CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. Văn hóa doanh nghiệp và vai trò của văn hóa doanh nghiệp. Khái niệm văn hóa và văn hóa doanh nghiệp. Văn hóa là một thuật ngữ đa nghĩa.
Đó là do bản thân các vấn đề văn hóa rất phức tạp, đa dạng, do vậy các nhà nghiên cứu có rất nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm văn hóa. Vào năm 1943, chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài của chúng ta đưa ra định nghĩa: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống , loài người mới sang tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đọa đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa, nghệ thuật, những công cụ cho công việc hang ngày về mặc, ăn ở, và các phương tiện, phương thức sử dụng. Toàn bộ những sang tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Trang 431] Theo định nghĩa của UNESCO ( được chấp nhận tại hội nghị liên chính phủ các chính sách văn hóa họp năm 1970 tại Venise) thì văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục tập quán, lối sống và lao động.
Tháng 12 năm 1986 , UNESCO phát triển thêm định nghĩa về văn hóa : “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và các cộng đồng trong quá khứ, hiện tại, qua các thế kỉ hoạt đống sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị , các truyền thống và cách thể hiện, đó là những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”. Qua định nghĩa trên của UNESCO ta thấy văn hóa là một tổng thể bao gồm tất cả những gì con người kiến tạo nên, văn hóa chính là những nét khác biệt gữa các dân tộc về mặt vật chất cũng như tinh thần. Trong từ điển Tiếng Việt, văn hóa được định nghĩa: “Văn hóa là tổng thể chung những giá trị vật chất cũng như tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử”. Phát triển cách tiếp cận văn hóa theo nghĩa rộng , GS.TS Trần Ngọc Thêm định nghĩa: “Văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình”[26, trang 25].
Định nghĩa này khẳng định văn hóa là những sáng tạo của con người, mang lại giá trị cho con người, trong đó bao gồm cả giá trị vật chất và giá trị tinh thần. Luan van 6 Như vậy, văn hóa được xem là tất cả các giá trị sáng tạo của con người được biểu hiện được kết tinh trong các của cải vật chất và tinh thần mà các cá nhân hay cộng đồng sáng tạo ra trong lịch sử. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp(VHDN) Vào những năm 1970, sau sự thành công rực rỡ của các công ty Nhật Bản, và đặc biệt đã thành công vang dội trên đất nước Mỹ, các công ty Mỹ đã quan tâm đến văn hóa doanh nghiệp, vốn được coi là nhân tố quan trọng góp phần làm nên thành công vang dội trên đất nước Nhật trên khắp thế giới. Những năm gần đây khái niệm VHDN ngày càng được các doanh nghiệp quan tâm, được coi là 1 tiêu chí để đánh giá năng lực của công ty, có những quan niệm cho rằng văn hóa doanh nghiệp là “ tài sản vô hình” của công ty.
Theo tổ chức lao động quốc tế ( International Lbour Organization-ILO) định nghĩa : “Văn hóa doanh nghiệp là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn , thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất với 1 tổ chức đã biết”. Định nghĩa được sử dụng phổ biến và rộng rãi nhất là của Edgar Shein, một chuyên gia nghiên cứu các tổ chức: “Văn hóa công ty là tổng hợp các quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lí các môi trường xung quanh”. Nói chung các định nghĩa đều đề cập đến các khía cạnh tinh thần của văn hóa doanh nghiệp như: các quan niệm chung, các giá trị, các huyền thoại , các nghi thức… của doanh nghiệp, nhưng chưa đề cập đến các yếu tố vật chất , đây cũng là yếu tố quan trọng cấu thành văn hóa doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, chúng ta hiểu rằng: “Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi của doanh nghiệp, chi phối hoạt động của mọi thành viên trong doanh nghiệp và tạo nên bản sắc kinh doanh của doanh nghiệp”.
VHDN được thể hiện dưới nhiều cấp độ khác nhau, từ dễ nhận biết đến qua cái nhìn đầu tiên, đến tiềm thức sâu của một tập thể mà sống cùng một thời gian dài ta mới nhận ra được. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp rất cần thiết cho một doanh nghiệp, nó có thể làm cho một tổ chức doanh nghiệp phát triển và nếu thiếu nó, sẽ làm cho công ty lụi tàn. Theo những nghiên cứu của những nhà xã hội học Mỹ thì những công ty tuân thủ và thực hiện một Văn hóa doanh nghiệp chính đáng, thì giá trị của nó có thể sẽ tăng lên 200%, và có nhiều doanh nghiệp còn đạt được hiệu quả cao hơn như những công ty General Electric (GE), Southwest Airline, ConAgra, IBM,… Có thể nói rằng, văn hóa doanh nghiệp là cái còn thiếu khi doanh nghiệp đã có tất cả và là cái còn lại khi doanh nghiệp không còn gì nữa.
Nếu doanh nghiệp có văn hóa thì sẽ rất thuận lợi để phát triển kinh doanh và làm ăn thịnh vượng, nếu gặp khó khăn hay đi xuống thì vẫn có thể vực lại được. Nhưng không có văn hóa thì không thể cứu vãn. Nền văn hóa mạnh yếu khác nhau sẽ có ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực đối với sự phát triển của doanh nghiệp, chính vì vậy chúng ta cần nghiên cứu vai trò của văn hóa dưới 2 góc độ: Một là: Văn hóa doanh nghiệp tăng cường lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Hai là, Văn hóa doanh nghiệp là nguyên nhân làm suy yếu đối với doanh nghiệp.
Tác động tích cực của văn hóa doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp được coi như tài sản vô hình của doanh nghiệp, có tác động tích cực đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp tạo nên bản sắc riêng của doanh nghiệp, phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Văn hóa doanh nghiệp bao gồm các bộ phận hợp thành: triết lí kinh doanh, tập tục, lễ nghi, thói quen, cách thức đào tạo, giáo dục, truyền thuyết, các ấn phẩm điển hình, huyền thoại của một số nhân vật trong doanh nghiệp.
Điều đó tạo nên phong thái, nét riêng cho mỗi doanh nghiệp không doanh nghiệp nào bị lẫn vào. Nó đóng vai trò như nước và không khí đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Những nét đặc trưng đó là niềm tự hào của mối thành viên trong doanh nghiệp. Không khó để nhận ra phong thái của một doanh nghiệp nhất là những doanh nghiệp lớn và thành công bới ấn tượng của nền văn hóa với công chúng là vô cùng lớn.
Văn hóa doanh nghiệp tạo nên lực hướng tâm chung cho toàn doanh nghiệp. Nếu văn hóa doanh nghiệp tốt sẽ giúp doanh nghiệp thu hút, giữ chân nhân tài, , củng cố và duy trì lòng trung thành của nhân viên đối với doanh nghiệp. Tài chính Luan van 8 không phải là yếu tố duy nhất người lao động quyết định gắn bó với 1 doanh nghiệp. Khi họ đã được thỏa mãn 1 phần nào đó về mặt kinh tế thì họ còn nhiều mục đích khác nữa.
Theo Maslow về hệ thống nhu cầu của con người thì nhu cầu của con người được mô tả bằng hình tam giác với 5 mức nhu cầu theo mức độ từ thấp đến cao : nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu cầu xã hội - giao tiếp , nhu cầu được tôn trọng và nhu cầu tự khẳng định mình để tiến bộ. Các nhu cầu là khách quan, và nó là động lực thúc đẩy của con người phấn đấu hoạt động. Nhân viên chỉ trung thành và gắn bó với doanh nghiệp khi họ cảm thấy đảm bảo về mặt kinh tế, hứng thú khi được làm việc trong môi trường làm việc của doanh nghiệp, cảm giác được bầu không khí thân thiện trong doanh nghiệp và hứng thú đối với công việc của đó. Một tổ chức chỉ có thể phát triển khi tất cả mọi thành viên đều hiểu được họ đang đi đâu? Họ đang làm gì? Và vai trò của họ đến đâu? Với những mục tiêu rất cụ thể, họ được sống trong một môi trường tự do cống hiến, chia sẻ ý tưởng, được ghi nhận khi thành công… tất cả đều được hiểu rằng, họ là thành phần không thể thiếu của công ty.
Họ như một mắt xích trong một chuỗi dây truyền đang hoạt động. Và nếu mắt xích đó ngừng hoạt động, toàn bộ hệ thống cũng phải ngừng theo. Trong 1 doanh nghiệp có văn hóa tốt, nhân viên sẽ nhận thức đúng vai trò của bản thân đối với công việc và nỗ lực làm việc không chỉ vì lợi ích của bản thân mà còn vì mục tiêu chung của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp tạo môi trường làm việc lành mạnh, hiệu quả và thân thiện, tạo sự gắn kết và thống nhất ý chí trong toàn bộ công ty, kiểm soát thái độ và hành vi của nhân viên.
Văn hóa doanh nghiệp góp phần làm tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp trên cơ sở tạo bầu không khí và tác phong làm việc tích cực, khích lệ tinh thần sang tạo, sự nhiệt tình, gắn bó các thành viên, nâng cao tinh thần trách nhiệm. Văn hóa doanh nghiệp khích lệ quá trình đổi mới, sáng tạo Tại các doanh nghiệp mạnh sự sáng tạo luôn được đề cao, những phần thưởng và sự tôn vinh là động lực to lớn thúc đẩy nhân viên không ngừng sáng tạo. Các cá nhân luôn được khuyến khích đưa ra các ý kiến, sáng kiến đổi, mới quá trình sản xuất, sự sáng tạo là cơ sở cho nghiên cứu và phát triển. Văn hóa doanh nghiệp tạo sự khích lệ, động lực cho mọi người, tăng cường tinh thần đoàn kết , vượt qua khó khăn thử thách.
Luan van 9 Một sự đoàn kết, một khí thế làm việc của công ty cần thiết nhất khi công ty ấy đang ở trong thời kỳ khó khăn đặc biệt là những công ty đang trên bờ vực của sự phá sản.