CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU MẶT HÀNG TCMN 1.1 Một số định nghĩa khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm về mặt hàng TCMN Hàng thủ công mỹ nghệ là những mặt hàng truyền thống của dân tộc, được sản xuất chủ yếu ở nông thôn và mang tính độc đáo của từng vùng miền. Các hàng hóa này được làm chủ yếu bằng tay với các nguyên liệu như gỗ, tre, đất sét,. Các mặt hàng này thường rất tinh xảo và độc đáo, vừa có giá trị thẩm mỹ vừa có giá trị sử dụng và thể hiện được nét văn hóa đặc sắc của mỗi dân tộc và được phát triển theo nhu cầu của cuộc sống.
Nghề TCMN Việt Nam vốn có truyền thống quý báu từ lâu đời. Nó gắn liền với điều kiện tự nhiên, văn hóa, con người Việt Nam. Mặt hàng này được sản xuất một cách thủ công thông qua các bàn tay nghệ nhân. Cơ sở sản xuất nằm rải rác trên mọi miền đất nước, nó thuộc các làng nghề truyền thống Việt Nam.
Ở đó không chỉ tập trung một hay nhiều nghề thủ công, trở thành một trung tâm sản xuất lớn hoặc khá lớn mà còn là nơi hội tụ các thợ và nghệ nhân tài giỏi, khéo léo tạo ra những sản phẩm có bản sắc tinh hoa văn hóa riêng, nơi khác khó bề bắt chước được. Khái niệm về xuất khẩu Xuất khẩu hàng hóa: (theo khoản 1 điều 28 mục 1 chương II luật thương mại của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) là việc hàng hóa đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi như là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Theo quan điểm mới hoạt động xuất khẩu không chỉ diễn ra khi các chủ thể mua bán ở trên các quốc gia khác nhau và đối tượng mua bán phải dịch chuyển qua biên giới của ít nhất một quốc gia mà hoạt động xuất khẩu còn bao gồm cả hoạt động trao đổi buôn bán với khách hàng nước ngoài hiện diện tại nước xuất khẩu tức là xuất khẩu tại chỗ. Và đồng tiền thanh toán là ngoại tệ ít nhất đối với một quốc gia.
Khái niệm về phát triển xuất khẩu mặt hàng TCMN 1. Khái niệm về phát triển xuất khẩu Thương mại bao gồm hoạt động thương mại trong nước và hoạt động thương mại quốc tế. Hoạt động thương mại quốc tế có hai hình thức chủ yếu là nhập khẩu và xuất khẩu. Phát triển thương mại là quá trình lớn lên hay biến động về mọi mặt của hoạt động thương mại trong một thời kì nhất định trong đó có bao gồm sự tăng lên về quy mô, sản lượng và sự thay đổi về chất lượng, cơ cấu, sử dụng nguồn lực trong hoạt động thương mại.
Phát triển xuất khẩu được hiểu là sự gia ăng về quy mô, chất lượng xuất khẩu, đảm bảo xuất khẩu ổn định và liên tục gắn với việc dịch chuyển cơ cấu xuất khẩu một cách hợp lý đảm bảo không ngừng nâng cao hiệu quả kinh tế đồng thời đáp ứng hài hòa các mục tiêu kinh tế xã hội. Căn cứ vào khái niệm phát triển thương mại vừa chỉ ra trên, ta có thể suy ra phát triển xuất khẩu đó là quá trình biến đổi xuất khẩu về mọi mặt từ mặt lượng đến mặt chất, bao gồm sự gia tăng về quy mô sản lượng và doanh thu xuất khẩu cũng như sự biến đổi về chất lượng sản phẩm, cơ cấu xuất khẩu. theo hướng tối ưu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả xuất khẩu trong một thời kỳ nhất định. Khái niệm về phát triển xuất khẩu mặt hàng TCMN Phát triển xuất khẩu hàng TCMN là quá trình biến đổi xuất khẩu hàng TCMN ở mọi mặt, bao gồm sự gia tăng về quy mô, sản lượng, doanh thu xuất khẩu và sự biến đổi về chất lượng sản phẩm, cơ cấu xuất khẩu.theo hướng tối ưu, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả xuất khẩu hàng TCMN trong một thời kỳ nhất định.Phát triển xuất khẩu hàng TCMN có thể được thực hiện theo hai cách là phát triển xuất khẩu hàng TCMN theo chiều và phát triển xuất khẩu hàng TCMN theo chiều sâu.2 Một số lý thuyết liên quan đến phát triển xuất khẩu hàng TCMN 1.
Lý thuyết liên quan đến mặt hàng TCMN 1. Đặc điểm của mặt hàng TCMN Hàng thủ công mỹ nghệ có tính văn hóa Hàng TCMN thường chứa đựng các yếu tố văn hoá một cách đậm nét, là những sản phẩm truyền thống của dân tộc. Chúng được tạo ra chủ yếu dựa vào đôi bàn tay 10 Luan van khéo léo và đầu óc sáng tạo của người nghệ nhân. Sản phẩm làm ra mang dấu ấn bàn tay tài hoa của người thợ và phong vị độc đáo của một miền quê nào đó.
Mỗi dân tộc đều có một văn hoá riêng và cách thể hiện riêng qua hình thái sắc thái sản phẩm. Chính điều này đã tạo nên sự độc đáo, khác biệt giữa các sản phẩm có cùng chất liệu ở các quốc gia khác nhau. Tính mỹ thuật Mỗi sản phẩm TCMN là một tác phẩm nghệ thuật vừa có giá trị sử dụng vừa có giá trị thẩm mỹ. Các sản phẩm đều là sự kết giao giữa phương pháp thủ công tinh xảo với sự sáng tạo nghệ thuật.
Ngày nay mặc dù khoa học công nghệ cho phép sản xuất ra nhiều sản phẩm đa dạng, phong phú và đẹp nhưng các sản phẩm này thường được sản xuất hàng loạt, mang tính đồng nhất, chính xác đến từng chi tiết nên biểu cảm tính nghệ thuật không nhiều. Bởi vậy, các sản phẩm TCMN dù tinh xảo hay mộc mạc đều khẳng định được chổ đứng trong đời sống con người. Tính đơn chiếc Khác với những sản phẩm được tạo ra từ dây chuyền công nghiệp hàng TCMN được sản xuất thủ công chủ yếu bằng tay, mỗi sản phẩm tạo ra sẽ khác nhau chứ không đồng đều như các sản phẩm công nghiệp nên ta nói hàng TCMN có tính đơn chiếc. Tính đa dạng Tính đa dạng của sản phẩm TCMN thể hiện ở phương thức sản xuất, nguyên liệu làm nên sản phẩm và cả những nét văn hóa trên sản phẩm.
Nguyên liệu làm nên sản phẩm có thể từ gạch, đất cho đến cói, dây chuối. Mỗi sản phẩm TCMN đều thể hiện được những nét độc đáo của nền văn hóa dân tộc, có những hoa văn đường nét của nền mỹ thuật truyền thống, mang những nét văn hóa đặc trưng của từng vùng, từng thời đại sản xuất ra nó. Chính vì vậy giữa mỗi sản phẩm đều có sự khác biệt rõ rệt, không đồng nhất. Tính thủ công Chúng ta có thể cảm nhận được ngay tính thủ công qua tên gọi của sản phẩm TCMN.
Tính chất thủ công thể hiện ở công nghệ sản xuất, chủ yếu được tạo ra nhờ 11 Luan van đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân tạo nên sự khác biệt với những sản phẩm công nghiệp hiện đại sản xuất hàng loạt. Phân loại mặt hàng TCMN Theo trình độ kỹ thuật Hàng TCMN có kỹ thuật đơn giản như đan lát, khâu thảm,…Những mặt hàng này cách làm đơn giản, dễ làm và rất thông dụng, phù hợp với nền kinh tế tự cấp tự túc. Hàng TCMN có kỹ thuật phức tạp như kim hoàn, gốm, chạm khắc, dệt lụa. Các sản phẩm này đòi hỏi sự sáng tạo và khéo léo tinh tế của người thợ, chúng thường có giá trị kinh tế và nghệ thuật cao, không chỉ tiêu dùng trong nước mà còn có thể xuất khẩu.
Theo tính chất kinh tế Sản phẩm phụ thuộc vào nền kinh tế nông nghiệp tự nhiên như đan lát các đồ dùng trong gia đình, chế tạo công cụ cày bừa. Đây là kết quả của nghệ phụ tại hầu hết các gia đình nông dân, sản phẩm ít mang tính hàng hóa, chủ yếu phục vụ nhu cầu tại chỗ. Sản phẩm độc lập với quá trình sản xuất nông nghiệp như nghề dệt, làm đồ gốm, kim hoà. Những sản phẩm này được phát triển bởi sự tiến bộ của trình độ sản xuất, kỹ thuật công nghệ và tình độ tay nghề của người thợ, thể hiện tài năng sáng tạo và sự khéo léo của người thợ, đặc biệt sản phẩm đem lại thu nhập cao cho người sản xuất.
Theo mã xuất khẩu Hiện nay các doanh nghiệp chủ yếu sử dụng cách phân loại theo mã xuất khẩu để xuất khẩu hàng TCMN ra thị trường thế giới. Theo cách này hàng TCMN gồm: Gỗ mỹ nghệ: chủ yếu là các mặt hàng nội thất như bàn ghế, sofa, bình phong,kệ tủ, sập với những đường nét chạm khắc điêu luyện lôi cuốn được sự yêu thích của khách hàng. Sản phẩm chủ yếu được tạo ra từ nguyên liệu gỗ qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân trở thành sản phẩm vừa để trang trí vừa tiêu dùng. Gốm sứ: sản phẩm gồm nhiều chủng loại da dạng như bộ ấm trà, bình hoa, đĩa, khay…với nguyên liệu là cao lanh, đất sét, thạch anh, men, chất tạo màu… 12 Luan van Mây tre đan: sản phẩm từ mây tre đan có đặc điểm gọn nhẹ, xinh xắn, dễ thay đổi kiểu dáng, bền, giá tương đối rẻ.
Nguyên liệu làm hàng này rất phong phú từ mây tre, trúc, lá buông đến dứa dại, xơ dừa…qua bàn tay khéo léo của người thợ trở thành những sản phẩm xuất khẩu giá trị cao như giỏ hoa, đèn tre, túi cói, khay mây, bàn ghế tre… Thêu ren: gồm các sản phẩm như khăn bàn, dép, hài, cà vạt, lụa tơ tằm thêu, tranh thêu, khăn choàng cổ. Thảm các loại như thảm kết tơ, thảm dệt, thảm lông, thảm nỉ… 1. Vai trò của mặt hàng TCMN Theo các số liệu thống kê, nếu nhìn giá trị thực sự thì ngành hàng thủ công mỹ nghệ đóng góp là không hề nhỏ so với nhiều mặt hàng công nghiệp khác. Các ngành hàng như dệt may, giày dép, điện tử…, tuy kim ngạch thống kê cao, tuy nhiên sự thực thụ lại thấp (chỉ chiếm từ 5 đến 10 %).
Hàng thủ công mỹ nghệ được hình thành chủ yếu từ nguồn nguyên liệu có sẵn trong nước, và các nguyên phụ liệu nhập khẩu với tỷ lệ rất nhỏ, từ 3 – 5% giá trị xuất khẩu. Tuy vật, giá trị thực sự tiêu thụ xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ rất cao (chiếm từ 95 – 97%). Hiện nay, cả nước có trên 2.000 làng nghề với nhiều loại hình sản xuất như hộ gia đình, tổ sản xuất, tổ hợp tác, các hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân,… thu hút hàng triệu lao động. Giúp tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân.
Đặc biệt mặt hàng TCMN rất được các khách hàng trên thế giới ưa chuộng vì sự gần gũi, thân thiện với môi trường.