Phát triển ngành công nghiệp sữa việt nam trong bối cảnh thực thi hiệp định thương mại tự do việt nam eu evfta

Ngành sữa Việt Nam đã trải qua nhiều biến đổi trong những năm gần đây, đặc biệt là sau khi Hiệp định Thương… 120 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương · 2022.

• Tác giả: Tạ Thị Minh Châu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đào Ngọc Tiến
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Phát Triển Ngành Công Nghiệp Sữa Việt Nam Trong Bối Cảnh Thực Thi Hiệp Định Thương Mại Tự Do Việt Nam – Liên Minh Châu Âu (EVFTA)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Nội dung nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP SỮA VÀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH CHÂU ÂU
• 1.1. Một số vấn đề cơ bản về ngành công nghiệp sữa
• 1.1.1. Khái niệm ngành công nghiệp sữa
• 1.1.2. Chuỗi giá trị ngành công nghiệp sữa
• 1.2. Cơ sở lý luận về phát triển ngành công nghiệp sữa
• 1.2.1. Khái niệm phát triển ngành công nghiệp sữa
• 1.2.2. Tiêu chí đánh giá mức độ phát triển ngành công nghiệp sữa
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngành công nghiệp sữa
• 1.4. Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu
• 1.4.1. Tổng quan về Hiệp định thương mại tự do (FTA)
• 1.4.2. Tổng quan về Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA)
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP SỮA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH CHÂU ÂU
• 2.1. Thực trạng phát triển ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.1.1. Lịch sử phát triển của ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.1.2. Vị trí, vai trò của ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.1.3. Chuỗi giá trị của ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.1.5. Đánh giá sự phát triển của ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.2. Ảnh hưởng của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu đến ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.2.1. Quan hệ thương mại ngành sữa Việt Nam – EU
• 2.2.2. Ảnh hưởng của EVFTA tới ngành công nghiệp sữa Việt Nam
• 2.2.3. Đánh giá chung về ngành công nghiệp sữa Việt Nam trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2.2.3.1. Những thành công đã đạt được
• 2.2.3.2. Những hạn chế cần khắc phục
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP SỮA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH THỰC THI EVFTA
• 3.1. Quan điểm và định hướng phát triển ngành công nghiệp sữa
• 3.1.1. Quan điểm phát triển
• 3.1.2. Định hướng phát triển
• 3.2. Giải pháp phát triển ngành công nghiệp sữa
• 3.2.1. Kiến nghị đối với Nhà nước
• 3.2.2. Giải pháp đối với doanh nghiệp, hộ chăn nuôi
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1A. Danh mục lãnh thổ thành viên Liên minh châu Âu
• Phụ lục 2A. Biểu thuế sữa và các sản phẩm sữa được hưởng mức thuế suất nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam để thực hiện Hiệp định thương mại tự do (EVFTA) giai đoạn 2020- 2022 (từ ngày 01/08/2020 đến ngày 31/12/2022)
• Phụ lục 2B. Danh mục các sản phẩm sữa được hưởng ưu đãi cắt giảm thuế từ EVFTA theo cam kết chung từ phía Việt Nam và EU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ngành Sữa Việt Nam Dưới Tác Động Của Hiệp Định EVFTA

Ngành sữa Việt Nam đã trải qua nhiều biến đổi trong những năm gần đây, đặc biệt là sau khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/08/2020. Hiệp định này không chỉ mở ra cơ hội cho ngành sữa mà còn đặt ra nhiều thách thức. Ngành sữa Việt Nam đã từ chỗ phải nhập khẩu hoàn toàn, giờ đây đã có thể tự chủ một phần nguồn cung và xuất khẩu sang hơn 50 quốc gia. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa tương xứng với nhu cầu tiêu dùng trong nước và tiềm năng xuất khẩu.

1.1. Tình Hình Hiện Tại Của Ngành Sữa Việt Nam

Ngành sữa Việt Nam hiện nay đang phát triển mạnh mẽ với nhiều doanh nghiệp lớn tham gia. Tuy nhiên, sản lượng sữa trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng. Các sản phẩm sữa nội địa vẫn phải cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu từ EU, nơi có công nghệ sản xuất tiên tiến và chất lượng cao.

1.2. Tác Động Của EVFTA Đến Ngành Sữa

Hiệp định EVFTA đã tạo ra nhiều cơ hội cho ngành sữa Việt Nam, bao gồm việc giảm thuế nhập khẩu và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng phải đối mặt với những yêu cầu khắt khe về chất lượng và quy định xuất xứ sản phẩm.

II. Những Thách Thức Ngành Sữa Việt Nam Phải Đối Mặt Sau EVFTA

Mặc dù có nhiều cơ hội, ngành sữa Việt Nam cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Các doanh nghiệp cần phải nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện quy trình sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, việc cạnh tranh với các sản phẩm sữa nhập khẩu từ EU cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Cạnh Tranh Với Sản Phẩm Nhập Khẩu

Sản phẩm sữa nhập khẩu từ EU thường có chất lượng cao và giá cả cạnh tranh. Điều này đặt ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp sữa trong nước trong việc cải thiện chất lượng và giá thành sản phẩm.

2.2. Quy Định Về Chất Lượng Và Xuất Xứ

Các quy định về chất lượng và xuất xứ sản phẩm sữa theo yêu cầu của EVFTA là một thách thức lớn. Doanh nghiệp cần phải đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn này.

III. Giải Pháp Phát Triển Ngành Sữa Việt Nam Trong Bối Cảnh EVFTA

Để phát triển bền vững, ngành sữa Việt Nam cần có những giải pháp cụ thể. Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện quy trình sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu. Chính phủ cũng cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm

Đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại và cải thiện quy trình chế biến là cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm sữa. Các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc kiểm soát chất lượng từ khâu nguyên liệu đầu vào cho đến sản phẩm cuối cùng.

3.2. Mở Rộng Thị Trường Xuất Khẩu

Các doanh nghiệp cần tìm kiếm và mở rộng các thị trường xuất khẩu mới, đặc biệt là các thị trường tiềm năng trong khu vực châu Á và châu Âu. Việc tham gia các hội chợ thương mại quốc tế cũng là một cách hiệu quả để quảng bá sản phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Ngành Sữa

Nghiên cứu cho thấy ngành sữa Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, vẫn cần có những nỗ lực hơn nữa để tận dụng tối đa cơ hội từ EVFTA.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ngành Sữa

Nghiên cứu cho thấy rằng ngành sữa Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, với sản lượng sữa tăng trưởng ổn định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được sự phát triển bền vững.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Vào Thực Tiễn

Các doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp đã được nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất để nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm. Việc hợp tác giữa các doanh nghiệp và cơ quan nhà nước cũng là rất quan trọng để phát triển ngành sữa.

V. Kết Luận Về Tương Lai Ngành Sữa Việt Nam Dưới Tác Động Của EVFTA

Ngành sữa Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức lớn. Để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các doanh nghiệp và chính phủ. Việc tận dụng tốt các cơ hội từ EVFTA sẽ giúp ngành sữa Việt Nam vươn xa hơn trên thị trường quốc tế.

5.1. Triển Vọng Tương Lai Ngành Sữa

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng, ngành sữa Việt Nam có nhiều triển vọng trong tương lai. Tuy nhiên, cần phải có những chiến lược phát triển rõ ràng để tận dụng tối đa cơ hội từ EVFTA.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành sữa, bao gồm việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận công nghệ mới và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp sữa Việt Nam đang khẳng định vị thế chiến lược trong cơ cấu ngành công nghiệp thực phẩm với tỷ trọng đóng góp đạt 28% tổng giá trị tiêu dùng thực phẩm tại thị trường hơn 97 triệu dân vào năm 2019. Đặc biệt, tại khu vực thành thị trong năm 2020, các sản phẩm từ sữa chiếm tới 29% tổng chi tiêu cho nhóm hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), vượt qua cả nhóm hàng chăm sóc cá nhân và gia đình. Từ một quốc gia phải nhập khẩu sữa hoàn toàn, Việt Nam đã từng bước nâng cao năng lực sản xuất nội địa và xuất khẩu sản phẩm tới hơn 50 quốc gia trên thế giới.

Tuy nhiên, ngành sữa trong nước đang đứng trước thách thức lớn về sự phát triển chưa tương xứng khi phải nhập khẩu khoảng 70% nguồn nguyên liệu sữa bột cho chế biến, trong khi đàn bò sữa nội địa mới chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu tiêu dùng. Sự kiện Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/08/2020 với lộ trình cắt giảm thuế quan sâu rộng (EU xóa bỏ 85,6% dòng thuế và Việt Nam xóa bỏ 48,5% dòng thuế ngay khi thực thi) đã tạo ra sức ép cạnh tranh trực diện từ các tập đoàn sữa hàng đầu thế giới đối với các cơ sở sản xuất trong nước.

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng phát triển ngành công nghiệp sữa Việt Nam theo chuỗi giá trị giai đoạn 2015 – 2021, làm rõ những tác động đa chiều của EVFTA, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp mang tính chiến lược cho giai đoạn 2022 – 2030. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi sản xuất và chế biến sữa bò tại Việt Nam, mang lại ý nghĩa thiết thực trong việc định hình mô hình tăng trưởng tự chủ nguồn cung và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter, phân tích ngành sữa qua 5 hoạt động chính: tiếp nhận nguyên liệu đầu vào, chế biến, vận chuyển đầu ra, tiếp thị - bán hàng và dịch vụ hỗ trợ. Cách tiếp cận này giúp nhận diện rõ mắt xích tạo giá trị gia tăng cao nhất cũng như các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, lý thuyết hội nhập kinh tế quốc tế và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA) được vận dụng để làm rõ cơ chế tác động của việc cắt giảm thuế quan, quy tắc xuất xứ hàng hóa, các hàng rào kỹ thuật (TBT) và biện pháp vệ sinh kiểm dịch động thực vật (SPS).

Về mặt khái niệm, ngành công nghiệp sữa được xác định là phân ngành chế biến thuộc mã C10500 theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg. Mức độ phát triển của ngành được lượng hóa qua hệ thống tiêu chí định lượng (sản lượng sữa thô, sản lượng sữa chế biến, tốc độ tăng trưởng doanh thu, tỷ trọng đóng góp ngành và tỷ lệ xuất nhập khẩu) kết hợp với các tiêu chí định tính (chất lượng lực lượng lao động, quy trình kiểm soát tiêu chuẩn và trình độ ứng dụng công nghệ tự động hóa).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp thống kê mô tả, hệ thống hóa và so sánh dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2015 – 2021. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ chuỗi số liệu của ngành công nghiệp sữa Việt Nam, tập trung vào các vùng chăn nuôi trọng điểm (Đông Nam Bộ, Bắc Trung Bộ, Lâm Đồng, Sơn La) và hệ thống dữ liệu hoạt động của các doanh nghiệp đầu ngành như Vinamilk, TH True Milk, FrieslandCampina cùng các doanh nghiệp FDI.

Phương pháp chọn mẫu thứ cấp có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập các bộ dữ liệu chính thống từ Tổng cục Thống kê, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hiệp hội Sữa Việt Nam, VCCI, cùng các tổ chức nghiên cứu quốc tế như Euromonitor, Statista và VIRAC. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm phản ánh khách quan bức tranh toàn cảnh của ngành sữa trước và sau khi EVFTA có hiệu lực, triệt tiêu các tác động nhiễu ngắn hạn từ đại dịch Covid-19 và đưa ra các dự báo sát thực cho giai đoạn 2022 – 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khâu sản xuất nguyên liệu thô nội địa là mắt xích yếu nhất trong chuỗi giá trị. Khoảng 95% hộ chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam có quy mô nhỏ lẻ từ 8 – 10 con/hộ. Nguồn cỏ tự nhiên và cỏ trồng mới chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu thức ăn thô xanh, khiến ngành chế biến phải nhập khẩu tới 70% nguyên liệu sữa bột từ nước ngoài.

Thứ hai, giá trị gia tăng phân bổ không đồng đều và tập trung cao độ ở khâu chế biến. Khảo sát của các quỹ đầu tư quốc tế cho thấy tỷ suất lợi nhuận của các nhà máy sản xuất sữa từ sữa bột đạt tới 86% so với chi phí sản xuất, vượt trội hoàn toàn so với biên lợi nhuận của các nông hộ chăn nuôi bò sữa trực tiếp.

Thứ ba, thị trường tiêu thụ nội địa có sự tập trung cục bộ và phân hóa sâu sắc. Hai đô thị lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh chiếm gần 80% tổng sản lượng tiêu thụ sữa của cả nước. Dù người tiêu dùng thành thị dành 29% chi tiêu FMCG cho sữa, tỷ lệ tiếp cận sản phẩm tại khu vực nông thôn vẫn ở mức rất khiêm tốn.

Thứ tư, EVFTA tạo ra áp lực cạnh tranh bất đối xứng. Ngay khi hiệp định có hiệu lực, EU cam kết xóa bỏ 85,6% dòng thuế nhập khẩu từ Việt Nam, trong khi Việt Nam xóa bỏ 48,5% dòng thuế cho hàng hóa EU. Giá sữa nguyên liệu nhập khẩu từ các nước EU có lợi thế cạnh tranh cao về giá thành và tiêu chuẩn kiểm định, đe dọa trực tiếp đến thị phần sữa bột chế biến trong nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến nguồn cung sữa nội địa chưa thể tự chủ bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên bất lợi. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với nhiệt độ trung bình trên 21°C và độ ẩm trên 80% làm suy giảm năng suất tiết sữa của giống bò ôn đới Holstein Friesian (HF). Khi chỉ số nhiệt độ - độ ẩm (THI) vượt ngưỡng chịu đựng, đàn bò gặp hiện tượng stress nhiệt, khiến sản lượng sữa suy giảm từ 10% đến 25%, tương đương mức giảm 0,26 kg sữa/ngày trên mỗi đơn vị THI gia tăng. Thêm vào đó, chi phí đầu tư ban đầu từ 20 – 30 triệu đồng cho một cá thể bò sữa là rào cản tài chính quá lớn đối với các hộ nông dân cá thể.

Để trực quan hóa các kết quả nghiên cứu, dữ liệu về chuỗi giá trị có thể được mô tả hiệu quả thông qua sơ đồ dòng chuyển dịch giá trị từ khâu nông hộ đến nhà máy chế biến, biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 29% giá trị tiêu dùng ngành bơ sữa trong giỏ hàng FMCG thành thị, và biểu đồ cột so sánh kim ngạch nhập khẩu sữa bột từ EU giai đoạn 2016 – 2021 nhằm minh chứng cho xu hướng phụ thuộc nguyên liệu đầu vào.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch và mở rộng các vùng chăn nuôi bò sữa tập trung công nghệ cao. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng UBND các địa phương giai đoạn 2022 – 2025 cần dành quỹ đất nông nghiệp chuẩn hóa để nâng tỷ lệ tự chủ thức ăn thô xanh từ 30% lên 55%, đồng thời triển khai gói tín dụng ưu đãi lãi suất dưới 6%/năm hỗ trợ các nông hộ nâng quy mô đàn lên trên 30 con.

Thứ hai, hiện đại hóa hạ tầng chế biến và khép kín chuỗi logistics lạnh. Các doanh nghiệp sản xuất sữa lớn giai đoạn 2022 – 2026 cần đẩy mạnh đầu tư hệ thống xe tự hành AGV, kho tự động và công nghệ tiệt trùng UHT, phấn đấu hạ tỷ lệ hao hụt nguyên liệu xuống dưới 2% và nâng tỷ trọng sữa tươi thanh trùng, tiệt trùng nội địa lên trên 60% tổng sản lượng sản xuất.

Thứ ba, nâng cao năng lực tuân thủ quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật EVFTA. Bộ Công Thương phối hợp với VCCI giai đoạn 2022 – 2027 tổ chức đào tạo chuyên sâu về chứng nhận xuất xứ C/O mẫu EUR.1, rào cản kỹ thuật TBT và quy định kiểm dịch SPS, hướng tới mục tiêu 100% doanh nghiệp xuất khẩu sữa lớn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn khắt khe để thâm nhập sâu vào thị trường EU.

Thứ tư, tái thiết lập liên kết chuỗi bao tiêu sản phẩm và mở rộng kênh phân phối nông thôn. Hiệp hội Sữa Việt Nam cùng các doanh nghiệp đầu ngành giai đoạn 2023 – 2030 cần chuẩn hóa hợp đồng bao tiêu sữa tươi nguyên liệu với 100% các hợp tác xã, cắt giảm các tầng thu mua trung gian tư nhân và phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại nhằm khai thác thị trường nông thôn nơi tập trung hơn 60% dân số cả nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách tại Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn có thể sử dụng công trình này làm căn cứ xây dựng quy hoạch vùng chăn nuôi quốc gia và thiết kế các hàng rào kỹ thuật phòng vệ thương mại hợp pháp trong khuôn khổ cam kết EVFTA.

Lãnh đạo và chuyên gia phân tích chiến lược tại các doanh nghiệp sản xuất sữa như Vinamilk, TH True Milk hay Nutifood sẽ tìm thấy các luận cứ thực tiễn để tái cấu trúc danh mục sản phẩm, tối ưu chi phí nguyên liệu nhập khẩu và định vị kênh xuất khẩu sang thị trường châu Âu.

Ban quản trị các hợp tác xã chăn nuôi bò sữa và các chủ trang trại quy mô lớn có thể tham khảo mô hình liên kết chuỗi giá trị nhằm kiểm soát chỉ số stress nhiệt cho đàn bò, giảm thiểu chi phí trung gian và nâng cao chất lượng sữa tươi nguyên liệu.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kinh doanh thương mại, Kinh tế quốc tế có thể khai thác tài liệu như một nghiên cứu điển hình về phương pháp đánh giá tác động của FTA thế hệ mới đối với một ngành sản xuất cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định EVFTA mang lại những cơ hội và thách thức cốt lõi nào cho ngành sữa Việt Nam? EVFTA giúp cắt giảm 85,6% dòng thuế từ EU và 48,5% từ Việt Nam ngay khi có hiệu lực, tạo điều kiện nhập khẩu máy móc, công nghệ tiên tiến với chi phí tối ưu. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh từ các thương hiệu sữa châu Âu gia tăng mạnh mẽ kèm theo các tiêu chuẩn kỹ thuật SPS và quy tắc xuất xứ vô cùng khắt khe.

Tại sao khâu sản xuất nguyên liệu thô nội địa lại là mắt xích yếu nhất trong chuỗi giá trị? Thực tế có tới 95% hộ chăn nuôi bò sữa hoạt động với quy mô nhỏ từ 8 – 10 con, thiếu vốn đầu tư chuồng trại hiện đại. Hơn nữa, diện tích trồng cỏ chỉ đáp ứng 30% nhu cầu thức ăn thô xanh, buộc toàn ngành phải nhập khẩu tới 70% sữa bột nguyên liệu để chế biến.

Lợi nhuận trong hoạt động chế biến sữa đạt mức cao như thế nào so với các khâu khác? Khâu chế biến tạo ra giá trị thặng dư vượt trội nhờ ứng dụng công nghệ tiệt trùng UHT và hệ thống đóng gói tiên tiến. Khảo sát thực tế cho thấy các nhà sản xuất sữa bột hoàn nguyên có thể đạt mức lợi nhuận lên đến 86% so với chi phí sản xuất, trong khi các nông hộ chăn nuôi chịu nhiều rủi ro và biên lợi nhuận thấp.

Điều kiện thời tiết nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sữa của bò tại Việt Nam ra sao? Nhiệt độ môi trường trên 21°C và độ ẩm cao trên 80% gây ra stress nhiệt ở giống bò ôn đới Holstein Friesian. Hiện tượng này làm giảm sản lượng sữa từ 10% đến 25%, năng suất sữa trung bình giảm 0,26 kg/ngày cho mỗi đơn vị chỉ số nhiệt - ẩm gia tăng, đồng thời làm suy giảm hàm lượng chất béo trong sữa.

Doanh nghiệp sữa Việt Nam cần đáp ứng điều kiện gì để xuất khẩu sang thị trường EU theo EVFTA? Doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ nội khối, đạt các chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn châu Âu, vượt qua các biện pháp kiểm dịch động thực vật nghiêm ngặt và số hóa toàn diện quy trình truy xuất nguồn gốc từ trang trại chăn nuôi đến thành phẩm cuối cùng.

Kết luận

• Khẳng định ngành công nghiệp sữa là bộ phận thiết yếu của ngành thực phẩm, đóng góp 28% tổng giá trị tiêu dùng thực phẩm và giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm dinh dưỡng quốc gia.
• Chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất của ngành nằm ở khâu sản xuất thô khi 95% chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ và phải nhập khẩu 70% sữa bột nguyên liệu phục vụ chế biến.
• Đánh giá toàn diện tác động hai chiều từ Hiệp định EVFTA với lộ trình cắt giảm thuế quan 48,5% đến 85,6%, vừa thúc đẩy chuyển giao công nghệ vừa gia tăng sức ép cạnh tranh nội địa.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ từ quy hoạch vùng cỏ, hiện đại hóa chuỗi lạnh đến nâng cao năng lực tuân thủ rào cản kỹ thuật quốc tế giai đoạn 2022 – 2030.
• Lời kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp sữa cần khẩn trương phối hợp hành động, đẩy mạnh liên kết chuỗi và làm chủ công nghệ để nắm bắt tối đa lợi thế từ EVFTA, đưa thương hiệu sữa Việt Nam vươn tầm thế giới trước năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP SỮA VÀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH CHÂU ÂU 1.1 Một số vấn đề cơ bản về ngành công nghiệp sữa 1.1 Khái niệm ngành công nghiệp sữa Theo phụ lục Ngành nghề cụ thể trong công nghiệp (Ban hành cùng với Quyết định số 486-TCTK/CN ngày 02-6-1966 của Tổng cục Thống kê), hoạt động chế biến sữa và các sản phẩm bằng sữa được xếp vào Ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, thuộc nhóm B (nhóm sản xuất ra vật phẩm tiêu dùng), phục vụ cho tiêu dùng cá nhân và xã hội. Do đó, để làm rõ nội hàm của thuật ngữ ngành công nghiệp sữa, trước tiên cần phân tích khái niệm ngành công nghiệp và ngành công nghiệp chế biến thực phẩm. ➢ Ngành công nghiệp Cũng theo quyết định 486-TCTK/CN, khái niệm ngành công nghiệp được đưa ra như sau: Ngành công nghiệp là một ngành sản xuất vật chất, bao gồm các hoạt động: - Khai thác của cải vật chất có sẵn trong thiên nhiên mà lao động của con người chưa tác động vào. - Chế biến những sản phẩm đã khai thác và chế biến sản phẩm của nông nghiệp.

- “Hoạt động sản xuất công nghiệp còn bao gồm cả việc sửa chữa máy móc thiết bị và vật phẩm tiêu dùng”. Như vậy là tất cả các hoạt động khai thác chế biến và sửa chữa nói trên không kể quy mô, hình thức như thế nào, không kể với loại công cụ lao động gì, hoặc bằng cơ khí hiện đại, nửa cơ khí, hoặc bằng công cụ thô sơ dựa vào sức lao động và sự khéo léo của chân tay người lao động là chính, đều xếp vào ngành công nghiệp. 9 ➢ Ngành công nghiệp chế biến thực phẩm Ngành công nghiệp thực phẩm nằm trong 13 nhóm ngành công nghiệp lớn tại Việt Nam theo quy định tại văn bản này, bao gồm cả việc khai thác và chế biến thực phẩm. Từ đó có thể hiểu rằng, công nghiệp chế biến thực phẩm là một bộ phận cấu thành của ngành công nghiệp, thực hiện hoạt động bảo quản, cải biến và nâng cao giá trị của nguyên liệu đầu vào (là sản phẩm của hoạt động nông nghiệp) thông qua các hoạt động công nghiệp có sử dụng máy móc, công nghệ hiện đại để tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Ngành công nghiệp thực phẩm (C10) ở Việt Nam bao gồm 8 nhóm phân ngành chính (ngành cấp 3), đó là: - Chế biến, bảo quản thịt và các sản phẩm từ thịt (101) - Chế biến, bảo quản thuỷ sản và các sản phẩm từ thuỷ sản (102) - Chế biến và bảo quản rau quả (103) - Sản xuất dầu, mỡ động, thực vật (104) - Chế biến sữa và các sản phẩm từ sữa (105) - Xay xát và sản xuất bột (106) - Sản xuất thực phẩm khác (107) - Sản xuất thức ăn gia súc, gia cầm và thủy sản (108) ➢ Ngành công nghiệp sữa Theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg, chế biến sữa và các sản phẩm sữa được xếp vào nhóm C (Công nghiệp chế biến, chế tạo), mã số C10500. Định nghĩa “Ngành công nghiệp sữa” có thể được hiểu một cách khái quát là một ngành sản xuất, là bộ phận của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, bao gồm hoạt động khai thác nguyên liệu thô từ ngành chăn nuôi bò sữa, trải qua quá trình chế biến có sử dụng máy móc trang thiết bị hiện đại để tạo ra các sản phẩm tiêu dùng hoàn chỉnh cụ thể, phục vụ đời sống của người tiêu dùng và xã hội.