Luận văn thạc sĩ quản lý thu ngân sách huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La.

• Tác giả: Lường Thị Chiêm
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn quản lý thu ngân sách huyện Sông Mã Sơn La

Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Lường Thị Chiêm bảo vệ năm 2021 tại Trường Đại học Thương Mại. Đề tài tập trung vào công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. Đây là huyện miền núi biên giới có điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm. Nguồn thu chủ yếu phụ thuộc vào trợ cấp từ ngân sách cấp trên và các khoản thu nhỏ lẻ. Luận văn làm rõ cơ sở lý luận về quản lý thu ngân sách cấp huyện trong bối cảnh phân cấp tài khóa. Nghiên cứu xác định vai trò trung tâm của Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế và Kho bạc Nhà nước huyện. Các cơ quan này phối hợp tổ chức dự toán, hành thu và quyết toán ngân sách. Đề tài hệ thống hóa các chỉ tiêu đo lường hiệu quả quản lý thu tài chính công. Mục tiêu nghiên cứu nhằm tìm kiếm các giải pháp gia tăng nguồn thu tự chủ cho địa phương. Tài liệu cung cấp cơ sở khoa học xác thực cho các nhà hoạch định chính sách cấp huyện.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu thu ngân sách Sông Mã

Sông Mã là huyện biên giới vùng cao của tỉnh Sơn La. Địa bàn có tỷ lệ hộ nghèo cao và hoạt động sản xuất kinh doanh quy mô nhỏ. Nguồn thu ngân sách tại chỗ chưa đáp ứng đủ nhu cầu chi tiêu thường xuyên và đầu tư phát triển. Công tác quản lý thu thuế, phí còn nhiều bất cập do địa bàn phân tán và nhận thức pháp luật của người dân chưa đồng đều. Nghiên cứu thực trạng thu ngân sách giúp chính quyền địa phương nhận diện chính xác các điểm nghẽn tài chính. Đề tài cung cấp luận cứ thực tiễn để nâng cao tính tự chủ ngân sách huyện. Kết quả nghiên cứu đáp ứng trực tiếp yêu cầu phát triển bền vững tại địa phương.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của luận văn thạc sĩ

Đề tài xác định mục tiêu làm rõ lý luận và đánh giá thực trạng thu ngân sách tại huyện Sông Mã giai đoạn 2018-2020. Tác giả phân tích dữ liệu thực tế từ Phòng Tài chính - Kế hoạch và Chi cục Thuế khu vực. Phạm vi không gian nghiên cứu giới hạn trên địa bàn 19 xã, thị trấn thuộc huyện Sông Mã. Phạm vi nội dung tập trung vào quy trình lập dự toán, chấp hành và quyết toán các sắc thuế, phí, lệ phí và tiền sử dụng đất. Phương pháp nghiên cứu kết hợp thống kê mô tả, so sánh và phân tích tổng hợp. Luận văn đề xuất các định hướng cụ thể đến năm 2025.

II. Thực trạng quản lý thu ngân sách nhà nước huyện Sông Mã Sơn La

Giai đoạn 2018-2020, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Sông Mã đạt được những kết quả đáng ghi nhận nhưng chưa thực sự ổn định. Cơ cấu nguồn thu có sự biến động lớn giữa các năm. Các khoản thu từ thuế công thương nghiệp ngoài quốc doanh và lệ phí trước bạ chiếm tỷ trọng vừa phải. Khoản thu từ tiền sử dụng đất chiếm tỷ lệ cao nhưng mang tính chất không bền vững. Nguồn thu ngân sách huyện vẫn phụ thuộc hơn 80% vào số bổ sung cân đối từ ngân sách tỉnh Sơn La. Công tác lập dự toán thu tại một số xã chưa sát với nguồn phát sinh thực tế. Việc chấp hành dự toán còn gặp trở ngại do tình trạng nợ đọng thuế của các hộ kinh doanh cá thể. Tình trạng thất thu trong lĩnh vực khai thác khoáng sản và xây dựng tư nhân vẫn còn tiếp diễn. Hoạt động kiểm tra thuế chưa bao quát toàn bộ các đối tượng nộp thuế trên địa bàn miền núi.

2.1. Kết quả thu ngân sách huyện Sông Mã giai đoạn 2018 2020

Trong giai đoạn 2018-2020, số thu cân đối ngân sách trên địa bàn huyện có xu hướng tăng trưởng nhờ các dự án đấu giá đất. Thuế công thương nghiệp ngoài quốc doanh duy trì mức ổn định nhưng chưa có sự đột phá. Các khoản thuế tài nguyên và phí khai thác khoáng sản đóng góp tỷ trọng nhỏ. Kho bạc Nhà nước thực hiện kiểm soát thu chặt chẽ theo phân cấp điều tiết. Số thu chuyển nguồn từ năm trước và kết dư ngân sách giảm dần qua các năm. Nhìn chung, thu ngân sách trên địa bàn đã đáp ứng một phần nhu cầu chi tại chỗ của chính quyền huyện.

2.2. Những tồn tại và hạn chế trong công tác quản lý thu thuế

Công tác quản lý thu ngân sách huyện Sông Mã tồn tại nhiều hạn chế về năng lực dự báo và thanh tra. Việc rà soát hộ kinh doanh tại các xã vùng sâu chưa triệt để. Tình trạng kê khai sai doanh thu và chây ỳ nộp phạt thuế vẫn xảy ra phổ biến. Nguồn thu từ chuyển quyền sử dụng đất thiếu tính ổn định lâu dài. Đội ngũ cán bộ thuế mỏng, phương tiện công nghệ thông tin chưa đồng bộ tại cấp cơ sở. Sự phối hợp giữa cơ quan thuế, địa chính và công an xã chưa thực sự chặt chẽ. Điều này tạo kẽ hở cho việc trốn thuế trong kinh doanh nông sản và vật liệu xây dựng.

III. Giải pháp quản lý thu ngân sách nhà nước tại huyện Sông Mã

Để nâng cao hiệu quả thu ngân sách, huyện Sông Mã cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý tài chính công hiện đại. Trước hết, quy trình lập dự toán thu ngân sách phải dựa trên căn cứ số liệu kinh tế vĩ mô và vi mô sát thực tế. Cơ quan tài chính cần ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý cơ sở dữ liệu đối tượng nộp thuế. Chính quyền huyện cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính thuế, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Các biện pháp chống thất thu thuế phải tập trung vào khâu kinh doanh thương mại điện tử, khai thác khoáng sản và chuyển nhượng bất động sản. Cơ quan thuế cần tăng cường kiểm tra, rà soát nợ đọng thuế định kỳ. Đồng thời, địa phương cần có chính sách nuôi dưỡng nguồn thu thông qua việc thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao và chế biến nông sản xuất khẩu.

3.1. Hoàn thiện quy trình lập dự toán và kiểm soát nguồn thu

Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp với Chi cục Thuế rà soát từng nguồn thu phát sinh trên địa bàn. Việc lập dự toán phải bám sát định hướng phát triển kinh tế của tỉnh Sơn La. UBND huyện phân giao chỉ tiêu dự toán thu cụ thể cho từng xã, thị trấn. Cơ quan thuế áp dụng phần mềm quản lý thuế tập trung để theo dõi kê khai nộp thuế. Quy trình đối chiếu thông tin nợ thuế giữa cơ quan thuế và ngân hàng thương mại được thực hiện tự động. Công tác quyết toán ngân sách cuối năm cần tuân thủ nghiêm ngặt Luật Ngân sách Nhà nước.

3.2. Đẩy mạnh công tác thanh tra và hiện đại hóa quản lý thuế

Cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra đột xuất các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao về thuế. Hoạt động kiểm tra tập trung vào hóa đơn điện tử và giao dịch bán lẻ nông sản quy mô lớn. Chi cục Thuế tổ chức các đợt tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ thu ngân sách. Địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền chính sách pháp luật thuế bằng tiếng dân tộc thiểu số tại các thôn bản. Việc công khai danh sách đơn vị nợ thuế lớn trên cổng thông tin huyện tạo sức ép tuân thủ pháp luật.

IV. Kết luận và giá trị ứng dụng luận văn thu ngân sách Sông Mã

Luận văn thạc sĩ của tác giả Lường Thị Chiêm là công trình nghiên cứu công phu và có giá trị thực tiễn sâu sắc. Đề tài đã giải quyết trọn vẹn các câu hỏi nghiên cứu về quản lý thu ngân sách cấp huyện miền núi. Các phân tích định lượng về nguồn thu tại huyện Sông Mã giai đoạn 2018-2020 phản ánh chân thực bức tranh tài chính địa phương. Hệ thống giải pháp đề xuất mang tính khả thi cao và bám sát các quy định pháp luật hiện hành. Công trình đóng góp tư liệu quý báu cho công tác điều hành tài chính của UBND huyện Sông Mã và tỉnh Sơn La. Kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo giá trị cho các học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính công. Việc áp dụng linh hoạt các kiến nghị trong luận văn sẽ giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa nguồn thu ngân sách, giảm bớt sự phụ thuộc vào ngân sách cấp trên và thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển vững mạnh.

4.1. Đóng góp khoa học và thực tiễn của công trình nghiên cứu

Công trình làm phong phú thêm lý luận về quản lý thu tài chính công tại các địa bàn miền núi đặc thù. Luận văn cung cấp bộ dữ liệu thực chứng tin cậy về nguồn thu ngân sách huyện Sông Mã giai đoạn 2018-2020. Tác giả chỉ rõ mối quan hệ giữa phân cấp quản lý ngân sách và khả năng tự chủ tài chính cấp huyện. Các đề xuất trong luận văn giúp lãnh đạo huyện đưa ra quyết sách thu đúng đắn. Tài liệu là nguồn tham khảo học thuật hữu ích cho các nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Quản lý kinh tế.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình quản lý thu ngân sách địa phương

Mô hình và giải pháp quản lý thu ngân sách trong luận văn có thể áp dụng cho các huyện biên giới khác tại vùng Tây Bắc. Các địa phương có đặc thù kinh tế tương đồng như Mộc Châu, Mai Sơn hay Sốp Cộp đều có thể tham khảo. Quy trình kiểm soát thất thu thuế và chống nợ đọng có tính ứng dụng thực tế cao. Việc số hóa dữ liệu hộ kinh doanh cá thể giúp nâng cao tính minh bạch tài chính. Các huyện miền núi có thể chủ động cải thiện cơ cấu nguồn thu và tăng cường kỷ luật tài khóa từ nghiên cứu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1. Những vấn đề chung về ngân sách và quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp huyện Ngân sách cấp huyện là một bộ phận cấu thành của ngân sách tỉnh, được hình thành trên cơ sở các nguồn thu đã được phân cấp cho huyện quản lý và được sử dụng để đảm bảo nhu cầu chi thực hiện nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện.

Ngân sách huyện là phản ánh các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước và nhân dân trong quá trình khai thác , huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính, nhằm đảm bảo duy trì, thực hiện các chức năng của Nhà nước ở chính quyền cơ sở (huyện, thành phố thuộc tỉnh). Ở nước ta, ngân sách huyện là một cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước. Căn cứ vào Luật ngân sách Nhà nước năm 2002, Luật ngân sách sửa đổi năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành luật; hệ thống ngân sách của Việt Nam bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương; trong đó , ngân sách địa phương gồm: (i) Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là ngân sách tỉnh); (ii) Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện, thành phố); (iii) Ngân sách các xã, phường, thị trấn trực thuộc tỉnh thành phố (gọi chung là ngân sách xã). Là một bộ phận của NSNN , ngân sách nhà nước cấp huyện là ngân sách của chính quyền cơ sở do Uỷ ban nhân dân Huyện xây dựng, quản lý và sử dụng; do Hội đồng nhân dân huyện quyết định và giám sát quá trình tổ chức thực hiện.

Ngân sách huyện được xây dựng trên cơ sở các nguồn thu của huyện được phân cấp (kể cả nguồn trợ cấp của ngân sách cấp trên) và chỉ thực hiện các công việc thuộc chức năng , nhiệm vụ của chính quyền theo quy định. Như vậy, bản chất của ngân sách huyện là phạm trù lịch sử phản ánh hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước và nhân dân trong quá trình Nhà nước khai thác , huy động và sử dụng các nguồn lực nhằm đảm bảo sự duy trì và thực hiện các chức năng , nhiệm vụ của Nhà nước ở cấp chính quyền cơ sở. Đặc điểm ngân sách nhà nước cấp huyện Thứ nhất, ngân sách nhà nước cấp huyện gắn liền với quá trình tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước ở cấp cơ sở nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở theo luật định. Cơ sở hoạt động của quỹ tiền tệ tập trung này được thể hiện trên hai phương diện: (1) Huy động nguồn thu vào quỹ hay còn gọi là nguồn thu ngân sách huyện.

(2) Phân phối sử dụng quỹ tiền tệ hay còn gọi là các nhiệm vụ thu ngân sách huyện. Thứ hai, các hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước cấp huyện luôn gắn với chức năng , nhiệm vụ của chính quyền, luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước cấp huyện. Thứ ba, hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước cấp huyện phản ánh các mối quan hệ lợi ích giữa một bên là lợi ích cộng đồng do Chính quyền cấp huyện đại diện một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế xã hội khác. Hình thức biểu các mối quan hệ này rất đa dạng; đó có thể là quan hệ kinh tế giữa ngân sách cấp huyện với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh dịch vụ hoặc với các cấp ngân sách trung gian, tổ chức xã hội, cá nhân và các hộ gia đình.

Vai trò của ngân sách nhà nước cấp huyện - về kinh tế: NSNN cấp huyện là công cụ quan trọng của chính quyền cấp huyện trong ổn định KT - XH trên địa bàn. Nhà nước tạo các môi trường và điều kiện để xây dựng và nâng cấp cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp. Nhà nước thuộc các ngành kinh tế , các lĩnh vực kinh tế then chốt. Trên cơ sở đó từng bước làm cho kinh tế Nhà nước đảm đương được vai trò chủ đạo nền kinh tế nhiều thành phần.

NSNN cấp huyện có vai trò định hướng phát triển sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế , thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định và phát triển bền vững. Mặt khác, trong những điều kiện cho phép thì nguồn kinh phí từ NSNN cấp huyện cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác để các doanh nghiệp đó có cơ sở về tài chính tốt hơn và do đó có được phương hướng kinh doanh có hiệu quả hơn. - về xã hội: Thông qua hoạt động thu, chi NSNN cấp huyện cấp phát kinh phí cho 11 tất cả các lĩnh vực hoạt động vì mục đích phúc lợi xã hội. Thông qua công cụ ngân sách, Nhà nước có thể điều chỉnh các mặt hoạt động trong đời sống xã hội như: Thông qua chính sách thuế để kích thích sản xuất đối với những sản phẩm cần thiết cấp bách, đồng thời có thể hạn chế sản xuất những sản phẩm không cần khuyến khích sản xuất.

Hoặc để hướng dẫn sản xuất và tiêu dùng hợp lý. Thông qua nguồn vốn ngân sách để thực hiện hình thức trợ cấp giá đối với các hoạt động thuộc chính sách dân số, chính sách việc làm, chính sách thu nhập, chính sách bảo trợ xã hội. - về thị trường: Thông qua các khoản thu, chi NSNN cấp huyện sẽ góp phần bình ổn giá cá thị trường. Ta biết răng , trong điều kiện kinh tế thị trường, sự biến động giá cả đến mức gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển nền kinh tế có nguyên nhân từ sự mất cân đối cung - cầu.

Bằng công cụ thuế và dự trữ Nhà nước can thiệp đến quan hệ cung - cầu và bình ổn giá cả thị trường. Hoạt động thu, chi NSNN cấp huyện có mối quan hệ chặt chẽ với vấn đề lạm phát. Lạm phát là căn bệnh nguy hiểm đối với nền kinh tế, lạm phát xảy ra khi mức chung của giá cả và chi phí tăng. Để kiềm chế được lạm phát tất yếu phải dùng các biện pháp để hạ thấp giá, hạ thấp chi phí.

Bằng biện pháp giải quyết tốt thu chi NSNN có thể kiềm chế , đẩy lùi được lạm phát, góp phần thúc đẩy KH - XH phát triển. Quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Theo Tô Thiện Hiền (2012) Nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách nhà nước nói chung được quan niệm như một quy trình công nghệ mà chủ thể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luật khách quan và đạt tới các mục tiêu đã định. Trong hoạt động quản lý, các vấn đề về: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúng đắn. Quản lý thu NSNN được hiểu là sự tác động của các cơ quan làm nhiệm vụ thu NSNN lên các khoản thu NSNN bằng cách hoạch định kế hoạch, tổ chức triển khai kế hoạch thu và phối hợp, kiểm tra, đánh giá quá trình thực hiện kế hoạch thu NSNN.

Quản 12 lý thu NSNN là hoạt động của chính quyền địa phương sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để xây dựng dự toán và chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm soát quá trình thu NSNN sao cho phù hợp với khả năng thu và đảm bảo nguồn lực tài chính để nhà nước thực hiện tốt các chức năng , nhiệm vụ của mình. Như vây, quản lý thu NSNN là sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong việc hoạch định kế hoạch thu, tổ chức thực hiện kế hoạch chi, kiểm tra, giám sát, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện kế hoạch thu. Để thực hiện có kết quả hoạt động quản lý thu NSNN điều quan trọng là phải biết bố trí nguồn lực như nhân lực, vật lực, tài lực sao cho hợp lý. Quản lý thu NSNN bao gồm quản lý thu NSNN Trung ương và quản lý thu NSNN địa phương.

Ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách thuộc tỉnh được phân cấp trong hệ thống ngân sách Nhà nước. Vì vậy, việc quản lý thu NSNN cấp huyện phải tuân theo các nguyên tắc quản lý chung trong quản lý ngân sách của Nhà nước và do các cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện, trong đó các cơ quan quản lý Nhà nước cấp huyện đóng vai trò chủ đạo. Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, có thể hiểu quản lý thu NSNN cấp huyện được hiểu như sau: Quản lý thu NSNN cấp huyện là hoạt động của chính quyền cấp huyện sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để xây dựng dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm soát quá trình chi NSNN sao cho phù hợp với khả năng thu và đảm bảo nguồn lực tài chính để nhà nước thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình. Đặc điểm của quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Quản lý thu NSNN là một bộ phận của quản lý tài chính công nó mang những đặc trưng vốn có của quản lý tài chính công.

Thứ nhất, quản lý thu NSNN được xác lập trên cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành, phải được thể hiện rõ từ khâu lập kế hoạch thu đến khâu tổ chức thực hiện kế hoạch thu và quá trình kiểm tra, giám sát, đánh giá quá trình thực hiện và kết quả thực hiện kế hoạch thu. Thoát ly cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành công tác quản lý thu NSNN sẽ mất phương hướng thậm chí có thể dẫn đến hậu quả tiêu cực. Thứ hai, quản lý thu NSNN là sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các khâu công 13 việc, giữa các cơ quan, bộ phận liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ đối với NSNN. Đây là một trong những đặc điểm quan trọng của quản lý thu NSNN.

Trách nhiệm quản lý thu NSNN không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý thu mà là trách nhiệm chung của cả bộ máy Nhà nước. Tùy theo vị trí của từng cơ quan Nhà nước mà phạm vi, mức độ trách nhiệm của mỗi cơ quan có khác nhau trong quản lý thu NSNN.