Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Hợp Tác Trong Chuỗi Cung Ứng Ngành Nông Nghiệp

Luận án tiến sĩ nghiên cứu ngành quản trị kinh doanh các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Trần Văn Hào
• Người hướng dẫn: Trương Đức Lực
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hợp Tác Trong Chuỗi Cung Ứng Ngành Nông Nghiệp Tại Bắc Trung Bộ
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• PHẦN GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu về sự hợp tác trong chuỗi cung ứng
• 1.3. Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG
• 2.1. Chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng
• 2.1.1. Chuỗi cung ứng
• 2.1.2. Quản trị chuỗi cung ứng (SCM)
• 2.2. Hợp tác chuỗi cung ứng
• 2.2.1. Khái niệm về hợp tác chuỗi cung ứng
• 2.2.2. Đánh giá hợp tác trong chuỗi cung ứng
• 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng
• 2.3. Cơ sở lý thuyết và đề xuất mô hình nghiên cứu
• 2.3.1. Cơ sở lý thuyết của mô hình nghiên cứu
• 2.3.2. Đề xuất mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp luận nghiên cứu
• 3.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Thiết kế bảng hỏi
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG NGÀNH NÔNG NGHIỆP KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ
• 4.1. Thực trạng về sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ
• 4.1.1. Thực trạng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ
• 4.1.2. Thực trạng về sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ
• 4.2. Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ
• 4.2.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.2.2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 4.2.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2.4. Phân tích nhân tố khẳng định CFA
• 4.2.5. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 4.2.6. Kiểm định ANOVA và T-Test
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG NGÀNH NÔNG NGHIỆP KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ
• 5.1. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5.2. Đề xuất giải pháp tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ
• 5.2.1. Tiềm năng phát triển ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ
• 5.2.2. Đề xuất giải pháp tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ
• 5.2.3. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hợp Tác Chuỗi Cung Ứng Nông Nghiệp B

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hợp tác chuỗi cung ứng nông nghiệp trở thành yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp Việt Nam. Đặc biệt, tại khu vực Bắc Trung Bộ, việc xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, sự hợp tác giữa các thành viên trong chuỗi, từ người nông dân đến doanh nghiệp chế biến và phân phối, còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác này, nhằm đưa ra giải pháp thúc đẩy sự phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp Bắc Trung Bộ. Theo Christopher (1992), chuỗi cung ứng là mạng lưới các tổ chức liên quan, tạo ra giá trị thông qua sản phẩm và dịch vụ đến người tiêu dùng cuối cùng.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Chuỗi Cung Ứng Nông Nghiệp Bền Vững

Chuỗi cung ứng nông nghiệp bền vững không chỉ giúp nâng cao chất lượng nông sản mà còn đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan. Việc liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản một cách chặt chẽ giúp giảm thiểu rủi ro, tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và nâng cao thu nhập cho người nông dân. Đồng thời, doanh nghiệp cũng có thể kiểm soát được chất lượng và nguồn cung, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Theo Barret và cộng sự (2012), sự kết hợp giữa nông dân quy mô nhỏ với chuỗi cung ứng nông nghiệp giúp nâng cao chất lượng nông sản và mang lại lợi ích cho người nông dân.

1.2. Thực Trạng Hợp Tác Trong Chuỗi Cung Ứng Tại Bắc Trung Bộ

Thực tế cho thấy, sự hợp tác trong chuỗi cung ứng nông nghiệp Bắc Trung Bộ còn nhiều hạn chế. Mối quan hệ giữa người mua và người bán chủ yếu dựa trên giao dịch mua bán trao tay, thiếu sự hợp tác dài hạn. Thông tin trao đổi còn đơn giản, giao dịch dựa trên giá thị trường. Khâu yếu nhất là sự hợp tác giữa doanh nghiệp và các cơ sở cung ứng, đặc biệt là hộ nông dân. Sự hợp tác này thường đổ vỡ sau một thời gian ngắn. Hồ Quế Hậu (2013) chỉ ra rằng, khâu yếu nhất trong chuỗi cung ứng nông nghiệp là sự hợp tác giữa doanh nghiệp với các cơ sở cung ứng, nhất là hộ nông dân.

II. Thách Thức Rủi Ro Trong Hợp Tác Chuỗi Cung Ứng Nông Sản

Việc xây dựng hợp tác chuỗi cung ứng hiệu quả trong ngành nông nghiệp đối mặt với nhiều thách thức và rủi ro. Sự thiếu tin tưởng giữa các thành viên, biến động giá cả thị trường, và các yếu tố khách quan như thời tiết, dịch bệnh có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của chuỗi. Ngoài ra, hành vi cơ hội của một số thành viên cũng có thể gây tổn hại đến lợi ích chung. Việc quản lý rủi ro và xây dựng lòng tin là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của chuỗi cung ứng nông nghiệp.

2.1. Rủi Ro Từ Môi Trường Và Thông Tin Trong Chuỗi Cung Ứng

Rủi ro từ môi trường (RE) và rủi ro từ thông tin (RI) là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự hợp tác. Biến động thời tiết, dịch bệnh, và các yếu tố bất khả kháng khác có thể gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng nông sản. Thiếu thông tin minh bạch và kịp thời về thị trường, giá cả, và nhu cầu tiêu dùng cũng có thể dẫn đến quyết định sai lầm và gây thiệt hại cho các thành viên trong chuỗi. Theo Das và cộng sự (2001), Juttner và công sự (2003), Zhao và cộng sự (2013), yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng.

2.2. Hành Vi Cơ Hội Và Thiếu Cam Kết Trong Hợp Tác

Hành vi cơ hội (OPB) và thiếu cam kết (COM) là những rào cản lớn đối với sự hợp tác. Khi một thành viên trong chuỗi tìm cách tối đa hóa lợi ích cá nhân mà không quan tâm đến lợi ích chung, điều này có thể gây mất lòng tin và phá vỡ mối quan hệ hợp tác. Sự thiếu cam kết từ các thành viên cũng có thể dẫn đến việc không thực hiện đúng các thỏa thuận và gây thiệt hại cho các bên liên quan. Morgan và Huntt (1994), Wuyts và Geyskens (2005) đã nghiên cứu về ảnh hưởng của hành vi cơ hội trong hợp tác.

III. Giải Pháp Thúc Đẩy Hợp Tác Chuỗi Cung Ứng Nông Nghiệp B

Để thúc đẩy hợp tác chuỗi cung ứng nông nghiệp tại Bắc Trung Bộ, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính phủ, doanh nghiệp và người nông dân. Xây dựng chính sách hỗ trợ, tăng cường chia sẻ thông tin, nâng cao năng lực quản lý chuỗi cung ứng, và khuyến khích các mô hình hợp tác hiệu quả là những yếu tố quan trọng. Đồng thời, cần tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và tin cậy để khuyến khích các thành viên tham gia vào chuỗi cung ứng một cách tích cực và bền vững.

3.1. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ Và Liên Kết Sản Xuất

Chính sách hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác chuỗi cung ứng. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ tài chính, kỹ thuật, và thông tin cho các doanh nghiệp và người nông dân tham gia vào chuỗi. Đồng thời, cần khuyến khích liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản thông qua các hợp đồng dài hạn và các mô hình hợp tác hiệu quả. Việc này giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho người nông dân và nguồn cung chất lượng cho doanh nghiệp.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Chuỗi Cung Ứng Và Chia Sẻ Thông Tin

Nâng cao năng lực quản lý chuỗi cung ứng là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả hoạt động. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực, áp dụng công nghệ thông tin, và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng. Đồng thời, cần tăng cường chia sẻ thông tin giữa các thành viên trong chuỗi để giảm thiểu rủi ro và đưa ra quyết định kịp thời. Việc này có thể được thực hiện thông qua các nền tảng trực tuyến, hội thảo, và các kênh thông tin khác.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Quản Lý Chuỗi Cung Ứng Nông Nghiệp

Việc ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng nông nghiệp giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu chi phí và tăng cường khả năng cạnh tranh. Các công nghệ như IoT, blockchain, và trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng để theo dõi và quản lý chất lượng nông sản, truy xuất nguồn gốc, và tối ưu hóa quy trình vận chuyển và phân phối. Điều này giúp đảm bảo an toàn thực phẩm và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

IV. Nghiên Cứu Thực Tiễn Yếu Tố Ảnh Hưởng Hợp Tác Tại Bắc Trung Bộ

Nghiên cứu thực tiễn tại Bắc Trung Bộ cho thấy, các yếu tố như niềm tin, cam kết, chia sẻ thông tin, và quản lý rủi ro có ảnh hưởng đáng kể đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp và người nông dân có mức độ tin tưởng cao hơn thường có xu hướng hợp tác chặt chẽ hơn. Việc chia sẻ thông tin minh bạch và kịp thời cũng giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự tin tưởng giữa các thành viên. Đồng thời, việc quản lý rủi ro hiệu quả cũng giúp đảm bảo sự ổn định của chuỗi cung ứng.

4.1. Tác Động Của Niềm Tin Và Cam Kết Đến Hợp Tác Chuỗi

Niềm tin (TR) và cam kết (COM) là hai yếu tố quan trọng tạo nên sự hợp tác bền vững. Khi các thành viên tin tưởng lẫn nhau, họ sẵn sàng chia sẻ thông tin, tài nguyên, và rủi ro. Sự cam kết từ các thành viên cũng giúp đảm bảo việc thực hiện đúng các thỏa thuận và mục tiêu chung. Morgan và Hunt (1994) đã chỉ ra rằng niềm tin và cam kết là nguồn gốc của sự hợp tác.

4.2. Phân Tích Mối Quan Hệ Giữa Rủi Ro Và Hợp Tác Trong Chuỗi

Rủi ro có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự hợp tác. Khi các thành viên cảm thấy rủi ro quá cao, họ có thể e ngại tham gia vào chuỗi cung ứng hoặc giảm mức độ hợp tác. Tuy nhiên, nếu rủi ro được quản lý hiệu quả, nó có thể thúc đẩy sự hợp tác bằng cách khuyến khích các thành viên chia sẻ thông tin và tài nguyên để giảm thiểu rủi ro chung. Nguyễn Thành Hiếu (2013), Nguyễn Ngọc Trung (2018) đã nghiên cứu về ảnh hưởng của yếu tố rủi ro trong hợp tác.

V. Kết Luận Triển Vọng Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Nông Nghiệp

Nghiên cứu này đã làm sáng tỏ các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng nông nghiệp tại Bắc Trung Bộ. Kết quả cho thấy, việc xây dựng lòng tin, tăng cường chia sẻ thông tin, quản lý rủi ro hiệu quả, và có chính sách hỗ trợ phù hợp là những yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển bền vững của chuỗi cung ứng. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các mô hình hợp tác hiệu quả và ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp.

5.1. Tóm Tắt Các Yếu Tố Chính Ảnh Hưởng Đến Hợp Tác

Các yếu tố chính ảnh hưởng đến hợp tác bao gồm niềm tin, cam kết, chia sẻ thông tin, quản lý rủi ro, và chính sách hỗ trợ. Niềm tin và cam kết tạo nền tảng cho sự hợp tác bền vững. Chia sẻ thông tin giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự tin tưởng. Quản lý rủi ro hiệu quả giúp đảm bảo sự ổn định của chuỗi cung ứng. Chính sách hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi cho các thành viên tham gia vào chuỗi.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Chuỗi Cung Ứng Nông Nghiệp

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích các mô hình hợp tác hiệu quả trong chuỗi cung ứng nông nghiệp, đánh giá tác động của công nghệ đến hiệu quả hoạt động, và nghiên cứu các yếu tố văn hóa và xã hội ảnh hưởng đến sự hợp tác. Đồng thời, cần có các nghiên cứu so sánh giữa các khu vực khác nhau để đưa ra các giải pháp phù hợp với từng địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh (mã số 9340101) của nghiên cứu sinh Trần Văn Hào, thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2022 dưới sự hướng dẫn khoa học của người hướng dẫn 1: Trương Đức Lực và người hướng dẫn 2: TS. Lê Thái Phong, có tiêu đề: "Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp: Trường hợp nghiên cứu tại khu vực Bắc Trung Bộ".

Về tính cấp thiết, tác giả chỉ ra rằng trong quản trị chuỗi cung ứng nông nghiệp hiện đại, hình thức liên kết theo chiều dọc giữa doanh nghiệp kinh doanh nông nghiệp với các hộ sản xuất nhỏ giữ vai trò then chốt trong việc kiểm soát chất lượng nông sản, chia sẻ thông tin và giảm thiểu chi phí giao dịch. Tuy nhiên, thực tiễn tại Việt Nam cho thấy mối quan hệ giữa người mua (doanh nghiệp chế biến, thu mua, phân phối) và người bán (chủ yếu là hộ nông dân) phần lớn vẫn mang tính chất mua bán trao tay, giao dịch ngắn hạn theo giá thị trường tự do và tiềm ẩn nhiều xung đột. Hiện tượng vi phạm hợp đồng diễn ra phổ biến từ cả hai phía: doanh nghiệp ép giá, chậm trễ thu mua khi thị trường dư thừa hoặc siết tiêu chuẩn chất lượng để loại hàng; ngược lại, nông dân tự ý hủy cam kết khi có bên thứ ba trả giá cao hơn, không cung ứng đủ sản lượng hoặc không hoàn trả vốn đầu tư ứng trước. Tại khu vực Bắc Trung Bộ (gồm 6 tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế), dù sở hữu tiềm năng tự nhiên và xã hội phong phú nhưng trình độ phát triển nông nghiệp và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng hiện đại còn hạn chế do mối liên kết giữa các chủ thể còn rời rạc.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định dựa trên sự thiếu hụt các công trình thực nghiệm nghiên cứu về các yếu tố hành vi tác động đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng nông nghiệp tại các nền kinh tế đang phát triển. Đa phần các nghiên cứu trước đây trên thế giới tập trung vào ngành công nghiệp chế tạo, bán lẻ tại các quốc gia phát triển, đồng thời thường vận dụng đơn lẻ từng lý thuyết mà chưa tích hợp đồng thời các lý thuyết nền tảng để giải thích các lực cản (rủi ro, hành vi cơ hội) và lực đẩy (niềm tin, cam kết) đối với hành vi hợp tác.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là tìm hiểu, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác và thực trạng hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị nhằm thúc đẩy mối liên kết này. Luận án xác định 3 mục tiêu cụ thể:

1. Đề xuất mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp tại khu vực Bắc Trung Bộ.
2. Phân tích định lượng nhằm kiểm định sự ảnh hưởng của các yếu tố đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ.
3. Đưa ra một số đề xuất giải pháp tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ.

Hệ thống 3 câu hỏi nghiên cứu được đặt ra tương ứng:

1. Có thể sử dụng cơ sở lý thuyết nào xây dựng mô hình nghiên cứu?
2. Những yếu tố cơ bản nào ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng trong ngành nông nghiệp của khu vực Bắc Trung Bộ?
3. Chiều hướng và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ?

Đối tượng nghiên cứu là các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp. Đơn vị khảo sát bao gồm các doanh nghiệp mua nông sản trực tiếp từ nông dân (bao gồm các đơn vị trung gian thu mua, chế biến, phân phối) và các cơ sở cung ứng nông sản (chủ yếu là hộ nông dân). Phạm vi không gian giới hạn tại 6 tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ. Phạm vi thời gian cho dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2020 và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong quá trình thực hiện luận án.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa các hướng nghiên cứu lớn về chuỗi cung ứng, quản trị chuỗi cung ứng (SCM) và sự hợp tác trong chuỗi:

Hướng nghiên cứu chính	Tác giả và công trình tiêu biểu	Luận điểm và kết quả ghi nhận trong văn bản
Bản chất và cấu trúc SCM	Christopher (1992); Cooper & Ellram (1993); Lambert, Stock & Ellram (1998); Mentzer và cộng sự (2001); Chopra & Meindl (2001)	SCM là mạng lưới liên kết xuôi và ngược nhằm tạo ra giá trị cho khách hàng cuối cùng. Bản chất của chuỗi là sự hợp tác, đồng bộ hóa dòng vật chất, dòng tài chính và thông tin.
Hợp tác chuỗi cung ứng và hiệu quả hoạt động	Bowersox và cộng sự (1990); Min và cộng sự (2005); Simatupang & Sridharan (2005); Cao & Zhang (2011); Vereecke & Muylle (2006)	Hợp tác vượt lên trên giao dịch thuần túy, mang lại lợi ích giảm chi phí, tăng tính linh hoạt và tạo lập lợi thế hợp tác. Cao & Zhang (2011) chuẩn hóa cấu trúc đo lường hợp tác gồm 7 thành phần.
Tiền đề niềm tin và sự cam kết	Morgan & Hunt (1994); Barney & Hansen (1994); Kwon & Suh (2004); Wu và cộng sự (2014); Fawcett và cộng sự (2021)	Niềm tin và cam kết là các yếu tố trung tâm thúc đẩy hành vi hợp tác, giúp các bên chấp nhận bất bình đẳng ngắn hạn để đổi lấy lợi ích lâu dài và giảm chi phí giám sát.
Rủi ro và hành vi cơ hội trong chuỗi	Williamson (1985); Jüttner và cộng sự (2003); Zhao và cộng sự (2013); Manoj Hudnurkar và cộng sự (2014)	Tồn tại hai luồng quan điểm: một số nghiên cứu cho rằng rủi ro thúc đẩy các bên hợp tác để cùng chia sẻ gánh nặng; luồng quan điểm ngược lại chứng minh rủi ro và hành vi cơ hội làm xói mòn niềm tin, cản trở hợp tác.
Thực trạng liên kết nông nghiệp tại Việt Nam	Roberts & Khiêm (2005); Hồ Quế Hậu (2013); Nguyễn Thành Hiếu (2013, 2016); Nguyễn Ngọc Trung (2018); Ngo Minh Hai và cộng sự (2019)	Mối liên kết nông sản tại Việt Nam thiếu bền vững, tỷ lệ vi phạm cam kết cao (dẫn liệu Hồ Quế Hậu: 11,8% nông dân không bán theo hợp đồng, 80% không bán đủ sản lượng, 66,7% doanh nghiệp ghi nhận nông dân bán tháo ra ngoài).

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết bao gồm:

• Khoảng trống về bối cảnh thực nghiệm: Báo cáo của Manoj Hudnurkar và cộng sự (2014) khi tổng hợp 69 công trình quốc tế về các yếu tố ảnh hưởng đến hợp tác chuỗi cung ứng cho thấy phần lớn tập trung vào công nghiệp chế tạo và bán lẻ tại các quốc gia phát triển, chỉ có 2 bài nghiên cứu trong ngành chế biến lương thực và 4 bài thực hiện tại các nước đang phát triển. Luận án bổ sung dữ liệu thực nghiệm vào ngành nông nghiệp ở một vùng còn nhiều khó khăn là Bắc Trung Bộ.
• Khoảng trống về lý thuyết tích hợp: Các công trình trước đây thường phân tích riêng lẻ lý thuyết chi phí giao dịch hoặc lý thuyết marketing quan hệ. Luận án kết hợp đồng thời Lý thuyết cam kết - niềm tin, Lý thuyết chi phí giao dịch và Lý thuyết trường lực để phân tích cơ chế tương tác giữa các lực đẩy (niềm tin, cam kết) và các lực cản (rủi ro chuỗi cung ứng, hành vi cơ hội).
• Khoảng trống về phân định biến số: Giải quyết sự thiếu thống nhất trong y văn khi một số tác giả xem chia sẻ thông tin là biến nguyên nhân độc lập, trong khi luận án kế thừa mô hình của Cao & Zhang (2011) coi chia sẻ thông tin là một trong 7 thành phần cấu thành biến hợp tác (SCC).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng bốn hệ thống lý thuyết và quan điểm tiếp cận chính:

1. Lý thuyết cam kết - niềm tin trong marketing quan hệ (Commitment-Trust Theory - Morgan & Hunt, 1994): Khẳng định niềm tin (Trust) và sự cam kết (Commitment) là hai nhân tố cốt lõi trực tiếp duy trì mối quan hệ và tạo ra hành vi hợp tác cùng có lợi.
2. Lý thuyết chi phí giao dịch (Transaction Cost Theory - TCT - Williamson, 1985): Giải thích hành vi cơ hội (Opportunistic behaviour) và sự không chắc chắn từ môi trường, nguồn cung và thông tin làm gia tăng chi phí giao dịch, buộc các bên phải thiết lập cơ chế kiểm soát hoặc làm suy giảm quan hệ liên kết.
3. Lý thuyết trường lực (Force Field Theory - Lewin, 1951; Fawcett và cộng sự, 2010): Tiếp cận quá trình hợp tác dưới sự giằng co giữa các động lực thúc đẩy (niềm tin, cam kết) và các lực cản trở (rủi ro chuỗi cung ứng, hành vi cơ hội).
4. Quan điểm dựa trên tài nguyên mở rộng và Quan điểm quan hệ (Relational View - Dyer & Singh, 1998; Lavie, 2006): Giải thích việc chia sẻ tài nguyên và năng lực liên kết giữa các tổ chức độc lập nhằm tạo ra siêu lợi tức quan hệ (relational rents).

Khung khái niệm và thang đo của nghiên cứu bao gồm:

• Biến phụ thuộc - Hợp tác trong chuỗi cung ứng (SCC): Đo lường theo mô hình bậc hai của Cao & Zhang (2011) gồm 7 thành phần kết nối: Chia sẻ thông tin (IS), Đồng thuận mục tiêu (CG), Đồng bộ hóa quyết định (DS), Khuyến khích liên kết (IA), Chia sẻ tài nguyên (SR), Hợp tác truyền thông (CC), Sáng tạo kiến thức chung (KC).
• Các biến nguyên nhân/tiền đề: Niềm tin (TR), Sự cam kết (COM), Hành vi cơ hội (OPB), Rủi ro chuỗi cung ứng (SCR) gồm ba thành phần bậc một: Rủi ro từ môi trường (RE), Rủi ro từ nguồn cung (RS), Rủi ro từ thông tin (RI).
• Các biến phân nhóm/kiểm soát: Địa bàn tỉnh, Lĩnh vực hoạt động, Tình trạng có/không có hợp đồng, Nhóm đối tượng (doanh nghiệp thu mua/chế biến so với hộ nông dân).

Các giả thuyết nghiên cứu được nêu rõ trong phần giới thiệu:

• H1: Niềm tin ảnh hưởng thuận chiều đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng.
• H2: Sự cam kết ảnh hưởng thuận chiều đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng.
• H3: Niềm tin có ảnh hưởng thuận chiều với sự cam kết.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp kỹ thuật định tính và định lượng:

• Phương pháp nghiên cứu định tính: Tác giả phỏng vấn sâu các đối tượng liên quan gồm đại diện các doanh nghiệp nông nghiệp, đại diện cơ quan quản lý Nhà nước và các chuyên gia nông nghiệp nhằm hiệu chỉnh thang đo, làm rõ bối cảnh và hoàn thiện mô hình bảng hỏi khảo sát.
• Phương pháp nghiên cứu định lượng:
  • Thu thập dữ liệu khảo sát từ các doanh nghiệp và hộ nông dân tại 6 tỉnh Bắc Trung Bộ.
  • Đánh giá độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha.
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA) với kiểm định KMO và Bartlett cho biến độc lập, biến trung gian và biến bậc cao SCC.
  • Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) nhằm kiểm tra độ hội tụ, độ phân biệt (validity) và độ tin cậy tổng hợp (reliability).
  • Mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và xác định hệ số hồi quy chuẩn hóa.
  • Phân tích phương sai ANOVA và kiểm định Independent Samples T-Test để so sánh mức độ hợp tác theo tỉnh, lĩnh vực kinh doanh, tình trạng hợp đồng và nhóm đối tượng khảo sát.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Số liệu thống kê giai đoạn 2016-2020 về tốc độ tăng trưởng nông - lâm - thủy sản, giá trị sản xuất nông nghiệp, vốn đầu tư, kim ngạch xuất khẩu, hiện trạng sử dụng đất và lao động của 6 tỉnh Bắc Trung Bộ.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua bảng hỏi cấu trúc gửi trực tiếp đến các hộ nông dân và doanh nghiệp thu mua, chế biến, phân phối nông sản trên địa bàn khảo sát.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần Giới thiệu

Phần này thiết lập cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài, nêu bật mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển nông nghiệp chuỗi giá trị và thực trạng vi phạm hợp đồng liên kết tại Bắc Trung Bộ. Trình bày mục tiêu, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại 6 tỉnh, các đóng góp mới dự kiến cùng kết cấu 5 chương của luận án.

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu SCM từ những năm 1980 qua 6 giai đoạn phát triển (Jinesh và cộng sự, 2010), từ giai đoạn tạo dựng đến ứng dụng công nghệ thông tin. Tác giả phân tích các nghiên cứu chuyên sâu về SCM nông nghiệp tại các nước đang phát triển, đặc biệt trích dẫn công trình của Ganeshkumar và cộng sự (2017) và Septiani và cộng sự (2016) tại Ấn Độ nhằm chỉ ra các tổn thương điển hình của nông dân: năng lực thương lượng kém, đất đai manh mún, chi phí đầu vào cao, tỷ lệ thất thoát nông sản từ 30% đến 60%, tỷ lệ rủi ro sản xuất và tiếp thị lên tới 60%-70%. Đồng thời, chương 1 rà soát toàn diện các tài liệu về tác động của niềm tin, sự cam kết, rủi ro và hành vi cơ hội đến hợp tác chuỗi, chỉ rõ các khoảng trống lý thuyết và thực tiễn làm căn cứ xây dựng đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng

Chương 2 phân định rõ ràng các khái niệm then chốt: chuỗi cung ứng, quản trị chuỗi cung ứng và hợp tác chuỗi cung ứng. Tác giả đối chiếu các góc nhìn về SCM: góc nhìn dòng vật chất/nguyên liệu (Christopher, 1992), góc nhìn triết lý quản trị (Cooper và cộng sự, 1997) và góc nhìn quy trình quản trị (Mentzer và cộng sự, 2001; Davenport, 1993), đồng thời làm rõ 5 lĩnh vực ra quyết định của SCM gồm: sản xuất, hàng tồn kho, vị trí, vận chuyển và thông tin.

Tác giả phân biệt giữa hợp tác (collaboration) và tích hợp (integration), khẳng định hợp tác theo chiều dọc và ngang là mức độ liên kết tự nguyện hướng tới mục tiêu tối ưu hóa giá trị dài hạn. Dựa trên việc tổng hợp Lý thuyết cam kết - niềm tin, Lý thuyết chi phí giao dịch và Lý thuyết trường lực, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu, đề xuất hệ thống giả thuyết H1, H2, H3 cùng các giả thuyết liên quan đến biến rủi ro (SCR) và hành vi cơ hội (OPB), thiết lập khung thang đo chi tiết cho từng cấu trúc biến số.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn bộ quy trình nghiên cứu khoa học từ định tính đến định lượng. Nghiên cứu định tính thông qua thảo luận và phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp nhằm điều chỉnh thang đo phù hợp với đặc thù sản xuất nông nghiệp Bắc Trung Bộ. Tiếp theo, chương 3 trình bày kỹ thuật thiết kế bảng hỏi Likert, phương pháp chọn mẫu khảo sát đại diện cho hai nhóm chủ thể: doanh nghiệp mua (đơn vị chế biến, tiêu thụ) và người bán (hộ nông dân). Quy trình phân tích số liệu được chuẩn hóa gồm: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha), EFA, CFA, kiểm định SEM và các phép thử kiểm định tham số ANOVA, Independent Samples T-Test.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ

Chương 4 phân tích dữ liệu thực nghiệm qua hai phần chính:

1. Thực trạng nông nghiệp và hợp tác chuỗi tại Bắc Trung Bộ: Dựa trên dữ liệu thống kê giai đoạn 2016-2020, chương đánh giá tốc độ tăng trưởng ngành nông - lâm - thủy sản, giá trị sản xuất theo giá hiện hành, quy mô vốn đầu tư, kim ngạch xuất khẩu, hiện trạng sử dụng đất và quy mô lao động từ 15 tuổi trở lên của 6 tỉnh. Bức tranh thực tiễn cho thấy sự liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân vẫn thiếu ổn định, tỷ lệ đơn vị có hợp đồng chính thức chưa cao và tồn tại nhiều bất cập trong quá trình thực thi hợp đồng.
2. Kết quả kiểm định định lượng:
   • Thống kê mô tả dữ liệu mẫu khảo sát theo tỉnh, lĩnh vực hoạt động, tình trạng hợp đồng và đối tượng khảo sát.
   • Kiểm định Cronbach's Alpha khẳng định độ tin cậy của các thang đo.
   • Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA với kiểm định KMO và Bartlett đối với biến rủi ro SCR, nhóm biến cấp một (OPB, COM, TR) và biến bậc hai SCC; các ma trận xoay nhân tố phản ánh rõ cấu trúc hội tụ của các biến.
   • Phân tích nhân tố khẳng định CFA xác nhận các chỉ số về Validity và Reliability đạt chuẩn.
   • Kiểm định mô hình cấu trúc SEM xác định hệ số hồi quy chuẩn hóa (Standardized Regression Weights), kiểm định sự tác động thuận chiều của niềm tin và cam kết lên sự hợp tác, cùng ảnh hưởng của rủi ro và hành vi cơ hội.
   • Phân tích phương sai ANOVA và kiểm định Independent Samples T-Test chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ hợp tác giữa các nhóm địa bàn tỉnh, lĩnh vực kinh doanh, tình trạng có/không có hợp đồng và nhóm đối tượng (doanh nghiệp so với hộ nông dân).

Chương 5: Thảo luận kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ

Chương 5 thảo luận sâu sắc ý nghĩa khoa học của các hệ số hồi quy trong mối tương quan với các nghiên cứu tiền nhiệm. Đánh giá tiềm năng nông nghiệp vùng Bắc Trung Bộ kết hợp cùng kết quả định lượng là căn cứ để tác giả kiến nghị hệ thống giải pháp: hoàn thiện cơ chế thực thi hợp đồng nông sản, nâng cao sự tin cậy và cam kết giữa các chủ thể, giảm thiểu các yếu tố rủi ro chuỗi cung ứng (nguồn cung, thông tin, môi trường) và ngăn chặn hành vi cơ hội. Cuối chương, tác giả chỉ rõ các giới hạn nghiên cứu và định hướng các nghiên cứu tiếp nối.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

Đóng góp về mặt lý luận:

• Vận dụng kết hợp đồng thời ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết cam kết - niềm tin về marketing quan hệ, Lý thuyết chi phí giao dịch và Lý thuyết trường lực để xây dựng mô hình toàn diện giải thích các nhân tố chi phối sự hợp tác chuỗi cung ứng nông nghiệp.
• Cung cấp góc nhìn thực nghiệm mới về hợp tác chuỗi cung ứng trong nông nghiệp tại một quốc gia đang phát triển, bổ sung vào khoảng trống nghiên cứu vốn chủ yếu tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế tạo và bán lẻ tại các nền kinh tế phát triển.
• Làm rõ cơ chế tương tác đa chiều giữa yếu tố rủi ro (SCR), hành vi cơ hội (OPB) với hai tiền đề trực tiếp là niềm tin (TR) và sự cam kết (COM), qua đó xác định tác động trực tiếp và gián tiếp của các lực cản này tới mức độ hợp tác (SCC).
• Chuẩn hóa việc ứng dụng thang đo hợp tác chuỗi cung ứng bậc hai (7 thành phần theo tiếp cận của Cao & Zhang, 2011) trong điều kiện chuỗi giá trị nông sản tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất:

• Cung cấp dữ liệu thực chứng phản ánh thực trạng liên kết lỏng lẻo, hiện tượng vi phạm hợp đồng và những rào cản hành vi giữa doanh nghiệp và hộ nông dân tại 6 tỉnh Bắc Trung Bộ.
• Đề xuất các nhóm giải pháp quản trị xuất phát từ kết quả mô hình SEM:
  • Thiết lập các cơ chế nâng cao tính minh bạch thông tin và chia sẻ tài nguyên để gia tăng niềm tin và sự cam kết dài hạn giữa nông dân và doanh nghiệp thu mua.
  • Chuẩn hóa và thực thi nghiêm túc các điều khoản hợp đồng nông sản nhằm ngăn ngừa hành vi cơ hội, giảm thiểu tình trạng nông dân tự ý bán tháo hoặc doanh nghiệp ép giá khi thị trường biến động.
  • Kiểm soát và chia sẻ rủi ro từ nguồn cung, rủi ro thị trường và rủi ro môi trường thông qua các chính sách bảo trợ, hỗ trợ kỹ thuật và liên kết hợp tác xã.
  • Đưa ra các gợi ý chính sách cho chính quyền địa phương vùng Bắc Trung Bộ nhằm xây dựng môi trường thể chế hỗ trợ, phát triển hạ tầng chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu lực giám sát liên kết kinh tế nông nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phạm vi không gian nghiên cứu chỉ tập trung tại 6 tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ, do đó khả năng suy rộng kết quả cho toàn bộ các vùng nông nghiệp khác trên phạm vi cả nước có thể bị hạn chế do sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, hạ tầng và tập quán canh tác.
• Luận án xem xét chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp nói chung mà chưa đi sâu bóc tách riêng biệt cho từng chuỗi giá trị nông sản cụ thể (như lúa gạo, cây công nghiệp, rau củ quả hoặc thủy sản chuyên biệt), nơi mà mức độ rủi ro và hình thức hợp đồng có thể có sự biến thiên lớn.
• Kích thước mẫu khảo sát và tính đại diện của một số nhóm đối tượng trong chuỗi cung ứng còn chịu giới hạn về nguồn lực tiếp cận thực địa.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát sang các vùng kinh tế nông nghiệp trọng điểm khác (như Đồng bằng sông Hồng, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long) để kiểm định tính ổn định của mô hình nghiên cứu.
• Đi sâu nghiên cứu so sánh giữa các chuỗi ngành hàng nông sản đặc thù nhằm làm rõ sự khác biệt về tác động của các yếu tố rủi ro và hành vi cơ hội.
• Bổ sung thêm các biến điều tiết tiềm năng như văn hóa tổ chức, vai trò của công nghệ thông tin số hóa hoặc sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương vào mô hình cấu trúc.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo rõ ràng cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế nông nghiệp, Quản trị chuỗi cung ứng: Công trình cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về cách tích hợp đa lý thuyết (Cam kết - niềm tin, Chi phí giao dịch, Trường lực), quy trình vận dụng thang đo hợp tác 7 thành phần của Cao & Zhang (2011) và quy trình xử lý dữ liệu định lượng phức hợp (Cronbach's Alpha, EFA, CFA, SEM, ANOVA, T-Test).
• Các doanh nghiệp kinh doanh, thu mua, chế biến và phân phối nông sản: Phần thảo luận kết quả và giải pháp tại Chương 5 là tài liệu tham khảo thiết thực giúp các nhà quản trị nhận diện rõ nguyên nhân gốc rễ của sự đổ vỡ liên kết, từ đó xây dựng chính sách thu mua, cơ chế hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ rủi ro và củng cố cam kết nhằm duy trì nguồn cung nguyên liệu ổn định.
• Các hợp tác xã và hộ nông dân: Giúp nhận thức rõ lợi ích lâu dài của việc tuân thủ hợp đồng liên kết, hạn chế hành vi cơ hội ngắn hạn để nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị thương phẩm.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nông nghiệp tại các tỉnh Bắc Trung Bộ: Cung cấp luận cứ thực tiễn và số liệu kinh tế - xã hội (2016-2020) để xây dựng chính sách thúc đẩy liên kết bốn nhà (Nhà nước - Nhà doanh nghiệp - Nhà khoa học - Nhà nông), hoàn thiện khung pháp lý về chế tài xử lý vi phạm hợp đồng kinh tế nông nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tác giả lại chọn khu vực Bắc Trung Bộ làm địa bàn nghiên cứu thực nghiệm?
Khu vực Bắc Trung Bộ (gồm 6 tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế) có nhiều đặc điểm tự nhiên và xã hội tương đồng với các vùng miền khác, phản ánh bức tranh chung của nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, so với các khu vực khác, nông nghiệp Bắc Trung Bộ có trình độ phát triển thấp hơn, năng lực tham gia vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế còn hạn chế. Khâu liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân tại đây đặc biệt lỏng lẻo, tạo bối cảnh thực tiễn điển hình để tìm hiểu các rào cản và giải pháp thúc đẩy hợp tác.

2. Khái niệm và thang đo Hợp tác trong chuỗi cung ứng (SCC) được tác giả vận dụng theo mô hình nào?
Luận án kế thừa cách tiếp cận của Cao & Zhang (2011), định nghĩa hợp tác là quá trình hai hoặc nhiều doanh nghiệp cùng làm việc chặt chẽ để lập kế hoạch và thực hiện các hoạt động chuỗi cung ứng hướng tới mục tiêu chung cùng có lợi. Thang đo SCC là cấu trúc bậc hai được đo lường thông qua 7 thành phần kết nối: (1) Chia sẻ thông tin (IS), (2) Đồng thuận mục tiêu (CG), (3) Đồng bộ hóa quyết định (DS), (4) Khuyến khích liên kết (IA), (5) Chia sẻ tài nguyên (SR), (6) Hợp tác truyền thông (CC), và (7) Sáng tạo kiến thức chung (KC).

3. Vì sao luận án không đưa yếu tố "Chia sẻ thông tin" thành biến nguyên nhân độc lập tác động đến hợp tác?
Trong y văn quản trị chuỗi cung ứng tồn tại sự tranh luận: một số tác giả xem chia sẻ thông tin là biến tiền đề, trong khi nhiều học giả khác xem đây là nội dung cốt lõi của hành vi hợp tác. Tác giả luận án lựa chọn quan điểm của Simatupang & Sridharan (2005) và Cao & Zhang (2011), xác định chia sẻ thông tin là một trong 7 thành phần cấu thành nên mức độ hợp tác trong chuỗi cung ứng (SCC). Do đã là một chiều cạnh đo lường của biến kết quả nên chia sẻ thông tin không được tách ra làm biến nguyên nhân độc lập.

4. Dữ liệu văn bản phản ánh thực trạng vi phạm hợp đồng nông sản tại Việt Nam nghiêm trọng như thế nào?
Văn bản trích dẫn các nghiên cứu thực tiễn điển hình: Roberts & Khiêm (2005) ghi nhận doanh nghiệp trì hoãn thu mua để ép giá, loại hàng thừa, trong khi nông dân tự ý hủy hợp đồng khi có người mua giá cao hơn hoặc không trả nợ ứng trước. Nghiên cứu của Hồ Quế Hậu (2013) cung cấp các số liệu thực tế: 11,8% nông dân từ chối bán theo hợp đồng, 80% không bán đủ sản lượng cam kết, 8,1% không trả nợ; về phía doanh nghiệp, 66,7% cho biết nông dân bán tháo hàng cho bên khác, 51,5% phản ánh nông dân không bán đủ sản lượng và 18,2% không trả nợ đầu tư ứng trước.

5. Những phương pháp phân tích thống kê chính nào được sử dụng trong Chương 4?
Chương 4 áp dụng các phương pháp: (1) Thống kê mô tả đặc điểm mẫu khảo sát; (2) Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng Cronbach's Alpha; (3) Phân tích nhân tố khám phá EFA kết hợp kiểm định KMO và Bartlett cho biến rủi ro SCR, nhóm biến cấp một (OPB, COM, TR) và biến SCC; (4) Phân tích nhân tố khẳng định CFA kiểm định độ giá trị và độ tin cậy tổng hợp; (5) Mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính SEM kiểm định các giả thuyết và ước lượng hệ số hồi quy chuẩn hóa; (6) Phân tích phương sai ANOVA và Independent Samples T-Test để kiểm tra sự khác biệt theo tỉnh, lĩnh vực hoạt động, tình trạng hợp đồng và nhóm đối tượng khảo sát.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Trần Văn Hào (2022) là công trình nghiên cứu học thuật có cấu trúc hoàn chỉnh, tập trung giải quyết bài toán cấp thiết về liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp tại khu vực Bắc Trung Bộ. Bằng việc kết hợp Lý thuyết cam kết - niềm tin, Lý thuyết chi phí giao dịch và Lý thuyết trường lực, tác giả đã làm sáng tỏ cơ chế tác động của niềm tin, sự cam kết, rủi ro chuỗi cung ứng và hành vi cơ hội đến mức độ hợp tác chuỗi cung ứng (được đo lường qua 7 thành phần của Cao & Zhang, 2011). Thông qua quy trình phân tích định lượng kết hợp (Cronbach's Alpha, EFA, CFA, SEM, ANOVA và T-Test), luận án cung cấp căn cứ thực nghiệm xác đáng để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế giữa doanh nghiệp và hộ nông dân, đóng góp thiết thực cho cả lý luận quản trị kinh doanh và thực tiễn phát triển nông nghiệp vùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng Chương 2: Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ Chương 5: Thảo luận kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng là một khái niệm ngày càng phổ biến và được quan tâm ở Việt Nam, mặc dù xuất hiện muộn hơn so với thế giới. Nhiều nghiên cứu cả lý thuyết và thực nghiệm đã được thực hiện. Khái niệm chuỗi cung ứng được xây dựng dựa trên nhiều lĩnh vực khác nhau với nhiều mô hình khác nhau, chẳng hạn trong lĩnh vực logistic (Carter và cộng sự, 1993); phân phối sản phẩm (Cavinato và cộng sự,1992).

Phổ biến nhất, chuỗi cung ứng được coi là sự liên kết giữa các khâu từ cung ứng, sản xuất đến tiêu dùng (Lambert và cộng sự, 1998; Mentzer và cộng sự, 2001) hay các dòng chảy hàng hóa từ nhà cung cấp thông qua nhà sản xuất và nhà phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng (Novak và Simco,1991). Trong thực tế, mặc dù có một số nghiên cứu tập trung vào bối cảnh chuỗi cung ứng, hầu hết các nghiên cứu hiện có chỉ thiên về đánh giá một mắt xích cụ thể của chuỗi, hoặc là chỉ tập trung vào một thành phần trong vấn đề hiệu suất chuỗi cung ứng nói chung. Một số nghiên cứu đồng nhất khái niệm và nội dung của thuật ngữ quản trị chuỗi cung ứng và thuật ngữ chuỗi cung ứng (Ganeshan và Harrison, 1995; Lee & Corey, 1992). Thuật ngữ quản trị chuỗi cung ứng SCM được đưa ra vào cuối những năm 1980 và được sử dụng rộng rãi vào những năm 1990.

Trước thời điểm đó, các doanh nghiệp đã sử dụng thuật ngữ hậu cần (logistics) và quản trị nghiệp vụ (operation management) để thay thế. Khái niệm SCM được đưa ra vào đầu những năm 1980 bởi các nhà tư vấn trong lĩnh vực hậu cần (Oliver và Webber, 1992). Các tác giả nhấn mạnh rằng chuỗi cung ứng phải được xem như một thực thể duy nhất và việc ra quyết định chiến lược ở cấp cao nhất là cần thiết để quản trị chuỗi theo công thức ban đầu của chúng. Quan điểm này được chia sẻ với các nhà hậu cần cũng như các nhà lý thuyết kênh trong marketing (Gripsrud, 2006).

SCM đã trở thành một trong những khái niệm phổ biến nhất trong quản trị nói chung kể từ khi được giới thiệu (Oliver và Webber, 1992; La Londe, 1997). Một số tác giả đã xem SCM theo thuật ngữ hoạt động liên quan đến dòng chảy nguyên liệu và sản phẩm, một số xem nó như một triết lý quản lý, một số xem nó theo nghĩa của một quá trình quản lý (Tyndall và cộng sự, 1998). SCM bao gồm các khía cạnh khác nhau, từ hậu cần và vận chuyển, quản trị hoạt động, nguyên vật liệu và quản lý phân phối, tiếp thị, cũng như mua bán hàng và công 11 nghệ thông tin (Chen và Paulraj, 2004). Bằng sự tổng hợp các nghiên cứu trước đó của mình, Mentzer đã gợi ý các hoạt động khác nhau cần thiết để thực hiện thành công một triết lý quản trị chuỗi cung ứng bao gồm: hành vi đồng nhất, chia sẻ thông tin, chia sẻ rủi ro và phần thưởng, sự hợp tác, có cùng mục tiêu và cùng tập trung phục vụ khách hàng, thống nhất các quá trình (Mentzer và cộng sự, 2001).

Về nội dung nghiên cứu, theo Carter và Ellram (2003), các nghiên cứu về SCM tập trung vào các chủ đề nghiên cứu chính như sau: chiến lược của SCM; khung thực hiện SCM, xu hướng và thách thức của SCM; các mối quan hệ và liên kết trong SCM; thương mại điện tử và mạng lưới toàn cầu; các chiến lược về thời gian trong SCM; ứng dụng máy tính và trao đổi dữ liệu điện tử; chất lượng của SCM; phát triển, lựa chọn và quản lý nhà cung cấp trong SCM; thuê ngoài sản xuất; trách nhiệm xã hội và trách nhiệm về môi trường; khái niệm về chuỗi cung ứng quốc tế và toàn cầu; hành vi người tiêu dùng; vận tải và hậu cần; quản trị nguồn nhân lực; lập kế hoạch về nhu cầu nguyên vật liệu MRP và các vấn đề liên quan đến pháp luật. Tuy nhiên, đây mới chỉ là tổng hợp của các tác giả này từ các nghiên cứu trước năm 2003. Cùng với thời gian, các nghiên cứu về SCM ngày càng được mở rộng và đa dạng với nhiều nội dung, góc độ tiếp cận, bối cảnh và lĩnh vực nghiên cứu. Theo Jinesh và cộng sự (2010), có thể chia ra 6 giai đoạn chính trong lịch sử của các nghiên cứu quản lý chuỗi cung ứng bao gồm giai đoạn tạo dựng, tích hợp, toàn cầu hóa, giai đoạn chuyên môn hóa lần 1 và lần 2, và giai đoạn quản trị chuỗi cung ứng 2.

Sáu giai đoạn này mô tả chiến lược trọng tâm của quản trị chuỗi cung ứng trong mỗi thời kỳ nghiên cứu. Ví dụ trong giai đoạn thứ 6, công nghệ thông tin là vấn đề được ưu tiên và chuỗi cung ứng áp dụng công nghệ thông tin là chủ đề trọng tâm nghiên cứu. Về nghiên cứu SCM trong nông nghiệp, nghiên cứu lý thuyết của Ganeshkumar và cộng sự (2017) trên cơ sở nghiên cứu tài liệu về quản trị chuỗi cung ứng nông sản. Nghiên cứu này đã xác định những lỗ hổng cần khám phá về thực hành quản trị chuỗi cung ứng nông sản có thể được các nhà nghiên cứu sử dụng để làm phong phú thêm việc xây dựng lý thuyết và các nhà thực hành có thể tập trung vào việc thiết lập phạm vi và biên giới của SCM nông sản thực phẩm.

Công trình nghiên cứu này là nỗ lực nhằm thực hiện một đánh giá, phê bình về các tài liệu hiện có về thực hành SCM thực phẩm nông nghiệp cho các nước đang phát triển như Ấn Độ. Các bài báo nghiên cứu và các tài liệu khác liên quan đến SCM nông sản thực phẩm được thu thập từ các cơ sở dữ liệu trực tuyến như Scopus, Ebsco Business Source Elite và Google Scholar trong thời gian 10 năm (2006-2016). Nghiên cứu thực hiện phân tích nội dung và sau đó là 12 phân tích mô tả. Cuối cùng, chuỗi cung ứng khoai tây của Ấn Độ được coi là một ví dụ điển hình để phân tích toàn diện và chi tiết.

Nghiên cứu đã xác định những lỗ hổng và vấn đề trong thực hành SCM nông nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng các nhà nông nghiệp Ấn Độ phải chịu đựng nghiêm trọng các rủi ro sau: khả năng thương lượng kém của nông dân, đặt họ dưới lòng thương xót của những thương nhân ích kỷ, những người luôn luôn bóc lột họ đến tận cốt lõi, đất đai manh mún, thặng dư thị trường rất ít, chi phí trồng trọt và sản xuất đắt cắt cổ, khu vực phi chính thức chi phối quá trình tiếp thị nông sản, chuỗi cung ứng nông sản manh mún, cơ sở hạ tầng tiếp thị kém đối với nông sản bị đình trệ, điều kiện thị trường không hoàn hảo đối với hàng hóa nông sản, nông sản thất thoát ồ ạt đến 30% - 60% do kho bãi chưa hiệu quả, tính chất dễ hư hỏng nhanh chóng của hàng hóa có giá trị cao, không có bao bì, nhãn hiệu và chứng nhận hiệu quả, thiếu thông tin thị trường đầy đủ về lợi nhuận thu được từ việc canh tác các loại cây trồng cụ thể, khả năng đàm phán giá kém có nghĩa là nông dân không có khả năng nhận được phần giá trị xứng đáng mà người bán trả cho sản phẩm của họ, tăng thành phần rủi ro lên mức 60% -70%, tương ứng với quá trình sản xuất và tiếp thị nông nghiệp, năng suất thấp dẫn đến lượng sản lượng bị cắt giảm, khó khăn trong việc tiếp cận tài chính, đặc biệt là vốn lưu động; thiếu thông tin sẵn có khiến nông dân không có khả năng tuân thủ các vấn đề an ninh lương thực; không có sẵn bí quyết sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu, sự thiếu thành thạo của một bộ phận nông dân trong việc quản lý tài sản, khiến họ không có khả năng thực hiện các sửa đổi danh mục đầu tư phù hợp trong quá trình sản xuất, thiếu công nghệ kỹ thuật phức tạp làm giảm việc sử dụng công suất, dẫn đến tăng sản lượng từ đầu vào một cách ít ỏi, sử dụng quá nhiều phân bón hóa học làm hủy hoại độ phì nhiêu của đất, chất lượng nông sản (Septiani và cộng sự, 2016). Nghiên cứu này là một gợi ý tốt cho bối cảnh Việt Nam, hẹp hơn là khu vực Bắc Trung Bộ với nhiều nét tương đồng, nhất là về mặt thực tiễn. Tuy nhiên, về mặt lý thuyết chưa có nhiều nghiên cứu sâu về vấn đề này ở Việt Nam.

Nhìn chung các nghiên cứu về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng đã được thực hiện rất đa dạng và phong phú. Nó cung cấp một nền tảng lý luận rất rộng về nhiều khía cạnh của SCM như bản chất, vai trò, nội dung hoạt động, mô hình, các yếu tố ảnh hưởng, hiệu suất của SCM… Tuy nhiên, Luận án này chỉ đề cập trực tiếp đến các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng trong bối cảnh khu vực Bắc Trung Bộ để từ đó có những đóng góp về mặt thực tiễn cho phát triển chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực này.2 Tổng quan nghiên cứu về sự hợp tác trong chuỗi cung ứng Trong xu thế hiện nay, các tổ chức sản xuất nhận ra rằng để đạt được và duy trì lợi thế cạnh tranh, họ phải cung cấp được các giá trị cho khách hàng tốt nhất ở mức chi phí thấp nhất có thể. Khách hàng ngày càng trở nên khắt khe với thời gian đáp ứng nhanh hơn, thời gian chu kỳ sản phẩm ngắn hơn, sản phẩm và dịch vụ tùy biến. Do vòng đời sản phẩm thu hẹp và cạnh tranh toàn cầu ngày càng tăng, kiến thức của các tổ chức kinh doanh ngày càng trở nên quan trọng hơn trong việc phát triển sản phẩm mới.

Các doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội hợp tác với các đối tác bên ngoài trong chuỗi cung ứng để đảm bảo hiệu quả và khả năng đáp ứng của chuỗi cung ứng, để tận dụng các nguồn lực và kiến thức của các nhà cung cấp và khách hàng của họ (Cao và Zhang, 2011).