Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2: Đề xuất một số biện pháp giáo dục dinh dƣỡng cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi học tập. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. Kết luận và kiến nghị sƣ phạm.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài Các nhà khoa học khi nghiên cứu về giáo dục dinh dƣỡng tập trung nghiên cứu mục đích, vai trò của ăn uống, các chất dinh dƣỡng và vai trò của các chất dinh dƣỡng, chăm sóc sức khoẻ ban đầu đƣợc thể hiện ở một số công trình nghiên cứu Hyprocrat, Sidengai [9], Lunin [9], Alma – Ata [5],… cụ thể nhƣ sau: Ngay từ thời cổ đại con ngƣời nhận thức rằng, cách ăn uống rất cần thiết để duy trì sức khỏe.
Đại danh y Hyprocrat, Sidengai [9] (ngƣời Anh) đánh giá cao vai trò của ăn uống đối với sức khỏe và bệnh tật. Ngài đã rất chú ý đến chế độ ăn uống nhằm bồi dƣỡng và cung cấp đầy đủ chất dinh dƣỡng cho cơ thể và đã xây dựng lên một số thực đơn về ăn uống nhằm chữa bệnh. Lunin [9] nghiên cứu vai trò của hợp chất cần thiết cho sự sống ngoài Protein, gluxut, lipid, muối khoáng và nƣớc còn có một số hợp chất khác nữa, tuy ít nhƣng rất cần thiết cho sự sống còn của con ngƣời và sau 30 năm thì A. Funck đã phát hiện ra đó là các vitamin cũng rất cần thiết để duy trì sức khoẻ của con ngƣời trên trái đất.
Trong tuyên ngôn thế giới Alma – Ata [5] về chăm sóc sức khoẻ đã quan tâm đến tình trạng dinh dƣỡng hợp lý và tăng nguồn thực phẩm để cải thiện bữa ăn, đặc biệt từ hội nghị này và trong tuyên ngôn đã đƣa vấn đề giáo dục dinh dƣỡng cho mọi lứa tuổi đồng thời giáo dục mọi ngƣời phải biết tự chăm lo cho sức khoẻ bản thân và các quốc gia phải chăm lo cho sức khoẻ cộng đồng. Đây là hoạt động quan trọng trong công tác chăm sóc sức khoẻ và là tiền đề cho công tác giáo dục dinh dƣỡng của các quốc gia. 7 Hội nghị thƣợng đỉnh về dinh dƣỡng toàn thế giới tổ chức ở Roma [10] đã kêu gọi các quốc gia có kế hoạch hành động cụ thể nhằm xoá nạn đói và nâng cao hiểu biết về dinh dƣỡng cho mọi đối tƣợng, mọi lứa tuổi trong xã hội. Qua đó nhận ra rằng, vấn đề dinh dƣỡng và giáo dục dinh dƣỡng đã trở thành trung tâm của mọi kế hoạch và chiến lƣợc phát triển ở từng quốc gia.
Các nhà khoa học khi nghiên cứu về trò chơi học tập đã tập trung nghiên cứu khái niệm, ý nghĩa, vai trò, cấu trúc, đặc điểm,. của trò chơi học tập đƣợc thể hiện ở một số nghiên cứu của tác giả: E. Vƣgôtxki [11],… cụ thể nhƣ sau: Nhà giáo dục học Xô Viết E.U Danxôva [14] cho rằng: Thông qua trò chơi học tập mà quá trình học tập của trẻ trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn sinh động, để từ đó nhiệm vụ học tập nói chung và nhiệm vụ tiếp thu kinh nghiệm về dinh dƣỡng nói riêng đƣợc giải quyết dễ dàng trong quá trình chơi. Với quan điểm đó tác giả đã xây dựng rất nhiều trò chơi học tập để nhằm phát triển ngôn ngữ và khả năng tính toán cho trẻ.
Học thuyết “Sức dƣ thừa” của Ph.Spencer [16], ông là một nhà thơ Đức nổi tiếng và con là một triết học gia. Ông coi trò chơi học tập là cơ sở của các loại hình nghệ thuật và trò chơi học tập là một hoạt động hết sức cần thiết của trẻ nhỏ. Trò chơi học tập là con đƣờng tích lũy những biểu tƣợng cụ thể về thế giới xung quanh trong đó có các biểu tƣợng về dinh dƣỡng, các trò chơi học tập phải vừa sức, mang tính chất trực quan không gò bó trẻ thì trẻ mới tiếp thu đƣợc các kiến thức về dinh dƣỡng nói riêng và thế giới xung quanh nói chung. Nhà giáo dục I.Komenxki [17] ngƣời Tiệp Khắc: Ông xem trò chơi học tập nhƣ một loại hoạt động hết sức cần thiết của trẻ nhỏ, là phƣơng tiện phát triển năng lực, trí tuệ, nhận thức,… nói chung và về dinh dƣỡng nói riêng.
Trò chơi học tập còn là phƣơng tiện, là con đƣờng giúp trẻ xích lại gần nhau, tạo niềm vui chung cùng bạn bè. Từ đó ông khuyên các bậc cha mẹ, cô giáo cần có thái độ đúng mực trong việc hƣớng dẫn trẻ chơi nhằm phát huy vai trò tích cực của trò chơi học tập đối với sự phát triển của trẻ nhỏ. 8 Theo quan điểm của L. Vƣgôtxki [11], trò chơi học tập là phƣơng tiện dạy học hiệu quả giúp hình thành và phát triển ở trẻ những biểu tƣợng về thế gới xung quanh dƣới sự hƣớng dẫn sƣ phạm đúng đắn của ngƣời lớn.
Bản chất của phƣơng thức dạy học này là dựa trên khả năng hiện tại của trẻ, đồng thời cần tính đến những điều mà trẻ có thể thực hiện dƣới sự giúp đỡ, hƣớng dẫn, tổ chức của ngƣời lớn, theo quy luật tác động “Vùng phát triển gần nhất” của trẻ. Nhƣ vậy, các nhà khoa học ở thế giới đã nghiên cứu nhiều vấn đề khác nhau về trò chơi học tập, giáo dục dinh dƣỡng cho trẻ mầm non. Tuy nhiên những nghiên cứu này chỉ mang tính khái quát chƣa cụ thể và cũng chƣa đƣợc quan tâm thoả đáng. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở trong nước Khi nhắc đến dinh dƣỡng và sức khoẻ, không thể không nhắc đến 2 vị danh y nổi tiếng: Tuệ Tĩnh và Hải Thƣợng Lãn Ông [15].
Cả 2 vị danh y này đều có thể coi là những nhà dinh dƣỡng học đầu tiên ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu của 2 ông đều nhấn mạnh tầm quan trọng của ăn uống trong phòng và điều trị bệnh, nâng cao sức khoẻ của con ngƣời. Từ những năm 2000 đến nay với những thách thức và đòi hỏi sự phát triển của đất nƣớc thì chiến lƣợc về dinh dƣỡng đƣợc coi là một thành tố quan trọng của chiến lƣợc phát triển bền vững. Chiến lƣợc quốc gia về dinh dƣỡng giai đoạn 2001 - 2010 ( 22/02/2001 ) là sự tiếp tục của kế hoạch hành động quốc gia về dinh dƣỡng giai đoạn 1996 - 2000. Chiến lƣợc này mang tính toàn diện và đƣa vào nội dung GDDD trong các trƣờng học , đặc biệt là trƣờng mầm non với nhiệm vụ “ Hoàn thiện mục tiêu chƣơng trình GDDD ở các cấp từ mầm non đến đại học ”.
Phạm Mai Chi, Vũ Yến Khanh, Nguyễn Thị Hồng Thu [4] cho rằng: Giáo dục dinh dƣỡng sức khoẻ cho trẻ mầm non có thể tổ chức đa dạng dƣới nhiều dạng hoạt động, hình thức khác nhau trong đó có hoạt động vui chơi và đặc biệt là trò chơi học tập nhằm cung cấp cho trẻ những vốn kinh nghiệm về dinh dƣỡng sức khoẻ. Lê Thị Mai Hoa [5] cho rằng: Giáo dục dinh dƣỡng đối với trẻ mầm non là rất cần thiết, cung cấp cho trẻ những kiến thức, kĩ năng, thái độ về dinh dƣỡng. 9 Giáo dục dinh dƣỡng cho trẻ có thể sử dụng các loại trò chơi khác nhau trong đó trò chơi học tập có vai trò quan trọng trong việc giáo dục dinh dƣỡng cho trẻ. Nguyễn Minh Thuỷ [9] cho rằng: Dinh dƣỡng có vai trò to lớn đối với sức khoẻ của con ngƣời, việc cung cấp đầy đủ các chất dinh dƣỡng rất cần thiết đối với cơ thể con ngƣời.
Vì vậy việc giáo dục dinh dƣỡng cho con ngƣời nói chung và cho trẻ mầm non nói riêng là thật sự cần thiết. Ở Việt Nam, có nhiều tác giả nghiên cứu về trò chơi học tập nhƣ: Đinh Văn Vang [11], Nguyễn Ánh Tuyết [10], Hoàng Thị Phƣơng [5],. Các tác giả đã nghiên cứu về khái niệm, vai trò, ý nghĩa, phân loại,. của trò chơi học tập cụ thể nhƣ sau: Theo tác giả Đinh Văn Vang [11] cho rằng: Trò chơi học tập là phƣơng tiện, con đƣờng cơ bản để phát triển trí tuệ cho trẻ mầm non.
Mỗi dạng trò chơi có vai trò nhất định đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em, về phƣơng diện phát triển trí tuệ, trò chơi học tập có vai trò quan trọng hơn cả. Khi tổ chức hoạt động vui chơi ở trƣờng mầm non nói riêng và trò chơi học tập nói chung giúp trẻ giáo dục toàn diện, trong đó có giáo dục dinh dƣỡng. Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết [10] khẳng định: Trò chơi học tập giúp trẻ nhận biết thế giới xung quanh nói chung và dinh dƣỡng nói riêng từ đó trẻ lĩnh hội đƣợc các biểu tƣợng về thế giới xung quanh và có đƣợc kĩ năng hành động phù hợp với từng đối tƣợng. Tác giả Hoàng Thị Phƣơng [4] khẳng định: Trò chơi học tập có một ý nghĩa quan trọng, có tác dụng củng cố, làm chính xác, mở rộng biểu tƣợng của trẻ về dinh dƣỡng, sự vật, hiện tƣợng tự nhiên, xã hội xung quanh, giúp trẻ khái quát hoá, phân loại chúng trong cuộc sống.
Nhƣ vậy, với những công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc đã đóng góp đáng kể về lí luận và thực tiễn cho việc giáo dục dinh dƣỡng thông qua trò chơi học tập cho trẻ 5 - 6 tuổi. Tuy vậy, chƣa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu một số biện pháp giáo dục dinh dƣỡng cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua trò chơi học tập. Để có sự định hƣớng và sự thống nhất trong việc xây dựng một số 10 biện pháp giáo dục dinh dƣỡng cho trẻ 5 - 6 tuổi cần phải có công trình nghiên cứu cụ thể và chuyên sâu. Giáo dục dinh dưỡng cho trẻ 5 - 6 tuổi 1.
Khái niệm giáo dục dinh dưỡng a. Khái niệm giáo dục Giáo dục đƣợc hiểu theo 2 nghĩa nhƣ sau: Theo nghĩa rộng: Giáo dục là một quá trình toàn vẹn hình thành nhân cách, đƣợc tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa ngƣời giáo dục và ngƣời đƣợc giáo dục, nhằm giúp cho ngƣời đƣợc giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài ngƣời. Theo nghĩa hẹp: Giáo dục đƣợc hiểu nhƣ một quá trình tác động tới thế hệ trẻ về mặt đạo đức, tƣ tƣởng và hành vi… nhằm hình thành niềm tin, lý tƣởng, động cơ, thái độ và những hành vi thói quen cƣ sử đúng đắn trong xã hội. Khái niệm dinh dƣỡng Dinh dƣỡng là nhu cầu sống hằng ngày của con ngƣời.
Trẻ em cần dinh dƣỡng để phát triển thể lực và trí lực. Ngƣời lớn cần dinh dƣỡng để duy trì sự sống và làm việc.