đặt vấn đề, hợp tác nhóm, tìm kiếm – phát hiện,…) khi tổ chức dự án tạo động cơ và hứng thú học tập cho trẻ. Trẻ trở nên tích cực, chủ động khi tham gia hoạt động và càng tích cực hơn khi trẻ được tự làm mọi thứ trong quá trình học. Dạy học theo dự án nhấn mạnh yếu tố cá nhân hay nhóm trẻ hợp tác tạo ra một sản phẩm nào đó thể hiện những điều trẻ đã và đang học [9]. Có thể thấy đặc điểm của mô hình dạy học theo dự án rất phù hợp với quan điểm dạy học trong chương trình giáo dục mầm non của chúng ta.
Để chứng minh điều này chúng ta cần có một công trình nghiên cứu, hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu về dạy học dự án như: Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thanh Nga (2009) về “Tổ chức dạy học theo dự án một số kiến thức thuộc phần: “Từ trường cảm ứng điện từ” - học phần Điện và Từ đại cương cho sinh viên ngành kỹ thuật trường Đại học Giao thông” [18]; Hoàng Thị Nguyên (2011), đề tài “Vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chương “Các định luật bảo toàn” (lớp 10 nâng cao)” [19]; Nguyễn Đăng Thuấn (2010), đề tài “Vận dụng mô hình dạy học dự án vào dạy học chương “các định luật bảo toàn” - vật lý trung học phổ thông nhằm phát huy tính tích 14 cực, tự lực và kỹ năng làm việc theo nhóm của học sinh” [29];… Tuy nhiên, các công trình trên đều thuộc bậc trung học cơ sở, đến thời điểm này vẫn chưa có một công trình nào tại Việt Nam nghiên cứuvề mô hình dạy học dự án của Lilian Katz ở bậc học mầm non. Điều này làm chúng tôi thú vị và rất mong muốn được nghiên cứu trên diện rộng, tuy nhiên với qui mô của một luận văn thạc sĩ nên chúng tôi chỉ nghiên cứu trên quê hương của mình nhằm mục đích tìm ra sự phù hợp với chương trình và điều kiện giáo dục mầm non tại tỉnh. Cơ sở lí luận về việc thử nghiệm mô hình dạy học theo dự án với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 1. Một số khái niệm công cụ 1.
Khái niệm về dạy học tích hợp trong giáo dục mầm non Trong xu hướng phát triển hiện nay, có nhiều cách tiếp cận mới như tiếp cận mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục trẻ. Một trong những cách tiếp cận mới được đề cập và ứng dụng phổ biến trong thực tiễn giáo dục mầm non là tiếp cận tích hợp theo chủ đề [12]. Tiếp cận tích hợp theo chủ đề được hiểu là cách thức cung cấp sự định hướng mở, linh hoạt, cho phép giáo viên tổ chức các hoạt động xoay quanh chủ đề bằng cách phối hợp một cách tự nhiên những hoạt động cho trẻ trải nghiệm như quan sát, tìm hiểu môi trường tự nhiên – xã hội, vận động, tham gia trò chơi, làm quen với âm nhạc, hát, kể chuyện, đọc thơ, làm quen với toán và các hoạt động sáng tạo như vẽ, tô màu, nặn, gấp giấy, cắt, dán, xây dựng, lắp ghép. qua đó phát triển ở trẻ các mặt ngôn ngữ, thể lực, nhận thức, tình cảm, xã hội.
Cách tiếp cận này cho phép giáo viên có thể điều chỉnh giáo án một cách linh hoạt, có thể đưa các tình huống xảy ra tình cờ, ngẫu nhiên vào kế hoạch dạy học, đáp ứng sự hứng thú của trẻ và tạo không khí sinh động trong lớp học. Khác với môn học, đặc điểm của tiếp cận theo chủ đề là chỉ đưa ra một khung có tính chất mở, gợi ý để từ đó giáo viên tiếp tục thiết kế cho phù hợp với các nhu cầu, hứng thú của trẻ, làm phong phú dần vốn kinh nghiệm của trẻ [15]. Giáo dục tích hợp theo chủ đề dựa trên quan điểm tiến bộ lấy trẻ làm trung tâm, khai thác tiềm năng vốn có của trẻ. Giáo dục cần dựa vào đặc điểm cá nhân, phù hợp với hứng thú, nhu cầu, nguyện vọng và năng khiếu trên tinh thần tự do, tự nguyện, chủ 15 động tích cực tham gia hoạt động của đứa trẻ.
Giáo dục tích hợp ở bậc Mầm non chính là quá trình tác động sư phạm một cách phù hợp với sự phát triển tình cảm, đạo đức và trí tuệ của trẻ. Trẻ được tham gia vào nhiều hoạt động theo chủ đề nhằm cung cấp cho trẻ cơ hội được học tập và luyện tập để trở thành “nhà nghiên cứu”, trẻ tích cực, năng động trong việc tìm hiểu, khám phá, kích thích trẻ tư duy tích cực, vận dụng các kiến thức, kĩ năng để lựa chọn và đưa ra quyết định trong hoàn cảnh có ý nghĩa đối với cuộc sống thực của chúng. Giáo dục tích hợp trong giáo dục mầm non cần được hiểu và thể hiện trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ. Xây dựng chương trình giáo dục mầm non không xuất phát từ lôgíc phân chia các bộ môn khoa học như ở phổ thông mà phải xuất phát từ yêu cầu hình thành những năng lực chung nhằm hướng tới sự phát triển toàn diện cho trẻ [15].
Tóm lại, ở bậc học Mầm non, bậc học nền tảng đối với sự phát triển tư duy, trí tuệ và nhân cách của đứa trẻ, dạy học tích hợp càng đóng vai trò quan trọng. Quan điểm tích hợp trong giáo dục mầm non là nhìn nhận thế giới tự nhiên, xã hội và con người như một thể thống nhất. Tích hợp không chỉ là đặt cạnh nhau, liên kết với nhau mà là sự xâm nhập, đan xen, lồng ghép các đối tượng hay các bộ phận của một đối tượng vào nhau, tạo thành một chỉnh thể. Trong đó những giá trị của từng bộ phận được bảo tồn và phát triển mà đặc biệt là ý nghĩa thực tiễn của toàn bộ chỉnh thể đó được nhân lên [14], [15].
Khái niệm về phương pháp dạy học tích cực Phương pháp nói chung là một khái niệm rất trừu tượng vì nó không mô tả những trạng thái, những tồn tại tĩnh trong thế giới hiện thực, mà chủ yếu mô tả phương pháp vận động trong quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người. Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp là: “méthodos” – nguyên văn là cách thức, con đường đi tới một cái gì đó, đạt tới mục đích nào đó. Về mặt Triết học, có hai định nghĩa phổ biến về phương pháp [13]: - Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và thực tiễn. - Phương pháp là hình thức vận động bên trong của nội dung.
16 Trong tài liệu về Lý luận dạy học, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học. Mỗi định nghĩa nhấn mạnh một vài khía cạnh nào đó, phản ánh sự phát triển nhận thức của các nhà khoa học. Tuy chưa có sự thống nhất nhưng các tác giả đều thừa nhận phương pháp dạy học có những đặc trưng sau [13]: - Phương pháp dạy học phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của người học và cách thức điều khiển nó nhằm đạt được mục đích đề ra. - Phương pháp dạy học phản ánh cách thức tương tác giữa Thầy và Trò.
- Phương pháp dạy học phản ánh sự vận động của nội dung dạy học. Phương pháp dạy học là phương pháp được xây dựng và vận dụng vào một hoạt động cụ thể - hoạt động dạy học. Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động có mối quan hệ thống nhất biện chứng với nhau: hoạt động dạy của giáo viên đóng vai trò chủ đạo, hoạt động học của người học đóng vai trò chủ động. Vì vậy, nói đến phương pháp dạy học là nói đến tổ hợp cách thức làm việc của giáo viên và người học.
Từ đó, có thể nêu khái niệm: Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động tương tác, phối hợp, thống nhất của giáo viên và người học trong hoạt động dạy học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học. Theo xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay, dạy học tích cực – “lấy người học làm trung tâm” là một kiểu dạy học chi phối tất cả các yếu tố cúa hoạt động dạy học, trong đó có phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy cao độ tính tích cực học tập của người học là làm thế nào để người học thực sự tự giác, tích cực, hướng tới học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập thực chất không phải là sự thay thế các phương pháp dạy học truyền thống bằng các phương pháp dạy học mới.
Về bản chất đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến hành các phương pháp, đổi mới phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của các phương pháp dạy học truyền thống và vận dụng linh hoạt một số phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học. 17 Trong thực tiễn dạy học ở nhà trường hiện nay, nhiều giáo viên đã cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống theo hướng kết hợp các phương pháp dạy học khác nhau, góp phần tích cực hóa hoạt động học tập của người học. Tuy nhiên, để thực sự đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập cần coi trọng việc sử dụng phối hợp các “phương pháp dạy học tích cực” [13]. Vậy phương pháp dạy học tích cực là gì? Phương pháp dạy học tích cực có thể được hiểu là hệ thống những phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học.
Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tâp trung vào người dạy [13]. Theo tác giả Trần Bá Hoành, phương pháp dạy học tích cực phải có những đặc điểm cơ bản sau [13]: - Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của người học. Trong phương pháp dạy học tích cực, người học – đối tượng của hoạt động dạy, đồng thời là chủ thể của hoạt động học – được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những kiến thức đã được giáo viên sắp sẵn. - Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.