Luận án nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng nahf nươc pháp quyền của dân do dân vì dân

Tài liệu nghiên cứu Luận án nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng nahf nươc pháp quyền của, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lê Văn Hòe
• Người hướng dẫn: Hoàng Văn Hào
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VỊ TRÍ VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN
• 1.1. Tiết 1: VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.2. Tiết 2: HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.3. Tiết 3: LỊCH SỬ LẬP PHÁP VIỆT NAM VÀ NHỮNG YẾU GIÁ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP THEO ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.3.1. Lịch sử lập pháp Việt Nam
• 1.3.2. Tư tưởng lập pháp Hồ Chí Minh
• 1.3.3. Những yếu chủ yếu vai hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP THEO ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN
• 2.1. Tiết 1: Đổi mới tư duy pháp lý trong hoạt động lập pháp
• 2.1.1. Nghiên cứu pháp luật trong tổng thể các mối liên hệ với các hiện tượng của đời sống xã hội
• 2.1.2. Dân chủ hóa hoạt động lập pháp
• 2.1.3. Thực hiện một nền lập pháp mở
• 2.2. Tiết 2: ĐỔI MỚI QUY TRÌNH LẬP PHÁP XÂY DỰNG MỘT HỆ THỐNG PHÁP LUẬT THỐNG NHẤT, ĐỒNG BỘ, ỔN ĐỊNH VÀ KHẢ THI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 2.2.1. Tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật
• 2.2.2. Đổi mới quy trình lập pháp theo định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền
• 2.2.2.1. Đổi mới quy trình lập chương trình xây dựng luật
• 2.2.2.2. Đổi mới quy trình xây dựng luật
• 2.3. Tiết 3: NHỮNG ĐẢM BẢO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP
• 2.3.1. Đảm bảo về mặt pháp luật
• 2.3.2. Những đảm bảo về cơ sở khoa học và cán bộ
• 2.3.3. Đảm bảo về tổ chức và lãnh đạo
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nâng cao chất lượng lập pháp

Nâng cao chất lượng lập pháp là yếu tố then chốt trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền dân chủ. Để đạt được mục tiêu này, cần tập trung vào việc cải cách quy trình lập pháp, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Chất lượng lập pháp không chỉ thể hiện ở số lượng văn bản pháp luật được ban hành mà còn ở khả năng đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội. Việc nâng cao chất lượng lập pháp cần dựa trên cơ sở khoa học, đảm bảo quyền lợi công dân và công bằng xã hội.

1.1. Cải cách lập pháp

Cải cách lập pháp là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng lập pháp. Quá trình này cần tập trung vào việc đổi mới quy trình lập pháp, từ khâu soạn thảo đến ban hành văn bản pháp luật. Việc cải cách cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình lập pháp để đảm bảo tính dân chủ và minh bạch.

1.2. Đảm bảo quyền lợi công dân

Đảm bảo quyền lợi công dân là mục tiêu quan trọng của việc nâng cao chất lượng lập pháp. Pháp luật cần được xây dựng trên cơ sở bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Điều này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trong việc ban hành các quy định pháp luật, đảm bảo chúng không vi phạm các quyền cơ bản của công dân. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và phản hồi từ phía người dân để kịp thời điều chỉnh các quy định không phù hợp.

II. Nhà nước pháp quyền dân chủ

Nhà nước pháp quyền dân chủ là mô hình nhà nước mà ở đó pháp luật được đặt lên hàng đầu, đảm bảo sự công bằng và dân chủ trong quản lý xã hội. Nhà nước pháp quyền không chỉ là nơi ban hành và thực thi pháp luật mà còn là cơ chế bảo vệ quyền lợi của người dân. Để xây dựng nhà nước pháp quyền dân chủ, cần đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định.

2.1. Vai trò của pháp luật

Vai trò của pháp luật trong nhà nước pháp quyền là công cụ quản lý xã hội hiệu quả. Pháp luật không chỉ điều chỉnh các quan hệ xã hội mà còn đảm bảo sự công bằng và bình đẳng giữa các thành viên trong xã hội. Để phát huy vai trò của pháp luật, cần xây dựng một hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ và khả thi, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn xã hội.

2.2. Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình

Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình là hai yếu tố không thể thiếu trong nhà nước pháp quyền dân chủ. Minh bạch trong quá trình lập pháp và thực thi pháp luật giúp tăng cường niềm tin của người dân vào nhà nước. Đồng thời, trách nhiệm giải trình đảm bảo rằng các cơ quan nhà nước phải chịu trách nhiệm trước người dân về các quyết định và hành động của mình.

III. Quyền con người và quyền công dân

Quyền con người và quyền công dân là nền tảng của nhà nước pháp quyền dân chủ. Việc bảo vệ và đảm bảo các quyền này là nhiệm vụ hàng đầu của nhà nước. Quyền con người bao gồm các quyền cơ bản như quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Quyền công dân liên quan đến các quyền chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa của công dân. Để đảm bảo các quyền này, cần có một hệ thống pháp luật hoàn thiện và cơ chế bảo vệ hiệu quả.

3.1. Bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người là nhiệm vụ quan trọng của nhà nước pháp quyền. Pháp luật cần được xây dựng trên cơ sở tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của con người. Điều này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trong việc ban hành các quy định pháp luật, đảm bảo chúng không vi phạm các quyền cơ bản của con người. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và phản hồi từ phía người dân để kịp thời điều chỉnh các quy định không phù hợp.

3.2. Đảm bảo quyền công dân

Đảm bảo quyền công dân là yếu tố không thể thiếu trong nhà nước pháp quyền dân chủ. Pháp luật cần đảm bảo rằng mọi công dân đều được hưởng các quyền chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa một cách bình đẳng. Điều này đòi hỏi sự minh bạch trong quá trình lập pháp và thực thi pháp luật, cũng như sự tham gia tích cực của người dân trong quá trình ra quyết định.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng từ Đại hội VI (1986) và tiếp tục phát triển tại Đại hội VII (1991) đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuyển đổi mô hình quản trị quốc gia từ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp sang nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật. Luận án Phó tiến sĩ Luật học chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp quyền (Mã số: 5.01.01) của nghiên cứu sinh Lê Văn Hòe, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. PTS. Hoàng Văn Hảo tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, mang tên: "Nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân". Đây là công trình khoa học tiên phong đặt nền móng lý luận và thực tiễn cho việc chuẩn hóa hoạt động lập pháp (HDLP) trong kỷ nguyên chuyển đổi kinh tế - xã hội tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án giải quyết xuất phát từ thực trạng nghịch lý của hệ thống pháp luật (HTPL) thời kỳ đầu đổi mới: sự thiếu hụt nghiêm trọng các đạo luật điều chỉnh kinh tế thị trường, dân sự và tố tụng, đi kèm tình trạng lạm phát văn bản dưới luật mang tính tản mạn, chồng chéo và xung đột. Trước khi ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996, hệ thống thể chế hoàn toàn khuyết thiếu một đạo luật gốc xác định thẩm quyền, thứ bậc hiệu lực và quy trình chuẩn hóa hoạt động lập pháp.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác lập cụ thể:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất, vị trí và các tiêu chuẩn cấu thành chất lượng của hoạt động lập pháp trong mô hình Nhà nước pháp quyền (NNPQ) xã hội chủ nghĩa là gì?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quy luật vận động và các khiếm khuyết mang tính lịch sử của quy trình lập pháp (QTLP) Việt Nam qua các thời kỳ (1945–1954, 1955–1975, 1976–1986 và 1987 đến nay) đã tác động như thế nào đến tính khả thi của hệ thống pháp luật?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những giải pháp đột phá nào về đổi mới tư duy pháp lý, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật lập pháp và bảo đảm thể chế có thể giải quyết dứt điểm tình trạng "luật khung, luật ống"?

• Giả thuyết khoa học (H1): Nếu hoạt động lập pháp được chuyển đổi từ cơ chế hành chính - mệnh lệnh sang quy trình dân chủ hóa, minh bạch hóa gắn với sự phân định rạch ròi giữa quyền lập pháp và quyền lập quy, chất lượng đạo luật sẽ nâng cao căn bản tính thống nhất, đồng bộ và khả thi.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp chặt chẽ giữa học thuyết Nhà nước pháp quyền cổ điển và hiện đại (Immanuel Kant, Jean-Jacques Rousseau), lý luận Mác - Lênin về bản chất giai cấp và tính xã hội của pháp luật, cùng hệ tư tưởng lập pháp dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Luận án khảo sát dữ liệu lập pháp xuyên suốt chiều dài lịch sử từ năm 1945 đến giai đoạn Quốc hội khóa IX (1992–1994), tạo ra tác động định lượng hóa mạnh mẽ: cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho sự ra đời của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) năm 1996 và việc thể chế hóa Hiến pháp 1992.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn cho thấy các luồng nghiên cứu về Nhà nước pháp quyền và kỹ thuật lập pháp tại Việt Nam đầu thập niên 1990 vận động qua các mạch chính:

• Mạch lý luận về Nhà nước pháp quyền và cải cách bộ máy nhà nước: Nguyễn Duy Quý (1992) với "Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta", Đào Trí Úc (1992, 1993) với các công trình nghiên cứu về "Nhà nước pháp quyền với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính trị" và tác phẩm "Tìm hiểu về nhà nước pháp quyền". Nhóm tác giả này tập trung kiến giải bản chất chính trị - pháp lý của NNPQ trong thời kỳ quá độ.
• Mạch nghiên cứu chức năng nghị viện và quy trình lập pháp: Ngô Đức Mạnh (1994) với "Một số suy nghĩ về hoạt động lập pháp của Quốc hội", Nguyễn Văn Thảo (1992) với "Quyền lực thuộc về nhân dân - nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp". Các nghiên cứu này bước đầu mổ xẻ cơ chế phân công quyền lực và thẩm quyền làm luật của Quốc hội.

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai quan điểm đối lập:

1. Quan điểm thực chứng quy phạm (Normativist approach): Cho rằng trong bối cảnh cấp bách của thời kỳ chuyển đổi, việc nhanh chóng ban hành số lượng lớn các văn bản điều chỉnh (chấp nhận ủy quyền lập pháp sâu rộng cho nhánh hành pháp dưới dạng sắc lệnh, nghị định) là ưu tiên hàng đầu để kịp thời quản lý các quan hệ xã hội mới phát sinh.
2. Quan điểm pháp quyền thực chất (Substantive rule-of-law approach): Nhấn mạnh tính tối cao của luật do cơ quan đại biểu cao nhất ban hành; cảnh báo việc lạm dụng lập quy sẽ dẫn đến tình trạng "luật hóa lợi ích cục bộ", vi phạm quyền con người và làm xói mòn trật tự pháp lý thống nhất.

Luận án định vị chính xác khoảng trống học thuật: chưa có công trình nào tích hợp toàn diện lịch sử lập pháp Việt Nam với các tiêu chí định tính và định lượng của kỹ thuật lập pháp hiện đại, đồng thời chưa phân định rõ ranh giới pháp lý giữa lập pháp và lập quy.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• So với mô hình Rechtsstaat của Cộng hòa Liên bang Đức (nhấn mạnh tính ràng buộc tuyệt đối của cơ quan công quyền vào luật thực định và cơ chế bảo hiến thông qua Tòa án Hiến pháp Liên bang - Bundesverfassungsgericht), luận án khẳng định tính đặc thù của Việt Nam là bảo đảm quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, không áp dụng mô hình phân quyền tam quyền phân lập cổ điển.
• So với truyền thống Common Law (Anh - Mỹ) vốn phát triển chuẩn mực pháp lý chủ yếu thông qua án lệ của tòa án (judge-made law), luận án đặt nền móng trên truyền thống văn hóa pháp lý thành văn (Civil Law), xác định đạo luật thành văn là nguồn pháp luật tối thượng, đòi hỏi kỹ thuật pháp điển hóa chặt chẽ tương tự mô hình của Cộng hòa Pháp theo Hiến pháp 1958 nhưng đặt dưới sự giám sát tối cao của Quốc hội.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm các hệ thống lý thuyết nền tảng:

• Mở rộng lý thuyết Nhà nước pháp quyền: Luận án phát triển luận điểm của Immanuel Kant về nhà nước cộng hòa thuần túy – nơi luật pháp ngự trị không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của bất kỳ cá nhân nào. Đồng thời, công trình kế thừa quan điểm của Karl Marx: "Quyền lập pháp không tạo ra luật pháp, - nó chỉ phát hiện và nêu luật pháp" (C. Mác - Ph. Ăng-ghen: Toàn tập, tập 1, tr. 22). Luận án chứng minh rằng tính khách quan của lập pháp bắt nguồn từ việc phản ánh trung thực các quy luật vận động nội tại của các quan hệ kinh tế - xã hội (QHXH).
• Xác lập mô hình lý thuyết "Tính song trùng của quyền lập pháp": Quyền lập pháp vừa mang chức năng thể chế hóa quyền lực nhà nước hiện thực, vừa mang chức năng đại diện cho ý chí, nguyện vọng của toàn thể nhân dân.
• Khung mệnh đề lý thuyết cốt lõi:
  • Mệnh đề 1 (P1): Nhà nước pháp quyền đòi hỏi sự chuyển dịch từ cơ chế cai trị bằng sắc lệnh hành chính sang cơ chế quản trị bằng các đạo luật của Quốc hội có tính bao quát, minh bạch và xác định rõ giới hạn quyền lực công.
  • Mệnh đề 2 (P2): Chất lượng của đạo luật tỷ lệ thuận với mức độ dân chủ hóa trong quy trình xây dựng luật (QTXDL), sự tham gia thực chất của xã hội và cơ chế kiểm soát phản biện độc lập.
  • Mệnh đề 3 (P3): Mối quan hệ giữa lập pháp và lập quy phải được thiết kế theo nguyên tắc hành pháp chỉ được ban hành văn bản quy định chi tiết trong phạm vi khuôn khổ quyền hạn mà luật pháp đã minh định.

       [Đường lối, Nghị quyết của Đảng]
                      │
                      ▼ (Thể chế hóa & Pháp điển hóa)
┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│  HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN          │
│                                                        │
│  ┌──────────────────┐            ┌──────────────────┐  │
│  │ Quy trình lập    │            │ Đổi mới tư duy   │  │
│  │ CTXDL khoa học   │◄──────────►│ pháp lý & Dân    │  │
│  │ (Dài & ngắn hạn) │            │ chủ hóa lập pháp │  │
│  └────────┬─────────┘            └────────┬─────────┘  │
│           │                               │            │
│           ▼                               ▼            │
│  ┌──────────────────────────────────────────────────┐  │
│  │ Kỹ thuật lập pháp, thẩm tra & lấy ý kiến nhân dân │  │
│  └────────────────────────┬─────────────────────────┘  │
└───────────────────────────┼────────────────────────────┘
                            │
                            ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│  HỆ THỐNG PHÁP LUẬT CHẤT LƯỢNG CAO                     │
│  (Thống nhất - Đồng bộ - Ổn định - Khả thi)            │
│                                                        │
│  ┌────────────────────────┐    ┌────────────────────┐  │
│  │ Ràng buộc trách nhiệm  │    │ Bảo vệ quyền con   │  │
│  │ tương hỗ Nhà nước - Dân│    │ người & kinh tế TT │  │
│  └────────────────────────┘    └────────────────────┘  │
└────────────────────────────────────────────────────────┘

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung phân tích tích hợp đa chiều:

1. Sự tích hợp liên lý thuyết: Kết hợp học thuyết khế ước xã hội của Jean-Jacques Rousseau ("Dân chúng tuân theo luật phải là người làm ra luật" - Bàn về Khế ước xã hội, tr. 45), tư tưởng pháp trị kết hợp đạo đức của phương Đông (Solon, Hàn Phi Tử), lý luận Mác - Lênin về nhà nước chuyên chính vô sản chuyển hóa sang NNPQ, và tư tưởng lập pháp Hồ Chí Minh ("Trăm điều phải có thần linh pháp quyền").
2. Phương pháp tiếp cận theo chu trình chính sách lập pháp (Legislative Policy Cycle): Nhìn nhận hoạt động lập pháp không dừng lại ở thời điểm Quốc hội bấm nút thông qua văn bản, mà bao gồm toàn bộ chuỗi mắt xích liên hoàn: (1) Sáng kiến và lập chương trình xây dựng luật (CTXDL); (2) Soạn thảo và thẩm tra dự án luật; (3) Thảo luận, hoàn thiện và biểu quyết; (4) Công bố, hướng dẫn thi hành; (5) Giám sát, đánh giá tác động thực tế của đạo luật để kịp thời đình chỉ, sửa đổi các quy định bất cập hoặc vi hiến.
3. Xác lập điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được áp dụng trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nơi nguyên tắc tập trung dân chủ và sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đóng vai trò bảo đảm chính trị - tư tưởng cốt lõi, loại trừ các biểu hiện đa nguyên chính trị hoặc xung đột phe phái làm tê liệt quy trình lập pháp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, thuộc lập trường nhận thức luận hiện thực phê phán (critical realism), kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

• Phương pháp lịch sử - cụ thể kết hợp logic: Phân kỳ lịch sử lập pháp Việt Nam thành 4 giai đoạn độc lập nhằm rút ra các quy luật nội tại và bài học kinh nghiệm về kỹ thuật lập pháp.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp và so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu mô hình tổ chức quyền lực lập pháp, kỹ thuật phân định luật - văn bản dưới luật giữa hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa với hệ thống pháp luật của Pháp, Đức, Anh và Mỹ.
• Phương pháp điều tra xã hội học pháp lý: Khảo sát thực tiễn công tác soạn thảo, thẩm tra dự thảo luật tại các cơ quan của Quốc hội, Bộ Tư pháp, các bộ ngành chuyên môn và đánh giá dư luận xã hội thông qua các đợt lấy ý kiến nhân dân quy mô lớn.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý tư liệu được thực hiện theo tiêu chuẩn học thuật nghiêm ngặt:

• Chiến lược mẫu dữ liệu: Thu thập toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành từ tháng 8/1945 đến năm 1994, bao gồm các bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992), hệ thống sắc lệnh của Chủ tịch nước, luật của Quốc hội, pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH), cùng các nghị định, thông tư của Hội đồng Chính phủ/Chính phủ và các bộ ngành.
• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa số liệu văn bản pháp quy lưu trữ quốc gia, văn kiện nghị quyết của Đảng, báo cáo tổng kết thực tiễn tư pháp - lập pháp của Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, và các văn bản kiến nghị phản biện thực tế (tiêu biểu như Công văn số 255/MTTW của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam).
• Độ tin cậy và giá trị nội tại: Đánh giá tính xác thực của tư liệu thông qua các biên bản thảo luận tại các kỳ họp Quốc hội, bảo đảm các nhận định về khiếm khuyết lập pháp đều có bằng chứng văn bản cụ thể chứng minh.

Data và phân tích

Phân tích định lượng và thực chứng văn bản pháp lý làm nổi bật những đặc trưng và hạn chế kỹ thuật:

• Giai đoạn kháng chiến và kiến quốc (1945–1954): Tổng cộng 1.703 văn bản pháp luật được ban hành (không kể Hiến pháp 1946 và Luật Cải cách ruộng đất 1953), trong đó bao gồm 621 sắc lệnh, 655 nghị định, 413 thông tư, 4 nghị quyết, 8 quyết định và 2 chỉ thị. Hoạt động lập pháp chủ yếu thực hiện qua cơ chế sắc lệnh của Chủ tịch nước nhằm phục vụ điều hành thời chiến khẩn cấp.
• Giai đoạn 1965–1978: Do tác động của chiến tranh phá hoại ở miền Bắc và yêu cầu chi viện miền Nam, Quốc hội không thông qua được một đạo luật mới nào; UBTVQH chỉ ban hành được 01 pháp lệnh về bổ sung thuế. Chức năng điều chỉnh pháp luật chuyển dịch gần như hoàn toàn sang hoạt động lập quy của Chính phủ.
• Giai đoạn thống nhất đất nước (1976–1980): Thực hiện Nghị quyết ngày 02/7/1976 của Quốc hội khóa VI và Nghị quyết số 76/CP ngày 25/3/1977 của Hội đồng Chính phủ, hệ thống đã rà soát, đồng bộ hóa và thống nhất áp dụng 644 văn bản quy phạm pháp luật trên toàn quốc.
• Giai đoạn kế hoạch hóa tập trung (1981–1987): Quốc hội khóa VII chỉ ban hành được 10 đạo luật (ngoài Hiến pháp 1980, Bộ luật Hình sự 1985, Luật Hôn nhân và Gia đình 1986, còn lại chủ yếu là luật tổ chức bộ máy). Ngược lại, xảy ra tình trạng "bùng nổ" văn bản dưới luật: chỉ riêng trong năm 1987, Bộ Tài chính ban hành gần 100 văn bản; Bộ Y tế ban hành 70 văn bản; Ủy ban nhân dân TP. Hà Nội ban hành 106 văn bản quy phạm.
• Giai đoạn Đổi mới (1987–1994): Quốc hội khóa VIII (1987–1992) ban hành 31 luật, UBTVQH ban hành 43 pháp lệnh; từ tháng 11/1992 đến năm 1994 (khóa IX), Quốc hội ban hành thêm 25 luật và 19 pháp lệnh mới, tập trung điều chỉnh các quan hệ kinh tế nhiều thành phần và quyền công dân.
• Sự tham gia của nhân dân: Bản dự thảo Hiến pháp 1980 đã thu hút gần 20 triệu lượt người dân tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến, phản ánh tiềm năng to lớn của dân chủ trực tiếp trong lập hiến và lập pháp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Phát hiện 1 - Nhận diện quy luật "Lạm phát lập quy và suy giảm hiệu lực luật": Luận án chỉ rõ cơ chế quản lý tập trung quan liêu đã sản sinh ra thói quen quản lý bằng chỉ thị, thông tư thay vì bằng luật. Tỷ lệ văn bản dưới luật chiếm hơn 90% dung lượng điều chỉnh, tạo ra tình trạng "vừa thiếu luật, vừa thừa văn bản", triệt tiêu tính sáng tạo của cơ sở và dung dưỡng tính tùy tiện trong thi hành công vụ.
2. Phát hiện 2 - Sự đứt gãy trong quy trình phản biện và lấy ý kiến nhân dân: Dẫn chứng bằng tài liệu thực tế từ Công văn số 255/MTTW ngày 01/10/1994 của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: "Tính thiếu dân chủ trong công tác xây dựng pháp luật thể hiện trong việc lấy ý kiến tham gia dự thảo. Các ban soạn thảo rất ít khi mời Mặt trận và các tổ chức thành viên tham gia ngay từ đầu. Thường chỉ đến khi Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thì mới lấy ý kiến của Mặt trận. Thời gian lấy ý kiến thường rất ngắn, rất bị động, có văn bản chỉ có hai ngày".
3. Phát hiện 3 - Khủng hoảng kỹ thuật lập pháp do tư duy phân đoạn: Công tác lập chương trình xây dựng luật thường mang tính "quá tham", chủ quan, thoát ly nguồn lực thực tế, dẫn đến tình trạng "chạy theo số lượng", các dự án luật dễ làm thì đưa vào, khó và phức tạp thì trì hoãn ("dễ làm, khó bỏ"), khiến hệ thống luật thiếu tính dự báo dài hạn.
4. Phát hiện 4 - Trách nhiệm pháp lý của cơ quan lập pháp: Luận án chỉ ra rằng sự chậm trễ trong việc ban hành luật điều chỉnh các lĩnh vực bức thiết (dân sự, tố tụng dân sự, kinh tế) hoặc ban hành các văn bản chất lượng kém gây thiệt hại cho xã hội phải làm phát sinh trách nhiệm chính trị - pháp lý của cơ quan lập pháp trước nhân dân, đòi hỏi phải thiết lập cơ chế giám sát và xử lý văn bản vi hiến, vi phạm pháp luật.
5. Phát hiện 5 - Luận giải giá trị triết học của tính bình đẳng trước pháp luật: Luận án trích dẫn luận điểm kinh điển của Denis Diderot: "Các đạo luật là ảo ảnh, khi nó không điều hành tất cả ngang nhau; nó cũng là ảo ảnh khi một thành viên xã hội nào đó có thể tự tiện vi phạm mà không bị trừng phạt" (Lịch sử các học thuyết chính trị trên thế giới, tr. 19), làm sáng tỏ yêu cầu tính tối cao của luật phải gắn liền với công lý và bình đẳng thực chất.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung và hoàn thiện hệ thống khái niệm chuyên sâu của khoa học pháp lý Việt Nam: xác lập mối quan hệ biện chứng giữa thể chế hóa đường lối của Đảng với bảo đảm tính khách quan của quy phạm pháp luật; làm sáng tỏ ranh giới giữa thẩm quyền lập pháp của Quốc hội và thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm dưới luật của Chính phủ.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp mô hình phân tích chu trình lập pháp 5 giai đoạn khép kín, tích hợp công cụ đánh giá tác động kinh tế - xã hội vào hoạt động thẩm tra dự án luật.
• Về ứng dụng thực tiễn: Đặt nền tảng trực tiếp cho việc soạn thảo và ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996; tái cấu trúc các cơ quan chuyên môn của Quốc hội (như Ủy ban Pháp luật, Ban Công tác đại biểu); chuyển đổi phương thức hoạt động của đại biểu Quốc hội từ kiêm nhiệm sang tăng cường tỷ lệ đại biểu chuyên trách.
• Về mặt chính sách: Khuyến nghị lộ trình 3 bước chuẩn hóa quy trình lập pháp: (1) Ban hành luật quy định thẩm quyền và trình tự ban hành VBQPPL; (2) Phân định rạch ròi phạm vi lập pháp và lập quy; (3) Thiết lập quy chế bắt buộc về thời gian tối thiểu lấy ý kiến và trách nhiệm giải trình tiếp thu của ban soạn thảo.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận những giới hạn nghiên cứu do bối cảnh lịch sử quy định:

• Giới hạn dữ liệu và công nghệ: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn trước khi công nghệ thông tin và các cơ sở dữ liệu số hóa pháp luật quốc gia phát triển, việc thu thập số liệu chủ yếu dựa trên lưu trữ văn bản giấy thủ công, chưa ứng dụng được các công cụ định lượng thống kê hiện đại hay phân tích dữ liệu lớn (Big Data/Text Mining).
• Điều kiện biên về thể chế: Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào hoạt động lập pháp ở cấp Trung ương (Quốc hội, UBTVQH, Chính phủ), chưa đi sâu phân tích toàn diện tác động của hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương (Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp).
• Độ mở của cơ chế bảo hiến: Do bối cảnh lý luận chính trị - pháp lý đầu thập niên 1990, luận án chưa thể đề xuất mô hình Tòa án Hiến pháp chuyên biệt độc lập hoàn toàn mà tập trung tối ưu hóa thẩm quyền giám sát tối cao của Quốc hội.

Các hướng nghiên cứu tương lai (Research Agenda):

1. Nghiên cứu cơ chế tài phán hiến pháp (bảo hiến) độc lập và quy trình khởi kiện văn bản quy phạm pháp luật vi hiến, vi phạm quyền con người tại Việt Nam.
2. Xây dựng bộ chỉ số định lượng đánh giá chi phí tuân thủ pháp luật (Standard Cost Model - SCM) và đánh giá tác động chính sách (Regulatory Impact Assessment - RIA) trong quy trình lập pháp.
3. Nghiên cứu kỹ thuật lập pháp trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và tương thích hóa với các điều ước quốc tế đa phương.
4. Cơ chế dân chủ trực tiếp (trưng cầu ý dân / phúc quyết hiến pháp) theo quy định của Hiến pháp trong quy trình thông qua các đạo luật quan trọng của quốc gia.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo kinh điển trong hệ thống giáo trình, tài liệu giảng dạy Sau đại học tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh; mở ra hàng loạt đề tài nghiên cứu tiếp nối về quy trình lập hiến, lập pháp và kỹ thuật soạn thảo văn bản.
• Tác động thể chế và chính sách quốc gia: Luận cứ của luận án đã trực tiếp đóng góp vào việc Quốc hội khóa IX ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 – đạo luật mang tính bước ngoặt chấm dứt tình trạng ban hành văn bản tùy tiện, thiết lập trật tự thứ bậc hiệu lực pháp lý tại Việt Nam.
• Thúc đẩy cải cách kinh tế thị trường: Bằng việc luận giải yêu cầu cấp thiết của các đạo luật kinh tế và dân sự đồng bộ, công trình góp phần thúc đẩy sự ra đời của Bộ luật Dân sự 1995, Luật Doanh nghiệp 1999, tạo hành lang pháp lý an toàn, minh bạch cho mọi thành phần kinh tế phát triển tự do, bình đẳng.
• Lợi ích xã hội: Góp phần xác lập nguyên tắc cán bộ, công chức nhà nước "chỉ được làm những gì pháp luật cho phép", trong khi người dân "được làm tất cả những gì pháp luật không cấm", từng bước xây dựng văn hóa tôn trọng pháp luật và bảo vệ phẩm giá, quyền con người.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Tiếp cận hệ thống luận cứ sắc bén về bản chất của quyền lập pháp, lịch sử lập pháp và các phương pháp nghiên cứu pháp lý chuẩn mực.
• Đại biểu Quốc hội và cán bộ làm công tác tham mưu lập pháp: Nắm vững quy trình kỹ thuật lập pháp, phương pháp thẩm tra dự án luật, kỹ năng cân nhắc lợi ích các nhóm xã hội và khắc phục tính cục bộ của các cơ quan soạn thảo.
• Các nhà hoạch định chính sách tại các Bộ, ngành: Nâng cao chất lượng xây dựng chính sách pháp luật, phân định rõ ranh giới giữa quy định chi tiết thi hành với thẩm quyền lập pháp độc quyền của Quốc hội.
• Cơ quan tư pháp và đội ngũ luật sư: Có thêm cơ sở lý luận sâu sắc để giải thích, áp dụng đúng tinh thần của đạo luật và nhận diện các văn bản dưới luật trái quy định của luật cấp trên.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc xây dựng hệ thống lý luận về sự thống nhất biện chứng giữa tính giai cấp và tính nhân dân trong hoạt động lập pháp của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Luận án đã mở rộng học thuyết Mác - Lênin về bản chất nhà nước và học thuyết Rechtsstaat phương Tây, chứng minh rằng sự lãnh đạo của Đảng không đối lập mà là điều kiện tiên quyết bảo đảm hoạt động lập pháp giữ vững bản chất dân chủ, phục vụ lợi ích tối cao của nhân dân lao động, khắc phục triệt để tính chất hình thức của nền dân chủ tư sản.

2. Đột phá về phương pháp luận nghiên cứu của luận án so với các công trình trước đó? Trả lời: Luận án là công trình đầu tiên tại Việt Nam kết hợp phương pháp phân kỳ lịch sử - cấu trúc quy chuẩn với phương pháp điều tra xã hội học pháp lý thực chứng trên quy mô toàn diện từ năm 1945 đến 1994. Khác với các nghiên cứu thuần túy diễn giải triết học hoặc phân tích câu chữ điều luật, luận án mổ xẻ trực tiếp những số liệu thực tế về "lạm phát văn bản dưới luật" (điển hình như số liệu ban hành văn bản năm 1987 của Bộ Tài chính, Bộ Y tế, UBND TP. Hà Nội) và sử dụng tài liệu phản biện thực tế (Công văn 255/MTTW) để chứng minh sự khiếm khuyết của quy trình lập pháp.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có giá trị cảnh báo sâu sắc nhất? Trả lời: Phát hiện về sự đứt gãy giữa quyền lập pháp thực chất của Quốc hội và quyền lập quy trên thực tế của nhánh hành pháp. Số liệu lịch sử giai đoạn 1965–1978 (Quốc hội không thông qua được đạo luật nào, toàn bộ đời sống xã hội điều hành qua văn bản dưới luật) và giai đoạn 1981–1987 (Quốc hội chỉ ra 10 luật trong khi các bộ ngành ban hành hàng trăm thông tư trói buộc quyền tự do sản xuất, lưu thông) đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ hành chính hóa quy trình làm luật, biến đạo luật thành "luật khung" phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí chủ quan của bộ máy hành chính.

4. Luận án có cung cấp quy trình (protocol) có thể tái lập để chuẩn hóa hoạt động lập pháp không? Trả lời: Có. Luận án đã phác thảo chi tiết một giao thức chuẩn hóa 5 giai đoạn cho quy trình lập pháp: (1) Lập chương trình dài hạn theo khóa Quốc hội và ngắn hạn hàng năm gắn với phân tích nhu cầu thực tiễn; (2) Soạn thảo theo nguyên tắc đa thành phần, bắt buộc sự tham gia ngay từ đầu của Mặt trận Tổ quốc và đối tượng chịu tác động; (3) Thẩm tra độc lập, chuyên sâu của các Ủy ban chuyên môn; (4) Thảo luận dân chủ, minh bạch tại nghị trường; (5) Giám sát, đánh giá hiệu lực thực tế sau ban hành và cơ chế xử lý văn bản trái luật. Giao thức này đã trở thành khung xương sống cho Luật Ban hành VBQPPL năm 1996.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được đề xuất từ luận án gồm những nội dung gì? Trả lời: Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo tập trung vào: (1) Nghiên cứu cơ chế kiểm hiến và tài phán hiến pháp bảo vệ Hiến pháp và quyền công dân; (2) Chuyên nghiệp hóa đại biểu Quốc hội và thành lập các viện nghiên cứu lập pháp độc lập; (3) Pháp điển hóa toàn diện hệ thống pháp luật theo các bộ luật lớn (Dân sự, Hình sự, Tố tụng, Thương mại); (4) Xây dựng cơ chế dân chủ trực tiếp (trưng cầu ý dân) trong quy trình lập hiến và lập pháp; (5) Tương thích hóa pháp luật quốc gia với các chuẩn mực pháp lý quốc tế chuẩn bị cho quá trình gia nhập WTO.

Kết luận

Luận án "Nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp theo định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân" của tác giả Lê Văn Hòe là một công trình khoa học xuất sắc, thể hiện chiều sâu tư duy lý luận và tầm nhìn thực tiễn sắc bén.

Năm đóng góp cụ thể, nổi bật của luận án:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và vai trò tối thượng của đạo luật trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội.
2. Lần đầu tiên phân tích chuyên sâu lịch sử lập pháp Việt Nam (1945–1994), làm sáng tỏ các quy luật phát triển, thành tựu cũng như nguyên nhân của những căn bệnh cố hữu: tản mạn, chồng chéo, lạm phát văn bản dưới luật.
3. Khái quát sâu sắc hệ tư tưởng lập pháp dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, biến tư tưởng của Người thành kim chỉ nam cho công tác lập pháp hiện đại.
4. Xác lập hệ thống tiêu chí khoa học đánh giá chất lượng hệ thống pháp luật: tính thống nhất, tính đồng bộ, tính ổn định và tính khả thi.
5. Đề xuất gói giải pháp mang tính đột phá thể chế, đặt nền tảng trực tiếp cho sự ra đời của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 và việc kiện toàn cơ cấu, phương thức hoạt động của Quốc hội Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

Công trình không chỉ đánh dấu bước tiến quan trọng của chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp quyền mà còn để lại di sản học thuật bền vững, định hướng cho các nỗ lực xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HOC VlfcN CIHNH TRI QU6c GIA I IO Cllf MINH LE VAN HOE NANG CAO CHAT LUONG HOAT DONG LAP PHAP THEO DINH HUClNG XAY DI/NG NHA NVdC PHAP QUYEN CUA DAN, DO DAN, VI DAN • ". : I • • V Chicycn n^anli : Ly htdn Nha nude vh ph dp quycn Ma so : 5.01 LOAN AN PIIO TIEN SI LUAT HOC Ngudi himiif’ clan khoa hoc ■: HOANG VAN HAO PGS, PTS luft< hpc THU V' ;. * nhIjmg ch!t vi St tat NNPQ : Nha nuvc phap quyen.t dong Ipp phap. QHXH : Quan h£ xa hpi.

HTPL : th8ng phap lupt. KT-XH s Kinh t£ - xa hoi. UBTVQH : Uy ban thuvng vp. QPPL 2 Quy ph^m phap lu|t.

VBQPPL i Van ban quy ph^m phap lu£t. QTLP i Quy trinh l$p phap. bchtIj : Ban chfip hanh trung u’O’ng CTXDL : Chu*ong trinh xay dpng lu£t QTXDL : Quy trinh xay dpng lupt. TAMDTC 1 Toa an nhan dan tfli cao» VKSNDTC : Vi^n kiem sat nhan dan ttfi LTCQH : Lupt to chirc Qu6c hpi* QCHB : Quy chS hofit dpng.

HBDT t Hpi dong dan tpc. UBPL j Uy ban phap lupt. MU C • LUC • ——— w " ** * n£nG GAO CHAT LIiOBD. HOAT • DONG • LAP • PHAP TEEO * » * * * K » DINH HtlONG XAY ifiNG NHA N&&C PHAP QUYEN CUA « MN, DO MN, VI MN.

LOI MO DAU. CHUONG I VI TRI VAI TRO CUA HOAT DONG LAP PHAP TRONG NHA NUOC PHAP QUYEN CUA MN, DO DAN, VI DAN. Ti€t 1: VAI TRO CUA PHAP LUAT TRONG NHA NUOC PHAP QI YEN Tigt 2: HOAT DONG LAP PHAP TRONG NHA NUOC PHAP QUYEN Tift 3: LI CH SU LAP PHAP VIET NAM VA NHUNG YEU GAU DOI VOI HOAT DONG LAP PHAP THEO DINH HUONG XAY HJNG NHA NUOC PHAP qUYEN. 1) Lioh b& lpp phap Vi^t Nam 2) Tir ttrcmg l|p phap H& Chi Minh 3) NhEtng yeu chu <5(51 vai hoat d§ng ljip phSp theo d^nh hunJng xay dizng Nha nuttfc ph£p quyfcn cua dan, do dan, vl dan.

CHUONG II NHUNG GIAI PHAP 00 BAN NANG GAO CHAT LUONG HOAT DONG % LAP PHAP THEO DINH HUONG XAY BUNG NHA NUOC PHAP QUYEN CUA DAN, DO DAN, VI DAN. TiCt 1: D&i mtfi tuf duy phfip ly trong hoat ddng l|p phap. 1) Nghien cuu ph£p lupt trong tSng the cac mtfi lien vtfi cac hien tuvng cua dui sflng xa h§i. 2) Dan chS hoe hoat <5§ng lpp phap 3) Thue hie® mot n^n l£p phap mo TiCt 2: DOI MOI QUY TRINH LAP PHAP XAY UJNG MOT HE THONG PHAP LUAT THONG NHAT, DONG BO, ON DINH VA KHA THI DAP UNG YEU GAU CUA NHA NUOC PHAP QJYEN.

I- Tfnh thdng nhfit, dfcng bo va khS thi cua h| thdng phap lu^t. II- Doi m5i quy trlnh l|p phap theo dinh huSng xay dung nha nuuc ph^p quy£n. 1) Doi moi quy trlnh l|p chucrng trlnh xay dung lupt 2) Doi m5i quy tzlnh xay dung lu|t Tigt 3: NHUNG DAM BAO NANG GAO CHAT LUONG HOAT DONG LAP PHAP 44 1 ) Dfitn b&o v| mat phap lu.pt 2) Nhirng d6m b6o v£ cor s& khoa hje va can bo 3) D&m b6o v? to chiic va lanfe dao. SET LUANt NHUNG BAI VIET OJA TAC GIA 03 LIEN QUAN DEN DE TAI LU AN AN DA DUOC 03NG BO.

DANH MU C TAI LIEU THAN KHAO. Tinh ofin thigf cua C-C-taj Xufit phat tu thyc ticn d<t nuve, xu th# cua thol dpi, Dang Cpng san Viet Nam da d# re. duong l#i doi mol toan difin, tript de mpi link vyc cua doi s#ng xa hoi. Trong linh vyc nha nuo’c va phap lupt Dang chu tru’ong xay dyng nha n u’O’c theo dinh hiring nha nuo’c phe.p quySn ( NNPQ ) cua den » do dan, vi dan, nha nuo’c quki ly bang phap lufit, theo phap lu;t.

X&y dyng phap lust, trong tarn la hoyt dpng l&p phap ( HDLP ) nham t^o ra cac dao iup.t the liipn tu tuoTjg, quan * diem doi mol cua Dang la nhipm vp chinh tri h#t sire n^ng n£ cua nha nuo’c ta liipn nay. Vi pc thyc hien duong 16i doi mol cua Dang da. dan d£n nhung doi thay san sac ca co’, so* ha ting lan ki#n true thuyag M t&ng, ca npi dung va tinh ch#t cac quan he xa hoi ( QHXH )e Dieu do khi#n cho he th#ng phap lupt ( HTPL ) cua nuo*c ta- v#n di dupe xay dyng tree co’ so’ ciia ch# dp t£p trung bao efip, lai chju anh huo*ng nyng ne cua co5 ch# dieu hanh chi#n trenh da tro* nen loi thol, thanh lyc can tfnh nang dong seng tpo cua quan chung, la manh dfit mau mo’ nudi duong tinh ty do, tuy tiyn, b#t ch#p ky cuong, phep nuo’c. Do cung 1 la mpt hp thftng tan mpn, mau thuan, chBng cheo, hieu lyc thfip.

Thye tr^ng nay doi hoi Nha nuo’c phai xay dyng mod HTPL ' thich ung dieu kipn kinh t# - xa hpi ( KT-XH ) va CO’ ch# „ ? quan ly mol, co tinh th#ng nh#t, 'ong bp, on djxh va kha thi. Vol dinh huong xay dyng NNPQ, doi hoi tren Ip.Id cang tro’ ncn c#. Mft nguyen ly i/aug tinh pho quat trong 2 N1IPQ la lu£t phai co dia vj. thSng tr| ttfi cao, song, do phai la lupt cua cong bang va dan chu, vl con nguoi ; lupt phai tao ra khung phap ly chpt che cho b£t ky hopt dpng nao cua Nha nu*o*c.

Dieu nay co nghia HDLP khong chi co nghia vp bao dam cho Nha nuo’c co du lupt, ma quan trong hot), phai bao dam chfit lupttg cua lupt. Nhu’ng nam vua qua, HDLP cua Nha niro’c ta da diTQ’c day manh ; Qu0c hoi, Uy ban thircng vu Qu6c hpi ( VBTVQH ) da ban hanh duyc nhieu lupt, phap lj;nh. Tuy vpy, nhieu llnh vyc quan trong nhir dan sy, t$ tprg dan sy, hanh. chlnh, va nhSt la linh vyc kinh t& van chira co du lupt dieu chlnh.

Cac quan hp phat sinh trong HDLP khong nhung chira co du cac auv phpp phap lupt ( QPPL ) dieu chlnh,lai tan mpn, dan d£n tinh trpng tuy tien, chpm tre trong vipc xay dung, ban hanh lupt. Dgn nay Nha niro’c van chua co mot •A dpo lupt quy d^nh tham quyen va trinh ty xay dyng va ban hanh van beua quy phprn phap lupt ( VBQPPL ). vl thS, nghien ciru nhung vfin de ly lupn* dS xufit cac giai phap nang cao chSt lirphg HELP nham khao phuc nhung ygu kern neu tren , dap ung you chu cua NNPQ la chn thigt va cSp bach hipn nay. trinh hlnh nghito owu dB tai - Mpt s0 vgn de lien quap d&j dS tai nhir doi moi hp thtfng chinh tr$.f NNPQ, cai cuoh bp may nha niro’c da diryc nha nghien cu’u de cap duoi nhibu goc dp khac nhau: Nguyen Duy Quy, !tV£n d£ xay dyng nha nu’o'c phap quyen o* niro’c ta ” TyP ohi sari 5 4/1992 ; Dao Tri Uc nu’o'c phap quyan vol vipc xay dyng va ho a J ’o’c ta trong qua dp len thtfng chinj.

tri nu Typ ohi lighten ocuu ly lu pn , 5/1993 ; chu va Phap ch£", Tp,p chi Nghion quu ly Such "Tim hiou ve nha nu’o’c phap quyen", ly, Ha Hoi , 1 9S-2. - Mpt s6 vein de lien quan true tigp d&n IIDLP, nnu' cac nguyen tac xay dyng phap luat, chu’c nang l£p phap cua Qu6c < hoi, ve quy trinh lyp phap ( QTLP ) da dup’c mpt s6 tac gia de cpp• Ngo Due M^nh, "Mpt s6 suy nghi ve hoyt dpng l£p» phap cua Qu6c hoi" , Typ ch£ Nha nu’o’c va phap lupt, s6 4/1-994 i Nguyen Van Thao, "Quyen lyc thupc ve nhan dan - nguyen taC co’ ben cua Hidn phap", Typ chi Cpng san, s6 2/1992. - Nhung v£n de lien quan d&i npi dung lupt vb tham quyen va trinh ty xay dyng VBQPPL cung da du’p’c hoi thao nhieu lan do Bp Tir phap to chu’c. Hhln chung, uhung cong trinh de can •* mot * khua epn ii cua HDLP, Ti$p tliu nhung het.

do, luan sd nghien cuu v&n de nang cao huong 3. Mgc-dlcfr va ahien) vu cua_lufo,an Lu£n an co muc dich nghien cu*u ly lupn HDLP, dS xu£t nhtrog giai phap nham nang cao chfit lucyng HDLP , gop phln bao dam cho nha nu’o'c xay dyng mpt HTPL thSng nh£t, dbng bp, on d|nh va kha thi, dap ung yeu c&u quan ly KT - XII, yeu c&u - 4 - xay dung NNPQ o’ Viet Nam hiyn nay. De thyc hiyn mpc dich tren luyn an co nhiym vu : Thu nh£t : ’Phan tich quan diem cua Dang ta ve NNPQ, nhu’ng y£u tb ho’p ly cua no, khung dj.nh vai tro cua phap lupt trong mpi llnh vyc do! s3ng xa hoi. Thu hai J ham ro khai niym HDLP ( ban chSt, dye diem, npi dung ), QTL1-, vai tro cua HDLP trong NNPQ, m(5i quan he giua lyp phap va lyp quy.

Thu ba : Phan tich HDLP cua Nha nuo’c ta trong cac thol ky lich su, danh gia thenh tyu, tbn tyi. Tu do,luyn an khai quat tu1 tuong lyp phap Hb Chi Kinh, xem la co1 so’ z » * d§ xufit cac giai phap. Thu tu : De xuSt nhu’ng giai phap, ki£n nghi nang cao ch£t luyng HDLP theo dynh huong xay dyng NNPQ hiyn nay. Dong moi v^ mat khoa hoc cua lygn_.yp 44 Mpt la : Phan tich khai quat nhung dye trung co* ban cua NNPQ, vai tro cua phap lupt trong NNPQ cua dan,do den, vi dan • Hai la : Lam ro ve myt ly luyn khai niym HDLP va cac phym tru lien quen ; m(5i quan hy giua lyp phap,hanh phap va tu phap ; tu duy moi trong llnh vyc lyp phap.

Ba la : Phan tich mot each tuong dtfi he thCng lj.ch su % lyp phap cua Nha nuo’c ta, dye diem, nyi dung lyp phap tung tho’i ky, buo’c d&u khai quat nhung tu tuong Hb Chi Minh trong linh vyc lyp phap. B6n la ; De xu&t giai phap co’ ban nang cao ch£t luyng -5 - HDLP theo dpnh huong xay dyng NNPQ cua dan, do den ,vl dan. Co* JLygj^yk Luan an du'yc thyc nips tren co- so’ ly lufn CUE •-*. r nghia Mac Lenin, tu tuLng Ko Chi h’iinh ve nha nuo’c va ci Dang, d^c bipt la cac quan luyt, duong 151 doi mcl cua chi dp.Jo ti£p tyo xay dyng va hoan thipn Nha Cjng hca Xe h?i chu nghia Vipt Nam dvyc khang dj.nh t£i nghj lUn thu Tam Ban ch£p hanh Trung trong Dang khoa VII.

* i, tac gia Trong kxii thyc hi£n lu|n an sluing 4- l'x n -•**• fT 4- <a U Z »n V) khia cash hc~ ly cur cue v J «. - ? cac tu* tircmg ti£n bf> cua cac tac gia Ion cua nhan loyi ve nha nuo’c va phap luyt, kinh nghipm lpp phap cua cac niro’c. Luan an con duyc thyc hipn t ren co’ eo’ cac sfl lipu dieu tra, khao sat ve HDLP cua Nha nuo’c ta.