mở đầu của quá trình tư duy con người nhìn nhận hoàn cảnh có vấn đề - khi đó quá trình tư duy bắt đầu. Kết quả của quá trình chính là những khái niệm phán đoán, suy lí được diễn đạt trong từ ngữ và câu. Ngôn ngữ mạch lạc - Khái niệm mạch lạc được rất nhiều các nhà giáo dục học, tâm lí học, ngôn ngữ học nghiên cứu và đưa ra kết luận khác nhau.Enconhin: “Lời nói mạch lạc như sự bày tỏ bằng ngữ nghĩa đầy đủ đảm bảo sự giao tiếp và hiểu biết lẫn nhau. Lời nói mạch lạc trong trẻ mẫu giáo là kết quả của sự phát triển nói chung” Theo bách khoa toàn thư ngôn ngữ và ngôn ngữ học, mạch lạc là sự kết nối có tính chất logic được trình bày trong quá trình triển khai một cốt truyện, một chuyện kể.lệ thuộc vào việc tạo ra những sự kiện được kết nối với nhau hơn là những dãy liên hệ thuộc ngôn ngữ.
Trong cuốn sách văn bản và liên kết trong tiếng Việt, giáo sư Diệp Quang Ban đã xem xét ý kiến của nhiều tác giả, đặc biệt là các tác giả nước ngoài về vấn đề mạch lạc và liên kết trong văn bản. Ông đã đề cập đến tính mạch lạc trong văn bản và trong diễn ngôn, từ đó ông đã đi đến kết luận “mạch lạc là một khái niệm phức tạp, thuộc về nội dung của văn bản, nó bao gồm nhiều yếu tố trừu tượng, không xác định”. Ông đã đưa ra một số hiện tượng dễ quan sát đối với tính mạch lạc: Mạch lạc thể hiện trong tính thống nhất đề tài – chủ đề. Phạm vi thống nhất đề tài, chủ đề được cụ thể hóa thành sự vi phạm tính hợp lý của sự triển khai mệnh đề.
14 Ngôn ngữ mạch lạc là khả năng nói, nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày logic, trình tự, chính xác, đúng ngữ pháp và có hình ảnh nội dung nhất định. Mạch lạc thể hiện trong tính hợp lý của sự triển khai mệnh đề. Mạch lạc thể hiện trong khả năng dung hợp nhau giữa các hoạt động ngôn ngữ. Mạch lạc được giải quyết theo nguyên tắc cộng tác.
- Sự mạch lạc của lời nói là sự mạch lạc của tư duy. Lời nói mạch lạc phản ánh tư duy logic của trẻ, kĩ năng suy nghĩ về cái tiếp nhận được và phản ánh nó một cách đúng đắn. Theo mức độ trẻ nói ra suy nghĩ của mình ta có thể đánh giá trình độ phát triển của nó. Với cuốn: “Đại cương ngôn ngữ - ngữ dụng học”, xuất bản năm 2001, tác giả Đỗ Hữu Châu đã khẳng định: Ngôn ngữ mạch lạc thể hiện một trình độ phát triển tương đối cao không những về phương diện ngôn ngữ mà cả về phương diện tư duy của trẻ.
Do cuộc sống đòi hỏi trẻ cần phải xây dựng cho mình một kiểu ngôn ngữ mang tính rõ ràng, khúc triết, chặt chẽ, theo một trình tự nhất định để làm sao cho người khác có thể hình dung những điều mà mình mô tả, điều đó làm nảy sinh các yếu tố của tư duy logic, nhờ vậy mà toàn bộ sự phát triển của trẻ nâng lên một trình độ mới cao hơn. Ở cuốn sách: “Từ hoạt động đến ngôn ngữ trẻ em”, xuất bản năm 1993 thì tác giả Nguyễn Huy Cẩn cũng cho rằng có hai kiểu lời nói mạch lạc, đó là lời nói đối thoại và lời nói độc thoại. Đối thoại là câu chuyện giữa hai hay nhiều chủ thể nói năng, sử dụng những câu có cấu trúc đơn giản, tỉnh lược các thành phần, có thể chỉ có một từ, một mệnh đề. Độc thoại là câu chuyện của một chủ thể nói năng trước một hoặc nhiều đối tượng giao tiếp.
Trong ngôn ngữ độc thoại các từ ngữ phải được sử dụng một cách linh hoạt để câu chuyện có tính mạch lạc, trôi chảy. 15 Lời nói mạch lạc nói riêng và ngôn ngữ mạch lạc nói chung thể hiện trình độ phát triển tương đối cao không chỉ về phương diện tư duy. Để có kĩ năng ngôn ngữ mạch lạc, mỗi người phải trải qua quá trình rèn luyện và phát triển cả về mặt ngôn ngữ lẫn tư duy. Quá trình này được tiến hành ngay từ lứa tuổi mầm non và nó diễn ra liên tục trong cuộc sống giao lưu và hoạt động của mỗi con người.
Trong tiến trình đó, ngôn ngữ mạch lạc được hình thành và mang những đặc điểm đặc trưng, phản ánh mức độ phát triển khả năng ngôn ngữ nói chung và phản ánh mức độ phát triển tư duy của mỗi con người. Giai đoạn mẫu giáo từ 3 – 6 tuổi là giai đoạn diễn ra quá trình lĩnh hội các hình thức ngôn ngữ cơ bản. Quá trình đó tạo điều kiện để trẻ tiến hành giao tiếp dựa trên các phương tiện ngôn ngữ. Lời nói mạch lạc của trẻ mẫu giáo không thể tách rời khỏi kiểu tư duy trực quan và nó cũng phản ánh mức độ phát triển khả năng ngôn ngữ nói chung của trẻ ở lứa tuổi này.
Để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ cần chú trọng giáo dục trẻ một cách toàn diện. Ở đây, vai trò chủ đạo thuộc về giáo dục và dạy học: dạy trẻ kể chuyện để phát triển các hình thức ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo. Sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc ở trẻ 5 – 6 tuổi 1. Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo Trong quá trình bồi dưỡng giáo dục thế hệ mầm non tương lai thì một trong những việc làm cần thiết đầu tiên là giúp trẻ nắm vững và sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong đời sống hàng ngày, tiếng mẹ đẻ là phương tiện quan trọng nhất giúp trẻ lĩnh hội được nền văn hóa dân tộc, giúp trẻ tư duy, phát triển ý thức và giao lưu với mọi người xung quanh.
Từ 3 – 5 tuổi là khoảng thời gian không dài, nhưng đối với sự phát triển ngôn ngữ lại có thay đổi rất quan trọng, bởi đây là thời kì phát cảm của sự phát triển ngôn ngữ. Do đó sự phát triển ngôn ngữ ở thời kì này diễn ra với tốc độ nhanh, cường độ mạnh, nhịp độ đều. Vì vậy 16 mà đến cuối tuổi mẫu giáo, trẻ em đã sử dụng ngôn ngữ một cách thành thạo trong hoạt động nhận thức thế giới xung quanh, trong giao tiếp với mọi người, trong điều chỉnh hành vi về nhận thức, tình cảm, hành vi, phục vụ cho mục đích giáo dục mầm non ở nước ta. Nhìn chung, sự phát triển ngôn ngữ của trẻ em được phát triển theo các hướng ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách thích hợp.
Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ em mẫu giáo được phát triển trên cơ sở các thành tựu phát triển ngôn ngữ của trẻ tuổi nhà trẻ. Chính tính tích cực và hứng thú trong hoạt động với đồ vật, cùng việc mở rộng giao tiếp với mọi người xung quanh bằng ngôn ngữ đã quyết định quá trình hình thành phát triển ngôn ngữ của trẻ lên 3. Cuối 3 tuổi, trẻ đã nghe và hiểu lời nói của người lớn vượt ra khỏi tình huống cụ thể. Lúc này trẻ đã biết sử dụng ngôn ngữ như là phương tiện cơ bản để nhận thức thế giới xung quanh.
Đồng thời, trẻ đã phần nào nắm được mặt ngữ pháp của tiếng mẹ đẻ. Tuy vậy, ở lứa tuổi này việc phát âm, hiểu nghĩa của từ và lĩnh hội cấu trúc ngữ pháp cũng như việc sử dụng ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp cụ thể của trẻ vẫn chưa thực sự hoàn chỉnh. Chúng sẽ được tiếp tục hoàn thiện qua giai đoạn mẫu giáo (3 – 6 tuổi). Ở lứa tuổi mẫu giáo, do nhu cầu giao tiếp của trẻ ngày càng phát triển mạnh, phạm vi giao tiếp của trẻ được mở rộng cho nên trẻ em trở nên độc lập hơn, vượt ra khỏi khuôn khổ những liên hệ gia đình chật hẹp và bắt đầu giao lưu rộng rãi hơn với người khác, nhất là bạn bè cùng tuổi.
Việc mở rộng phạm vi giao tiếp và phức tạp của hoạt động đòi hỏi trẻ phải nhanh chóng hoàn thiện phương diện giao tiếp, trong đó ngôn ngữ là chủ yếu. Và một điều dễ nhận thấy là giữa các độ tuổi mẫu giáo, ngôn ngữ của trẻ phát triển khác biệt nhau về tính chất, vốn từ, ngữ pháp, ngữ âm cũng như khả năng hiểu từ của trẻ. Sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc ở trẻ 5 – 6 tuổi 17 a. Về cấu âm Trẻ ở lứa tuổi 5 – 6 tuổi đã phát triển khả năng tri giác âm thanh nhanh nhạy và khả năng phát âm mềm dẻo.
Cơ quan phát âm đã và đang trong quá trình hoàn thiện. Tuy nhiên, trẻ vẫn còn mắc lỗi ở những âm vị khó, ý nghĩa có phần xa lạ với trẻ như: khuya khoắt, loằng ngoằng,…điều đó do nhiều nguyên nhân như: tai nghe của trẻ chưa hoàn thiện, do yếu tố tâm sự, do ngôn ngữ của những người xung quanh. Về vốn từ Trẻ ở lứa tuổi này đã tích lũy được vốn từ khá phong phú. Ý nghĩa của các từ cũng phong phú hơn, khả năng nắm bắt ý nghĩa của các từ phát triển hơn.
Trẻ biết dùng chính xác hơn về các từ chỉ không gian, thời gian, các từ có tính chất gợi cảm, có hình ảnh và mang các sắc thái khác nhau. Trẻ đã tăng dần vốn từ, từ loại, khả năng hiểu và sử dụng từ nên khả năng diễn đạt những suy nghĩ cũng rõ ràng, trẻ không bị ảnh hưởng bởi ngôn ngữ hoàn cảnh. Nhờ vậy sự hiểu biết nhận thức và tư duy phát triển khá rõ rệt, nhất là tư duy trực quan hình tượng. Về cấu trúc ngữ pháp Trẻ 5 – 6 tuổi đã nói được câu tương đối hoàn chỉnh, rõ ràng và thể hiện nội dung khá phong phú.
Trẻ mở rộng câu theo hướng số từ trong câu tăng lên, số câu trong khi diễn đạt giảm đi. Trong quá trình phát triển, có đôi lúc khả năng ngôn ngữ của trẻ còn chưa theo kịp khả năng nhận thức, mức độ phát triển tư duy dẫn đến một số câu thiếu thành phần, sai trật tự, dùng sai ý nghĩa, nội dung thông tin còn nghèo nàn. Về sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc Đối với trẻ 5 – 6 tuổi, lời nói mạch lạc đã đạt được trình độ khá cao. Để trả lời câu hỏi trẻ đã sử dụng các câu tương đối chính xác ngắn gọn và khi cần thì 18 mở rộng.
Ở trẻ phát triển kĩ năng nhận xét lời nói và câu trả lời của các bạn, bổ sung hoặc sửa chữa các câu trả lời đó.
