chương 1, sinh viên có được: - Những kiến thức cơ bản về lịch sử ra đời của môn Bóng rổ, các kiến thức cơ bản về xu hướng phát triển môn bóng rổ trong nước và quốc tế. Quá trình phát tri ển môn bóng rổ trên thế giới, ở Việt Nam. - Xu hướng phát triển môn thể thao bóng rổ. - Quá trình phát triển của điều luật môn bóng rổ.
- Đặc điểm và tác dụng của môn bóng rổ. Nguồ n gố c môn Bóng rổ Tháng 12 năm 1891 Tiế n si ̃ James Nai Smit (1861-1939) là gười gốc Canada , giảng viên Giáo dục Thể chất của trường Huấ n luyê ̣n Springfield bang Massachusetts - Mỹ, đã phát minh ra trò chơi bóng r ổ nhằ m mu ̣c đích gây hưng phấ n và nâng cao thể lực cho ho ̣c sinh trong giờ thể du ̣c mà ông đảm nhâ ̣n, đă ̣c biê ̣t là trong giờ ho ̣c mùa đông và mô tả nó là “chơi bóng rổ rấ t dễ nhưng chơi giỏi nó thì rấ t khó”. Trò chơi mới này có nhiề u nét sinh đô ̣ng và hấ p dẫn , vươ ̣t cả mơ ước sáng tạo nhất của James Nai Smith , thời gian 5 không lâu trò chơi này đã lan rô ̣ng ra toàn nước Mỹ và ngày nay có hàng triệu triệu người trên thế giới yêu thích trò chơi này. Sự ra đười của trò chơi này đươ ̣c đánh giá là “một phát kiế n vi ̃ đại của thế kỷ”.
Năm 1911 trường Cao đẳ ng Springfield đã ghi nhâ ̣n công lao đóng góp của ông và phong tặng James Nai Smith danh hiê ̣u vinh quang “kiê ̣n tướng Giáo dục Thể chấ t”. Năm 1930 trường Đa ̣i ho ̣c tổ ng hơ ̣p MacGill phong tă ̣ng ông danh hiê ̣u Tiế n si ̃ Y ho ̣c và năm 1968 khánh thành bảo tàng James Nai Smith “gian phòng vinh quang bóng rổ” tại trường Cao đẳng Springfield. Điề u này đã thể hiê ̣n sự kính tro ̣ng đ ối với người đã phát minh ra trò chơi tuyê ̣t vời trên thế giới. Trước khi phát minh ra trò chơi ông đã tham khảo những tài liệu lịch sử của các trò chơi với bóng mà thời gian trước đã đươ ̣c phát tri ển ở châu Mỹ.
Trò chơi này bắt nguồn từ thế kỷ thứ X trước công nguyên , tương tự như bóng rổ go ̣i là Pok-Tapok của các bộ lạc người da đỏ Inka và Maia ở Mê-xi-cô, nô ̣i dung của trò chơi này là tung bóng vào mô ̣t cái vòng bằng đá đă ̣t trên tường cao và theo chiề u thẳ ng đứng vuông góc với mă ̣t đấ t. Bóng bằng cao su, hình cầu. Đế n thế k ỷ thứ XVI s sau công nguyên , những người Astek có trò chơi Ollamalituli ở Mê-xi-cô, đươ ̣c xem là tiề n thân của môn bóng rổ hiê ̣n đa ̣i, mục đích của trò chơi này là ném bóng cao su vào một chiếc vòng làm bằng đá , trò chơi này không đơn thuầ n mang tiń h chấ t tiêu khiể n nữa , viê ̣c mỗi lầ n ném bóng vào vòng đá thành công đế n viê ̣c 6 xác định thắng thua của mô ̣t đô ̣i và sẽ quyế t đinh ̣ số phâ ̣n của đội trưởng đội thua. Trò chơi Pok-Tapok Luật chơi vô cùng đơn giản, hai đội chơi sẽ chuyền bóng và cố gắng đưa vào lỗ chỉ bằng hông và khuỷu tay.
Ở một số vùng lân cận, luật chơi được đặt ra có chút ít thay đổi. Các thành viên buộc quanh thắt lưng mình những vòng đá có hình chiếc vợt và cố gắng đưa quả bóng vào lỗ bằng đá nhỏ gắn trên tường với chiếc vợt đó. Trò chơi kết thúc khi một đội ghi được điểm duy nhất. Trong thời gian làm viê ̣c ta ̣i trường cao đẳ ng Springfield, James Nai Smith đã gă ̣p Tiế n si ̃ Liuter Gulik , người luôn luôn tim̀ kiế m những hiǹ h thức , phương pháp giáo du ̣c thể chấ t mới trong trường ho ̣c.
Cùng với Tiế n si ̃ Liuter Gulik , Jasmes Nai Smith luôn luôn suy nghi ,̃ tìm cách làm cho giờ học thêm sinh động và hấp dẫn. Xuấ t phát từ mu ̣c đić h đó 7 ông đã khôi phu ̣c và nghi ̃ ra trò chơi đ ể phát triển thể lực trong giờ ho ̣c và đă ̣c biê ̣t trong giờ ho ̣c vào mùa đông. Trò chơi Ollamalituli ở Mê-xi-cô Ngày 11/03/1892 trâ ̣n đấ u đầ u tiên đươ ̣c tổ chức với sự hiê ̣n diê ̣n của 200 khán giả. Ông đã chọn 2 cái thùng làm bằng gỗ hồng đào và treo bên cạnh ban công của gian đại sảnh để làm rổ.
Sau đó, ông đã tập hợp các sinh viên, và giáo viên của Trung tâm huấn luyện Quốc tế YMCA lại thành một nhóm gồm 18 người, chia họ ra làm 2 đội, mỗi đội có 9 người, và chỉ định đội trưởng của mỗi đội. Nhiệm vụ của hai đội lúc này là phải tìm cách đưa được bóng (lúc này là quả bóng đá) vào gôn của đội kia. Điều đặc biệt là hai đội phải tuân theo những điều luật cơ bản mà ông đã đặt ra, đó là: 1) Trò chơi được chơi với quả bóng tròn và chơi bằng tay. 2) Đấu thủ không được cầm bóng chạy.
8 3) Bất kỳ một đấu thủ nào cũng có thể chiếm một vị trí bất kỳ trên sân thi đấu ở mọi thời điểm. 4) Không có va chạm cơ thể giữa 2 đấu thủ. 5) Gôn là 2 cái rổ đặt nằm ngang cao hơn mặt sân… Trận thi đấu bóng rổ đầu tiên được thi đấu vào ngày 2/3/1892 giữa sinh viên và giáo viên của Trung tâm huấn luyện Quốc tế YMCA. Hình ảnh trận thi đấu đã được đăng trên tạp chí Triangle bởi một sinh viên người Nhật và đã tạo được một tiếng vang lớn trên khắp nước Mỹ.
Tuy nhiên, sau trận thi đấu đầu tiên ấy, 5 điều luật ban đầu đã được ông James Nai smith thay đổi và bổ sung thành 13 điều luật dựa trên nguyên tắc: Dùng sự khéo léo để ghi điểm thì tốt hơn là dùng sức mạnh. Đây cũng chính là những quy tắc được được James Nai Smith nhắc đến trong cuốn “Luật bóng rổ cơ bản”. Cuốn sách được cho là đặt nền móng sơ khai cho bộ môn bóng rổ hiện đại sau này. Năm 1893 người ta đã phát minh ra bảng rổ để phòng ngừa bóng rơi vào khán giả.
Lúc này bảng rổ có chiều rộng là 3,6m và chiề u cao là 1,8m. Dầ n dầ n theo quá trin ̀ h phát triể n bảng rổ cũng đươ ̣c thay đổ i kić h thước lầ n cuố i cùng vào năm 1895. Sau mô ̣t thời gian ngắ n người ta đã thay thế bảng gỗ thành bảng meka trong suốt. Ngày 18/06/1932 ở Geneva có một cuộc họp giữa các đại diện của các hiệp hội bóng rổ, và Liên đoàn bóng rổ nghiệp dư quốc tế (FIBA) được thành lập bởi 8 quốc gia.
Chủ tịch đầu tiên của FIBA là ông Leon Bouffard 9 (Switzeland), tổng thư ký là ông Renato William Jones (Great Britain). FIBA đã triệu tập một hội nghị để soạn thảo kỹ lưỡng luật bóng rổ quốc tế đầu tiên. Mỗi đội gồm 5 đấu thủ và 2 người dự bị được thay 2 lần trong trận đấu. Sau mỗi lần bóng vào rổ khi đang thi đấu hoặc khi ném phạt, trận đấu được tiếp tục bằng nhảy tranh bóng ở vòng tròn giữa sân.
Luật bóng rổ, căn bản thì giống như luật của Mỹ với một ít thay đổi. FIBA đã quyết định cứ 4 năm luật bóng rổ sẽ được sửa đổi, theo chu kỳ của đại hội Olympic. Việc sửa đổi này được uỷ ban kỹ thuật thực hiện. Giải Vô Địch Nam châu Âu đầu tiên được tổ chức năm 1935 ở Geneva.
Có 10 nước được chọn tham dự. Đội vô địch châu Âu đầu tiên là đội Latvia (trong trận chung kết, Latvia thắng Spain với tỷ số 24 - 18). Năm 1935 ở Olso, Ủy ban Olympic quốc tế đã chính thức chấp thuận cho bóng rổ được thi đấu ở Berlin. Đây là một giải bóng rổ lớn đầu tiên được tổ chức mà tính thống nhất của trận đấu đã được thể hiện.
Đội Mỹ đã thắng đội Canada với tỷ số 19 - 8 (trận đấu diễn ra dưới mưa) đội Mỹ đoạt huy chương vàng. Ông James Nai smith đã dự khán và trao tặng huy chương cho những nhà vô địch. Tại một hội nghị của FIBA ở Berlin đã thông qua những thay đổi về luật bóng rổ với mục đích giữ sự cân bằng giữa phòng thủ và tấn công và giới hạn lợi thế của đấu thủ có chiều cao lớn hơn. Cho phép 3 lần tạm dừng.
Nhảy tranh 10 bóng ở vòng tròn giữa sân sau khi bóng vào rổ đã được bãi bỏ. Được phát bóng biên ở đường cuối sân. Sự thay đổi có tính chất cách mạng là sân thi đấu được chia làm 2 phần và luật 10 giây được áp dụng. Đấu thủ có 4 lỗi cá nhân thì bị trục xuất.
Đấu thủ dự bị được tăng lên là 5 người. Ngày 28/11/1939, James Nai Smith, người sáng lập ra môn bóng rổ, đã qua đời ở Lawrence, Kensas. Đã có một khoảng thời gian dài sau thế vận hội Olympic Berlin, do chiến tranh thế giới lần thứ 2, hội nghị tiếp theo chỉ được họp vào năm 1948 ở London. Luật 3 giây đã được giới thiệu (Ở Mỹ áp dụng năm 1944).
Sự thay đổi này đã bắt buộc những đấu thủ cao lớn không thể đứng lâu ở dưới rổ và cũng bảo đảm cho trận đấu được nhanh hơn. Số đấu thủ dự bị được tăng từ 5 lên 7 người và được tạm dừng 4 lần. Trong 3 phút cuối của trận đấu, đội giữ bóng được quyền chọn lựa phát bóng biên thay cho ném phạt. Luật bàn chân trụ và được phép nhấc bàn chân trụ trước khi ném rổ, chuyền bóng hoặc bắt đầu dẫn bóng.
Các đấu thủ châu Á đã giới thiệu kỹ thuật nhảy ném rổ. Tuy nhiên, song song với đó cũng có thành kiến cho rằng kỹ thuật nhảy ném rổ chỉ cần thiết cho các đấu thủ thấp bé. Năm 1949 Liên đoàn bóng rổ chuyên nghiệp Bắc Mỹ (NBA) được thành lập. Năm 1950, giải Vô Địch Thế Giới lần thứ nhất của nam được tổ chức tại Argentina.
Ngày 2 tháng 3 năm 1951 trận thi đấu của những Ngôi 11 Sao NBA lần thứ nhất được tổ chức ở Boston. Đội Miền Đông thắng đội Miền Tây với tỷ số 111 - 94. Cũng trong năm đó tại sân vận động Olympic Berlin, đội Harlem Globetrotters đã thi đấu biểu diễn trước một đám đông 75.000 người, một kỷ lục về số lượng khán giả của bóng rổ mọi thời đại.