Chương 1: Cơ sở lý luận về PBGDPL trên địa bàn huyện ở Việt Nam hiện nay Chương 2: Thực trạng công tác PBGDPL trên địa bàn huyện Vân Đồn - Quảng Ninh Chương 3: Phương hướng và một số giải pháp nâng cao chất lượng PBGDPL trên địa bàn huyện Vân Đồn – Quảng Ninh 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Nhận thức chung về phổ biến, giáo dục pháp luật 1. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật Quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật là một nguyên tắc quan trọng của quản lý ở nhà nước ta đã được quy định tại Điều 8 Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013. Trong đời sống xã hội, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng, là phương tiện không thể thiếu bảo đảm cho sự tồn tại, vận hành bình thường của xã hội nói chung và của nền đạo đức nói riêng.
Không chỉ là một công cụ quản lý Nhà nước hữu hiệu, pháp luật còn tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ý thức đạo đức, làm lành mạnh hoá đời sống xã hội và góp phần bồi đắp nên những giá trị mới. Muốn thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật, trước hết cần phải có một hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, dân chủ, điều chỉnh kịp thời và toàn diện các mối quan hệ xã hội phát sinh trong thực tế đời sống. Vì vậy, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế luôn là vấn đề được Đảng và Nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt, nhất là hiện nay chúng ta đang tiến hành xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Tuy nhiên, hệ thống luật pháp ấy có đến được với người dân hay không, nhân dân có hiểu biết và tự giác chấp hành pháp luật hay không là vấn đề quyết định.
Xây dựng luật cốt yếu là để phục vụ cuộc sống, luật pháp cho dù có hoàn chỉnh đến mấy, nếu người dân tự do lựa chọn sống theo ý thích của mình mà không cần biết đến luật pháp, kinh tế - xã hội sẽ kém phát triển, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội không được bảo đảm. Mấu chốt vấn đề ở chỗ, pháp luật phải đi vào cuộc sống một cách thiết thực, gần gũi, sinh động để nhân dân thấy cần pháp luật như một trong những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Đây 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là đòi hỏi, cũng là mục tiêu, động lực để xây dựng một xã hội ngày càng dân chủ, văn minh. Cho nên, việc tuyên truyền PBGDPL cho nhân dân là việc làm không thể thiếu và cũng không thể ngày một, ngày hai, làm một thời gian ngắn là xong mà phải rất kiên trì, sáng tạo, linh hoạt, với việc huy động toàn bộ hệ thống chính trị tham gia công tác PBGDPL, trong đó Nhà nước giữ vai trò nòng cốt; xác lập trách nhiệm và cơ chế phối hợp, huy động các nguồn lực của các cơ quan, tổ chức và xã hội cho công tác PBGDPL.
Trong khoa học pháp lý hiện nay chưa có khái niệm chính thức, thống nhất về thuật ngữ “phổ biến, giáo dục pháp luật”. Trên thực tế, PBGDPL ít được đề cập như một khái niệm mang tính học thuật, mà thuật ngữ thường được sử dụng trong các tài liệu khoa học là giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, trong hầu hết các văn kiện của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, các văn bản hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ liên quan, PBGDPL được sử dụng một cách thường xuyên và phổ biến. Vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả sử dụng thuật ngữ PBGDPL với ý nghĩa chung đó.
Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật là một từ ghép, kết hợp giữa “phổ biến pháp luật” và “giáo dục pháp luật”. Theo Từ và ngữ Hán Việt (NXB Từ điển Bách Khoa - 2002) thì Phổ biến là làm cho đông đảo mọi người biết đến một vấn đề, một tri thức bằng cách truyền đạt trực tiếp hay thông qua hình thức nào đó hoặc làm cho mọi người đều biết đến. Phổ biến pháp luật có đối tượng tác động rộng rãi, mang ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc, bởi trong lịch sử đã có lúc pháp luật được ban hành nhưng không được phổ biến công khai mà chỉ được coi là công cụ để Nhà nước dùng để trị dân, không phải để bảo vệ, thực hiện lợi ích của con người. Bên cạnh đó phổ biến pháp luật còn mang tính tác nghiệp, truyền đạt nội dung 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp luật cho các đối tượng cụ thể.
Ở những mức độ khác nhau, phổ biến pháp luật còn nhằm làm cho các đối tượng cụ thể hiểu thấu suốt các quy định của pháp luật từ đó hình thành thói quen sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Theo Từ điển Tiếng Việt năm 2009 thì Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần thể chất của một đối tượng nào đó làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra [29]. Giáo dục là quá trình tác động định hướng của nhân tố chủ quan lên khách thể giáo dục. Từ góc độ thuật ngữ, Từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa “giáo dục pháp luật là sự tác động có định hướng của tổ hợp các quá trình xây dựng pháp luật, áp dụng pháp luật, tuyên truyền, giải thích pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật” [28, tr.
Giáo trình lý luận về Nhà nước và pháp luật của một số cơ sở nghiên cứu và đào tạo luật trong nước, giáo dục pháp luật được định nghĩa là “Sự tác động một cách có hệ thống, có mục đích và thường xuyên tới nhận thức của con người nhằm trang bị cho mỗi người một trình độ kiến thức pháp lý nhất định để từ đó có ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác xử sự theo yêu cầu của pháp luật” [27,tr. Nghiên cứu về giáo dục pháp luật, theo GS.TS Phạm Hồng Thái và PGS.TS Đinh Văn Mậu, đó là hoạt động có mục đích, có hệ thống và có định hướng của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và các tập thể lao động để hình thành và nâng cao ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý cho mọi công dân và những người có chức vụ [12, tr. Tác giả Nguyễn Đình Đăng Lục quan niệm đó là sự tác động một cách có tổ chức theo một hệ thống và có mục đích rõ rệt lên mỗi thành viên của xã hội, nhằm hình thành một cách bền vững ý thức pháp luật và những thói quen tích cực trong mọi hành vi xử thế của con người trong đời sống cộng đồng [16, tr. Tác giả Trần Ngọc 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dũng tiếp cận giáo dục pháp luật theo hai nghĩa hẹp và rộng.
Theo nghĩa hẹp đó là hoạt động có định hướng của các cơ quan Nhà nước, của các tổ chức xã hội nhằm mục đích tạo lập và nâng cao ý thức pháp luật của các công dân, cơ quan, tổ chức, làm cho nó trở thành lòng tin, mục đích, động cơ và thói quen của mỗi công dân; theo nghĩa rộng, giáo dục pháp luật là quá trình tác động của các nhân tố chủ quan và khách quan đến việc xây dựng và nâng cao ý thức pháp luật của các công dân trong đó nhân tố chủ quan là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có hệ thống của các thể chế trong Nhà nước và xã hội, còn nhân tố khách quan là chế độ chính trị - xã hội, điều kiện kinh tế, môi trường sống của mỗi công dân. Như vậy, về cơ bản các quan niệm trên đều khá thống nhất với khái niệm giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của pháp luật hiện hành - Đây là những nhận thức đúng đắn, thể hiện khá toàn diện và đầy đủ về bản chất của giáo dục pháp luật. Vận dụng lý luận về giáo dục pháp luật và những quan điểm, quan niệm khác nhau về giáo dục pháp luật, cùng những phân tích, đánh giá trên có thể rút ra những thuộc tính cơ bản của PBGDPL: Thứ nhất, giáo dục pháp luật là hoạt động có mục đích, định hướng của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục nhằm cung cấp những tri thức hiểu biết về nhà nước và pháp luật, trang bị cho mỗi công dân một trình độ kiến thức pháp lý nhất định để từ đó có ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác xử sự theo yêu cầu của pháp luật. Thông qua hiểu biết pháp luật, sẽ giúp các chủ thể từng bước thiết lập ý thức pháp luật dưới dạng lòng tin, thói quen, động cơ của hành vi tích cực phù hợp với những chuẩn mực, 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đòi hỏi của hệ thống pháp luật hiện hành.
Thực tế cho thấy rằng, nhiều hành vi vi phạm pháp luật được thực hiện một phần là do nhận thức chưa đầy đủ, đúng đắn về pháp luật dẫn đến những hậu quả sai lầm, đáng tiếc. Quá trình PBGDPL chỉ đạt được hiệu quả khi đối tượng được PBGDPL tự giác biến những yêu cầu pháp luật khách quan thành nhu cầu nội tại của bản thân mỗi một công dân. Do vậy, công tác giáo dục pháp luật cần được triển khai trong các tầng lớp nhân dân, mà trước hết phải trang bị kiến thức cơ bản về pháp luật cho các chủ thể ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Thứ hai, giáo dục pháp luật là hoạt động có tổ chức, được thực hiện theo những nguyên tắc, với những nội dung, hình thức, phương pháp nhất định trên cơ sở hiểu rõ và phù hợp với đặc thù của từng đối tượng giáo dục.