Chương 1: Cơ sở lý luận về phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn huyện ở Việt Nam. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chương 2: Thực trạng phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. - Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN Ở VIỆT NAM 1.
TỔNG QUAN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT 1. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là một vấn đề đang được Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành và toàn xã hội quan tâm thực hiện Trong khoa học pháp lý hiện nay, có nhiều quan điểm, quan niệm khác nhau về khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật. Sự khác nhau về quan điểm, quan niệm đó sẽ dẫn đến những lựa chọn khác nhau về nội dung, hình thức và phương pháp phổ biến. Vì vậy, việc tiếp cận khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật một cách đúng đắn, khoa học sẽ giúp cho việc lựa chọn nội dung, hình thức và phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp.
Trên thực tế, PBGDPL ít được đề cập đến như một khái niệm mang tính học thuật. Trong các tài liệu khoa học, thuật ngữ thường được sử dụng là giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, trong hầu hết các văn kiện của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ chuyên môn liên quan, phổ biến, giáo dục pháp luật được sử dụng một cách phổ biến. Vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả sử dụng thuật ngữ phổ biến, giáo dục pháp luật với ý nghĩa chung đó.
Cho đến nay, có nhiều quan niệm khác nhau về giáo dục pháp luật (hay phổ biến, giáo dục pháp luật). Trước hết, có quan niệm cực đoan cho rằng không có khái niệm giáo dục pháp luật, mà pháp luật là quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung. Mọi công dân đều có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, vì vậy không cần đặt ra vấn đề giáo dục pháp luật. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan niệm thứ hai coi giáo dục pháp luật đồng nhất với tuyên truyền, phổ biến, giải thích pháp luật, do vậy xem đây chỉ là công việc của hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng, của bộ máy tuyên truyền.
Quan niệm thứ ba đồng nhất hoặc coi phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận quan trọng của công tác giáo dục chính trị tư tưởng. Khi thực hiện giáo dục pháp luật sẽ tạo ra khả năng cho việc giáo dục chính trị, hình thành ở đối tượng giáo dục những hiểu biết nhất định về chính trị. Ngược lại, giáo dục chính trị có sự đan xen trong nội dung của mình những tư tưởng pháp lý. Những người ủng hộ quan niệm trên đã lầm tưởng rằng cứ giáo dục chính trị tư tưởng tốt sẽ có ý thức pháp luật tốt và coi ý thức pháp luật là sản phẩm phụ của giáo dục chính trị tư tưởng.
Tất cả các quan niệm trên có phần mang tính phiến diện, giản đơn một chiều, chưa phản ánh hết đặc thù của sự tác động hoặc giá trị xã hội vốn có của pháp luật cũng như vai trò của hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trong triển khai thực hiện pháp luật nhằm tăng cường hiệu lực và hiệu quả của pháp luật. Pháp luật được ban hành trên văn bản mới chỉ là bước đầu tiên. Pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống, nâng cao nhận thức và tác động trực tiếp đến ý thức của đối tượng khi đảm bảo quy trình: Ban hành, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, tổ chức thực hiện, theo dõi thi hành, kiểm tra giám sát. Một vai trò hết sức quan trọng của phổ biến, giáo dục pháp luật là tạo được niềm tin vào pháp luật.
Đứng trước một quan hệ pháp luật, tâm lý con người là suy nghĩ, đắn đo để lựa chọn hành vi ứng xử phù hợp. Và pháp luật giúp họ định hướng hành vi của mình. Một khi đã có niềm tin vào pháp luật, đối tượng sẽ biết tự điều chỉnh hành vi của mình theo đúng các quy định của pháp luật. Không những thế, họ còn có ý thức phê phán, lên án những hành vi vi phạm, đi ngược lại với các quy định của pháp luật.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật là sự kết hợp từ phổ biến pháp luật và giáo dục pháp luật. Phổ biến pháp luật theo nghĩa hẹp được hiểu là giới thiệu tinh thần văn bản pháp luật cho đối tượng của nó. Theo nghĩa rộng, phổ biến pháp luật là truyền bá pháp luật cho mọi đối tượng. Khái niệm giáo dục pháp luật cũng thường được hiểu ở hai cấp độ khác nhau (nghĩa rộng và nghĩa hẹp).
Theo Từ điển Tiếng Việt năm 2009 thì “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần thể chất của một đối tượng nào đó làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra” [24]. Theo Sổ tay hướng dẫn nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật thì giáo dục pháp luật là một khái niệm rộng bao gồm cả quá trình nâng cao tri thức pháp luật cho đối tượng bằng mọi cách (thuyết phục, nêu gương, ám thị….) hình thành tình cảm, niềm tin pháp luật cho đối tượng, từ đó nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của đối tượng [2, tr. Theo nghĩa rộng thì giáo dục pháp luật là quá trình hình thành ý thức pháp luật của các thành viên xã hội chịu sự tác động tích cực cũng như tiêu cực, có chủ đích cũng như tự phát của các điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan như các điều kiện kinh tế - xã hội, chế độ chính trị hệ thống pháp luật và thực tiễn pháp lý, môi truờng sống cũng như giáo dục xã hội. Quan điểm này xuất phát từ khái niệm giáo dục pháp luật theo nghĩa rộng khoa học giáo dục quan niệm giáo dục là quá trình tác động của những điều kiện khách quan như chế độ chính trị, hệ tư tưởng, nền văn hóa trình độ phát triển kinh tế, hệ thống pháp luật, môi trường sống, phong tục, tập quán….và của cả những nhân tố chủ quan như sự tác động tự giác, có chủ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định và định hướng của nhân tố con người nhằm hình thành ý thức pháp luật, văn hóa pháp luật của đối tượng giáo dục pháp luật.
Ý thức pháp luật của những giai cấp khác nhau thì khác nhau, do đó ý thức pháp luật là sản phẩm của quá trình tác động của các nhân tố khách quan và chủ quan, tích cực và tiêu cực. Xuất phát từ khái niệm giáo dục pháp luật trên cho thấy giáo dục pháp luật là hình thức giáo dục cụ thể, là “cái riêng, cái đặc thù” trong mối quan hệ với giáo dục nói chung. Trong quá trình nghiên cứu, quản lý và trực tiếp thực hiện các hoạt động PBGDPL tại địa phương, tôi rất tâm đắc với quan niệm: Phổ biến, giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có dự định của sự nghiệp giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên để cung cấp tri thức pháp luật bồi dưỡng tình cảm và hành vi hợp pháp cho đối tượng giáo dục nhằm hình thành ở họ ý thức pháp luật phù hợp với các quy định của pháp luật và đòi hỏi của nền pháp chế hiện hành. Phân tích khái niệm niệm trên có thể khẳng định: Giáo dục pháp luật là sự tác động một cách có hệ thống, có mục đích và thường xuyên tới nhận thức của con người nhằm trang bị cho mỗi người một trình độ kiến thức pháp lý nhất định để từ đó có ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác xử sự theo yêu cầu của pháp luật.
Giáo dục pháp luật là nhân tố chủ quan của quá trình hình thành ý thức pháp luật ở cá nhân con người và đóng vai trò chủ đạo trong quá trình đó. Giáo dục pháp luật với ý nghĩa một dạng giáo dục đặc thù có vị trí độc lập tương đối, được hiểu là hoạt động cung cấp tri thức pháp luật, bồi dưỡng tình cảm, thái độ đúng đắn đối với pháp luật một cách có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể nhằm mục tiêu chung là tác động tích cực tới 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com việc hình thành và tri thức pháp luật, cảm xúc và lòng tin vào pháp luật, làm cơ sở cho hành vi và lối sống luôn làm theo pháp luật của mọi công dân. Giáo dục pháp luật là sự chuyển tải những thông tin pháp luật theo mục đích chung, nhằm nâng cao ý thức pháp luật để từ đó hình thành lối sống tuân thủ pháp luật đối với các thành viên trong xã hội. Giáo dục pháp luật nhằm mục đích trang bị cho công dân những kiến thức pháp luật, hình thành ở họ phong cách sống và làm việc theo pháp luật.
Giáo dục pháp luật chính là quá trình phát triển nhận thức pháp luật theo các nấc thang tạo lập ý thức, trang bị kiến thức để nâng cao sự hiểu biết pháp luật từ đó khẳng định hành vi xử sự của bản thân. Từ khái niệm trên cũng cho thấy: Thứ nhất, việc hình thành ý thức con người nói chung và ý thức pháp luật nói riêng là quá trình ảnh hưởng, tác động thống nhất của các điều kiện khách quan và các nhân tố chủ quan. Điều này đã được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin và các nhà lý luận khẳng định. Mác viết: “Con người vốn là sản phẩm của hoàn cảnh và giáo dục, do đó con người thay đổi vốn là sản phẩm của hoàn cảnh và giáo dục đã thay đổi”[ 6, tr.
Thứ hai, quan niệm về phổ biến, giáo dục pháp luật như trên cũng giúp chúng ta phân biệt được phổ biến, giáo dục pháp luật với việc hình thành ý thức pháp luật. Sự hình thành ý thức pháp luật là sản phẩm của điều kiện khách quan; trong khi phổ biến, giáo dục pháp luật chính là sự tác động của nhân tố chủ quan, là sự tác động một cách có hệ thống, có tổ chức, có chủ định và thường xuyên của chủ thể giáo dục tới nhận thức của con người.