Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Thị Trường Lao Động Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển thị trường lao động ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Trọng Tuấn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Lao Động Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Thị trường lao động và một số kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trường lao động
• 1.1. Thị trường lao động
• 1.1.1. Khái niệm thị trường lao động
• 1.1.2. Các yếu tố cấu thành thị trường lao động
• 1.1.3. Tổ chức của thị trường lao động
• 1.2. Một số kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trường lao động
• 1.2.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.2.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản về quản lý thị trường lao động
• 1.2.3. Kinh nghiệm quản lý thị trường lao động ở Thụy Điển
• 2. CHƯƠNG 2: Thực trạng phát triển thị trường lao động ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra hiện nay
• 2.1. Thực trạng phát triển thị trường lao động ở Việt Nam
• 2.1.1. Cung lao động
• 2.1.2. Cầu lao động
• 2.1.3. Tiền lương, tiền công trên thị trường lao động
• 2.1.4. Hình thức tổ chức hệ thống công cụ của thị trường lao động
• 2.2. Đánh giá chung
• 2.2.1. Những thành tựu
• 2.2.2. Một số vấn đề đặt ra trong phát triển thị trường lao động Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: Quan điểm và giải pháp phát triển thị trường lao động ở Việt Nam trong những năm tới
• 3.1. Quan điểm phát triển thị trường lao động ở Việt Nam
• 3.1.1. Dự báo cung, cầu lao động đến năm 2015
• 3.1.2. Quan điểm phát triển thị trường lao động
• 3.2. Các giải pháp phát triển thị trường lao động ở Việt Nam trong những năm tới
• 3.2.1. Tăng tổng cầu về lao động, nâng cao chất lượng cung lao động
• 3.2.2. Cải cách hệ thống tiền lương, tiền công theo hướng thị trường
• 3.2.3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường hệ thống nhà nước
• 3.2.4. Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống dịch vụ môi giới thị trường lao động
• 3.2.5. Các giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Thị Trường Lao Động Việt Nam

Phát triển thị trường lao động Việt Nam là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế. Thị trường lao động không chỉ phản ánh mối quan hệ giữa cung và cầu lao động mà còn thể hiện sự phát triển của nền kinh tế. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc phát triển thị trường lao động cần được chú trọng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

1.1. Khái Niệm Thị Trường Lao Động Việt Nam

Thị trường lao động Việt Nam được định nghĩa là nơi diễn ra các hoạt động mua bán sức lao động giữa người lao động và người sử dụng lao động. Điều này bao gồm cả việc xác định mức lương và điều kiện làm việc.

1.2. Vai Trò Của Thị Trường Lao Động Trong Kinh Tế

Thị trường lao động đóng vai trò quyết định trong việc phân bổ nguồn lực lao động, tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nó cũng ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Thực Trạng Thị Trường Lao Động Việt Nam Hiện Nay

Thị trường lao động Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Mặc dù có sự gia tăng về số lượng việc làm, nhưng chất lượng lao động vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Tỷ lệ thất nghiệp vẫn còn cao, đặc biệt là ở nhóm lao động trẻ.

2.1. Cung Và Cầu Lao Động Tại Việt Nam

Cung lao động tại Việt Nam chủ yếu đến từ lực lượng lao động trẻ, trong khi cầu lao động lại không đồng đều giữa các vùng miền. Điều này dẫn đến tình trạng dư thừa lao động ở một số khu vực.

2.2. Những Thách Thức Trong Phát Triển Thị Trường Lao Động

Thị trường lao động Việt Nam đang gặp phải nhiều thách thức như chất lượng lao động thấp, tỷ lệ thất nghiệp cao và sự thiếu hụt kỹ năng nghề nghiệp. Những vấn đề này cần được giải quyết để phát triển bền vững.

III. Giải Pháp Phát Triển Thị Trường Lao Động Việt Nam

Để phát triển thị trường lao động, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng lao động, cải cách hệ thống tiền lương và tạo ra môi trường làm việc thuận lợi.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Đào Tạo Nghề

Đào tạo nghề cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Các chương trình đào tạo cần gắn liền với thực tiễn và yêu cầu của doanh nghiệp.

3.2. Cải Cách Hệ Thống Tiền Lương

Cải cách hệ thống tiền lương cần được thực hiện theo hướng thị trường, đảm bảo công bằng và khuyến khích người lao động. Điều này sẽ giúp nâng cao động lực làm việc và chất lượng lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Các nghiên cứu về thị trường lao động đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển thị trường lao động có thể mang lại nhiều lợi ích. Những kết quả này không chỉ giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động.

4.1. Kết Quả Từ Các Chương Trình Đào Tạo

Các chương trình đào tạo nghề đã giúp nhiều lao động tìm được việc làm phù hợp, từ đó giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao thu nhập cho người lao động.

4.2. Tác Động Của Chính Sách Lao Động

Chính sách lao động hiệu quả đã tạo ra môi trường làm việc thuận lợi, khuyến khích sự phát triển của doanh nghiệp và tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới.

V. Kết Luận Về Tương Lai Thị Trường Lao Động Việt Nam

Tương lai của thị trường lao động Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế toàn cầu. Việc phát triển bền vững thị trường lao động cần được ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Thị Trường Lao Động

Thị trường lao động sẽ tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại hóa, với sự gia tăng của công nghệ và nhu cầu về lao động có kỹ năng cao.

5.2. Định Hướng Chính Sách Trong Tương Lai

Các chính sách cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải cách hệ thống giáo dục và đào tạo để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000 - 2008, nền kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7,52%/năm, trong đó yếu tố lao động đóng góp khoảng 20% vào mức tăng trưởng chung toàn xã hội. Tuy nhiên, thị trường lao động nước ta vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc khi quy mô cung thực tế tăng nhanh từ 38,28 triệu người lên 47,23 triệu người (tăng bình quân 2,59%/năm), tạo sức ép việc làm rất lớn cho nền kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu cốt lõi của luận văn là phân tích toàn diện thực trạng cung - cầu, cơ chế tiền lương và thể chế thị trường lao động giai đoạn 2000 - 2008, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển bền vững đến năm 2015.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian kinh tế 8 vùng lãnh thổ và hai khu vực nông thôn - thành thị trên toàn quốc. Vấn đề trọng tâm được luận văn tập trung mổ xẻ là sự mất cân đối cung - cầu gay gắt: tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị duy trì ở mức 4,65% vào năm 2008, trong khi tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông thôn chỉ đạt 82,2%, đồng nghĩa với việc gần 20% lao động nông nghiệp rơi vào tình trạng thiếu việc làm mùa vụ. Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn to lớn, cung cấp luận cứ khoa học định lượng nhằm hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn nhân lực, cải cách chính sách tiền lương và củng cố mạng lưới an sinh xã hội cho hơn 57,80 triệu người thuộc lực lượng cung lao động tiềm năng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng kinh tế chính trị cổ điển của Adam Smith về quy luật bàn tay vô hình và bản chất của hàng hóa sức lao động, kết hợp với trường phái kinh tế học hiện đại của John Maynard Keynes và Paul Samuelson về vai trò điều tiết của Nhà nước nhằm khắc phục thất bại thị trường như khủng hoảng và thất nghiệp.

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: cung thực tế (dân số hoạt động kinh tế từ 15 tuổi trở lên), cung tiềm năng (bao gồm cả lực lượng đi học và nội trợ), cầu lao động (tổng việc làm duy trì, chỗ trống và việc làm mới) và điểm cân bằng giá cả sức lao động. Khung lý thuyết tích hợp sâu sắc các bài học quốc tế điển hình: chiến lược giải quyết 150 triệu lao động dư thừa nông thôn của Trung Quốc, chế độ tuyển dụng gắn bó suốt đời của Nhật Bản và mô hình Thụy Điển dành 10% ngân sách nhà nước cho các chính sách thị trường lao động chủ động.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ với phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chuỗi thời gian vĩ mô giai đoạn 2000 - 2008. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác đồng bộ từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Thống kê, Niên giám thống kê cùng các báo cáo xếp hạng của Ngân hàng Thế giới và Diễn đàn Kinh tế Thế giới.

Về cỡ mẫu và quy mô dữ liệu, nghiên cứu phân tích toàn diện trên tổng số hơn 45,03 triệu việc làm trong nền kinh tế quốc dân, đồng thời sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích khảo sát hơn 800 chỉ tiêu tuyển dụng tại các doanh nghiệp Hà Nội và 80.000 - 90.000 nhu cầu kỹ thuật tại 6 tập đoàn kinh tế nhà nước lớn như Vinashin và Lilama. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đảm bảo tính bao quát vĩ mô của dữ liệu toàn quốc, đồng thời phản ánh chân thực các biến động vi mô về chất lượng cung - cầu lao động thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu rút ra ba phát hiện bản chất về thực trạng thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2000 - 2008:

Thứ nhất, quy mô cung lao động tăng nhanh nhưng lãng phí tiềm năng lớn. Cung thực tế đạt 47,23 triệu người vào năm 2008, trong khi cung tiềm năng lên tới 57,80 triệu người, tạo khoảng thặng dư trên 10 triệu lao động chưa tham gia sản xuất. Lực lượng lao động có cơ cấu rất trẻ với 75% dưới 45 tuổi, tỷ lệ nữ duy trì ở mức cao 47,50% năm 2008.

Thứ hai, chất lượng nguồn cung thấp và cơ cấu kỹ thuật lệch chuẩn nghiêm trọng. Tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2008 chỉ đạt 32,1%, cách rất xa mức 60% - 70% của các nền kinh tế công nghiệp mới. Đáng lo ngại, cơ cấu đào tạo bị méo mó ở tỷ lệ 1 đại học : 0,9 trung cấp : 4,12 công nhân kỹ thuật (so với chuẩn quốc tế hợp lý là 1:4:10). Diễn đàn Kinh tế Thế giới đánh giá chất lượng lao động Việt Nam năm 2007 chỉ đạt 3,79/10 điểm, độ thành thạo công nghệ đạt 2,5/10 điểm.

Thứ ba, cơ cấu việc làm dịch chuyển tích cực nhưng định giá tiền công còn nhiều bất cập. Tỷ trọng lao động nông lâm nghiệp giảm từ 63,4% năm 2001 xuống 52,4% năm 2008, trong khi công nghiệp - xây dựng tăng lên 20,8% và dịch vụ đạt 26,8%. Tuy vậy, mức lương tối thiểu 540.000 đồng/tháng năm 2008 có chu kỳ điều chỉnh chậm 2,55 năm/lần, chênh lệch thu nhập giữa nhóm cao nhất và thấp nhất lên tới 8,7 lần, và tiền lương lao động nữ vẫn thấp hơn nam giới 22,6% tại các doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa thị trường bắt nguồn từ khoảng cách giữa năng lực đào tạo và nhu cầu tuyển dụng thực tế. Để trực quan hóa, dữ liệu được trình bày hiệu quả thông qua biểu đồ tròn phản ánh sự chuyển dịch việc làm giữa ba khu vực kinh tế, bảng chéo so sánh tỷ lệ thất nghiệp giữa các vùng (Đồng bằng Sông Hồng 5,31% so với Tây Nguyên 2,49%) và đồ thị cung - cầu xác định điểm cân bằng tiền lương.

So với mức thất nghiệp đô thị 1,5% của Thái Lan hay 3,5% của Malaysia, mức 4,65% của Việt Nam cho thấy sự tắc nghẽn thông tin tuyển dụng. Đánh giá của Ngân hàng Thế giới năm 2008 xếp lao động Việt Nam đạt 32/100 điểm (hạng 11/12 nước châu Á) lý giải nguyên nhân các khu công nghiệp phải tự đào tạo lại 40% - 50% nhân sự mới tuyển dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển thị trường lao động Việt Nam đồng bộ, linh hoạt và hội nhập quốc tế đến năm 2015, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, tái cơ cấu hệ thống đào tạo nghề gắn chặt với nhu cầu thị trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội điều chỉnh quy mô đào tạo theo cơ cấu chuẩn 1 đại học : 4 trung cấp : 10 công nhân kỹ thuật, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn quốc lên mức 45% - 50% vào năm 2015, tập trung dạy nghề cho 1,6 - 1,8 triệu thanh niên gia nhập lực lượng lao động mỗi năm.

Thứ hai, cải cách hệ thống tiền lương tối thiểu và mở rộng an sinh xã hội. Chính phủ cần rút ngắn chu kỳ điều chỉnh tiền lương tối thiểu về mức 1 năm/lần theo chỉ số giá sinh hoạt, thu hẹp khoảng cách chênh lệch thu nhập 8,7 lần giữa các nhóm dân cư, đồng thời kiểm tra việc thực thi Nghị định 152/2006/NĐ-CP để đảm bảo 100% lao động khu vực chính thức tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Thứ ba, hiện đại hóa hệ thống sàn giao dịch và công nghệ thông tin thị trường. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chủ trì phát triển mạng lưới trung tâm giới thiệu việc làm công lập và tư nhân, ứng dụng dữ liệu điện tử liên vùng nhằm giảm tỷ lệ thất nghiệp thành thị xuống dưới 4,0% và nâng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động nông thôn lên trên 88% trong giai đoạn 2010 - 2015.

Thứ tư, hoàn thiện khung thể chế pháp luật và phát huy vai trò Công đoàn. Quốc hội và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tăng cường giám sát thực thi Nghị định 44/2003/NĐ-CP về hợp đồng lao động, bảo vệ quyền lợi bình đẳng giới nhằm giảm mức chênh lệch tiền lương nữ - nam xuống dưới 15% trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham chiếu thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Chuyên viên tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư sử dụng các chỉ số dự báo và mô hình cân đối cung - cầu để xây dựng chiến lược phát triển nhân lực quốc gia đến năm 2015.

2. Doanh nghiệp, ban quản lý khu công nghiệp và nhà tuyển dụng: Giám đốc nhân sự tại các doanh nghiệp trong và ngoài nước ứng dụng số liệu phân bổ tiền công và kỹ năng để xây dựng chính sách thu hút nhân tài, tổ chức đào tạo nghề nội bộ phù hợp với yêu cầu thực tế.

3. Viện nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Kinh tế: Các học giả, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế lao động khai thác chuỗi dữ liệu định lượng 2000 - 2008 làm tư liệu chuẩn mực phục vụ giảng dạy và mở rộng các đề tài chuyên sâu.

4. Tổ chức Công đoàn và trung tâm dịch vụ việc làm: Cán bộ công đoàn cơ sở và chuyên viên môi giới lao động sử dụng các luận cứ thực tiễn để nâng cao năng lực thương lượng thỏa ước lao động tập thể, tư vấn hướng nghiệp và hỗ trợ kết nối việc làm bền vững cho người lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự chênh lệch giữa cung tiềm năng và cung thực tế tại Việt Nam phản ánh điều gì? Theo số liệu thống kê giai đoạn 2003 - 2008, cung tiềm năng luôn cao hơn cung thực tế từ 7 đến 10 triệu người, đạt 57,80 triệu người năm 2008. Chênh lệch này gồm 7,13 triệu người đi học và 2,02 triệu người làm nội trợ, cho thấy nguồn lao động dự trữ dồi dào cần được kích hoạt qua chính sách việc làm linh hoạt.

2. Đâu là bất cập lớn nhất về cơ cấu trình độ của lao động Việt Nam? Bất cập lớn nhất là hiện tượng thừa thầy thiếu thợ với cơ cấu 1 đại học : 0,9 trung cấp : 4,12 công nhân kỹ thuật năm 2008. Dù tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 32,1%, chất lượng theo đánh giá của Diễn đàn Kinh tế Thế giới chỉ đạt 3,79/10 điểm, dẫn đến tình trạng khan hiếm thợ bậc cao.

3. Cơ cấu việc làm chuyển dịch như thế nào trong giai đoạn 2001 - 2008? Cơ cấu việc làm ghi nhận sự chuyển biến tích cực khi tỷ trọng lao động nông lâm nghiệp giảm mạnh từ 63,4% năm 2001 xuống 52,4% năm 2008. Ngược lại, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng từ 14,3% lên 20,8% và dịch vụ tăng từ 22,3% lên 26,8% tổng việc làm cả nước.

4. Tình trạng phân hóa tiền lương và thu nhập diễn ra ra sao? Năm 2007, vùng Đông Nam Bộ dẫn đầu cả nước với thu nhập bình quân 2,18 triệu đồng/tháng. Tiền công nông thôn thấp hơn thành thị khoảng 15% - 20%, chênh lệch thu nhập giữa nhóm cao nhất và thấp nhất đạt 8,7 lần, trong khi tiền lương lao động nữ thấp hơn nam giới bình quân 22,6%.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào giúp giải quyết bài toán thị trường lao động Việt Nam? Kinh nghiệm của Thụy Điển trong việc phân bổ 10% ngân sách cho chính sách đào tạo lại lao động thất nghiệp và mô hình bắt buộc doanh nghiệp tham gia đào tạo của Nhật Bản là hai bài học giá trị nhất để Việt Nam chuẩn hóa kỹ năng nguồn nhân lực.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển thị trường lao động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Công trình cung cấp bộ dữ liệu thực chứng giai đoạn 2000 - 2008, chỉ rõ quy mô cung thực tế đạt 47,23 triệu người và tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 32,1%.
• Phân tích sâu sắc các hạn chế về tiền lương tối thiểu 540.000 đồng/tháng, sự mất cân đối cung - cầu kỹ thuật và hiện tượng thiếu việc làm 17,8% ở nông thôn.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, cải cách tiền lương, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực sàn giao dịch việc làm đến năm 2015.
• Các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu hãy tham khảo ngay luận văn này để xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực và vận hành thị trường lao động hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Thị trường lao động và một số kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trường lao động. Chương 2: Thực trạng phát triển thị trường lao động ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra hện nay. Chương 3: Quan điểm và các giải pháp nhằm phát triển thị trường lao động ở Việt Nam trong những năm tới. 5 CHƢƠNG 1 THỊ TRƢỜNG LAO ĐỘNG VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG LAO ĐỘNG 1.

Thị trƣờng lao động 1. Khái niệm thị trường lao động. Hiện nay đang tồn tại khá nhiều định nghĩa khác nhau về thị trường lao động. Mỗi định nghĩa nhấn mạnh vào một phương diện nào đó của thị trường lao động.

Theo Adam Smith: Thị trường lao động là không gian trao đổi dịch vụ lao động (hàng hoá sức lao động) giữa một bên là người mua sức lao động (chủ sử dụng lao động) và người bán sức lao động (người lao động). Như vậy, Adam Smith nhấn mạnh vào đối tượng trao đổi trên thị trường là dịch vụ lao động. Theo tổ chức lao động lao động quốc tế (ILO): Thị trường lao động là thị trường trong đó các dịch vụ lao động được mua, bán thông qua quá trình xác định mức độ có việc làm của lao động cũng như mức độ tiền công. Khái niệm này nhấn mạnh đến các dịch vụ lao động được xác định thông qua việc làm được trả công.

Theo từ điển kinh tế MIT: Thị trường lao động là nơi cung, cầu lao động tác động qua lại nhau. Định nghĩa này nhấn mạnh tới cung, cầu của thị trường lao động như các loại thị trường khác. Theo văn kiện Đại hội Đảng IX: Thị trường lao động là nơi mua, bán các dịch vụ của người lao động, thực chất là mua bán sức lao động trong một phạm vi nhất định. Mặc dù có những đặc điểm khác nhau, song có thể thấy sự thống nhất cơ bản của các định nghĩa về thị trường lao động trên về nội dung, điều kiện hình thành thị trường lao động: Người mua, người bán sức lao động, giá cả 6 dịch vụ lao động, không gian mua bán, sự ràng buộc của các bên.

Từ đó, có thể hiểu: “Thị trường lao động là một bộ phận của hệ thống thị trường, trong đó diễn ra quá trình trao đổi giữa một bên là người lao động tự do và một bên là người có nhu cầu sử dụng lao động. Sự trao đổi này được thoả thuận trên cơ sở các mối quan hệ lao động như tiền công, tiền lương, điều kiện làm việc, bảo hiểm xã hội.thông qua một hợp đồng lao động bằng văn bản hoặc bằng miệng”. Các yếu tố cấu thành thị trường lao động. Cung lao động.

Cung lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân và một bộ phận tuy chưa có việc làm nhưng có nhu cầu tìm việc. Khi phân tích cung lao động, người ta chú ý tới cơ cấu tuổi của dân số. Dân số có cơ cấu trẻ sẽ cung cấp nguồn lao động lớn và tiềm năng trong tương lai. Trên góc độ quản lý và thống kê, cung lao động không đề cập đến lao động dưới 15 tuổi, mà chỉ đề cập đến lao động từ 15 tuổi trở lên.

Khi nói tới cung lao động, cần phải xem xét tới các nhân tố là: Số lượng, chất lượng, cơ cấu, sự dịch chuyển cung lao động trên thị trường lao động. Số lượng cung lao động có thể xem xét ở hai khía cạnh sau: Cung thực tế về lao động: Bao gồm tất cả những người từ đủ 15 tuổi trở lên, đang làm việc và những người thất nghiệp. Cung thực tế về lao động chính là lực lượng lao động xã hội hay dân số hoạt động kinh tế. Cung tiềm năng về lao động: bao gồm tất cả những người đủ từ 15 tuổi trở lên đang làm việc và những người thất nghiệp, những người trong độ tuổi.

Chất lượng cung lao động được xem xét ở các tiêu chí: Sức khoẻ, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật, thái độ tác phong của người lao động. Cơ cấu cung lao động: Thể hiện ở cơ cấu của người cung sức lao động 7 trên thị trường, được xét theo độ tuổi, giới, trình độ nghề nghiệp, thành phần kinh tế, vùng lãnh thổ,. Cung lao động chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố, có thể đề cập tới những nhân tố cơ bản sau: Quy mô và tốc độ tăng dân số: Yếu tố này tỷ lệ thuận với lượng cung lao động trên thị trường lao động. Khi quy mô dân số lớn thị trường cung lao động cũng lớn.

Nếu tốc độ tăng dân số cao thì cung lao động trong tương lai sẽ được bổ sung nhiều, ngược lại. Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động: Tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên tham gia vào lực lượng lao động tăng thì cung lao động sẽ tăng và ngược lại. Tiền lương, tiền công thực tế tăng sẽ dẫn đến cung lao động có xu hướng tăng và ngược lại. Điều kiện sống có ảnh hưởng đến cung lao động.

Nếu điều kiện sống thấp, người lao động có xu hướng tăng thời gian lao động để tăng thu nhập, dẫn tới cung lao động tăng và ngược lại. Các chính sách của Nhà nước có thể làm tăng hoặc giảm cung lao động, chẳng hạn như chính sách nhập cư, quản lý hộ khẩu, hộ tịch, di cư lao động,. Giáo dục - đào tạo là nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng của cung lao động. Nếu chất lượng giáo dục - đào tạo tốt thì chất lượng và cơ cấu cung lao động sẽ cao và ngược lại.

Ngoài ra còn có các nhân tố khác ảnh hưởng tới cung lao động như: Cải cách hành chính, cải cách khu vực doanh nghiệp nhà nước,. Lực lượng lao động tham gia thị trường lao động chủ yếu và trực tiếp là những người lao động làm thuê (làm công ăn lương hay có quan hệ lao động). Ngoài ra còn có số người thất nghiệp, người ngoài độ tuổi lao động nhưng có nhu cầu tìm việc, đi làm, những người trong độ tuổi lao động nhưng chưa sẵn sàng hay tạm thời chưa tham gia thị trường lao động nhưng đến một lúc nào 8 đó số người naỳ có thể tham gia vào thị trường lao động do điều kiện sống, mức lương, tâm lý, công việc. Cung lao động là một trong các yếu tố của thị trường lao động, cung lao động phải luôn đáp ứng những yêu cầu và đòi hỏi của thị trường lao động, cụ thể là của người sử dụng lao động, về các mặt số lượng lao động, chất lượng lao động, cơ cấu lao động.

Ở những thị trường lao động mà dư thừa lao động (như Việt Nam) thì hay có xu hướng là cung lao động bị yếu thế, vai trò của người lao động khá bị động. Còn ở những thị trường lao động không có sự dư thừa lao động, vai trò của người lao động lại rất quan trọng và tác động rất tích cực đến sự phát triển của thị trường lao động cụ thể như làm cân bằng quan hệ cung – cầu lao động, chất lượng của lao động cao, cơ cấu lao động phân bố ở các ngành, lĩnh vực, khu vực,. hợp lý, người lao động thích ứng nhanh với sự thay đổi và yêu cầu mới của thị trường lao động, từ đó kích thích tăng cầu lao động, góp phần thúc đẩy thị trường lao động phát triển. Ngoài ra, vai trò của cung lao động còn được thể hiện thông qua tổ chức đại diện của mình là Công đoàn trong việc đảm bảo quyền, lợi ích của người lao động, tham gia xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách, luật pháp liên quan đến thị trường lao động; giải quyết các tranh chấp trong quan hệ lao động, thoả ước lao động tập thể,.góp phần làm lành mạnh thị trường lao động và phát triển thị trường lao động.

Cầu lao động. Cầu lao động là toàn bộ nhu cầu về sức lao động của nền kinh tế (của một đơn vị kinh tế của một ngành) ở một thời kỳ nhất định, và bao gồm cả mặt số lượng và chất lượng, thường được xác định thông qua chỉ tiêu việc làm. Việc làm là trạng thái trong đó diễn ra các hoạt động lao động (kết hợp các yếu tố sản xuất nhằm mục đích cụ thể) mang lại thu nhập và không bị pháp luật cấm. 9 Bên cạnh khái niệm việc làm là khái niệm thất nghiệp và thiếu việc làm.

Thất nghiệp là trạng thái trong đó người lao động trong độ tuổi lao động có khả năng và nhu cầu lao động mà không có việc làm. Người thất nghiệp là người hiện không có việc làm hoặc đang tìm việc. Theo Tổ chức Lao động quốc tế: thiếu việc làm tồn tại khi làm việc không đủ với tiêu chuẩn và đặc trưng hoặc so với việc làm liên tục có tính đến kỹ năng nghề nghiệp. Cầu lao động có thể được tính ở một quốc gia, một địa phương, một ngành, một doanh nghiệp ở một thời kỳ nhất định.

Hoặc cầu lao động trong nước, cầu lao động nước ngoài, cầu lao động giản đơn, cầu lao động có chuyên môn kỹ thuật. Cũng như xem xét cung lao động khi xem xét cầu lao động, cần lưu ý các mặt: số lượng, chất lượng và cơ cấu của cầu lao động. Cầu thực tế về lao động: Là nhu cầu thực tế cần sử dụng lao động tại một thời điểm xác định. Cầu thực tế về Chỗ việc làm cũ Chỗ việc làm bị Chỗ việc làm = + + lao động được duy trì bỏ trống mới Cầu tiềm năng về lao động: Là số lao động tương ứng với tổng số chỗ việc làm có được, sau khi đã tính đến các yếu tố ảnh hưởng đến tạo việc làm trong tương lai như vốn, đất đai, tư liệu sản xuất, công nghệ, chính trị, xã hội.

Cầu tiềm năng về Cầu thực tế về Số chỗ việc làm sẽ được = + lao động lao động tạo ra trong tương lai Cầu lao động trên thị trường lao động phụ thuộc vào nhiều nhân tố, các nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến cầu lao động trên thị trường lao động là: 10 Tiền công, tiền lương: Khi mức tiền công, tiền lương cao thì cầu lao động có xu hướng giảm và ngược lại. Vốn đầu tư toàn xã hội: Khi vốn đầu tư toàn xã hội tăng, thì việc làm được tạo ra nhiều hơn và cầu lao động tăng, ngược lại khi vốn đầu tư toàn xã hội giảm thì cầu lao động xã hội giảm. Các chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước như: Chính sách việc làm, chính sách đầu tư, chính sách thuế, lãi suất.