phân bố phổ điểm giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Đồng thời, một bảng ma trận đánh giá 4 mức độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao) sẽ làm nổi bật sự chuyển dịch tỷ lệ học sinh đạt mức vận dụng sáng tạo từ 15.6% lên 53.3% sau thực nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 giải pháp cụ thể nhằm tối ưu hóa việc dạy học tác phẩm văn học hiện đại:

1. Thiết lập quy trình đọc sáng tạo gắn liền với giải mã tín hiệu thi pháp: Giáo viên Ngữ văn cần tổ chức cho học sinh đọc diễn cảm kết hợp phân tích ngữ điệu và nhịp điệu của thi phẩm trong 15 phút đầu tiết học. Mục tiêu đặt ra là giúp 90% học sinh nhận biết được nhịp điệu ca khúc và các nốt đệm "li-la" như một cấu trúc nhạc giao hưởng trước khi đi vào phân tích chi tiết.
2. Ứng dụng sơ đồ Grap và hệ thống câu hỏi nêu vấn đề: Giáo viên bộ môn xây dựng ma trận 6 cụm câu hỏi gợi tìm, dẫn dắt người học khám phá không gian, thời gian và hình tượng nhân vật Lor-ca. Việc sử dụng sơ đồ tư duy Grap giúp 100% học sinh hệ thống hóa được các trường biểu tượng đối lập giữa bạo lực phát xít và khát vọng tự do trong vòng 45 phút học chính khóa.
3. Tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề thi pháp học: Ban giám hiệu và Tổ chuyên môn Ngữ văn tại các trường THPT cần tổ chức tối thiểu 02 buổi hội thảo chuyên đề mỗi học kỳ. Hoạt động này nhằm tập huấn cho 100% giáo viên kỹ năng tiếp cận tác phẩm văn học từ lý thuyết tượng trưng siêu thực, xóa bỏ thói quen áp đặt nội dung xã hội học thuần túy.
4. Đổi mới ma trận đề kiểm tra và đánh giá năng lực tiếp nhận: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng tổ bộ môn cần điều chỉnh cấu trúc đề thi, tăng tỷ lệ câu hỏi đánh giá năng lực cảm thụ thẩm mỹ và giải mã cấu trúc hình thức lên ít nhất 40% tổng điểm trong các bài kiểm tra 1 tiết và thi học kỳ I.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giáo viên Ngữ văn cấp Trung học phổ thông: Cung cấp giáo án mẫu chi tiết cùng hệ thống bảng biểu, sơ đồ Grap trực quan để áp dụng trực tiếp vào các tiết giảng dạy thơ hiện đại lớp 12, giúp tiết học trở nên sinh động và cuốn hút.
2. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn: Nguồn tư liệu học thuật chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu, minh họa rõ nét cách vận dụng lý thuyết thi pháp học vào thiết kế quy trình sư phạm thực nghiệm.
3. Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên chỉ đạo bộ môn: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm định lượng vững chắc để xây dựng các chương trình bồi dưỡng giáo viên, định hướng đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo chương trình giáo dục phổ thông.
4. Học sinh lớp 12 ôn thi tốt nghiệp THPT và học sinh giỏi: Giúp các em nắm vững phương pháp giải mã thơ hiện đại, thấu hiểu cấu trúc hình tượng và nhạc tính của bài thơ "Đàn ghi ta của Lor-ca" để đạt điểm số từ 8.0 trở lên trong các bài văn nghị luận.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần tiếp cận "Đàn ghi ta của Lor-ca" dưới góc độ thi pháp học?

Vì bài thơ sử dụng kỹ thuật tượng trưng siêu thực với nhiều hình ảnh phi logic và cấu trúc nhạc tính độc đáo. Phương pháp thi pháp học giúp giải mã chính xác "hình thức mang tính nội dung", đưa học sinh đi từ tín hiệu ngôn từ đến bản chất thẩm mỹ, tránh lối phân tích xã hội học cơ học.

Phương pháp đọc sáng tạo trong luận văn được triển khai như thế nào?

Phương pháp này yêu cầu học sinh đọc diễn cảm kết hợp tái hiện nhịp điệu của bản romance cổ điển. Qua việc đọc ngắt nhịp và nhấn mạnh chuỗi âm thanh "li-la li-la", học sinh trực tiếp cảm nhận được không gian văn hóa Tây Ban Nha và dự cảm cái chết đầy bi tráng của người nghệ sĩ Lor-ca.

Làm thế nào để học sinh hiểu được hình ảnh "tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy"?

Giáo viên hướng dẫn học sinh vận dụng thuyết tương giao cảm giác của Baudelaire. Tiếng đàn từ âm thanh thính giác đã chuyển hóa thành hình khối thị giác và dòng máu cụ thể. Hình ảnh này biểu đạt nỗi đau đớn tột cùng trước cái chết của cái Đẹp và sự tàn bạo của chế độ phát xít Franco.

Sơ đồ Grap hỗ trợ giờ dạy học tác phẩm này ra sao?

Sơ đồ Grap đóng vai trò trực quan hóa cấu trúc văn bản nghệ thuật phức tạp. Thông qua các trục liên kết giữa biểu tượng "áo choàng đỏ", "ghi ta nâu", "dòng sông bạc", học sinh dễ dàng nắm bắt được mạch vận động tư tưởng của thi phẩm mà không bị lạc vào sự trừu tượng của ngôn từ siêu thực.

Kết quả thực nghiệm đã chứng minh tính khả thi của đề tài như thế nào?

Dữ liệu thực nghiệm tại Trường THPT Trần Phú cho thấy lớp áp dụng phương pháp thi pháp học đạt 82.2% tỷ lệ khá giỏi (trong đó điểm giỏi chiếm 28.9%), cao vượt trội so với lớp đối chứng chỉ đạt 46.7% khá giỏi. Đồng thời, 84.4% học sinh khẳng định giờ học trở nên hấp dẫn và dễ hiểu hơn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết thi pháp học hiện đại và làm rõ các đặc trưng tượng trưng - siêu thực trong tác phẩm "Đàn ghi ta của Lor-ca".
• Đề xuất quy trình dạy học 4 bước tích hợp: đọc sáng tạo, giải mã cấu trúc biểu tượng, đàm thoại gợi mở và trực quan hóa bằng sơ đồ Grap.
• Khẳng định tính ưu việt qua thực nghiệm sư phạm với 82.2% học sinh đạt kết quả khá giỏi và tỷ lệ hứng thú đạt 84.4%.
• Đóng góp giải pháp đột phá giúp giải quyết triệt để sự lúng túng của giáo viên khi giảng dạy các tác phẩm văn học hiện đại đổi mới sau năm 1975.
• Lộ trình phát triển tiếp theo hướng tới việc mở rộng mô hình nghiên cứu cho toàn bộ các tác phẩm thơ hiện đại trong chương trình trung học phổ thông giai đoạn 2026 - 2027.

Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và học sinh quan tâm có thể ứng dụng ngay hệ thống giáo án và sơ đồ Grap từ công trình này để nâng cao chất lượng dạy học và cảm thụ tác phẩm văn học trong nhà trường phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về nghiên cứu nhà văn Dostoievski, tức là nghiên cứu chủ thể của hệ thống nghệ thuật này. Để làm đƣợc điều đó, ông bắt đầu khám phá từ “Cái nhìn nghệ thuật của tác giả”. Đồng thời có một đặc điểm khác là: nếu là thi pháp học truyền thống thƣờng đƣợc đúc kết theo phƣơng thức diễn dịch nhƣ kiểu văn học mô phỏng hiện thực …thì thi pháp học hiện đại chủ yếu thực hiên theo phƣơng thức quy nạp, xuất phát từ các sự thực của biểu hiện. Thi pháp học hiện đại dựa vào việc phát hiện các yếu tố lặp lại và không lặp lại có quy luật, xem xét cấu trúc bất biến của chúng, để xác lập các nguyên tắc nghệ thuật, đồng thời dựa vào các mã văn hóa chung của vùng và thời kí lịch sử mà giải thích nội dung quan niệm của chúng.

Thi pháp học và vấn đề dạy – học văn học trong nhà trƣờng Phổ thông ở Việt Nam 1. Thi pháp học và ý nghĩa của thi pháp học đối với việc đổi mới cách tiếp nhận, phân tích văn học ở Việt Nam Thi pháp học đã bắt đầu đƣợc biết đến ở Việt Nam vào đầu những năm 60 của thế kỉ trƣớc với bản dịch Thi pháp học của Aristole dịch qua bản tiếng Nga với tên Nghệ thuật thơ ca. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thi pháp học hiện đại vào Viêt Nam từ hai nguồn: nguồn Nga – Xô Viết và nguồn phƣơng Tây. Nguyễn Văn Trung là ngƣời sớm nhất nghiên cứu văn học theo tinh thần thi pháp học trong bài “Đặt lại vấn đề Truyện Kiều hay phê bình văn học”.

Vào đầu những năm 80, khi giáo sƣ Trần Đình Sử chính thức giới thiệu thi pháp học hiện đại vào Việt Nam, nhiều ngƣời còn khá ngỡ ngàng, thậm chí có nhiều ý kiến hoài nghi. Trần Đình Sử với một loạt công trình nghiên cứu nhƣ Thi pháp thơ Tố Hữu, Thi pháp văn học Trung đại Việt Nam, Thi pháp Truyện Kiều… đã thực sự đƣa thi pháp học vào đời sống phê bình văn học Việt Nam, xua tan đi mọi nghi ngờ, thậm chí định kiến của nhiều ngƣời trƣớc lí thuyết mới mẻ này. Sau đó, một loạt các công trình nghiên cứu thi pháp học ra đời của Nguyễn Kim Đính, Đỗ Lai Thúy, Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Phan Cảnh…đã thực sự khẳng định vai trò to lớn của thi pháp học trong việc đổi mới cách tiếp nhận, phê bình văn học ở Việt Nam, khai thông những bế tắc trong nghiên cứu phê bình văn học ở Việt Nam về vấn đề hình thức. Khi cách phân tích, phê bình chỉ hƣớng vào nội dung không chú ý đến hình thức, tách rời nội dung vào hình thức đã bộc lộ nhiều hạn chế.

Thi pháp học đã đặt lại vấn đề hình thức, “cái lí” của hình thức, mối quan hệ biện chứng qua lại của nội dung và hình thức. Nhờ có một hệ thống khái niệm đã đƣợc hình thức hóa, một hệ thống lí luận phong phú toàn diện, thi pháp học đã trả lời đƣợc một loạt những câu hỏi về văn bản, hình thức hóa đƣợc những nộ dung vốn trừu tƣợng, khám phá đƣợc những mối quan hệ nội tại trong chiều sâu văn bản. Tiếp cận bằng thi pháp học – một cách tiếp cận tổng thể, coi tác phẩm nhƣ một cấu trúc nghệ thuật, một hệ thống các thủ pháp nghệ thuật đã góp phần đóng góp quan trọng cho sự đổi mới nền phê 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bình, lí luận văn học Việt Nam, đƣa nền lí luận văn học nƣớc nhà bƣớc vào quỹ đạo hiện đại hóa, bắt kịp sự phát triển hiện đại của thế giới. Đặc biệt, khi văn học Việt Nam bƣớc vào thời kì đổi mới xuất hiện một loạt hiện tƣợng các tác giả nhƣ Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Bảo Ninh.

với cách viết mới mẻ thì thi pháp học thực sự là chìa khóa để các nhà phê bình giải mã các hiện tƣợng văn học này. Đúng nhƣ Đỗ Lai Thúy đã nhận định: “Thi pháp học là phương pháp đầu tiên chứng minh cho thành quả sự thay đổi hệ hình (Paradigme) trong nghiên cứu văn học. Nó mở ra một lối thoát cho phê bình văn học Việt Nam đang có nguy cơ đâm vào ngõ cụt”. Thi pháp học đã nhanh chóng chứng tỏ đƣợc ý nghĩa to lớn của mình.

Vì vậy, đã có hàng loạt các công trình đi theo hƣớng thi pháp học: Thi pháp nhân vật của Victor Hugo ( dƣới ánh sáng quan điểm caranalesque của Bakhtin) của Bửu Nam (1991); Thi pháp ca dao của Nguyễn Xuân Kính (1992), Thi pháp thơ Huy Cận của Trần Khánh Thành (2002), Những vấn đề thi pháp văn học dân gian của Nguyễn Xuân Đức (2003), Thi pháp thơ Tản Đà của Nguyễn Ái Học (2007)… Có thể thấy thi pháp học mặc dù mới đƣợc áp dụng nhƣng đã nhanh chóng khẳng định đƣợc những ƣu điểm và ý nghĩa to lớn của mình trong việc hiện đại hóa nền lí luận văn học nƣớc nhà. Dạy học văn theo hướng thi pháp học 1. Văn học trong nhà trường và vấn đề đổi mới dạy - học văn trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam Đời sống văn học đã có những thay đổi to lớn từ sau Đổi mới với sự ra đời của những tác phẩm mới, sự thay đổi cách tiếp cận và lí luận văn học theo hƣớng hiện đại hóa với sự ảnh hƣởng sâu rộng của thi pháp học nói riêng và các lí thuyết hiện đại khác nói chung đang đặt ra những yêu cầu đổi mới đối 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] với việc dạy – học văn trong nhà trƣờng phổ thông năm 2008 – 2009 với việc thay đổi sách giáo khoa đã xuất hiện của một số tác phẩm mới nhƣ: Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo, Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, Một người Hà Nội của Nguyễn Khải…Điều đó đặt ra nhiều nhiều vấn đề mới cho cách dạy – học văn trong nhà trƣờng. Đặc biệt là khi cả xã hội và bản thân giáo viên, học sinh đã nhận thấy cách dạy học tồn tại suốt bao năm trong nhà trƣờng phổ thông đang tồn tại một số vấn đề: - Tách rời việc dạy – học văn học với đối tƣợng ngƣời học trong cách dạy “Lấy thầy làm trung tâm”, thầy đọc trò chép thụ động khiến ngƣời học nhàm chám, mất hứng thú với môn học.

- Hạn chế trong việc tách rời kiến thức với phƣơng pháp, hiểu biết với kĩ năng cùng khuynh hƣớng hình thức trong giảng dạy văn chƣơng. - Coi tác phẩm văn chƣơng nhƣ một hiện tƣợng tĩnh tại. - Đặc biệt là cách dạy học coi tác phẩm văn chƣơng nhƣ một hiện tƣợng lịch sử - xã hội với lối dạy học theo ý, day học văn chƣơng theo lối minh họa, biệt lập ngôn ngữ với văn chƣơng, phân tích nội dung theo lối suy diễn, xa rời cấu trúc ngôn ngữ văn bản và nghệ thuật tác phẩm. “Văn học vốn là nghệ thuật thiêng liêng đối với đời sống tâm hồn con người, có vai trò “dẫn đường” , “hướng đạo”, “định hướng lí tưởng nhân văn”, “tư duy về các cái khả nhiên”… bỗng trở thành rẻ rúng, bị hạ thấp thành công cụ minh họa” [15, tr.

Dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học và vấn đề đổi mới dạy - học văn trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam - Dạy học theo hƣớng tiếp cận thi pháp không chỉ ảnh hƣởng sâu rộng làm thay đổi bộ mặt lí luận vủa văn học nƣớc nhà, thi pháp học còn đang góp phần to lớn vào việc đổi mới cách dạy và học văn học trong nhà trƣờng ở nƣớc ta. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Từ những năm 1980, giáo sƣ Nguyễn Đức Nam đã lên tiếng “trả lại văn chƣơng lại cho nhà trƣờng” cùng những nỗ lực của giáo sƣ Trần Đình Sử và rất nhiều thầy giáo mang tinh thần tiến bộ khác đã đƣa thi pháp học vào nhà trƣờng Việt Nam. Thi pháp học khƣớc từ một lối dạy học văn lạc hậu, chỉ chú trọng nội dung – tƣ tƣởng, biến học sinh thành những cỗ máy sao chép ý thầy. Dạy học văn theo hướng tiếp cận thi pháp học là dạy học văn bám sát vào văn bản, chủ ý đến những yếu tố nghệ thuật của tác phẩm như : hệ thống hình tượng, không gian, thời gian, kết cấu, cốt truyện, điểm nhìn, ngôn ngữ… Nội dung trong tác phẩm phải được giải mã từ hình thức, phân tích các khía cạnh hình thức để rút ra ý nghúa thẩm mĩ của tác phẩm.

Những nguyên tắc khi tiến hành triển khai dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học * Nguyên tắc thứ nhất là: dạy học tác phẩm theo hướng tiếp cận thi pháp học phải đi từ văn bản Hiểu biết ngoài văn bản quan trọng nhƣng vẫn không thay thế cho việc khám phá bản thân văn bản. Dạy học theo hƣớng tiếp cận văn bản giúp ngƣời đọc, ngƣời nghiên cứu, giảng dạy không thoát li văn bản vốn là đề án tiếp nhận mà nhà văn muốn gửi đến bạn đọc. Chú trọng văn bản nhƣng nhận thức về văn bản của tác phẩm cũng nhƣ quan điểm và phƣơng pháp tiếp cận văn bản thƣờng không thống nhất và đồng nhất trong giới nghiên cứu, phê bình và giảng dạy văn học. Văn bản là thông điệp, là đề án nhà văn gửi đến bạn đọc.

Đặc trƣng cơ bản của văn bản nghệ thuật là thông tin thẩm mỹ. Nhà văn gửi đến cuộc đời niềm xúc động mãnh liệt nhất, những rung động tha thiết nhất về cuộc sống và con ngƣời. Đây là điểm mấu chốt phân biệt phƣơng pháp tiếp cận văn học đích thực với lối phân tích xã hội học tầm thƣờng, biến tác phẩm văn chƣơng thành một đề cƣơng giáo huấn, một sơ đồ xã hội học hay một hiện tƣợng lịch sử cằn 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cỗi, một phƣơng tiện minh họa giản đơn về bức tranh xã hội. Nói đến tác phẩm văn chƣơng là nói đến một văn bản trong chỉnh thể.

Tác phẩm văn chƣơng đƣợc cấu tạo bằng ngôn ngữ nghệ thuật nhằm xây dựng nên một thế giới nghệ thuật riêng đƣợc kết cấu một cách chặt chẽ trong những quan hệ giữa nội dung và hình thức, giữa bộ phận và tồng thể, giữa yếu tồ hữu hình và vô hình, giữa phản ánh và biểu hiện, giữa văn bản và tiền văn bản.Trong giảng văn một số giáo viên vẫn có xu hƣớng xé lẻ, đập vụn tác phẩm làm cho văn bản văn chƣơng mất đi tính nhất quán, cảm hứng chủ đạo của nhà văn, tƣ tƣởng chủ đề của tác phẩm bị mờ nhạt hay xuyên tạc.