Luận án nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng nahf nươc pháp quyền của dân do dân vì dân

Tài liệu nghiên cứu Luận án nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng nahf nươc pháp quyền của, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lê Văn Hòe
• Người hướng dẫn: Hoàng Văn Hào
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VỊ TRÍ VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN
• 1.1. Tiết 1: VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.2. Tiết 2: HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.3. Tiết 3: LỊCH SỬ LẬP PHÁP VIỆT NAM VÀ NHỮNG YẾU GIÁ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP THEO ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.3.1. Lịch sử lập pháp Việt Nam
• 1.3.2. Tư tưởng lập pháp Hồ Chí Minh
• 1.3.3. Những yếu chủ yếu vai hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP THEO ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN
• 2.1. Tiết 1: Đổi mới tư duy pháp lý trong hoạt động lập pháp
• 2.1.1. Nghiên cứu pháp luật trong tổng thể các mối liên hệ với các hiện tượng của đời sống xã hội
• 2.1.2. Dân chủ hóa hoạt động lập pháp
• 2.1.3. Thực hiện một nền lập pháp mở
• 2.2. Tiết 2: ĐỔI MỚI QUY TRÌNH LẬP PHÁP XÂY DỰNG MỘT HỆ THỐNG PHÁP LUẬT THỐNG NHẤT, ĐỒNG BỘ, ỔN ĐỊNH VÀ KHẢ THI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 2.2.1. Tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật
• 2.2.2. Đổi mới quy trình lập pháp theo định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền
• 2.2.2.1. Đổi mới quy trình lập chương trình xây dựng luật
• 2.2.2.2. Đổi mới quy trình xây dựng luật
• 2.3. Tiết 3: NHỮNG ĐẢM BẢO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP
• 2.3.1. Đảm bảo về mặt pháp luật
• 2.3.2. Những đảm bảo về cơ sở khoa học và cán bộ
• 2.3.3. Đảm bảo về tổ chức và lãnh đạo
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nâng cao chất lượng lập pháp

Nâng cao chất lượng lập pháp là yếu tố then chốt trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền dân chủ. Để đạt được mục tiêu này, cần tập trung vào việc cải cách quy trình lập pháp, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Chất lượng lập pháp không chỉ thể hiện ở số lượng văn bản pháp luật được ban hành mà còn ở khả năng đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội. Việc nâng cao chất lượng lập pháp cần dựa trên cơ sở khoa học, đảm bảo quyền lợi công dân và công bằng xã hội.

1.1. Cải cách lập pháp

Cải cách lập pháp là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng lập pháp. Quá trình này cần tập trung vào việc đổi mới quy trình lập pháp, từ khâu soạn thảo đến ban hành văn bản pháp luật. Việc cải cách cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình lập pháp để đảm bảo tính dân chủ và minh bạch.

1.2. Đảm bảo quyền lợi công dân

Đảm bảo quyền lợi công dân là mục tiêu quan trọng của việc nâng cao chất lượng lập pháp. Pháp luật cần được xây dựng trên cơ sở bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Điều này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trong việc ban hành các quy định pháp luật, đảm bảo chúng không vi phạm các quyền cơ bản của công dân. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và phản hồi từ phía người dân để kịp thời điều chỉnh các quy định không phù hợp.

II. Nhà nước pháp quyền dân chủ

Nhà nước pháp quyền dân chủ là mô hình nhà nước mà ở đó pháp luật được đặt lên hàng đầu, đảm bảo sự công bằng và dân chủ trong quản lý xã hội. Nhà nước pháp quyền không chỉ là nơi ban hành và thực thi pháp luật mà còn là cơ chế bảo vệ quyền lợi của người dân. Để xây dựng nhà nước pháp quyền dân chủ, cần đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định.

2.1. Vai trò của pháp luật

Vai trò của pháp luật trong nhà nước pháp quyền là công cụ quản lý xã hội hiệu quả. Pháp luật không chỉ điều chỉnh các quan hệ xã hội mà còn đảm bảo sự công bằng và bình đẳng giữa các thành viên trong xã hội. Để phát huy vai trò của pháp luật, cần xây dựng một hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ và khả thi, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn xã hội.

2.2. Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình

Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình là hai yếu tố không thể thiếu trong nhà nước pháp quyền dân chủ. Minh bạch trong quá trình lập pháp và thực thi pháp luật giúp tăng cường niềm tin của người dân vào nhà nước. Đồng thời, trách nhiệm giải trình đảm bảo rằng các cơ quan nhà nước phải chịu trách nhiệm trước người dân về các quyết định và hành động của mình.

III. Quyền con người và quyền công dân

Quyền con người và quyền công dân là nền tảng của nhà nước pháp quyền dân chủ. Việc bảo vệ và đảm bảo các quyền này là nhiệm vụ hàng đầu của nhà nước. Quyền con người bao gồm các quyền cơ bản như quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Quyền công dân liên quan đến các quyền chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa của công dân. Để đảm bảo các quyền này, cần có một hệ thống pháp luật hoàn thiện và cơ chế bảo vệ hiệu quả.

3.1. Bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người là nhiệm vụ quan trọng của nhà nước pháp quyền. Pháp luật cần được xây dựng trên cơ sở tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của con người. Điều này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trong việc ban hành các quy định pháp luật, đảm bảo chúng không vi phạm các quyền cơ bản của con người. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và phản hồi từ phía người dân để kịp thời điều chỉnh các quy định không phù hợp.

3.2. Đảm bảo quyền công dân

Đảm bảo quyền công dân là yếu tố không thể thiếu trong nhà nước pháp quyền dân chủ. Pháp luật cần đảm bảo rằng mọi công dân đều được hưởng các quyền chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa một cách bình đẳng. Điều này đòi hỏi sự minh bạch trong quá trình lập pháp và thực thi pháp luật, cũng như sự tham gia tích cực của người dân trong quá trình ra quyết định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HOC VlfcN CIHNH TRI QU6c GIA I IO Cllf MINH LE VAN HOE NANG CAO CHAT LUONG HOAT DONG LAP PHAP THEO DINH HUClNG XAY DI/NG NHA NVdC PHAP QUYEN CUA DAN, DO DAN, VI DAN • ". : I • • V Chicycn n^anli : Ly htdn Nha nude vh ph dp quycn Ma so : 5.01 LOAN AN PIIO TIEN SI LUAT HOC Ngudi himiif’ clan khoa hoc ■: HOANG VAN HAO PGS, PTS luft< hpc THU V' ;. * nhIjmg ch!t vi St tat NNPQ : Nha nuvc phap quyen.t dong Ipp phap. QHXH : Quan h£ xa hpi.

HTPL : th8ng phap lupt. KT-XH s Kinh t£ - xa hoi. UBTVQH : Uy ban thuvng vp. QPPL 2 Quy ph^m phap lu|t.

VBQPPL i Van ban quy ph^m phap lu£t. QTLP i Quy trinh l$p phap. bchtIj : Ban chfip hanh trung u’O’ng CTXDL : Chu*ong trinh xay dpng lu£t QTXDL : Quy trinh xay dpng lupt. TAMDTC 1 Toa an nhan dan tfli cao» VKSNDTC : Vi^n kiem sat nhan dan ttfi LTCQH : Lupt to chirc Qu6c hpi* QCHB : Quy chS hofit dpng.

HBDT t Hpi dong dan tpc. UBPL j Uy ban phap lupt. MU C • LUC • ——— w " ** * n£nG GAO CHAT LIiOBD. HOAT • DONG • LAP • PHAP TEEO * » * * * K » DINH HtlONG XAY ifiNG NHA N&&C PHAP QUYEN CUA « MN, DO MN, VI MN.

LOI MO DAU. CHUONG I VI TRI VAI TRO CUA HOAT DONG LAP PHAP TRONG NHA NUOC PHAP QUYEN CUA MN, DO DAN, VI DAN. Ti€t 1: VAI TRO CUA PHAP LUAT TRONG NHA NUOC PHAP QI YEN Tigt 2: HOAT DONG LAP PHAP TRONG NHA NUOC PHAP QUYEN Tift 3: LI CH SU LAP PHAP VIET NAM VA NHUNG YEU GAU DOI VOI HOAT DONG LAP PHAP THEO DINH HUONG XAY HJNG NHA NUOC PHAP qUYEN. 1) Lioh b& lpp phap Vi^t Nam 2) Tir ttrcmg l|p phap H& Chi Minh 3) NhEtng yeu chu <5(51 vai hoat d§ng ljip phSp theo d^nh hunJng xay dizng Nha nuttfc ph£p quyfcn cua dan, do dan, vl dan.

CHUONG II NHUNG GIAI PHAP 00 BAN NANG GAO CHAT LUONG HOAT DONG % LAP PHAP THEO DINH HUONG XAY BUNG NHA NUOC PHAP QUYEN CUA DAN, DO DAN, VI DAN. TiCt 1: D&i mtfi tuf duy phfip ly trong hoat ddng l|p phap. 1) Nghien cuu ph£p lupt trong tSng the cac mtfi lien vtfi cac hien tuvng cua dui sflng xa h§i. 2) Dan chS hoe hoat <5§ng lpp phap 3) Thue hie® mot n^n l£p phap mo TiCt 2: DOI MOI QUY TRINH LAP PHAP XAY UJNG MOT HE THONG PHAP LUAT THONG NHAT, DONG BO, ON DINH VA KHA THI DAP UNG YEU GAU CUA NHA NUOC PHAP QJYEN.

I- Tfnh thdng nhfit, dfcng bo va khS thi cua h| thdng phap lu^t. II- Doi m5i quy trlnh l|p phap theo dinh huSng xay dung nha nuuc ph^p quy£n. 1) Doi moi quy trlnh l|p chucrng trlnh xay dung lupt 2) Doi m5i quy tzlnh xay dung lu|t Tigt 3: NHUNG DAM BAO NANG GAO CHAT LUONG HOAT DONG LAP PHAP 44 1 ) Dfitn b&o v| mat phap lu.pt 2) Nhirng d6m b6o v£ cor s& khoa hje va can bo 3) D&m b6o v? to chiic va lanfe dao. SET LUANt NHUNG BAI VIET OJA TAC GIA 03 LIEN QUAN DEN DE TAI LU AN AN DA DUOC 03NG BO.

DANH MU C TAI LIEU THAN KHAO. Tinh ofin thigf cua C-C-taj Xufit phat tu thyc ticn d<t nuve, xu th# cua thol dpi, Dang Cpng san Viet Nam da d# re. duong l#i doi mol toan difin, tript de mpi link vyc cua doi s#ng xa hoi. Trong linh vyc nha nuo’c va phap lupt Dang chu tru’ong xay dyng nha n u’O’c theo dinh hiring nha nuo’c phe.p quySn ( NNPQ ) cua den » do dan, vi dan, nha nuo’c quki ly bang phap lufit, theo phap lu;t.

X&y dyng phap lust, trong tarn la hoyt dpng l&p phap ( HDLP ) nham t^o ra cac dao iup.t the liipn tu tuoTjg, quan * diem doi mol cua Dang la nhipm vp chinh tri h#t sire n^ng n£ cua nha nuo’c ta liipn nay. Vi pc thyc hien duong 16i doi mol cua Dang da. dan d£n nhung doi thay san sac ca co’, so* ha ting lan ki#n true thuyag M t&ng, ca npi dung va tinh ch#t cac quan he xa hoi ( QHXH )e Dieu do khi#n cho he th#ng phap lupt ( HTPL ) cua nuo*c ta- v#n di dupe xay dyng tree co’ so’ ciia ch# dp t£p trung bao efip, lai chju anh huo*ng nyng ne cua co5 ch# dieu hanh chi#n trenh da tro* nen loi thol, thanh lyc can tfnh nang dong seng tpo cua quan chung, la manh dfit mau mo’ nudi duong tinh ty do, tuy tiyn, b#t ch#p ky cuong, phep nuo’c. Do cung 1 la mpt hp thftng tan mpn, mau thuan, chBng cheo, hieu lyc thfip.

Thye tr^ng nay doi hoi Nha nuo’c phai xay dyng mod HTPL ' thich ung dieu kipn kinh t# - xa hpi ( KT-XH ) va CO’ ch# „ ? quan ly mol, co tinh th#ng nh#t, 'ong bp, on djxh va kha thi. Vol dinh huong xay dyng NNPQ, doi hoi tren Ip.Id cang tro’ ncn c#. Mft nguyen ly i/aug tinh pho quat trong 2 N1IPQ la lu£t phai co dia vj. thSng tr| ttfi cao, song, do phai la lupt cua cong bang va dan chu, vl con nguoi ; lupt phai tao ra khung phap ly chpt che cho b£t ky hopt dpng nao cua Nha nu*o*c.

Dieu nay co nghia HDLP khong chi co nghia vp bao dam cho Nha nuo’c co du lupt, ma quan trong hot), phai bao dam chfit lupttg cua lupt. Nhu’ng nam vua qua, HDLP cua Nha niro’c ta da diTQ’c day manh ; Qu0c hoi, Uy ban thircng vu Qu6c hpi ( VBTVQH ) da ban hanh duyc nhieu lupt, phap lj;nh. Tuy vpy, nhieu llnh vyc quan trong nhir dan sy, t$ tprg dan sy, hanh. chlnh, va nhSt la linh vyc kinh t& van chira co du lupt dieu chlnh.

Cac quan hp phat sinh trong HDLP khong nhung chira co du cac auv phpp phap lupt ( QPPL ) dieu chlnh,lai tan mpn, dan d£n tinh trpng tuy tien, chpm tre trong vipc xay dung, ban hanh lupt. Dgn nay Nha niro’c van chua co mot •A dpo lupt quy d^nh tham quyen va trinh ty xay dyng va ban hanh van beua quy phprn phap lupt ( VBQPPL ). vl thS, nghien ciru nhung vfin de ly lupn* dS xufit cac giai phap nang cao chSt lirphg HELP nham khao phuc nhung ygu kern neu tren , dap ung you chu cua NNPQ la chn thigt va cSp bach hipn nay. trinh hlnh nghito owu dB tai - Mpt s0 vgn de lien quap d&j dS tai nhir doi moi hp thtfng chinh tr$.f NNPQ, cai cuoh bp may nha niro’c da diryc nha nghien cu’u de cap duoi nhibu goc dp khac nhau: Nguyen Duy Quy, !tV£n d£ xay dyng nha nu’o'c phap quyen o* niro’c ta ” TyP ohi sari 5 4/1992 ; Dao Tri Uc nu’o'c phap quyan vol vipc xay dyng va ho a J ’o’c ta trong qua dp len thtfng chinj.

tri nu Typ ohi lighten ocuu ly lu pn , 5/1993 ; chu va Phap ch£", Tp,p chi Nghion quu ly Such "Tim hiou ve nha nu’o’c phap quyen", ly, Ha Hoi , 1 9S-2. - Mpt s6 vein de lien quan true tigp d&n IIDLP, nnu' cac nguyen tac xay dyng phap luat, chu’c nang l£p phap cua Qu6c < hoi, ve quy trinh lyp phap ( QTLP ) da dup’c mpt s6 tac gia de cpp• Ngo Due M^nh, "Mpt s6 suy nghi ve hoyt dpng l£p» phap cua Qu6c hoi" , Typ ch£ Nha nu’o’c va phap lupt, s6 4/1-994 i Nguyen Van Thao, "Quyen lyc thupc ve nhan dan - nguyen taC co’ ben cua Hidn phap", Typ chi Cpng san, s6 2/1992. - Nhung v£n de lien quan d&i npi dung lupt vb tham quyen va trinh ty xay dyng VBQPPL cung da du’p’c hoi thao nhieu lan do Bp Tir phap to chu’c. Hhln chung, uhung cong trinh de can •* mot * khua epn ii cua HDLP, Ti$p tliu nhung het.

do, luan sd nghien cuu v&n de nang cao huong 3. Mgc-dlcfr va ahien) vu cua_lufo,an Lu£n an co muc dich nghien cu*u ly lupn HDLP, dS xu£t nhtrog giai phap nham nang cao chfit lucyng HDLP , gop phln bao dam cho nha nu’o'c xay dyng mpt HTPL thSng nh£t, dbng bp, on d|nh va kha thi, dap ung yeu c&u quan ly KT - XII, yeu c&u - 4 - xay dung NNPQ o’ Viet Nam hiyn nay. De thyc hiyn mpc dich tren luyn an co nhiym vu : Thu nh£t : ’Phan tich quan diem cua Dang ta ve NNPQ, nhu’ng y£u tb ho’p ly cua no, khung dj.nh vai tro cua phap lupt trong mpi llnh vyc do! s3ng xa hoi. Thu hai J ham ro khai niym HDLP ( ban chSt, dye diem, npi dung ), QTL1-, vai tro cua HDLP trong NNPQ, m(5i quan he giua lyp phap va lyp quy.

Thu ba : Phan tich HDLP cua Nha nuo’c ta trong cac thol ky lich su, danh gia thenh tyu, tbn tyi. Tu do,luyn an khai quat tu1 tuong lyp phap Hb Chi Kinh, xem la co1 so’ z » * d§ xufit cac giai phap. Thu tu : De xuSt nhu’ng giai phap, ki£n nghi nang cao ch£t luyng HDLP theo dynh huong xay dyng NNPQ hiyn nay. Dong moi v^ mat khoa hoc cua lygn_.yp 44 Mpt la : Phan tich khai quat nhung dye trung co* ban cua NNPQ, vai tro cua phap lupt trong NNPQ cua dan,do den, vi dan • Hai la : Lam ro ve myt ly luyn khai niym HDLP va cac phym tru lien quen ; m(5i quan hy giua lyp phap,hanh phap va tu phap ; tu duy moi trong llnh vyc lyp phap.

Ba la : Phan tich mot each tuong dtfi he thCng lj.ch su % lyp phap cua Nha nuo’c ta, dye diem, nyi dung lyp phap tung tho’i ky, buo’c d&u khai quat nhung tu tuong Hb Chi Minh trong linh vyc lyp phap. B6n la ; De xu&t giai phap co’ ban nang cao ch£t luyng -5 - HDLP theo dpnh huong xay dyng NNPQ cua dan, do den ,vl dan. Co* JLygj^yk Luan an du'yc thyc nips tren co- so’ ly lufn CUE •-*. r nghia Mac Lenin, tu tuLng Ko Chi h’iinh ve nha nuo’c va ci Dang, d^c bipt la cac quan luyt, duong 151 doi mcl cua chi dp.Jo ti£p tyo xay dyng va hoan thipn Nha Cjng hca Xe h?i chu nghia Vipt Nam dvyc khang dj.nh t£i nghj lUn thu Tam Ban ch£p hanh Trung trong Dang khoa VII.

* i, tac gia Trong kxii thyc hi£n lu|n an sluing 4- l'x n -•**• fT 4- <a U Z »n V) khia cash hc~ ly cur cue v J «. - ? cac tu* tircmg ti£n bf> cua cac tac gia Ion cua nhan loyi ve nha nuo’c va phap luyt, kinh nghipm lpp phap cua cac niro’c. Luan an con duyc thyc hipn t ren co’ eo’ cac sfl lipu dieu tra, khao sat ve HDLP cua Nha nuo’c ta.