CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI TRỢ CHUỖI CUNG ỨNG CỦA NHTM 1. Tổng quan chung về chuỗi cung ứng 1. Khái niệm Chuỗi cung ứng (Supply chain) là tập hợp các quy trình có tính hệ thống, bắt đầu từ khi hình thành nhu cầu về sản phẩm và kết thúc khi sản phẩm được cung ứng cho khách hàng cuối cùng trong chuỗi. Số lượng các bên tham gia vào chuỗi cung ứng sẽ tùy thuộc vào phạm vi và độ phức tạp của chuỗi.
Chuỗi cung ứng đơn giản sẽ có ít chủ thể tham gia còn chuỗi cung ứng phức tạp sẽ có nhiều chủ thể tham gia. Mỗi bên trong chuỗi cung ứng, ngoại trừ người tiêu dùng, đều là người mua và người bán trong những liên kết đơn lẻ.2 Thành phần của chuỗi cung ứng Một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh được cấu tạo từ 5 thành phần cơ bản. Sau đây là 5 thành phần cấu tạo nên một chuỗi cung ứng: Nhà cung Đại Nhà Nhà cấp lý Khách sản phân bán hàng nguyên xuất phối lẻ liệu thô Hình 1.1: Thành phẩn cơ bản của chuỗi cung ứng - Nhà cung cấp nguyên liệu thô được xem là một phần quan trọng trong 1 chuỗi cung ứng, vì có nguyên liệu thì mới có thể sản xuất. - Nhà sản xuất: Nếu ta chỉ có nguyên liệu thô thì không thể nào bán được cho khách hàng, vì thế nhà sản xuất sẽ giúp ta hoàn thiện những nguyên liệu thô đó thành sản phẩm.
- Nhà phân phối: Sau khi đã có được sản phẩm, một mình chúng ta sẽ không thể nào đưa sản phẩm đến tay nhiều khách hàng mà nhà phân phối sẽ giúp chúng ta làm việc này. Một nhà phân phối cũng không thể nào đưa sản phẩm đến được tất cả khách hàng trên thị trường vì họ thường giao hàng hóa với số lượng nhiều, ít khi bán lẻ cho 17 khách hàng. Vì vậy, các nhà phân phối sẽ liên kết với đại lý bán lẻ (tạp hóa, siêu thị, cửa hàng tiện lợi…) của họ đến phân phối hàng hóa đến tay người dùng. - Đại lý bán lẻ sẽ có nhiệm vụ bán lẻ các hàng hóa đó cho người dùng.
Ví dụ: các tạp hóa, siêu thị, cửa hàng tiện lợi… - Khách hàng sẽ là người cuối cùng tiêu thụ hàng hóa. Khách hàng cũng có thể mua hàng tại nhà phân phối nếu họ mua với số lượng nhiều, nhưng tỉ lệ này khá thấp. Đa số họ chỉ mua hàng tại các đại lý bán lẻ, và nhà phân phối họ cũng ít khi bán hàng cho khách hàng lẻ. Quản trị chuỗi cung ứng Quản trị chuỗi cung ứng là kiểm soát, giám sát, phối hợp mọi hoạt động sản xuất, tồn kho, địa điểm, chi nhánh phân phối và vận chuyển.
nhằm đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng của thị trường. Quản trị chuỗi cung ứng tốt sẽ tạo ra lợi thế: - Tạo lợi thế khi cạnh tranh và tạo dựng chỗ đứng trên thị trường. - Hàng hoá cung ứng đáp ứng nhu cầu thị trường, giảm hàng tồn kho, hạn chế nguy cơ hoàn trả và giảm chi phí quản lý. - Đảm bảo tiến độ và chất lượng cung ứng sản phẩm, vận chuyển nhanh, sản phẩm chất lượng, tối ưu chi phí và lợi nhuận 1.
Vai trò của chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng có vai trò ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của những doanh nghiệp. Được xem là một bước quan trọng trong việc phát triển doanh nghiệp. Một sản phẩm được thông qua nhiều quá trình (mua nguyên liệu thô, làm ra sản phẩm từ nguyên liệu thô, đóng gói sản phẩm, vận chuyển sản phẩm đến các công ty, nhà phân phối, nhà bán lẻ…) mới đến được tay người dùng và những quá trình đó đều nằm trong chuỗi cung ứng. Vì thế chuỗi cung ứng đóng vai trò rất quan trọng trong việc đưa sản phẩm, dịch vụ đến tay người tiêu dùng.
Một công ty bán được nhiều sản phẩm, doanh thu luôn tăng, đồng nghĩa với 18 việc chuỗi cung ứng của công ty đó đạt hiệu quả cao. Tài trợ chuỗi cung ứng của NHTM 1.1 Khái niệm Vào năm 2016, GSCFF (Global Supply Chain Finance Forum) đã đưa ra khái niệm về tài trợ chuỗi cung ứng: “Tài trợ chuỗi cung ứng (Supply Chain Finance – SCF) được định nghĩa là việc sử dụng những tập quán, kỹ thuật tài chính và giảm thiểu rủi ro để tối ưu hoá việc quản lý vốn lưu động và khả năng thanh khoản trong chuỗi cung ứng. SCF đặc biệt được ứng dụng trong thương mai sử dụng phương thức ghi sổ và được phát sinh từ những sự kiện trong chuỗi cung ứng. Những thoả thuận về tài chính này có thể được thực hiện dựa trên một nền tảng công nghệ.” Về bản chất, Tài trợ chuỗi cung ứng là một tập hợp các quy trình kinh doanh và tài chính dựa trên công nghệ, liên kết các bên khác nhau trong một giao dịch mua, bán và tổ chức tài chính để giảm thiểu chi phí tài chính và nâng cao hiệu quả kinh doanh.
SCF cung cấp dịch vụ tín dụng ngắn hạn giúp tối ưu hóa vốn lưu động cho cả người mua và người bán. Ngoài ra, tài trợ chuỗi cung ứng cũng định nghĩa là một phần của chuỗi cung ứng tổng thể liên quan đến tác động tài chính của hoạt động kinh doanh bao gồm đặt hàng, lập hóa đơn, quản lý tính dụng, thanh toán và tài trợ. Tài trợ chuỗi cung ứng sử dụng các giải pháp kinh doanh tối ưu hóa vốn lưu động và cung cấp thanh khoản cho doanh nghiệp. Theo tài trợ chuỗi cung ứng, các nhà cung cấp bán hóa đơn hoặc khoản phải thu của họ với giá chiết khấu cho các ngân hàng hoặc nhà cung cấp dịch vụ tài chính khác.
Đổi lại, các nhà cung cấp có thể dễ dàng hơn trong vấn đề tín dụng, cho phép họ sử dụng các khoản nợ cho vốn lưu động, trong khi người mua thường có nhiều thời gian hơn để trả và thay vì dựa vào uy tín của nhà cung cấp, ngân hàng sẽ giao dịch với người mua. Người mua muốn thanh toán càng sớm càng tốt và nhà cung cấp muốn được thanh toán càng sớm càng tốt. Tài trợ chuỗi cung ứng đã xuất hiện để kết nối những lợi ích mâu thuẫn này, cung cấp một loạt các giải pháp tài chính và giảm thiểu rủi ro để tối ưu hoá vốn lưu động và thanh khoản trong chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế. Như vậy, có thể thấy cả tài trợ thương mại và tài trợ chuỗi cung ứng đều có thể 19 được sử dụng để tài trợ cho chuỗi cung ứng nội địa và chuỗi cung ứng quốc tế.
Tài trợ thương mại cung cấp các giải pháp rộng hơn. Các sản phẩm tài trợ thương mại được thành lập từ lâu được sử dụng thường xuyên hơn khi các đối tác thương mại không biết rõ về nhau. Còn phương thức tài trợ chuỗi cung ứng là giải pháp và kỹ thuật giảm thiểu rủi ro và tài trợ tài chính, đặc biệt sử dụng trong thương mại trên cơ sở phương thức ghi sổ, nơi mà quan hệ kinh doanh giữa người bán và người mua trở nên thân thiết. Đặc điểm của tài trợ chuỗi cung ứng Thứ nhất, tài trợ chuỗi cung ứng được sử dụng rộng rãi khi giao dịch được tiến hành trên phương thức thanh toán ghi sổ.
Sự thay đổi trong lựa chọn phương thức tài trợ là do xu hướng dịch chuyển từ thoả thuận thương mại song phương truyền thống (một người mua, một người bán) sang chuỗi cung ứng toàn cầu thực sự có thể bao gồm các mối quan hệ với cộng đồng của rất nhiều nhà cung ứng. Chuỗi cung ứng càng nhiều nhà cung ứng thì càng phức tạp và luôn đòi hỏi có sự liên kết chặt chẽ. Trong hệ sinh thái của thương mại phương thức ghi sổ - được thúc đẩy bởi các mối quan hệ giao dịch thân quen hơn và tính minh bạch tốt hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu làm các bên đều giảm nhu cầu về các giải pháp giảm thiểu rủi ro, và một mạng lưới các nhà cung cấp lớn, phức tạp, việc sử dụng SCF là một sự lựa chọn linh hoạt, đơn giản và hiệu quả để giảm thiểu rủi ro, tối ưu hoá vốn lưu động và tính thanh khoản của doanh nghiệp. Tuy nhiên, ngoài phương thức ghi sổ là phổ biến, SCF vẫn có thẻ sử dụng trong các phương thức thanh toán khác.
Thứ hai, tài trợ chuỗi cung ứng chủ yếu được thực hiện thông qua một nền tảng công nghệ. Hiện nay, với quy mô và mức độ phức tạp của chuỗi cung ứng, đặc biệt là chuỗi cung ứng toàn cầu, phương thức quản lý thủ công thường xuyên không có hiệu quả. Một nền tảng công nghệ thông minh là cần thiết để tài trợ chuỗi cung ứng có thể vận hành một cách tối ưu. Nền tảng công nghệ đem lại lợi thế có thể dễ dàng theo dõi và tra soát giao dịch, các chủ thể trong tài trợ thương mại biết họ đang tài trợ những gì qua đó giảm thiểu gian lận và rủi ro tín dụng.
Công nghệ cho phép các bên tham gia tài trợ chuỗi cung ứng hoạt động trên một sổ chung. Bên cạnh đó, nền tảng công nghệ này thường được liên kết để cung cấp tín dụng cho khách hàng. Những 20 điều kiện được thiết lập sẵn giúp giảm thời gian giao dịch, giảm thời gian thanh toán, phê duyệt cho vay và giảm thiểu rủi ro gian lận. Kiểm soát cũng được gia tăng vì giao dịch được giám sát bởi tất cả các bên trong chuỗi cung ứng.
Phân loại các sản phẩm Tài trợ chuỗi cung ứng Căn cứ vào các thức tài trợ chuỗi cung ứng chia làm tài trợ chuỗi cung ứng làm 2 nhóm: nhóm giải pháp trực tiếp và nhóm giải pháp gián tiếp. Nhóm giải pháp cung cấp trực tiếp cho người xuất khẩu gọi là tài trợ khoản phải thu. Khoản phải thu này phát sinh khi nhà cung cấp xuất hóa đơn cho người mua. Khoản phải thu này có thể được bán cho nhà cung cấp tài chính khoản phải thu.
Nguyên tắc cơ bản của các khoản phải thu: Các nhà cung cấp chấp nhận mất một phần số tiền lập hóa đơn để nhận được sự chắc chắn thanh toán. Nhóm giải pháp cung cấp trực tiếp này bao gồm: - Chiết khấu khấu khoản phải thu - Forfaiting - Bao thanh toán Factoring - Tài trợ các khoản phải trả Nhóm giải pháp cung cấp cho người xuất khẩu gián tiếp thông qua người mua. Người mua cũng quan tâm đến tình hình tài chính của nhà cung cấp nên họ cũng có thể đem lại giải pháp tài trợ tài chính cho người bán. Nguyên nhân là vì nhà cung cấp khó khăn tài chính hay nhà xuất khẩu không đáp ứng đơn hàng đều tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng.