Luận văn Thạc sĩ: Biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ 5-6 tuổi

Hướng dẫn phát triển kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Phương pháp giáo dục, hoạt động nhóm và cách tăng cường kỹ năng xã hội cho trẻ em.

• Tác giả: Phạm Thị Hương Trà
• Người hướng dẫn: TS. Mai Thị Nguyệt Nga
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục mầm non
• Đề tài: Biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Kỹ năng làm việc nhóm là khả năng phối hợp, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên để đạt mục tiêu chung. Ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, kỹ năng này đang trong giai đoạn hình thành và phát triển mạnh mẽ. Hoạt động lao động được xem là môi trường lý tưởng để rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ. Trong quá trình lao động, trẻ có cơ hội cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ, học cách phân công, phối hợp và hỗ trợ bạn bè. Nghiên cứu của Phạm Thị Hương Trà (2020) tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng việc giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động giúp trẻ phát triển toàn diện cả về nhận thức, tình cảm và hành vi xã hội. Các biện pháp giáo dục cần được xây dựng phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lứa tuổi mầm non.

1.1. Khái niệm kỹ năng làm việc nhóm ở trẻ mẫu giáo

Kỹ năng làm việc nhóm ở trẻ mẫu giáo là tổng hợp các hành vi xã hội bao gồm: biết chia sẻ, giúp đỡ bạn bè, cùng nhau thực hiện nhiệm vụ, biết lắng nghe ý kiến của người khác và thể hiện trách nhiệm cá nhân với tập thể. Theo tài liệu nghiên cứu, trẻ 5-6 tuổi đã bắt đầu có biểu hiện làm việc nhóm như: cùng nhau thực hiện một nhiệm vụ chung, cố gắng hoàn thành phần việc được giao và biết phối hợp hành động cùng bạn. Tuy nhiên, các nhóm trẻ chưa thực sự ổn định và dễ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài.

1.2. Vai trò của hoạt động lao động trong giáo dục kỹ năng nhóm

Hoạt động lao động đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo. Trong lao động, trẻ được thực hành các kỹ năng phối hợp như: cùng nhau xới đất, trồng cây, vệ sinh lớp học hoặc chuẩn bị giờ ăn. Các hoạt động này tạo điều kiện thuận lợi để trẻ học cách phân công nhiệm vụ, liên kết công việc giữa các nhóm và phát triển tinh thần hợp tác. Hoạt động lao động tập thể giúp trẻ nhận ra trách nhiệm của mình với kết quả chung của nhóm.

II. Phân tích thực trạng giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Thực trạng giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đang tồn tại nhiều vấn đề cần được quan tâm. Nghiên cứu khảo sát tại các trường mầm non cho thấy nhận thức của giáo viên về giáo dục kỹ năng làm việc nhóm còn hạn chế. Nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng này cho trẻ. Phương pháp tổ chức hoạt động lao động còn mang tính hình thức, chưa tạo đủ cơ hội cho trẻ thực hành làm việc nhóm. Không gian, thời gian và phương tiện hoạt động cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả giáo dục kỹ năng nhóm. Một số trẻ 5-6 tuổi có biểu hiện lấn lướt bạn, muốn người khác phục tùng mình hoặc giành vị trí, đồ dùng trong nhóm. Điều này cho thấy cần có biện pháp giáo dục phù hợp để giúp trẻ phát triển kỹ năng làm việc nhóm hiệu quả hơn.

2.1. Nhận thức và thực hành của giáo viên về giáo dục kỹ năng nhóm

Khảo sát thực trạng cho thấy nhiều giáo viên mầm non chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động. Một số giáo viên coi hoạt động lao động chỉ đơn thuần là hoàn thành nhiệm vụ vệ sinh, trồng cây mà chưa chú trọng đến việc rèn luyện kỹ năng xã hội cho trẻ. Thực hành tổ chức hoạt động lao động còn mang tính hình thức, thiếu kế hoạch cụ thể để phát huy tinh thần hợp tác nhóm ở trẻ.

2.2. Những biểu hiện của trẻ trong quá trình làm việc nhóm

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có những biểu hiện cơ bản của kỹ năng làm việc nhóm như: cùng thực hiện nhiệm vụ chung, thể hiện ý thức trách nhiệm với tập thể và biết phối hợp cùng bạn. Tuy nhiên, nhóm trẻ chưa thực sự ổn định. Một số trẻ có biểu hiện lấn lướt, muốn người khác phục tùng mình. Trẻ đôi khi giành vị trí hoặc đồ dùng trong nhóm. Sự hứng thú, nhu cầu và khả năng của trẻ cũng ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc nhóm.

III. Các biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ

Biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cần được xây dựng trên cơ sở khoa học và phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ. Biện pháp thứ nhất là tổ chức các hoạt động lao động có mục tiêu rõ ràng, tạo cơ hội cho trẻ cùng nhau thực hiện nhiệm vụ như: trồng cải theo trình tự xới đất, đào hố, đặt cải, lấp đất và tưới nước. Biện pháp thứ hai là hướng dẫn trẻ cách phân công và phối hợp công việc trong nhóm. Giáo viên giúp trẻ tự chọn nhóm, cùng bàn bạc phân công nhiệm vụ và liên kết công việc giữa các nhóm. Biện pháp thứ ba là rèn luyện kỹ năng chia sẻ cảm xúc, quan tâm giúp đỡ lẫn nhau thông qua việc cho trẻ nói lên cảm nhận sau giờ lao động. Biện pháp thứ tư là tổ chức hoạt động lao động trực nhật để trẻ thực hiện nhiệm vụ cùng nhóm, biết lựa chọn đồ dùng và cùng nhau hoàn thành công việc. Các biện pháp này cần được thực hiện thường xuyên, có hệ thống để hình thành thói quen làm việc nhóm ở trẻ.

3.1. Tổ chức hoạt động lao động có mục tiêu nhóm rõ ràng

3.2. Hướng dẫn trẻ kỹ năng phối hợp và chia sẻ trong nhóm

Giáo viên hướng dẫn trẻ cách cùng bàn bạc, phân công nhiệm vụ trong nhóm. Trẻ được khuyến khích tự chọn nhóm và cùng thảo luận về kế hoạch thực hiện. Trong quá trình lao động, trẻ học cách phối hợp hành động, chia sẻ đồ dùng dụng cụ và hỗ trợ bạn bè. Sau khi hoàn thành, trẻ được chia sẻ cảm nhận về quá trình làm việc nhóm và kết quả đạt được. Điều này giúp trẻ nhận ra giá trị của sự hợp tác.

IV. Kết luận và ứng dụng biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo

Nghiên cứu về biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã chỉ ra tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng này từ sớm. Hoạt động lao động là môi trường thực tiễn lý tưởng để trẻ phát triển khả năng phối hợp, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau. Các biện pháp giáo dục được đề xuất bao gồm: tổ chức hoạt động lao động có mục tiêu nhóm rõ ràng, hướng dẫn kỹ năng phối hợp và chia sẻ, tạo môi trường thuận lợi cho trẻ thực hành làm việc nhóm và đánh giá quá trình phát triển kỹ năng của trẻ. Kết quả nghiên cứu cho thấy khi được giáo dục đúng cách, trẻ 5-6 tuổi có thể phát triển tốt kỹ năng làm việc nhóm. Điều này góp phần vào sự phát triển toàn diện nhân cách của trẻ, chuẩn bị hành trang cho trẻ bước vào giai đoạn giáo dục tiểu học.

4.1. Ý nghĩa của việc giáo dục kỹ năng nhóm cho sự phát triển toàn diện

Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Kỹ năng này giúp trẻ phát triển năng lực xã hội, biết hợp tác, chia sẻ và tôn trọng người khác. Trẻ hình thành ý thức trách nhiệm với tập thể, biết lắng nghe và đóng góp ý kiến. Đây là nền tảng quan trọng để trẻ thích nghi với môi trường học tập mới ở trường tiểu học và phát triển nhân cách toàn diện.

4.2. Khuyến nghị áp dụng trong thực tiễn giáo dục mầm non

Để áp dụng hiệu quả các biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm, giáo viên mầm non cần được bồi dưỡng chuyên môn về phương pháp tổ chức hoạt động lao động cho trẻ. Nhà trường cần tạo điều kiện về không gian, thời gian và phương tiện cho trẻ thực hành làm việc nhóm. Phụ huynh cũng cần phối hợp với nhà trường để rèn luyện kỹ năng hợp tác cho trẻ tại nhà. Việc đánh giá quá trình phát triển kỹ năng nhóm cần được thực hiện thường xuyên, toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Chương 2: Thực trạng biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Chương 3: Đề xuất và khảo nghiệm một số biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Kết luận và kiến nghị.

Về lý luận Đề tài làm rõ những vấn đề lý luận các khái niệm về biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Về thực tiễn Đề tài phân tích thực trạng và đề xuất biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Thông qua đó giúp giáo viên có một số biện pháp giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động lao động hiệu quả hơn cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM TRONG HOẠT ĐỘNG LAO ĐỘNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 1.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu trên thế giới Những nghiên cứu về kỹ năng làm việc nhóm: Giữa thế kỉ XVIII, ngay sau cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, đặc biệt là cuối thế kỉ XVIII, việc dạy học theo nhóm khá phổ biến ở các nước tư bản.Bell đã triển khai dạy học nhóm ở các nước Anh và ý tưởng đó được du nhập vào nước Mỹ năm 1806.Dewey đã tăng cường sử dụng dạy học nhóm như một phần dự án phương pháp dạy học của mình, ông cho rằng: Con người có bản chất sống hợp tác, trẻ cần được biết cảm thông, tôn trọng quyền của người khác, làm việc cùng nhau để giải quyết các vấn đề theo lẽ phải và trẻ phải trải nghiệm quá trình sống hợp tác ngay từ trong nhà trường (Unesco, 2005). Năm 1961, Muzafer Sherif đã tiến hành những nghiên cứu nổi tiếng của ông tại ba trại hè trong đó ông đã thiết kế sự tranh đua liên nhóm hết sức sôi nổi và nghiên cứu sự nỗ lực của các thành viên trong nhóm. Qua hình thức trại hè các em có nhiều cơ hội để cùng hợp tác, giúp đỡ chia sẻ kinh nghiệm cho nhau trong học tập cũng như trong sinh hoạt.Johnson đã đưa ra một số lợi ích của làm việc nhóm: Quá trình trao đổi nhóm làm tăng cường khả năng nhận thức và phát triển tư duy ở mức dộ cao so với thao tác tìm nguyên nhân so với phương pháp “học tranh đua”.

Quá trình làm việc nhóm tồn tại những yếu tố: Mâu thuẫn giữa các yếu tố: Mâu thuẫn giữa tư tưởng quan điểm, kết luận, cơ sở lí luận và thông tin tiếp nhận giữa các thành viên trong nhóm. Giải quyết xong những vấn đề này sẽ tạo điều kiện phát triển động cơ học tập, nâng cao kiến thức, hiểu thấu các khái niệm và lưu giữ các kiên thức bền lâu hơn, sự trao đổi của các thành viên trong nhóm làm cho những thông tin được xuất hiện nhiều lần, bởi nó được nói ra, giải thích nhiều lần, lại được tích hợp và cung cấp hợp lí. Những thông tin được nhắc 7 đi nhắc lại nhiều lần sẽ được lưu giữ trong trí nhớ của học sinh. Sự yêu mến và liên kết với nhau sẽ nâng cao động cơ học tập (D.Johnson, 1990) Ngoài ra hiệu quả của quá trình làm việc nhóm cũng được R.Johnson nghiên cứu.

Theo tác giả thì sự phát triển mạnh mẽ của nền công nghiệp Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ hai không phải do công nhân Nhật Bản có trình độ cao mà là họ có năng lực hợp tác, cộng tác tốt…Trong cuốn “Small group teaching- tutorials, seminars and beyond”, Kate Exley và Reg (D.Johnson, 1990) Dennick đã chứng minh rõ ràng vì sao phải làm việc nhóm, những điều kiện làm việc nhóm thành công, hình thành một số kỹ năng quan trọng như: Kỹ năng (KN) đặt câu hỏi, KN giải quyết vấn đề, phương thức hợp tác giữa các thành viên trong nhóm… (D. Nhà nghiên cứu F.Murray năm 1986 đã tổng hợp 4 lí thuyết làm cơ sở cho quá trình làm việc nhóm gồm: Thuyết học tập xã hội: Lý thuyết này được xây dựng dựa trên nguyên tắc phổ biến. Trẻ nổ lực hoàn thành nhiệm vụ sẽ được khen thưởng, nếu không hoàn thành nhiệm vụ sẽ không được khen thưởng hoặc bị chê. Tư tưởng chính của lý thuyết này là khi cá nhân cùng làm việc với nhau để hướng tới mục tiêu chung thì sự phụ thuộc lẫn nhau thúc đẩy trẻ hoạt động tích cực hơn, giúp nhóm và bản thân trẻ thành công.

Hơn nửa, nhóm thường phải giúp đỡ các thành viên khác để hoàn thành nhiệm vụ mọi người đều có xu hướng vươn tới sự thống nhất nên coi trọng thành viên trong nhóm mình (F. Thuyết Piaget về giải quyết mâu thuẫn: Để thúc đẩy sự phát triển trí tuệ của trẻ, phải làm xuất hiện tình huống mâu thuẫn về quan điểm với nhau. Giáo viên sắp đặt từng nhóm trẻ có cách giải quyết khác nhau, đối lập nhau vào một nhóm. Sau đó giáo viên yêu cầu hoạt động cùng nhau cho đến khi có câu trả lời chung.

Kết quả cho thấy, trẻ lúc đầu còn kém hay chưa biết cách giải quyết, sau đó có thể tự mình giải quyết một cách đúng đắn. Thuyết hợp tác nhóm của L.Vygotsky: Mọi chức năng tâm lý cấp cao đều có nguồn gốc xã hội và xuất hiện ở cấp độ liên cá nhân trước khi nó chuyển vào bên trong và tồn tại ở mức độ nội cá nhân. Trong sự phát triển của trẻ mọi chức năng tâm 8 lý cấp cao đều xuất hiện 2 lần: Lần 1 như là một hoạt động tập thể, một hoạt động xã hội (như một chức năng liên tâm lý), lần 2 là một hoạt động cá nhân như như một chức năng tâm lý bên trong.Vygotsky đã xây dựng lý thuyết “vùng phát triển gần nhất” phải kích thích trẻ thức tỉnh quá trình vận động chuyển từ bình diện bên ngoài thành bình diện bên trong của trẻ. Quá trình này chỉ diễn ra khi đưa trẻ cùng làm việc, hoạt động với bạn bè, ông đã khẳng định: “điều trẻ em làm cùng với nhau hôm nay, chúng sẽ tự làm được vào ngày mai” (L.

Arthur Dobrin nhà tâm lý học và chuyên gia nổi tiếng về lĩnh vực giáo dục đạo đức của Mỹ cho rằng: “chúng ta đều mong muốn trở thành một thành viên trong tập thể bởi vì chỉ thông qua hợp tác và nỗ lực chung giữa con người với nhau mới có thể khiến cho người ta chiến thắng hoàn cảnh bên ngoài” (Dobrin,1999).Villa cho rằng, có 4 nhóm KN được sắp xếp theo tiến trình phát triển nhóm: Nhóm KN hình thành nhóm (di chuyển vào nhóm; Duy trì trong nhóm; nói đủ nghe; Khuyến khích các thành viên tham gia; Nhìn vào người nói và không làm việc); Nhóm KN thực hiện chức năng nhóm (Định hướng nhiệm vụ của nhóm; Diễn tả đúng nhiệm vụ; Yêu cầu giải thích khi cần thiết; Sẵn sàng giải thích hay làm rõ thêm; Làm sáng tỏ ý kiến của người khác; Làm cho nhóm hào hứng, nhiệt huyết); Nhóm KN hình thành cấu trúc (Mô tả các cảm giác phù hợp; Tóm tắt bằng lời; Phân công nhiệm vụ trong nhóm; Tìm kiếm độ chính xác; Tìm cách thể hiện trau chuốt hơn; Tìm kiếm them các chi tiết; Tìm kiếm các mốc ghi nhớ); Nhóm KN hoàn thiện nhóm (trình bày vấn đề logic; Lập kế hoạch hoạt động; Phê bình, bình luận ý kiến chứ không bình luận cá nhân; Xử lý vấn đề bất đồng trong nhóm hợp lý, tế nhị; Tổng hợp các ý kiến; Lồng ghép các ý kiến vào điểm cụ thể; Thăm dò bằng cách đưa ra các câu hỏi khác nhau; Tìm hiểu thực chất vấn đề bằng cách kiểm tra công việc của nhóm) (Villa R, 2002). Những nghiên cứu về hoạt động lao động của trẻ: Những tư tưởng của L.Vygotsky(1986 – 1934) có ý nghĩa đối với sự phát triển tâm lý học trẻ em xô viết. Lý luận về sự phát triển chức năng tâm lý bậc cao của ông là một cống hiến quan trọng. Nó được hình thành trong những năm 20 – 30.

Vygotsky đã nêu lên tư tưởng cho rằng, lao động, hoạt động có công cụ làm biến đổi kiểu hành 9 vi của con người, khiến cho con người khác với động vật. Sự khác biệt này thể hiện ở tính chất gián tiếp trong hoạt động lao động của họ. Trong giáo dục mẫu giáo.Krupkaia nhiều lần nhấn mạnh phải dạy trẻ từ tuổi mẫu giáo những hình thức lao động đơn giản vừa sức trẻ. Makarenko đã nêu lên vai trò quan trọng của các hình thức lao động đơn giản của trẻ, Ông nhận thấy rằng, trong lao động sẽ hình thành tính độc lập, tinh thần trách nhiệm, sự tự tổ chức hành vi có mục đích của trẻ.

Trẻ biết lao động thì cũng biết giá trị của nổ lực lao động, biết tôn trọng lao động của người khác, chú ý nhiều hơn với những người cần giúp đỡ. Makarenko rất chú trọng lao động tập thể của trẻ trong đó xuất hiện ý thức trách nhiệm chung của thành viên. Ông viết: Sự cố gắng lao động chung, công việc trong tập thể, sự giúp đỡ của con người lao động, mối quan hệ phụ thuộc giữa mọi người lao động mới có thể tạo ra thái độ đúng đắn giữa con người với nhau. Thuyết hoạt động cũng dựa trên ý tưởng rằng cách tốt nhất để hiểu một con người là dựa vào hoạt động của người đó: Họ đặt mục đích gì và như thế nào, họ hành xử như thế nào trong quá trình hoạt động của họ, kết quả qua các nỗ lực của họ là gì.

Về cơ bản cần lưu ý phát biểu mang tính văn hóa-lịch sử của Engels rằng: “lao động biến con vượn thành con người”, điều này có nghĩa là lao động chính là yếu tố quan trọng bậc nhất đối với sự phát triển của con người.Usinsky cũng nghiên cứu về khả năng tự lập trong lao động của trẻ và ông đi sâu vào lao động tự phục vụ trong đời sống sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Theo ông trước hết cần phải làm sao cho trẻ có niềm say mê với lao động, phải gợi cho trẻ ý thức tích cực về lao động và con người lao động, phải thúc đẩy trẻ tham gia vào lao động, tập lao động trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày, từ những việc đơn giản tới việc phức tạp hơn trong khả năng có thể của trẻ. Nghiên cứu ở Việt Nam Nghiên cứu về kỹ năng làm việc nhóm: Tác giả nguyễn Ánh tuyết trong quyển tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non, tâm lý học trẻ em 2 cũng đã đề cập đến việc hình thành kỹ năng hợp tác thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề.