CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 1. Những công trình nghiên cứu về tăng trưởng xanh và công nghiệp xanh * Các nghiên cứu về tăng trưởng xanh Những ý tưởng nghiên cứu về tăng trưởng xanh đã được bắt đầu vào những năm 70 của thế ký trước ở một số quốc gia trên thế giới khi những vấn đề về ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu của toàn cầu, tài nguyên cạn kiệt …đã đặt ra những thách thức cho sự phát triển kinh tế - xã hội và đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề tăng trưởng xanh với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Một trong những công trình nghiên cứu về tăng trưởng xanh đáng chú ý là công trình nghiên cứu: “từ tăng trưởng tới tăng trưởng xanh - Khung lý thuyết” của Ste’phane Hallegatte & cộng sự (2012) [45].
Tác giả Ste’phane và công sự (2012) [45] cho rằng tăng trưởng xanh đó là sự tăng trưởng dựa trên việc sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả hơn, môi trường sạch hơn và phục hồi tài nguyên thiên nhiên mà không làm chậm lại sự tăng trưởng kinh tế. Nếu như trong lý thuyết tăng trưởng kinh tế cổ điển của Solow (1954) đưa ra 3 yếu tố vào mô hình tăng trưởng kinh tế gồm: công nghệ và vốn nhân lực; yếu tố tư bản và lao động, thì trong nghiên cứu của Ste’phane Hallegatte & cộng sự (2012) [45] và nghiên cứu của Sjak Smulders & Cees Withagen (2012) [78] đã đưa yếu tố tài nguyên môi trường vào trong hàm tăng trưởng và được viết lại như sau: Y = f (A, K, L, R) Trong đó: Y: yếu tố đầu ra về sản xuất vật chất A: công nghệ và vốn nhân lực K: yếu tố tư bản L: lao động R: tài nguyên môi trường. Sự tăng trưởng kinh tế dựa trên việc kết hợp hài hoà cả 4 yêu tố trên được xem như là tăng trưởng xanh. Từ mô hình tăng trưởng trên, Ste’phane & công sự (2012) [45] đưa ra 5 khuyến nghị chủ yếu sau: + Nâng cao sử dụng hiệu quả các yếu tố sản xuất như: vốn tài nguyên thiên nhiên, vốn lao động - xã hội, thông qua việc cải thiện về sức khoẻ, giáo dục và giữ ổn định.
5 + Dịch chuyển hướng sản xuất theo hướng sản xuất tạo nhiều của cải vật chất hơn nhưng sử dụng ít tài nguyên hơn, tạo ra nền kinh tế sạch hơn thông qua việc phát triển đổi mới sáng tạo, phát triển và phổ biến tri thức trong toàn bộ nền kinh tế. + Tạo ra nền kinh tế hiệu quả hơn với công nghệ đóng vai trò chủ chốt trong sản xuất, giảm thiểu chi phí sản xuất và gia tăng tính cạnh tranh. + Gia tăng sự phục hồi môi trường bị tổn thương. + Nâng cao năng suất lao động, giảm bớt chênh lệch giàu nghèo và giảm nghèo đói.
Các nghiên cứu của các nhà khoa học trong tổ chức OECD (2011) [72], Global Sustainability Panel (2011) [40] đặc biệt nhấn mạnh đến phát triển kinh tế nhưng vẫn đảm bảo duy trì được nguồn tài nguyên thiên nhiên nhằm tiếp tục cung cấp các nguồn lực, tài nguyên môi trường phục vụ cho cuộc sống xã hội con người tốt đẹp hơn. Các nhà khoa học của tổ chức UNESCAP (2012) [41] cho rằng tăng trưởng xanh đó là tăng trưởng kinh tế, đảm bảo phúc lợi xã hội trên cơ sở sử dụng ít tài nguyên hơn, tạo ra ít khi thải hơn nhưng vẫn đáp ứng được các nhu cầu về sản xuất, thực phẩm, vận tải, xây dựng, nhà ở và năng lượng cho xã hội [83]. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học trong tổ chức World bank (2011) [88], (2012) [89] cho rằng tăng trưởng xanh đó là quá trình tăng trưởng kinh tế dựa trên cơ sở sử dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả, sản xuất sạch hơn, giảm thiểu ô nhiễm không gây hại tới môi trường nhưng không làm giảm tốc độ phát triển kinh tế. Asian Development Bank Institute (2013), UNESCAP (2008), (2011) [44]: đều thống nhất cho rằng tăng trưởng xanh đó là tăng trưởng đạt được trên cơ sở sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn lực tài nguyên thiên nhiên và năng lượng để giảm bớt sự biến đổi khí hậu và tàn phá môi trường, duy trì động lực tăng trưởng mới trên cơ sở nghiên cứu và phát triển công nghệ xanh, tạo ra các cơ hội việc làm mới và đạt được sự hài hoà giữa kinh tế và môi trường.
* Một số nghiên cứu khác liên quan đến công việc xanh. Liên quan đến tăng trưởng xanh, một số nhà khoa học đã đề xuất một số khái niệm mới như: công việc xanh của Alex Bowen (2012) [32], của tổ chức OECD (2012) [75], công nghiệp xanh của tổ chức UNIDO (2010) [84], quản lý nguồn nhân lực xanh của Mathapati, C. 6 Theo Alex Bowen (2012) [32], và của tổ chức OECD (2012) [75] công việc xanh đó là những công việc và dịch vụ sinh ra từ các hoạt động tăng trưởng xanh, các hoạt động kinh tế xanh. Các công việc này hỗ trợ cho hoạt động tăng trưởng xanh thành công.
Theo các nhà khoa học của tổ chức UNIDO (2011) [85] thì công nghiệp xanh đó là những ngành công nghiệp không gây tổn hại đến môi trường, nó thân thiện với môi trường. Ví dụ: ngành công nghiệp điện được tạo từ năng lượng mặt trời, năng lượng gió, hoặc các ngành công nghiệp tái sinh. Tóm lại, các quan điểm về tăng trưởng xanh trên đều nhấn mạnh đến việc tăng trưởng kinh tế dựa trên cơ sở sử dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả, giảm thiểu ô nhiễm và giảm thiểu tác hại tới môi trường gây biến đổi khí hậu. Để đạt điều này cần phải phát triển khoa học - kỹ thuật công nghệ xanh, tạo ra các cơ hội việc làm xanh nhằm đảm bảo sự hài hoà giữa phát triển kinh tế và môi trường.
* Vấn đề về tăng trưởng xanh đối với các quốc gia đang phát triển. OECD (2012b) [77] đã chỉ ra 6 điều kiện được xác định cho phép tăng trưởng xanh đó là: + Chi tiêu của chính phủ thay đổi từ các hoát động lãng phí, tiêu dùng tài nguyên quá mức, không hiệu quả sang tiêu dùng tiết kiệm tài nguyên và hiệu quả hơn. + Thực thi pháp luật hiệu quả hơn trong vấn đề bảo vệ môi trường. + Ưu tiên chuyển hướng các nghiên cứu khoa học, giáo dục và đào tạo để hỗ trợ dịch chuyển sang nền kinh tế xanh.
+ Thừa nhận về quyền sở hữu đất đai và tài nguyên để bảo vệ các quyền của các nhà đầu tư không chính thức. + Tạo điều kiện thuận lợi cho những thay đổi về tâm lý và hành vi về hoạt động môi trường. + Tạo thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh để vừa bền vững vừa công bằng trong các mối quan hệ và OECD (2012a) [76] cũng đã đưa ra 8 công cụ chính sách để thức đẩy tăng trưởng xanh đó là: + Chứng chỉ thừa nhận các sản phẩm và thương mại bền vững. + Cải tổ lại về trợ cấp cho tăng trưởng xanh.
+ Chính sách chi trả cho dịch vụ sinh thái môi trường. + Cải tổ lại chính sách chi tiêu môi trường. 7 + Chính sách đầu tư vào năng lượng xanh và những ưu đãi. + Chính sách xây dựng các doanh nghiệp xanh.
+ Chính sách chi tiêu công bền vững. + Sáng tạo, đổi mới xanh hoá nền kinh tế. * Các công trình nghiên cứu về công nghiệp xanh. Kinh nghiệm cho thấy bất kỳ nền kinh tế nào có sự tăng trưởng nhanh chóng đều phải dựa trên sự tăng trưởng của ngành công nghiệp.
Do vậy bên cạnh những công trình nghiên cứu về tăng trưởng xanh đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển công nghiệp xanh. Theo các nhà khoa học của tổ chức UNIDO (2010) [84] thì công nghiệp xanh đó là những ngành công nghiệp không gây tổn hại đến môi trường, nó thân thiện với môi trường. Ví dụ: ngành công nghiệp điện được tạo từ năng lượng mặt trời, năng lượng gió, hoặc các ngành công nghiệp tái sinh. Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu về công nghiệp xanh điển hình cụ thể như sau: - Hướng nghiên cứu nhấn mạnh đến phát triển ngành công nghiệp xanh cần tập trung vào các kỹ thuật công nghệ xanh với việc sử dụng năng lượng và nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả và coi đây là xu hướng chung của sự phát triển các ngành công nghiệp hiện tại và tương lai với các công trình nghiên cứu như “biến đồi kinh tế toàn cầu qua việc nâng cao hiệu quả 80% sử dụng tài nguyên thiên nhiên” của Weizacker và cộng sự (2009) [60]; “lãng phí tài nguyên - tóm tắt kết quả khảo sát sự lãng phí tài nguyên trên thế giới năm 2009” của Chalmin, C.
(2009) [31]; “Thiết kế phát triển bền vững: xu hướng hiện tại trong thiết kế và phát triển các sản phẩm bền vững” của Clark và đồng sự. (2009) [34]; “Đảm bảo tăng trưởng xanh trong thời đại khủng hoảng kinh tế: vai trò của kỹ thuật năng lượng” của tổ chức International Energy Agency (2007) [73] vv… với nhiều công trình nghiên cứu của các học giả khác. - Quan điểm phát triển ngành công nghiệp xanh cần tập trung vào 3 khía cạnh chủ yếu: bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển kinh tế và phát triển xã hội của Bleischwitz, R., và Zhong Xiang Zhang (2009) [43], [44] với nghiên cứu “Giới thiệu - tăng trưởng bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên và các vấn đề chính sách toàn cầu”; Dasgupta, C. (2012) [53] với nghiên cứu “Mối quan hệ giữa kinh tế xanh và phát triển bền vững”, vv của một số nhà khoa học khác.
Các nghiên cứu này đều nhấn mạnh đến phát triển công nghiệp xanh phải đảm bảo mối quan hệ 8 hài hoà giữa phát triển công nghiệp với sự tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội nâng cao đời sống của người dân. - Một số nghiên cứu đề cập đến việc cơ sở cho việc phát triển công nghiệp xanh đó là cần phải xây dựng được các nền tảng cơ sở hạ tầng ban đầu như: kỹ thuật công nghệ, chính sách, việc làm, và con người vv… và phát triển công nghiệp xanh phải hướng tới đạt mục tiêu phát triển bền vững. Tiêu biểu nghiên cứu của tổ chức UNIDO (2010) [84]; “Các chính sách khuyến khích chuyển dịch công nghiệp xanh” của Gray, E. (2011) [88] và của nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học khác.