phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án đƣợc cấu trúc theo 3 chƣơng sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay. Thực trạng về quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay. Biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay.
10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật Xuất phát từ vị trí, vai trò của giáo dục pháp luật trong sự tồn tại của ngƣời và xã hội cho nên ở góc độ nghiên cứu đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học từ các khoa học khác nhau nhƣ: luật học, tâm lý học, xã hội học, giáo dục học. về vấn đề này cả ở bình diện lý luận và thực tiễn.
Trên thế giới: ở mọi châu lục đã có rất nhiều các nghiên cứu về giáo dục pháp luật công bố trong các hội thảo khoa học, các tài liệu nghiên cứu lý luận và thực tiễn: Năm 2006 tại Pháp đã diễn ra hội thảo khoa học quốc tế “Giáo dục pháp luật trong thời đại toàn cầu” bàn về giáo dục pháp luật (mục tiêu, nội dung, hình thức, sự đa dạng hóa giáo dục pháp luật.) nhằm đáp ứng yêu cầu toàn cầu hóa, cần phải phổ biến giáo dục pháp luật quốc tế cùng với giáo dục pháp luật quốc gia [dẫn theo 76]. NaKinSung và Wonlee của trƣờng đại học quốc gia Seunl (Hàn Quốc) công bố nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong bối cảnh toàn cầu hóa: mục tiêu giáo dục pháp luật; cách thức, con đƣờng. giáo dục pháp luật [111]. Trƣờng đại học Westininster London (Anh) năm 2011 công bố “nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong bối cảnh toàn cầu” các nghiên cứu tập trung vào thách thức mà giáo dục pháp luật đối mặt với toàn cầu, các quan hệ và sự thay đổi hệ thống pháp luật của Chính phủ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự thay đổi chiến lƣợc giáo dục pháp luật cho phù hợp với tình hình mới. [dẫn theo 109] Tại Seunl (Hàn Quốc) năm 2012 hội thảo khoa học quốc tế “giáo dục pháp luật ở Châu á trong bối cảnh toàn cầu hóa và nhà nước pháp quyền”. 11 Các bản tham luận tham gia hội thảo đều có nhận định chung về vai trò giáo dục pháp luật trong việc thúc đẩy xây dựng thị trƣờng ổn định, tạo cơ sở pháp lý cho sự bình đẳng về cơ hội phát triển con ngƣời, phúc lợi và công bằng xã hội [111].Đ Perevalop [114], trong các cuốn sách mang tên: Lý luận nhà nước và pháp luật, (2005, 2009) đã bàn về các lý luận về nhà nƣớc và pháp luật, trong đó nhấn mạnh đến hệ thống pháp luật của Nhà nƣớc: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc. hệ thống pháp luật của nhà nƣớc.A [114] đã đƣa ra các nghiên cứu lý luận về giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ở Liên Bang Nga, tác giả nêu ra: mô hình giáo dục pháp luật phù hợp với giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông, chỉ ra các điều kiện, các yếu tố ảnh hƣởng đến giáo dục pháp luật và đƣa ra các kiến nghị đổi mới cách thức, hình thức, phƣơng pháp dạy học pháp luật ở trƣờng phổ thông.
- Kanwei [112] trên cơ sở so sánh hoạt động giáo dục pháp luật ở vƣơng quốc Anh và Trung Quốc đi đến kết luận về sự khác biệt giáo dục so sánh giữa hai nƣớc, chỉ ra sự khác biệt và chi phối của các yếu tố văn hóa đến hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh nhƣ: Trung Quốc thiên về truyền tải tri thức, kinh nghiệm giáo dục pháp luật, ở vƣơng quốc Anh tập trung vào các giá trị và thực hiện nhiều các hình thức trao đổi pháp luật ở trên lớp. Ở Việt Nam: tập trung nhiều công trình nghiên cứu của cá nhà khoa học về các vấn đề lý luận và thực tiễn của công tác giáo dục pháp luật trong nhà trƣờng và ngoài xã hội. Các nghiên cứu lý luận của các nhà khoa học nhƣ: Đinh Xuân Thảo [83], Trần Ngọc Đƣờng, Dƣơng Thanh Mai [35], Nguyễn Trọng Bích [9], Hoàng Thị Kim Quế [70], Lê Minh Tâm [78], Nguyễn Đình Đoán [31], Nguyễn Thu Thủy [89]. về các vấn đề: a) Phổ biến pháp luật (khái niệm, các hình thức, phƣơng pháp phổ biến pháp luật, các lực lƣợng tham gia phổ biến pháp luật, các con đƣờng phổ biến pháp luật.
trong 12 xã hội và trong nhà trƣờng); b) Về giáo dục pháp luật: mục tiêu, nội dung, hình thức, phƣơng pháp giáo dục pháp luật trong nhà trƣờng, ngoài nhà trƣờng, công tác xã hội hóa giáo dục pháp luật. Trần Ngọc Đƣờng, Dƣơng Thị Thanh Mai [35] trong bài viết “Bàn về giáo dục pháp luật” đã công bố các kết quả nghiên cứu khá toàn diện, công trình này cung cấp những kiến thức cơ bản, quan trọng về giáo dục pháp luật và là cơ sở tƣ liệu quan trọng để các nhà nghiên cứu tham khảo để nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục pháp luật cho học sinh. Tống Đức Thảo [84] “Giáo dục pháp luật góp phần nâng cao ý thức và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật” bàn đến vai trò, tác động của giáo dục pháp luật đối với việc hình thành phát triển ý thức pháp luật cho các tầng lớp lao động trong xã hội, đặc biệt phân tích những đặc điểm cơ bản của ý thức pháp luật. Trong bài viết “Chất lượng giáo dục pháp luật và những tiêu chí đánh giá” tác giả Nguyễn Thu Thủy [89] đã đƣa ra các cách tiếp cận khái niệm chất lƣợng giáo dục pháp luật về các phƣơng diện sƣ phạm và pháp lý.
Đồng thời cũng xây dựng 5 tiêu chí cơ bản đánh giá chất lƣợng giáo dục pháp luật: nội dung giáo dục pháp luật, chủ thể thực hiện giáo dục pháp luật; hình thức phƣơng pháp giáo dục pháp luật; kết quả giáo dục pháp luật và các điều kiện phục vụ cho công tác giáo dục pháp luật. Doãn Thị Chín [17] với bài viết “Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho sinh viên” đã bàn đến thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho sinh viên hiện nay và đề xuất các giải pháp cơ bản để nâng cao chất lƣợng giáo dục pháp luật, hình thành tri thức pháp luật, tình cảm pháp luật và hành vi pháp luật cho sinh viên các trƣờng đại học. Các công trình nghiên cứu còn đƣợc thể hiện trong các đề tài nghiên cứu khoa học công nghệ: Đào Trí Úc [97] chủ biên (1995): “Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật”; Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý, Bộ tƣ pháp (1995): “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi 13 mới”; Vụ Phổ biến giáo dục pháp luật (1996): “Một số vấn đề giáo dục pháp luật ở miền núi và vùng dân tộc thiểu số”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Vụ Phổ biến Giáo dục pháp luật (1997) [106]: “Một số vấn đề về giáo dục pháp luật trong giai đoạn hiện nay”, Nxb Thanh niên, Hà Nội; Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số 2000-58-139 của Bộ Tƣ pháp đã tập trung vào vấn đề “Giáo viên giảng dạy giáo dục công dân”; Trƣờng đào tạo các chức danh tƣ pháp (nay là Học viện Tƣ pháp) tổ chức nghiên cứu và biên soạn cuốn “Sổ tay hướng dẫn nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật”. Bàn về giáo dục pháp luật có thể kể đến các công trình khoa học khác nhƣ: Vụ phổ biến giáo dục pháp luật - Bộ Tƣ pháp [106] (1997): “Một số vấn đề về giáo dục pháp luật trong giai đoạn hiện nay”; Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý - Bộ Tƣ pháp (1995): “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi mới”; Khoa Nhà nƣớc pháp luật - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh [47] (1999), triển khai nghiên cứu đề tài khoa học cấp Bộ: “Đổi mới giáo dục pháp luật trong hệ thống các trường chính trị ở nước ta hiện nay”; Những đề tài này đã chỉ rõ tầm quan trọng của giáo dục pháp luật, chỉ ra những nội dung cơ bản về pháp luật cần đƣợc giáo dục, phổ biến cho mọi ngƣời và những đòi hỏi của thực tiễn đối với hoạt động giáo dục pháp luật cho mọi ngƣời trong công cuộc đổi mới đất nƣớc hiện nay.
Các luận án tiến sĩ: Nguyễn Khắc Hùng [52], Các biện pháp tổ chức giáo dục pháp luật cho học sinh trường trung học phổ thông (tại thành phố Hồ Chí Minh), luận án tiến sĩ giáo dục học, Hà Nội; Đinh Xuân Thảo [83], Giáo dục pháp luật trong các trường đại học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề (không chuyên luật) ở nước ta hiện nay, Luận án tiến sĩ luật học, Hà Nội; Trần Thị Sáu [74], Giáo dục pháp luật cho học sinh trong trường trung học phổ thông ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Hà Nội; Phan Hồng Dƣơng [22], Giáo dục pháp luật cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Hà Nội. Nguyễn Quốc Sửu, 2010 [76] với luận án tiến sĩ luật học “Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ 14 công chức hành chính trong điều kiện xã hội Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Các luận án tiến sĩ đều thuộc lĩnh vực giáo dục học và luật học nghiên cứu giáo dục pháp luật cho các đối tƣợng pháp luật khác nhau trong xã hội, trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn ở các vùng miền khác nhau trong cả nƣớc đƣa ra các biện pháp, các giải pháp giáo dục nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục pháp luật cho con ngƣời trong xã hội, nhƣ: Nguyễn Quốc Sửu, 2010 [76] với luận án tiến sĩ “Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ công chức hành chính trong điều kiện xã hội Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” đã làm rõ cả về lý luận thực tiễn các vấn đề: chức năng nhiệm vụ của cán bộ công chức hành chính trong điều kiện xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; nội dung, phƣơng pháp và hình thức giáo dục pháp luật cũng nhƣ những đặc điểm, đặc thù trong giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ công chức hành chính.
