Luận án Lê Vương Anh: Phương pháp dạy bóng bàn cho sinh viên tại Đại học Thể Dục Thể Thao Bắc Ninh, 2018

Luận án tiến sĩ giáo dục nghiên cứu xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành gdtc trường đại học thể dục thể thao, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Lê Vương Anh
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Đình Bẩm
• Trường học: Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Xác Định Nhóm Phương Pháp Dạy Học Bóng Bàn Cho Sinh Viên Ngành Giáo Dục Thể Chất
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm về phương pháp dạy học đại học và cách phân loại
• 1.1.1. Quan điểm về phương pháp
• 1.1.2. Quan điểm về phương pháp dạy học đại học
• 1.1.3. Quan điểm về phương pháp dạy học Thể dục Thể thao
• 1.1.4. Những đặc điểm cơ bản của phương pháp dạy học đại học
• 1.1.5. Quan điểm về phân loại phương pháp dạy học đại học
• 1.1.6. Quan điểm phân loại phương pháp dạy học Thể dục Thể thao
• 1.2. Phương pháp dạy học môn bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 1.2.1. Các phương pháp dạy học được sử dụng nhiều vào quá trình dạy học ở bậc đại học hiện nay
• 1.2.2. Phương pháp dạy học môn bóng bàn ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 1.3. Nguyên tắc và tiêu chuẩn lựa chọn phương pháp dạy học đại học
• 1.3.1. Những yêu cầu sư phạm đối với phương pháp dạy học đại học
• 1.3.2. Lựa chọn phương pháp tuân thủ nguyên tắc dạy học đại học
• 1.3.3. Những cơ sở lí luận và thực tiễn lựa chọn phương pháp dạy học đại học
• 1.3.4. Tiêu chuẩn lựa chọn phương pháp dạy học đại học
• 1.3.5. Tiêu chuẩn lựa chọn phương pháp dạy học môn bóng bàn ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 1.4. Xu hướng ứng dụng khoa học công nghệ trong dạy học Thể dục Thể thao ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 1.4.1. Ứng dụng công nghệ dạy học Thể dục Thể thao hiện nay ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 1.4.2. Giới thiệu và Quy trình vận hành thiết bị phần mềm phân tích chuyển động cơ học Simi Motion 3D
• 1.5. Các công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.5.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.5.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
• 2.1.2. Phương pháp phỏng vấn
• 2.1.3. Phương pháp quan sát sư phạm
• 2.1.4. Phương pháp kiểm tra sư phạm
• 2.1.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 2.1.6. Phương pháp toán học thống kê
• 2.2. Tổ chức nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2.3. Kế hoạch nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Đánh giá thực trạng dạy học cho sinh viên bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 3.1.1. Thực trạng về chương trình môn học bóng bàn
• 3.1.2. Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ quá trình dạy học môn học bóng bàn
• 3.1.3. Thực trạng dạy học cho sinh viên Bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh
• 3.1.4. Bàn luận về thực trạng dạy học cho sinh viên chuyên ngành Bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 3.2. Xác định nhóm phương pháp dạy học Bóng bàn cho sinh viên Bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 3.2.1. Định hướng lựa chọn phương pháp dạy học môn Bóng bàn
• 3.2.2. Xác định cơ sở lựa chọn phương pháp dạy học môn bóng bàn
• 3.2.3. Xác định nhóm phương pháp dạy học căn cứ vào nội dung kiến thức môn học Bóng bàn
• 3.2.4. Xác định nhóm phương pháp dạy học căn cứ vào trình độ của sinh viên chuyên ngành bóng bàn
• 3.2.5. Xác định nhóm phương pháp dạy học môn Bóng bàn trên cơ sở sử dụng hỗ trợ của Công nghệ thông tin hiện đại (Phần mềm Simi Motion 3D, hệ thống máy Nautilus)
• 3.2.6. Xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn theo ý kiến của các chuyên gia, huấn luyện viên và giáo viên giảng dạy môn bóng bàn
• 3.2.7. Bàn luận xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 3.2.8. Bàn luận về mối quan hệ của các phương pháp dạy học Bóng bàn
• 3.3. Ứng dụng và đánh giá hiệu quả nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 3.3.1. Ứng dụng nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 3.3.2. Đánh giá hiệu quả nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành, ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• 3.3.3. Bàn luận qui trình ứng dụng và đánh giá hiệu quả nhóm phương pháp dạy học môn bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành nhóm thực nghiệm Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phương pháp dạy học bóng bàn

Phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành giáo dục thể chất là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Phương pháp giảng dạy thể chất cần được đổi mới để phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu hướng hiện đại. Các phương pháp này không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng thực hành, từ đó hình thành những giáo viên có năng lực. Theo nghiên cứu, việc áp dụng các kỹ thuật chơi bóng bàn hiện đại trong giảng dạy có thể tạo ra môi trường học tập tích cực hơn cho sinh viên. Đặc biệt, việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành là rất cần thiết để sinh viên có thể vận dụng kiến thức vào thực tế.

1.1. Tầm quan trọng của bóng bàn trong giáo dục thể chất

Bóng bàn không chỉ là một môn thể thao giải trí mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của sinh viên. Lợi ích của bóng bàn bao gồm việc cải thiện sức khỏe, tăng cường khả năng tập trung và phát triển kỹ năng giao tiếp. Hơn nữa, môn thể thao này còn giúp sinh viên rèn luyện tính kiên nhẫn và kỷ luật. Việc đưa bóng bàn vào chương trình giảng dạy sẽ tạo cơ hội cho sinh viên trải nghiệm và phát triển những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống. Theo quan điểm của các chuyên gia, việc giảng dạy bóng bàn không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kỹ thuật mà còn phải chú trọng đến việc phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học của sinh viên.

II. Các phương pháp dạy học bóng bàn

Trong giảng dạy bóng bàn, việc lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp là rất quan trọng để đạt được mục tiêu giáo dục. Các phương pháp này cần phải được xác định dựa trên nội dung môn học, trình độ của sinh viên và điều kiện cơ sở vật chất. Việc sử dụng các nhóm phương pháp dạy học như phương pháp thực hành, phương pháp lý thuyết, và các phương pháp hiện đại khác sẽ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng, việc áp dụng các chiến thuật bóng bàn đa dạng không chỉ giúp sinh viên hứng thú hơn mà còn nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức. Do đó, việc tổ chức các buổi tập luyện và thi đấu thực tế cũng rất cần thiết để sinh viên có thể áp dụng những gì đã học vào thực tế.

2.1. Phương pháp giảng dạy truyền thống và hiện đại

Phương pháp giảng dạy truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức từ giáo viên đến sinh viên, trong khi phương pháp hiện đại khuyến khích sự tham gia chủ động của sinh viên. Việc kết hợp giữa hai phương pháp này sẽ tạo ra một môi trường học tập đa dạng hơn. Theo nghiên cứu, sinh viên thường phản hồi tích cực với những phương pháp dạy học có tính tương tác cao, giúp họ cảm thấy hứng thú và chủ động hơn trong việc học. Hướng dẫn dạy bóng bàn cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu và sở thích của sinh viên, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy.

III. Đánh giá hiệu quả phương pháp dạy học

Việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học bóng bàn là một phần không thể thiếu trong quá trình giảng dạy. Các tiêu chí đánh giá cần phải được xác định rõ ràng, bao gồm sự tiến bộ của sinh viên trong kỹ năng chơi bóng bàn, mức độ hứng thú và khả năng tự học. Nghiên cứu cho thấy rằng, sinh viên tham gia vào các hoạt động đánh giá sẽ có xu hướng cải thiện kỹ năng nhanh hơn. Đánh giá thực trạng dạy học cũng cần được thực hiện định kỳ để có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy kịp thời, đảm bảo rằng sinh viên luôn nhận được sự hỗ trợ tốt nhất trong quá trình học tập.

3.1. Phương pháp đánh giá sinh viên

Đánh giá sinh viên có thể được thực hiện qua nhiều hình thức khác nhau như kiểm tra thực hành, phỏng vấn, và phản hồi từ sinh viên. Việc sử dụng các công cụ đánh giá hiện đại như phần mềm phân tích chuyển động cũng sẽ giúp giáo viên có cái nhìn rõ hơn về sự tiến bộ của sinh viên. Theo ý kiến của nhiều giáo viên, việc thu thập ý kiến phản hồi từ sinh viên sau mỗi buổi học là rất quan trọng, từ đó giúp giáo viên có thể cải thiện phương pháp dạy học và tạo ra môi trường học tập hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ giáo dục học với đề tài "Xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh", mã số 9140101, do nghiên cứu sinh Lê Vương Anh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Đình Bẩm, bảo vệ năm 2018 tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng quy định tại Khoản 2 Điều 40 Luật Giáo dục năm 2005 về yêu cầu bồi dưỡng năng lực tự học, rèn luyện kỹ năng thực hành cho sinh viên đại học.

Tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh, sau khi thành lập Khoa Giáo dục Thể chất và Khoa Huấn luyện Thể thao (năm 2004), nhà trường đã điều chỉnh chương trình đào tạo vào các năm 2008, 2011 và chuyển đổi sang phương thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ từ năm 2015 (bắt đầu từ Khóa 51). Tuy nhiên, phương pháp dạy học môn bóng bàn tại Bộ môn vẫn chưa được đổi mới tương xứng; hoạt động giảng dạy phần lớn dựa trên kinh nghiệm truyền thống, thiếu sự kiểm chứng thực nghiệm, chưa xác định được hệ thống phương pháp chủ đạo và chưa khai thác hiệu quả các phương tiện công nghệ hiện đại.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu là đánh giá thực trạng công tác dạy học môn bóng bàn chuyên ngành Giáo dục thể chất, từ đó xác định và ứng dụng nhóm phương pháp dạy học phù hợp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo chuyên môn cho sinh viên. Luận án giải quyết 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng dạy học cho sinh viên bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh.
2. Nhiệm vụ 2: Xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh.
3. Nhiệm vụ 3: Ứng dụng và đánh giá hiệu quả nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh.

Giả thuyết khoa học

Nếu xác định được nhóm phương pháp dạy học bóng bàn phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và trình độ tiếp thu của sinh viên, kết hợp công nghệ hỗ trợ, thì sẽ giúp giảng viên chủ động điều chỉnh quy trình giảng dạy, kích thích tính tích cực và tự giác của người học, từ đó nâng cao kết quả học tập lý thuyết, kỹ năng thực hành và trình độ chuyên môn của sinh viên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Nhóm phương pháp dạy học môn bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất.
• Khách thể khảo sát và thực nghiệm: Giảng viên Bộ môn Bóng bàn, chuyên gia, huấn luyện viên và sinh viên chuyên ngành bóng bàn ngành Giáo dục thể chất các khóa K49, K50, K51.
• Phạm vi không gian: Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh.
• Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong năm học 2016 - 2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp hệ thống cơ sở lý luận từ các công trình nghiên cứu giáo dục học, lý luận dạy học đại học và lý luận phương pháp thể dục thể thao trong và ngoài nước.

                                  HỆ THỐNG TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Các hướng nghiên cứu lý luận và phân loại phương pháp dạy học

• Về bản chất phương pháp dạy học đại học: Các công trình của Bùi Hiển, Hilbert Meyer, B.P. Esipov, I.F. Kharlamov, Trần Thị Tuyết Oanh, Lê Khánh Bằng, Phạm Viết Vượng, Nguyễn Ngọc Quang, Lê Đức Ngọc, Đặng Vũ Hoạt, Hà Thị Đức, Lưu Xuân Mới đều chỉ rõ phương pháp dạy học là sự phối hợp thống nhất giữa hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò, trong đó người dạy giữ vai trò chủ đạo, định hướng, còn người học phát huy tính chủ động, tích cực nhằm chiếm lĩnh tri thức và kỹ năng nghề nghiệp.
• Về phân loại phương pháp dạy học: Tác giả điểm lại mô hình cấu trúc phương pháp của Lothar Klingberg (phân tích theo mặt bên ngoài gồm các hình thức tổ chức và mặt bên trong gồm các bước nhận thức, thao tác logic); thang phân loại mục tiêu giáo dục của Benjamin Bloom (lĩnh vực nhận thức, tình cảm, tâm vận); hệ thống phân loại của Geoff Petty (phương pháp lấy người dạy làm trung tâm, phương pháp tích cực, phương pháp lấy người học làm trung tâm); và các tiêu chí lựa chọn phương pháp của Thái Duy Tuyên, Nguyễn Hữu Chí.
• Về phương pháp dạy học thể dục thể thao: Các công trình của D. Harre, A.D. Novikov, L.P. Matveev, Hàn Quế Phong, Phàn Lâm Hổ, Ngô Chí Triệu, Khúc Miên Nghị, Lý Tường, Nguyễn Toán và Phạm Danh Tốn, Trịnh Trung Hiếu đã hệ thống hóa các nhóm phương pháp đặc thù: nhóm phương pháp tập luyện định mức chặt chẽ, nhóm phương pháp dùng lời nói, nhóm phương pháp trực quan, nhóm phương pháp trò chơi và thi đấu.
• Về nghiên cứu phương pháp dạy học chuyên ngành: Tại Việt Nam, các tác giả Đồng Văn Triệu (2006), Đỗ Hữu Trường (2008), Chu Thị Thu Huyền (2013), Nguyễn Hải Bằng (2016), Trần Thị Hồng Việt (2016) đã nghiên cứu phương pháp dạy học cho một số môn lý luận và môn thể thao cụ thể.
• Về ứng dụng công nghệ phân tích chuyển động: Tác giả điểm lại các nghiên cứu của Phạm Ngọc Viễn (2010) và Đinh Quang Ngọc (2015) về việc ứng dụng hệ thống phân tích hình ảnh 2D, 3D (Simi Motion 3D) trong đánh giá kỹ thuật thể thao (như môn bóng rổ).

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Trước thời điểm luận án thực hiện, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống việc phân loại, xác định và thực nghiệm ứng dụng đồng bộ nhóm phương pháp dạy học môn bóng bàn dành riêng cho sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất trình độ đại học, kết hợp với các phương tiện công nghệ phân tích chuyển động cơ học hiện đại (Simi Motion 3D) và thiết bị tập luyện bổ trợ (hệ thống máy Nautilus).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và các khái niệm sử dụng

• Dạy học bóng bàn: Là quá trình sư phạm có mục đích, trong đó giảng viên tổ chức, điều khiển, hướng dẫn người học tự giác chiếm lĩnh kiến thức lý thuyết, hình thành kỹ năng, kỹ xảo vận động chuyên môn và thái độ nghề nghiệp.
• Phương pháp dạy học bóng bàn: Là tổ hợp các cách thức hoạt động tương tác giữa giảng viên và sinh viên thông qua các bài tập chuyên môn, phương tiện trực quan và thiết bị kỹ thuật nhằm giải quyết các nhiệm vụ giảng dạy lý thuyết, thực hành kỹ thuật, chiến thuật môn bóng bàn.
• Khung phân loại và tiêu chuẩn lựa chọn: Dựa trên cấu trúc hoạt động dạy học của Lothar Klingberg, phân loại mục tiêu giáo dục theo Bloom, các nguyên tắc dạy học đại học (tính khoa học, tính giáo dục, tính nghề nghiệp, tính vừa sức) và đặc điểm đào tạo chuẩn đẳng cấp vận động viên (sinh viên ngành Giáo dục thể chất phải đạt trình độ tương đương Vận động viên cấp II môn chuyên ngành).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phối hợp 6 phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục:

                            CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHÍNH

1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu: Thu thập, phân tích các văn bản quy phạm, giáo trình, chương trình đào tạo tín chỉ, tài liệu lý luận dạy học trong và ngoài nước.
2. Phương pháp phỏng vấn (tọa đàm, phiếu hỏi): Trưng cầu ý kiến của giảng viên, chuyên gia, huấn luyện viên bóng bàn về nhận thức mục tiêu, thực trạng sử dụng, mức độ phù hợp và tính hợp lý của các nhóm phương pháp dạy học.
3. Phương pháp quan sát sư phạm: Tiến hành dự giờ trực tiếp các buổi dạy lý thuyết và thực hành môn bóng bàn để đánh giá việc sử dụng phương pháp, hoạt động của giảng viên và mức độ tích cực của sinh viên.
4. Phương pháp kiểm tra sư phạm: Đánh giá trình độ lý thuyết (kiểm tra vấn đáp, tự luận, trắc nghiệm), kiểm tra thực hành kỹ thuật qua các bài test chuyên môn (Test 1, Test 2, chỉ tiêu số quả chuẩn xác, thi kết thúc học phần) và đánh giá qua kết quả thi phong đẳng cấp Vận động viên cấp II.
5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm so sánh song song giữa Nhóm thực nghiệm (NTN - áp dụng hệ thống phương pháp mới) và Nhóm đối chứng (NĐC - học theo phương pháp truyền thống) trên sinh viên chuyên ngành các khóa K49, K50, K51 trong năm học 2016 - 2017.
6. Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng các công thức thống kê toán học để xử lý, so sánh và kiểm định các tham số đặc trưng giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.

Nguồn tư liệu và trang thiết bị nghiên cứu

• Dữ liệu thực trạng từ hồ sơ đào tạo, phân phối chương trình và cơ sở vật chất Bộ môn Bóng bàn.
• Hệ thống thiết bị và phần mềm phân tích chuyển động không gian 3 chiều Simi Motion 3D (xuất xứ Đức), gồm hệ thống máy chủ, bộ nguồn, bộ thu phát dữ liệu trung gian, key khóa bản quyền, vật định chuẩn và 4 camera kỹ thuật số tốc độ cao bố trí theo khung hình vuông vuông góc.
• Hệ thống máy tập chuyên dụng Nautilus phục vụ phát triển các nhóm cơ chuyên môn và thể lực bổ trợ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương này tập trung làm rõ hệ thống lý luận dạy học đại học và phương pháp dạy học thể dục thể thao. Tác giả tổng thuật các cách tiếp cận về bản chất phương pháp, phân tích 6 đặc điểm của phương pháp dạy học đại học: gắn liền nghề đào tạo; gắn liền thực tiễn xã hội; tiếp cận phương pháp khoa học; kích thích tính độc lập, sáng tạo; tính đa dạng theo đặc thù môn học; và gắn liền phương tiện dạy học.

Chương 1 giới thiệu thang đo khả năng thực hiện mục tiêu của các phương pháp dạy học theo Benjamin Bloom và số liệu về mức độ lưu giữ thông tin trong trí nhớ của người học theo thời gian:

Phương thức tiếp nhận thông tin	Tỉ lệ lưu giữ sau 3 giờ	Tỉ lệ lưu giữ sau 3 ngày
Chỉ qua lời nói	70%	10%
Chỉ qua hình ảnh	72%	20%
Kết hợp lời nói và hình ảnh	80%	65%
Kết hợp lời nói, hình ảnh và hành động thực hành	90%	80%
Tự tìm tòi, khám phá và phát hiện	99%	90%

Nội dung chương 1 cũng phân tích chi tiết quy trình vận hành hệ thống Simi Motion 3D qua 3 giai đoạn:

1. Giai đoạn 1: Xác định khu vực quay và vị trí đặt máy quay (bố trí 4 camera kỹ thuật số đối diện nhau theo 2 trục vuông góc, đặt vật định chuẩn ở trung tâm).
2. Giai đoạn 2: Tổ chức ghi hình chuyển động kỹ thuật của vận động viên/sinh viên thông qua hệ thống camera kỹ thuật số kết nối máy chủ.
3. Giai đoạn 3: Phân tích dữ liệu video thu được bằng phần mềm Simi Motion 3D (cài đặt dữ liệu gốc, lập dự án, tính toán các thông số động học: vận tốc, góc độ khớp, quỹ đạo và xuất báo cáo kết quả).

Chương 2: Phương pháp và tổ chức nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình triển khai 6 phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục, kế hoạch thu thập dữ liệu và tiêu chí chọn mẫu khảo sát, thực nghiệm:

• Khảo sát thực trạng: Thực hiện trên toàn bộ giảng viên giảng dạy môn bóng bàn, cơ sở vật chất của bộ môn và sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất các khóa K49, K50, K51 tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh.
• Kế hoạch thực nghiệm sư phạm: Phân chia nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng có trình độ xuất phát tương đương nhau ở từng khóa; nhóm đối chứng tiếp tục học tập theo phương pháp cũ, nhóm thực nghiệm áp dụng hệ thống nhóm phương pháp dạy học mới kết hợp phân tích kỹ thuật Simi Motion 3D và bổ trợ máy Nautilus.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 3 trình bày các phát hiện thực nghiệm và phân tích dữ liệu qua 3 nội dung trọng tâm:

                            KẾT QUẢ TRIỂN KHAI CHƯƠNG 3

1. Đánh giá thực trạng dạy học môn bóng bàn ngành Giáo dục thể chất

• Về chương trình và điều kiện dạy học: Phân phối chương trình môn học bóng bàn gồm 5 học phần (Bảng 3.1). Cơ sở vật chất sân bãi, bàn bóng và dụng cụ còn hạn chế, chưa đồng bộ (Bảng 3.2); đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm nhưng việc tiếp cận các phương pháp hiện đại còn chậm (Bảng 3.3).
• Về thực trạng sử dụng phương pháp: Kết quả dự giờ và phỏng vấn giảng viên (Bảng 3.4 - Bảng 3.9) cho thấy giảng viên chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình một chiều trong giờ lý thuyết và phương pháp làm mẫu - tập luyện lặp lại đơn điệu trong giờ thực hành; thiếu các phương pháp kích thích tư duy giải quyết vấn đề và tự nghiên cứu.
• Về thực trạng học tập của sinh viên: Khảo sát nhận thức, mức độ hứng thú, biểu hiện tích cực và hoạt động tự học (Bảng 3.10 - Bảng 3.18) chỉ ra rằng sinh viên chưa dành đủ thời gian cho tự học, hình thức tự học chưa phong phú và khả năng tự đánh giá, sửa chữa sai sót kỹ thuật còn yếu.

2. Xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn

Thông qua kết quả khảo sát chuyên gia, giảng viên và căn cứ vào mục tiêu môn học, luận án đã xác định hệ thống phương pháp dạy học chuẩn hóa gồm:

• Nhóm phương pháp dạy học lý thuyết (gồm 7 phương pháp):
  1. Phương pháp diễn giảng (thuyết trình chuyên sâu).
  2. Phương pháp dạy học nêu vấn đề.
  3. Phương pháp thảo luận nhóm.
  4. Phương pháp trực quan (sử dụng video, biểu đồ kỹ thuật).
  5. Phương pháp đàm thoại - gợi mở.
  6. Phương pháp tự đọc và nghiên cứu tài liệu.
  7. Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin phân tích hình ảnh kỹ thuật.
• Nhóm phương pháp dạy học thực hành (gồm 10 phương pháp), được phân kỳ theo 3 giai đoạn sư phạm:
  • Giai đoạn dạy học ban đầu: (1) Phương pháp giảng giải; (2) Phương pháp thị phạm (làm mẫu chuẩn xác); (3) Phương pháp phân chia (tập từng chi tiết bộ phận động tác).
  • Giai đoạn dạy học đi sâu: (4) Phương pháp hoàn chỉnh; (5) Phương pháp lặp lại định mức; (6) Phương pháp sửa chữa động tác sai (kết hợp phân tích hình ảnh Simi Motion 3D); (7) Phương pháp tập luyện trên hệ thống máy bổ trợ Nautilus.
  • Giai đoạn củng cố và hoàn thiện: (8) Phương pháp biến đổi tình huống; (9) Phương pháp trò chơi vận động chuyên môn; (10) Phương pháp thi đấu kiểm tra, cọ xát.

3. Ứng dụng thực nghiệm và đánh giá hiệu quả dạy học

Luận án tiến hành giảng dạy thực nghiệm trên sinh viên các khóa K49, K50, K51 và đối chứng với nhóm học theo phương pháp truyền thống:

• Kết quả kiểm tra thực hành giai đoạn đầu: Các chỉ số kiểm tra thực hành kỹ thuật (Test 1, Test 2) của Khóa 51 ở nhóm thực nghiệm đạt kết quả cao hơn nhóm đối chứng (Bảng 3.25, Bảng 3.26).
• Kết quả kiểm tra lý thuyết và thực hành giữa kỳ: Kết quả kiểm tra lý thuyết và thực hành của Khóa 50 (Bảng 3.27, Bảng 3.28) và Khóa 49 (Bảng 3.29, Bảng 3.30) đều cho thấy nhóm thực nghiệm có sự cải thiện rõ rệt so với nhóm đối chứng.
• Kết quả thi kết thúc học phần: Điểm thi lý thuyết và thực hành kết thúc học phần của sinh viên nhóm thực nghiệm ở cả ba khóa K51 (Bảng 3.31, Bảng 3.32), K50 (Bảng 3.33, Bảng 3.34) và K49 (Bảng 3.35, Bảng 3.36) đều cao hơn nhóm đối chứng một cách có ý nghĩa thống kê.
• Kết quả thi phong đẳng cấp Vận động viên cấp II (Khóa 49): Tỉ lệ sinh viên nhóm thực nghiệm thi đạt tiêu chuẩn phong đẳng cấp Vận động viên cấp II chuyên ngành bóng bàn (Bảng 3.37) cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng.
• Ý kiến phản hồi của sinh viên: Kết quả khảo sát sau thực nghiệm năm học 2016 - 2017 (Bảng 3.38) ghi nhận sinh viên nhóm thực nghiệm đánh giá cao mức độ gây hứng thú, tính dễ hiểu của bài giảng và hiệu quả tự học, tự chỉnh sửa kỹ thuật khi có sự hỗ trợ của phương pháp mới.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về phương pháp dạy học đại học áp dụng riêng cho lĩnh vực giáo dục thể chất và môn học bóng bàn trong bối cảnh đào tạo theo hệ thống tín chỉ.
• Xác lập khung phân loại phương pháp dạy học môn bóng bàn hoàn chỉnh gồm 7 phương pháp dạy học lý thuyết và 10 phương pháp dạy học thực hành (phân bố theo 3 giai đoạn: dạy học ban đầu, dạy học đi sâu, củng cố và hoàn thiện).
• Xây dựng quy trình tích hợp các phương tiện công nghệ phân tích chuyển động (Simi Motion 3D) và thiết bị tập luyện bổ trợ chuyên dụng (máy Nautilus) vào cấu trúc bài giảng thực hành thể thao.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện thực trạng công tác giảng dạy, cơ sở vật chất và mức độ tiếp thu, tự học của sinh viên chuyên ngành bóng bàn tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh.
• Cung cấp tài liệu sư phạm, quy trình thiết kế bài giảng và hướng dẫn cụ thể giúp giảng viên Bộ môn Bóng bàn vận dụng linh hoạt các nhóm phương pháp dạy học phù hợp với từng giai đoạn hình thành kỹ năng vận động.
• Chứng minh tính hiệu quả của hệ thống phương pháp qua số liệu thực nghiệm: nâng cao rõ rệt điểm thi lý thuyết, kỹ năng thực hành và tỉ lệ đạt đẳng cấp Vận động viên cấp II của sinh viên ngành Giáo dục thể chất.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Bộ môn Bóng bàn và Nhà trường cần đưa hệ thống nhóm phương pháp dạy học đã được kiểm nghiệm vào chương trình giảng dạy chính thức cho sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất.
• Đầu tư, bảo dưỡng và khai thác thường xuyên các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại như hệ thống Simi Motion 3D và phòng máy tập Nautilus trong quá trình đào tạo và nghiên cứu khoa học sinh viên.
• Thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn, bình giảng chuyên môn để giảng viên cập nhật kỹ thuật phân tích chuyển động và phương pháp sư phạm hiện đại.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi thực nghiệm và khảo sát chuyên sâu của luận án tập trung chủ yếu tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh đối với đối tượng sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất (các khóa K49, K50, K51), chưa mở rộng so sánh liên trường hoặc trên các đối tượng thuộc ngành đào tạo khác (như ngành Y sinh học TDTT hay Quản lý TDTT). Việc vận hành hệ thống Simi Motion 3D đòi hỏi điều kiện kỹ thuật và thời gian chuẩn bị phòng quay chuẩn xác.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng ứng dụng hệ thống nhóm phương pháp này cho sinh viên chuyên sâu môn bóng bàn thuộc ngành Huấn luyện thể thao và sinh viên không chuyên tại các trường đại học khác.
  • Nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa hoàn chỉnh về các thông số động học 3D (góc độ khớp, vận tốc vung vợt, điểm tiếp xúc bóng) cho toàn bộ hệ thống kỹ thuật bóng bàn hiện đại nhằm phục vụ công tác giảng dạy và huấn luyện nâng cao.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với giảng viên và huấn luyện viên bóng bàn: Luận án cung cấp cẩm nang chi tiết về việc lựa chọn, phối hợp các phương pháp giảng giải, thị phạm, phân chia, hoàn chỉnh, sửa sai và ứng dụng video/Simi Motion 3D theo từng giai đoạn tiếp thu của người học.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Giáo dục học, Huấn luyện thể thao: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm sư phạm trong thể thao, kỹ thuật thu thập, xử lý số liệu dự giờ, phỏng vấn và kiểm tra đẳng cấp chuyên môn.
• Đối với các nhà quản lý đào tạo tại các trường đại học thể dục thể thao: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chương trình chi tiết môn học theo học chế tín chỉ và định hướng đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị phân tích chuyển động phục vụ giảng dạy.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống phương pháp dạy học môn bóng bàn được luận án xác định gồm những nhóm nào?

Luận án xác định 2 nhóm phương pháp chính:

• Nhóm phương pháp dạy học lý thuyết (7 phương pháp): Diễn giảng; dạy học nêu vấn đề; thảo luận nhóm; trực quan; đàm thoại; tự đọc/nghiên cứu; ứng dụng công nghệ thông tin.
• Nhóm phương pháp dạy học thực hành (10 phương pháp) chia theo 3 giai đoạn:
  • Dạy học ban đầu: Giảng giải, thị phạm, phân chia.
  • Dạy học đi sâu: Hoàn chỉnh, lặp lại, sửa chữa động tác sai (kết hợp Simi Motion 3D), tập luyện với máy Nautilus.
  • Củng cố và hoàn thiện: Biến đổi, trò chơi, thi đấu.

2. Thiết bị phân tích chuyển động Simi Motion 3D được ứng dụng như thế nào trong luận án?

Hệ thống Simi Motion 3D của Đức (gồm 4 camera kỹ thuật số tốc độ cao, máy tính chuyên dụng, vật định chuẩn và phần mềm phân tích) được sử dụng để ghi hình và tính toán các thông số động học (góc độ khớp, quỹ đạo vung vợt, tốc độ đánh bóng, thời điểm tiếp xúc). Dữ liệu này giúp giảng viên và sinh viên nhận diện chính xác các sai sót kỹ thuật tiềm ẩn mà mắt thường khó phát hiện, từ đó điều chỉnh và sửa chữa động tác kịp thời.

3. Đối tượng và quy mô thực nghiệm của đề tài được triển khai trên những nhóm nào?

Nghiên cứu thực hiện khảo sát và thực nghiệm sư phạm đối chứng trên sinh viên chuyên ngành bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh thuộc 3 khóa: Khóa 49 (K49), Khóa 50 (K50) và Khóa 51 (K51) trong năm học 2016 - 2017.

4. Hiệu quả ứng dụng nhóm phương pháp dạy học mới được chứng minh qua các tiêu chí nào?

Hiệu quả được chứng minh qua: điểm kiểm tra thực hành định kỳ (Test 1, Test 2); điểm thi kết thúc học phần lý thuyết và thực hành ở cả 3 khóa K49, K50, K51 (nhóm thực nghiệm đạt kết quả cao hơn nhóm đối chứng); tỉ lệ sinh viên đạt tiêu chuẩn phong đẳng cấp Vận động viên cấp II chuyên ngành (ở Khóa 49); và các phản hồi tích cực từ phiếu khảo sát sinh viên sau thực nghiệm.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Lê Vương Anh đã giải quyết trọn vẹn 3 nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, từ việc đánh giá toàn diện thực trạng đến việc xác định và thực nghiệm hệ thống nhóm phương pháp dạy học môn bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh. Công trình đã chuẩn hóa hệ thống 7 phương pháp dạy học lý thuyết và 10 phương pháp dạy học thực hành gắn với 3 giai đoạn tiếp thu kỹ thuật, đồng thời tích hợp thành công công nghệ phân tích chuyển động Simi Motion 3D và thiết bị bổ trợ Nautilus vào thực tế giảng dạy. Kết quả thực nghiệm sư phạm trên sinh viên các khóa K49, K50, K51 khẳng định tính khả thi và hiệu quả rõ rệt của hệ thống phương pháp trong việc nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên thể dục thể thao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm về phương pháp dạy học đại học và cách phân loại. Quan điểm về phương pháp. Để có khái niệm đầy đủ về PPDH, trước hết phải tìm hiểu thế nào là phương pháp? Thuật ngữ "phương pháp" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, "Metodos" có nghĩa là con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích nhất định [43], [ 95].

Lecner[34]: “Phương pháp là xây dựng hoạt động và các hình thức của nó, với một trình tự nhất định với những phương tiện tương ứng để đạt mục đích dự kiến”.105]: "Trong nhận thức đang tìm tòi, phương pháp cũng là công cụ, là một thủ đoạn đứng về phía chủ quan, qua thủ đoạn đó nó có quan hệ với khách thể". Tác giả Nguyễn Bá Kim[ 32, tr.103]: “Phương pháp là con đường, cách thức để đạt mục đích nhất định”. Tác giả Phạm Viết Vượng[ 95, tr.172]: “Phương pháp là tổ hợp cách thức mà chủ thể sử dụng để tác động vào đối tượng hoạt động nhằm biến đổi đối tượng theo mục đích đã xác định. Như vậy, phương pháp là con đường, cách thức hay phương tiện để đạt được mục đích và giải quyết nhiệm vụ đặt ra.Quan điểm về phương pháp dạy học đại học.

Trong lĩnh vực giáo dục, PPDH chính là mô hình thể hiện cách thức tác dụng tương hỗ giữa người dạy và người học nhằm lĩnh hội nội dung học vấn. Từ trước tới nay các quan điểm về PPDH vẫn được các nhà khoa học quan tâm và các ý kiến trái chiều. Để hiểu về PPDH, luận án tiếp cận một số quan điểm PPDH sau: Theo tác giả Bùi Hiển[ 20, tr.318]: PPDH là cách thầy tiến hành việc dạy nội dung đi đôi với việc dạy cách học cho trò trau dồi phương pháp tự học, để nắm vững nội dung dạy học đồng thời để rèn luyện cách học suốt đời. 7 Tác giả Hilbert Meyer[19, Tr.99]: PPDH là những hình thức và cách thức, bằng cách đó mà giáo viên và học sinh tiếp thu hiện thực tự nhiên và xã hội xung quanh dưới những điều kiện khung về thiết chế.210]: PPDH là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học.210]: PPDH là một hệ thống hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức các hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung học vấn.210]: PPDH là cách thức hoạt động tương hỗ giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học, hoạt động này được thể hiện trong việc sử dụng các nguồn nhận thức, các thủ thuật lôgic, các dạng hoạt động độc lập của học sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của thầy giáo.

Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh[48]: PPDH là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học. Tác giả Trịnh Trung Hiếu[22, tr.30]: Phương pháp giảng dạy là những hình thức, những biện pháp được đặt ra trong quá trình giảng dạy để hoàn thành tốt các nhiệm vụ đề ra. Tác giả Lê Khánh Bằng[68, tr.184]: PPDH là tổng hợp các cách thức làm việc, phối hợp thống nhất của thầy và trò( trong đó thầy đóng vai trò chủ đạo, trò đóng vai trò tích cực- chủ động) nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học. Tác giả Phạm Viết Vượng[95, tr.