Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT 1. Nhận thức cơ bản về phổ biến, giáo dục pháp luật 1. Khái niệm và các thành tố cơ bản của phổ biến, giáo dục pháp luật Cho đến nay, chưa có một văn bản nào của Đảng và Nhà nước quy định thế nào là phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, về mặt khoa học pháp lý đã có rất nhiều quan điểm hiểu một cách khác nhau về phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo Từ điển tiếng việt thì: "Phổ biến" là hoạt động làm cho đông đảo người biết đến bằng cách truyền đạt trực tiếp hoặc thông qua hình thức nào đó [59, tr. "Giáo dục" là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra [59, tr. Từ cách hiểu này cho thấy “phổ biến” và “giáo dục” là hai khái niệm khác nhau nhưng xét về mặt bản chất có quan hệ chặt chẽ với nhau và thống nhất với nhau về nhiều phương diện, như mục đích, chủ thể thực hiện, đối tượng tác động. Chính vì vậy, trong Luật phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 và các văn kiện của Đảng và Nhà nước đều sử dụng cụm từ chung phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo “Sổ tay hướng dẫn nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật” (Kỷ yếu Dự án VIE/98/001 về Tăng cường năng lực pháp luật tại Việt Nam – giai đoạn II”, Hà Nội, 2002), thì phổ biến, giáo dục pháp luật là một từ ghép hai từ phổ biến pháp luật và giáo dục pháp luật, có hai nghĩa, như sau: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nghĩa hẹp: Là việc truyền bá pháp luật cho đối tượng nhằm nâng cao tri thức, tình cảm, niềm tin pháp luật cho đối tượng, từ đó nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của đối tượng. - Nghĩa rộng: Là công tác, lĩnh vực, ngạch (theo nghĩa thông thường mà không phải nghĩa trong pháp luật về cán bộ, công chức) phổ biến, giáo dục pháp luật bao gồm tất cả các công đoạn phục vụ cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật: định hướng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; lập chương trình, kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật; áp dụng các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật; triển khai chương trình kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật; kiểm tra, đôn đốc, sơ kết, tổng kết công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, rút kinh nghiệm, nghiên cứu khoa học, nâng cao trình độ lý luận… về phổ biến, giáo dục pháp luật [9, tr. Từ thực tiễn tham gia hoạt động quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật và qua nghiên cứu các báo cáo, đề tài, sách nghiệp vụ về phổ biến, giáo dục pháp luật từ trước đến nay thì tôi thống nhất khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng nhằm mục đích hình thành ở đối tượng được phổ biến, giáo dục pháp luật tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành. Như vậy, từ khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật được hiểu như trên thì chúng ta thấy phổ biến, giáo dục pháp luật có các thành tố cơ bản gồm: Chủ thể; đối tượng; nội dung; hình thức, phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật.
Mục đích, ý nghĩa của phổ biến, giáo dục pháp luật 1. Hình thành và mở rộng hệ thống tri thức pháp luật cho đối tượng (mục đích nhận thức) Đây là mục đích quan trọng hàng đầu của phổ biến, giáo dục pháp luật. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thông qua phổ biến, giáo dục pháp luật, đối tượng được phổ biến, giáo dục pháp luật đã trang bị cho mình những tri thức cơ bản về pháp luật như giá trị của pháp luật, vai trò của pháp luật, các chuẩn mực pháp luật trong từng lĩnh vực đời sống xã hội. Trên cơ sở kiến thức, thông tin pháp luật được trang bị đã hình thành mở rộng và làm sâu sắc tri thức pháp luật, giúp đối tượng hiểu hơn về pháp luật và biết cách đánh giá một cách đúng đắn các hành vi của mình so với chuẩn mực pháp lý.
Qua đó, góp phần định hướng cho đối tượng có lòng tin đúng đắn vào các giá trị của pháp luật, tạo cơ sở hình thành hành vi hợp pháp ở mỗi cá nhân. Trong điều kiện nuớc ta hiện nay , mă ̣c dù khẩ u hiê ̣u “Số ng , làm việc theo Hiế n pháp và pháp luật” đã ra đời từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX , nhưng đến nay, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức và người dân trong xã hô ̣i chưa cao, tình trạng vi phạm pháp luật do người dân thiếu hiểu biết pháp luật vẫn diễn ra thường xuyên , làm ảnh hưởng tiêu cực đế n sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, hiê ̣u lực, hiê ̣u quả quản lý của Nhà nước, làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật. Trong khi đó, hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật ở một số cấp uỷ, chính quyền cơ quan, đơn vị, địa phương vẫn đang bị coi nhẹ thì mục đích này càng trở nên quan trọng. Do đó, Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng đã khẳng định: Triển khai mạnh mẽ công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật; huy động lực lượng của các đoàn thể chính trị, xã hội, nghề nghiệp, các phương tiện thông tin đại chúng tham gia các đợt vận động thiết lập trật tự, kỷ cương và các hoạt động thường xuyên xây dựng nếp sống và làm việc theo pháp luật trong cơ quan nhà nước và trong xã hội [16, tr.
Hình thành và phát triển niềm tin pháp luật cho đối tượng (mục đích cảm xúc) Bản chất pháp luật của Nhà nước ta là tốt đẹp, phản ánh ý chí, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyện vọng của đông đảo quần chúng nhân dân, vì lợi ích của nhân dân. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, do các nguyên nhân khác nhau, như trình độ lập pháp, sự biến đổi nhanh của của các quan hệ xã hội… mà có những quy định pháp luật được ban hành không phù hợp với thực tiễn cuộc sống. Mặt khác, có nhiều trường hợp, người có kiến thức pháp luật nhưng không có lòng tin vào pháp luật, sẵn sàng vi phạm pháp luật vì nhiều nguyên nhân, mục đích khác nhau. Vì vậy, phổ biến, giáo dục pháp luật, với việc phổ biến các nội dung, thông tin pháp luật, đồng thời giáo dục tình cảm công bằng, tinh thần trách nhiệm, ý thức đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật nhằm góp phần hình thành, bồi dưỡng, phát triển niềm tin pháp luật cho con người.
Có lòng tin vào pháp luật, con người sẽ có hành vi phù hợp với các chuẩn mực của pháp luật một cách tự nguyện mà không cần có sự cưỡng chế, tác động của Nhà nước để thực hiện những quy định pháp luật đó. Hình thành và nâng cao ý thức tự giác sống và làm việc theo pháp luật của con người(mục đích hành vi) Phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ là phổ biến các nội dung pháp luật đang có hiệu lực thi hành mà còn phổ biến về tình hình thực thi pháp luật, lên án các hành vi vi phạm pháp luật, đồng tình ủng hộ các hành vi thực hiện đúng pháp luật. Qua đó, nâng cao nhận thức pháp luật, hình thành, củng cố tình cảm tốt đẹp của con người đối với pháp luật, từ đó nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của con người. Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, quản lý xã hội Như chúng ta đã biết, một trong những vai trò quan trọng của pháp luật trong đời sống xã hội là để thiết lập, củng cố và tăng cường quyền lực nhà nước; là công cụ quan trọng để Nhà nước điều chỉnh các quan hệ xã hội; đảm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bảo cho các quan hệ xã hội ổn định và phát triển.
Chỉ khi nào trong xã hội mọi công dân đều có ý thức pháp luật, luôn tuân thủ pháp luật và có hành vi phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của hệ thống pháp luật, mới có thể thực hiện quản lý Nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật và điều này chỉ có thể hình thành và thực hiện được trên cơ sở tiến hành phổ biến, giáo dục pháp luật. Phổ biến, giáo dục pháp luật góp phần đem lại cho người dân tri thức pháp luật, nâng cao trình độ văn hoá pháp lý, ý thức pháp luật ở mỗi người dân. Từ đó, người dân có ý thức nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật; đồng thời, lấy pháp luật làm phương tiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Như vậy, hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình quản lý Nhà nước, quản lý xã hội.
Đặc điểm và các nguyên tắc của phổ biến, giáo dục pháp luật 1. Đặc điểm của phổ biến, giáo dục pháp luật - Phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị Trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nước ta hiện nay, thì nói tới chính trị là nói đến sự đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội; đảm bảo hiệu lực quản lý của nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Công tác giáo dục chính trị - tư tưởng là một hoạt động nhằm hình thành văn hóa chính trị ở mỗi cán bộ, đảng viên và người dân để họ tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, quyền làm chủ của Nhân dân, từ đó tích cực, chủ động, sáng tạo cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Pháp luật của Nhà nước ta là thể chế hóa đường lối chủ trương của Đảng, ý chí của nhân dân.
Đường lối chính trị của Đảng ta - chỗ dựa của công cuộc đổi mới mọi mặt về chính trị, kinh tế, xã hội đã đi vào tất cả các mặt của 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạt động lập pháp, chỉ đạo nội dung của pháp luật.