Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NGƢỜI NÔNG DÂN NÔNG THÔN VÀ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở NƢỚC TA HIỆN NAY 1. Những khái niệm cơ bản về phổ biến, giáo dục pháp luật 1. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật PBGDPL là một từ ghép hai từ phổ biến pháp luật và GDPL. Phổ biến pháp luật có hai nghĩa: - Nghĩa hẹp: Là giới thiệu tinh thần văn bản pháp luật cho đối tƣợng của nó.
- Nghĩa rộng: Là truyền bá pháp luật cho mọi tầng lớp nhân dân trên cả nƣớc. Trong các văn bản của ta, nghĩa này đƣợc sử dụng nhiều hơn nghĩa hẹp. Giáo dục pháp luật là một khái niệm rộng bao gồm cả quá trình nâng cao tri thức pháp luật cho đối tƣợng và bằng mọi cách (Thuyết phục, nêu gƣơng, ám thị…) hình thành tình cảm, niềm tin pháp luật cho đối tƣợng, từ đó nâng cao ý thức pháp tôn trọng pháp luật, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của đối tƣợng. Cả cụm từ PBGDPL có hai nghĩa: - Nghĩa hẹp: Là việc truyền bá pháp luật cho đối tƣợng nhằm nâng cao tri thức, tình cảm, niềm tin pháp luật cho đối tƣợng, từ đó nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của đối tƣợng.
- Nghĩa rộng: Là công tác, lĩnh vực, ngạch (theo nghĩa thông thƣờng mà không phải nghĩa trong pháp luật về cán bộ công chức) PBGDPL bao gồm tất cả các công đoạn phục vụ cho công tác PBGDPL: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Định hƣớng công tác PBGDPL. + Lập chƣơng trình, kế hoạch PBGDPL; + Áp dụng các hình thức PBGDPL; + Triển khai chƣơng trình kế hoạch PBGDPL; + Kiểm tra, đôn đốc, uốn nắn, sơ kết, tổng kết công tác PBGDPL, đúc rút kinh nghiệm, nghiên cứu khoa học, nâng cao trình độ lý luận…về công tác PBGDPL. Trong luận văn này, cụm từ PBGDPL đƣợc dùng cả hai nghĩa: Trong: "Hình thức phổ biến giáo dục pháp luật", PBGDPL có nghĩa hẹp. Trong: "Nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật", PBGDPL có nghĩa rộng: 1.
Mục đích, yêu cầu của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật 1. Mục đích của việc phổ biến, giáo dục pháp luật - Nâng cao hiểu biết pháp luật cho đối tượng Pháp luật của Nhà nƣớc không phải khi nào cũng đƣợc mọi ngƣời trong xã hội biết đến, tìm hiểu, đồng tình ủng hộ và thực hiện nghiêm chỉnh. Tuy rằng bản chất pháp luật của nhà nƣớc ta là rất tốt đẹp, nó phản ánh ý chí, nguyện vọng và mong muốn của đông đảo quần chúng nhân dân trong xã hội. Những quy định của pháp luật đó dù tốt đẹp bao nhiêu chăng nữa mà không đƣợc nhân dân biết đến thì vẫn là những trang giấy "Ngủ yên không làm rung động không khí".
Pháp luật của Nhà nƣớc có thể đƣợc một số ngƣời tìm hiểu, quan tâm và nắm bắt xuất phát từ nhu cầu học tập, nghiên cứu hay từ nhu cầu sản xuất kinh doanh của họ. Những ngƣời này luôn theo sát những quy định pháp luật mới ban hành để phục vụ trực tiếp cho công việc của mình, nhƣng số lƣợng đối này không phải là nhiều. Trong điều kiện trình độ dân trí còn chƣa cao, chƣa đồng đều, đời sống kinh tế của đa số nhân dân còn gặp nhiều khó khăn 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho nên các đối tƣợng nằm trong sự điều chỉnh của các văn bản pháp luật, nghĩa là số đông nhân dân lao động trong xã hội chƣa có điều kiện tiếp cận với pháp luật. PBGDPL chính là phƣơng tiện truyền tải những thông tin, những yêu cầu, nội dung và các quy định pháp luật đến với ngƣời dân, giúp cho ngƣời dân hiểu biết, nắm bắt pháp luật kịp thời mà không mất quá nhiều thời gian, công sức cho việc tự tìm hiểu, tự học tập.
Đó chính là phƣơng tiện hỗ trợ tích cực để nâng cao hiểu biết pháp luật cho nhân dân. - Hình thành lòng tin vào pháp luật cho đối tượng Pháp luật chỉ có thể đƣợc mọi ngƣời thực hiện nghiêm chỉnh khi họ tin tƣởng vào những quy định của pháp luật. Pháp luật đƣợc xây dựng là để bảo vệ cho quyền và lợi ích của nhân dân, đảm bảo lợi ích chung của cộng đồng, đảm bảo công bằng và dân chủ xã hội. Khi nào ngƣời dân nhận thức đầy đủ đƣợc nhƣ vậy thì pháp luật không cần một biện pháp cƣỡng chế nào mà mọi ngƣời vẫn tự giác thực hiện.
Tạo lập niềm tin vào pháp luật và cho mỗi ngƣời và cả cộng đồng đòi hỏi sự kết hợp của nhiều yếu tố. Một trong những yếu tố đóng vai trò quan trọng là PBGDPL để mọi ngƣời hiểu biết về pháp luật, hiểu biết về quá trình thực hiện và áp dụng pháp luật, tuyên truyền về những mặt thuận lợi và khó khăn phức tạp của việc thực hiện và áp dụng pháp luật, những mặt ƣu điểm và hạn chế của quá trình điều chỉnh pháp luật. Pháp luật cũng nhƣ mọi hiện tƣợng khác trong xã hội bao giờ cũng có hai mặt, không phải lúc nào nó cũng thỏa mãn hết, phản ánh hết, phản ánh đƣợc đầy đủ nguyện vọng, mong muốn của tất cả mọi ngƣời trong xã hội. Quá trình điều chỉnh pháp luật sẽ lấy lợi ích của đông đảo nhân dân trong xã hội làm tiêu chí, thƣớc đo, do đó tất yếu sẽ có một số ít không đƣợc thỏa mãn.
Chính các yếu tố hạn chế và mặt trái của các quy định pháp luật càng tạo nên sự cần thiết của công tác PBGDPL để mọi ngƣời hiểu đúng pháp luật, đồng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tình ủng hộ pháp luật. Có nhƣ vậy mới hình thành lòng tin vào pháp luật của đông đảo nhân dân trong xã hội. - Nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của đối tượng Ý thức pháp luật là một trong những bộ phận cấu thành của đời sống pháp luật bên cạnh lĩnh vực xây dựng và thực hiện pháp luật. Không có một hoạt động nào của con ngƣời lại có thê thực hiện ngoài ý thức con ngƣời.
Cũng không có một văn bản pháp luật, một quan hệ pháp luật nào có thể thực hiện ngoài tâm lý pháp luật và tƣ tƣởng, quan niệm pháp luật của con ngƣời. Sự tồn tại và vận động của pháp luật trong xã hội liên quan chặt chẽ với tƣ tƣởng pháp luật, tâm lý pháp luật. Ý thức pháp luật của ngƣời dân đƣợc hình thành từ hai yếu tố đó tâm lý pháp luật và hệ tƣ tƣởng pháp luật. Tâm lý pháp luật là các cảm xúc, tâm trạng, xúc cảm, thái độ, tình cảm đối với pháp luật và các hiện tƣợng pháp lý khác.
Tâm lý pháp luật đƣợc hình thành một cách tự phát, thiếu tính hệ thống, ví dụ: tình cảm đối với vấn đề công bằng, nỗi sợ hãi trƣớc hình phạt, sự đồng tình hay phản đối với bản án mà Tòa án đã tuyên cho bị cáo. Thái độ quan tâm, phẫn nộ hay trung lập lãnh đạm, thờ ơ đối với các hành vi vi phạm pháp luật…đều là những biểu hiện đa dạng, nhạy cảm về tâm lý pháp luật của các cá nhân. Tâm lý pháp luật chịu sự tác động mạnh mẽ, thƣờng xuyên từ các yếu tố khách quan và chủ quan nhƣ môi trƣờng tự nhiên, xã hội, văn hóa, tôn giáo, tâm lý, tình trạng sức khỏe. học vấn, tài chính, các mối quan hệ gia đình, xã hội… Hệ tƣ tƣởng pháp luật là tổng thể các tƣ tƣởng, học thuyết, trƣờng phái lý luận, quan điểm khoa học về pháp luật.
Đó là sự phản ánh, luận giải trong tƣ tƣởng pháp luật bao quát hầu hết các lĩnh vực cơ bản của đời sống nhà nƣớc và pháp luật nhƣ: vai trò, vị trí, chức năng pháp luật, cách thức xây dựng, kỹ thuật xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật; quan điểm về các loại nguồn pháp luật; các quyền và nghĩa vụ pháp lý… 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giữa tâm lý pháp luật và tƣ tƣởng pháp luật có mối quan hệ biện chứng, phụ thuộc, tác động lẫn nhau. So với tƣ tƣởng pháp luật, tâm lý pháp luật là bộ phận bền vững hơn, bảo thủ hơn. Đồng thời tâm lý pháp luật dƣới sự tác động của đời sống xã hội cũng dao động, trong nhiều trƣờng hợp lại thay đổi dễ dàng, nhanh chóng, chỉ có điều thay đổi theo hƣớng nào, tích cực hay tiêu cực. PBGDPL không đơn thuần là tuyên truyền các văn bản pháp luật đang có hiệu lực mà còn phải lên án các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời ủng hộ, khuyến khích các hành vi thực hiện đúng pháp luật, hình thành dƣ luận và tâm lý ủng hộ với hành vi hợp pháp, lên án các hành vi bất hợp pháp.
PBGDPL nhằm hình thành, củng cố tình cảm tốt đẹp của con ngƣời đối với pháp luật, đồng thời ngày càng nâng cao sự hiểu biết của con ngƣời đối với các văn bản pháp luật và các hiện tƣợng pháp luật trong đời sống, từ đó nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của nhân dân. Yêu cầu đối với việc phổ biến, giáo dục pháp luật - Yêu cầu chung đối với việc phổ biến, giáo dục pháp luật + Đề cao tính Đảng trong PBGDPL: Pháp luật và đƣờng lối chính sách của Đảng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Pháp luật bao giờ cũng là sự thể chế hóa đƣờng lối, chính sách của Đảng, đƣờng lối, chính sách của Đảng là "linh hồn" của pháp luật. Do đó, PBGDPL cũng chính là phổ biến, giáo dục đƣờng lối, chính sách của Đảng.
Thực hiện không đúng pháp luật hay vi phạm pháp luật đều làm tổn hại tới Nhà nƣớc và xã hội, tổn hại tới vai trò lãnh đạo của Đảng. Pháp luật đƣợc thực hiện nghiêm minh, chính xác và đầy đủ thì uy tín lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nƣớc và xã hội đƣợc khẳng định. Do đó, công tác PBGDPL bao giờ cũng phải đề cập tính Đảng. PBGDPL có thể là phổ biến các văn bản QPPL, có thể tuyên truyền về việc thực hiện và áp dụng pháp luật, phổ biến từ cái chung đến cái cụ thể đều 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải đề cao tính Đảng.
Sự lơ là, coi thƣờng và không quán triệt đầy đủ tính Đảng sẽ rơi vào chủ quan duy ý chí, phiến diện. Bởi vì, đƣờng lối, chính sách của Đảng bao giờ cũng phản ánh quy luật khách quan của quá trình vận động xã hội, nêu lên những yêu cầu đòi hỏi và đƣờng lối phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Pháp luật cụ thể hóa đƣờng lối đó, nhƣng không phải là cụ thể hóa tất cả, chi tiết hóa đầy đủ thành các quy định để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.