Luận văn thạc sĩ: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh lớp 10

Luận văn thạc sĩ hóa học nghiên cứu vnu ued sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Tr Trần Trung Ninh
• Trường học: Trường đại học giáo dục - Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn phần phi kim - lớp 10
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TUYỂN CHỌN, THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN - PHI KIM LỚP 10
• 1.1. Dạy học định hướng phát triển năng lực
• 1.2. Khái niệm năng lực
• 1.3. Đặc điểm cấu trúc chung của năng lực
• 1.4. Các năng lực thành phần
• 1.4.1. Năng lực chuyên môn
• 1.4.2. Năng lực phương pháp
• 1.4.3. Năng lực xã hội
• 1.4.4. Năng lực cá thể
• 1.5. Mô hình cấu trúc năng lực
• 1.6. Ví dụ về năng lực của giáo viên
• 1.7. Các nội dung khác của chương 1
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN
• 2.1. Phân tích mục tiêu, nội dung, cấu trúc chương trình hóa học 10-Phi kim
• 2.2. Mục tiêu cơ bản chương trình hóa học 10-Phi kim
• 2.3. Nội dung chương trình hóa 10- phần phi kim
• 2.4. Thiết kế hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.5. Nguyên tắc lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.6. Cách giải bài tập thực tiễn
• 2.7. Hệ thống bài tập để phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.8. Một số hướng sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn chương oxi-lưu huỳnh và chương halogen
• 2.9. Sử dụng trong việc truyền thụ kiến thức mới
• 2.10. Sử dụng trong việc hoàn thiện kiến thức, kĩ năng
• 2.11. Sử dụng trong việc kiểm tra đánh giá
• 2.12. Thiết kế một số giáo án bài dạy có sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, bộ dụng cụ đánh giá năng lực của học sinh
• 2.13. Giáo án sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn khi dạy bài mới
• 2.14. Một số đề kiểm tra sau thực nghiệm và đáp án
• 2.15. Xây dựng bộ công cụ đánh giá sự phát triển năng lực học sinh (phụ lục 5)
• 2.16. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Thời gian, đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Quá trình tiến hành thực nghiệm
• 3.6. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.7. Kiểm tra mẫu trước thực nghiệm
• 3.8. Lựa chọn giáo viên thực nghiệm
• 3.9. Tiến hành thực nghiệm
• 3.10. Thực hiện chương trình thực nghiệm
• 3.11. Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm
• 3.12. Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm
• 3.13. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm
• 3.14. Xử lí kết quả
• 3.15. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.16. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học mà còn giúp họ áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc sử dụng hệ thống bài tập phi kim là một phương pháp hiệu quả để đạt được mục tiêu này.

1.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học được hiểu là khả năng áp dụng các kiến thức lý thuyết vào các tình huống thực tiễn. Điều này bao gồm việc giải quyết các bài tập thực tiễn và thực hiện các thí nghiệm hóa học.

1.2. Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực này

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn hình thành tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Mặc dù việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Những thách thức này có thể đến từ chương trình học, phương pháp giảng dạy, và cả từ chính học sinh.

2.1. Chương trình học và nội dung giảng dạy

Chương trình học hiện tại vẫn còn nặng về lý thuyết, ít có sự liên hệ với thực tiễn. Điều này khiến học sinh khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tế.

2.2. Phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, thiếu sự tương tác và thực hành, dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn học.

III. Phương pháp sử dụng hệ thống bài tập phi kim hiệu quả

Sử dụng hệ thống bài tập phi kim là một trong những phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học. Hệ thống bài tập này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Thiết kế bài tập thực tiễn

Bài tập thực tiễn cần được thiết kế sao cho gần gũi với cuộc sống hàng ngày của học sinh, giúp họ dễ dàng liên hệ và áp dụng kiến thức.

3.2. Đánh giá kết quả học tập

Việc đánh giá kết quả học tập thông qua các bài tập thực tiễn sẽ giúp giáo viên nhận biết được mức độ hiểu biết và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hệ thống bài tập phi kim

Hệ thống bài tập phi kim không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn có thể áp dụng vào các tình huống thực tiễn trong cuộc sống. Điều này tạo ra sự hứng thú và động lực học tập cho học sinh.

4.1. Ví dụ về bài tập thực tiễn

Một số bài tập thực tiễn có thể bao gồm việc phân tích thành phần hóa học của các sản phẩm tiêu dùng hàng ngày, từ đó giúp học sinh hiểu rõ hơn về ứng dụng của hóa học trong đời sống.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng hệ thống bài tập phi kim đã nâng cao đáng kể năng lực vận dụng kiến thức của học sinh, từ đó cải thiện kết quả học tập.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10 thông qua hệ thống bài tập phi kim là một hướng đi đúng đắn. Cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề xuất cải tiến chương trình học

Cần có sự điều chỉnh trong chương trình học để tăng cường tính thực tiễn và ứng dụng của môn hóa học.

5.2. Tương lai của giáo dục hóa học

Hướng tới một nền giáo dục hóa học hiện đại, tích cực và hiệu quả, giúp học sinh phát triển toàn diện cả về kiến thức và kỹ năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục phổ thông đóng vai trò nền tảng trong việc nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Kế thừa truyền thống coi trọng hiền tài suốt hơn 531 năm lịch sử dân tộc kể từ bài ký bia Văn Miếu năm 1484, giáo dục hiện đại tiếp tục khẳng định vị thế quốc sách hàng đầu. Nghị quyết và văn bản pháp luật như Luật Giáo dục số 38/2005/QH11 tại Điều 28.2 cùng Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ đều nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ truyền thụ kiến thức hàn lâm sang phát triển toàn diện năng lực, tính chủ động, tư duy sáng tạo và kỹ năng vận dụng tri thức vào thực tiễn cuộc sống.

Trong bối cảnh dạy học Hóa học tại các trường trung học phổ thông, nội dung giảng dạy vẫn còn nặng về lý thuyết trừu tượng và các bài tập thuần túy thuật toán tính toán phức tạp. Thực trạng này khiến người học giảm sút hứng thú, thiếu khả năng kết nối khoa học với đời sống sản xuất và môi trường xung quanh. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Tuyển chọn, thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần Phi kim lớp 10 (bao gồm chương Halogen và chương Oxi - Lưu huỳnh) theo định hướng phát triển năng lực vận dụng tri thức vào thực tế.

Đề tài được tiến hành trong giai đoạn từ tháng 1/2015 đến tháng 9/2015 tại hai địa bàn đại diện: Trường THPT Hoàng Văn Thụ (thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh) và Trường THPT Tân Yên số 1 (huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang). Kết quả nghiên cứu không chỉ hoàn thiện cơ sở phương pháp luận giảng dạy hóa học thực tiễn mà còn cung cấp hệ thống học liệu giá trị, giúp tăng cường tỷ lệ học sinh khá giỏi môn Hóa học lên rõ rệt, thúc đẩy động cơ học tập tích cực và nâng cao hiệu quả giáo dục bộ môn trong nhà trường hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các học thuyết giáo dục định hướng năng lực hiện đại. Về bản chất, năng lực hành động được hiểu là tổ hợp các thuộc tính tâm lý phức hợp, hội tụ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức nhằm giải quyết hiệu quả các vấn đề thực tiễn. Mô hình cấu trúc năng lực tổng thể bao gồm 4 năng lực thành phần mật thiết: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Mô hình này hoàn toàn tương thích với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO: Học để biết, Học để làm, Học để cùng chung sống và Học để tự khẳng định bản thân.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng khung phân loại 4 mức độ lĩnh hội nhận thức của Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang bao gồm: Mức 1 là tái hiện kiến thức lý thuyết; Mức 2 là vận dụng giải thích các sự kiện và hiện tượng khoa học; Mức 3 là giải thích các tình huống nảy sinh trong đời sống thực tế; Mức 4 là vận dụng tổng hợp kiến thức và kỹ năng để giải quyết tình huống phức tạp hoặc thực hiện các đề tài nghiên cứu nhỏ. Ba khái niệm nền tảng xuyên suốt đề tài gồm: Bài tập hóa học với tư cách là phương tiện dạy học then chốt; Bài tập hóa học thực tiễn phản ánh các tình huống đời sống, sản xuất, môi trường; Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào đời sống thực tế thông qua việc phân tích dữ liệu, đề xuất phương án và xử lý tình huống khoa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích với cỡ mẫu điều tra ban đầu gồm 19 giáo viên bộ môn Hóa học và 170 học sinh lớp 10 tại hai trường THPT Hoàng Văn Thụ và THPT Tân Yên số 1. Quá trình thực nghiệm sư phạm tiến hành chia thành các cặp lớp thực nghiệm và lớp đối chứng có trình độ học lực tương đương trước thực nghiệm. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập đa kênh thông qua phiếu trưng cầu ý kiến, biên bản dự giờ quan sát hoạt động học tập, bảng kiểm quan sát hành vi, thang đo mức độ tích cực và kết quả của 3 bài kiểm tra định lượng độc lập sau các chủ đề giảng dạy.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp nghiên cứu định tính là nhằm kiểm định tính chính xác của giả thuyết khoa học một cách khách quan nhất. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý bằng các đại lượng thống kê mô tả và thống kê suy luận như lập bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích, tính điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm chuẩn Student. Tiến trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ và chặt chẽ trong khung thời gian từ tháng 1/2015 đến tháng 9/2015, đảm bảo tính đại diện khoa học, độ tin cậy và giá trị thực tiễn cao của kết quả đo lường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu trên 19 giáo viên Hóa học THPT chỉ ra nhiều bất cập trong việc ứng dụng bài tập thực tiễn. Có 36,8% giáo viên (7/19 người) cho rằng việc tìm kiếm tài liệu thực tiễn mất quá nhiều thời gian; 31,6% giáo viên (6/19 người) phản ánh sự khan hiếm nguồn tư liệu chuẩn hóa; 31,6% giáo viên (6/19 người) nhận định nội dung chương trình quá tải nên khó liên hệ thực tế thường xuyên. Tỷ lệ giáo viên sử dụng bài tập thực tiễn ở mức độ rất thường xuyên trong dạy bài mới là 0%, trong khi mức độ thỉnh thoảng ở giờ luyện tập chiếm tới 63,2% và ở khâu kiểm tra đánh giá là 52,7%. Dạng bài tập chủ yếu dừng lại ở mức 1 tái hiện (chiếm 57,9% thường xuyên) và mức 2 giải thích lý thuyết đơn giản, trong khi bài tập mức độ 3 và mức độ 4 gắn với công nghệ sản xuất, ô nhiễm môi trường còn rất hạn chế.

Sau khi đưa hệ thống bài tập thực tiễn vào giảng dạy thực nghiệm, kết quả 3 bài kiểm tra tại Trường THPT Hoàng Văn Thụ và Trường THPT Tân Yên số 1 cho thấy sự phân hóa tích cực vượt bậc giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Điểm trung bình của các lớp thực nghiệm luôn cao hơn lớp đối chứng từ 0,65 đến 0,95 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi (từ 7,0 đến 10,0 điểm) ở các lớp thực nghiệm đạt từ 68,5% đến 76,2%, cao hơn đáng kể so với mức 48,1% đến 54,3% ở các lớp đối chứng. Đồng thời, tỷ lệ học sinh yếu kém ở lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống dưới 3,0%, khẳng định hệ thống bài tập mới đã hỗ trợ hiệu quả cho toàn bộ các nhóm đối tượng học sinh.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về mặt định lượng của các lớp thực nghiệm được minh chứng rõ nét qua đường lũy tích điểm số luôn nằm lệch về phía bên phải so với đường lũy tích của lớp đối chứng trên hệ trục tọa độ kiểm tra. Đồ thị cột biểu diễn phân phối điểm số của 3 bài kiểm tra thể hiện sự tập trung mật độ học sinh lớp thực nghiệm ở dải điểm 8, 9 và 10, trong khi dải điểm của lớp đối chứng có xu hướng phân bố nhiều ở mức trung bình từ 5 đến 6 điểm. Bảng kiểm đánh giá năng lực vận dụng kiến thức thực tế cho thấy hơn 85% học sinh lớp thực nghiệm đã hình thành thói quen chủ động đặt câu hỏi khoa học, biết cách phân tích nhãn mác hóa chất gia dụng, xử lý nồng độ dung dịch khử trùng Cloramin B trong phòng chống dịch tay chân miệng và nhận diện cơ chế ăn mòn thủy tinh bằng axit flohiđric.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự cải thiện vượt bậc này là do hệ thống bài tập đã gắn kết hữu cơ kiến thức sách giáo khoa với các vấn đề thời sự thực tiễn địa phương như tình trạng phát thải khí SO2 và NO2 tại khu vực nhà máy nhiệt điện Uông Bí, kỹ thuật bảo quản muối iốt theo tiêu chuẩn TCVN 5647:1992, hay việc sử dụng muối natri hiđrocacbonat để trung hòa axit clohiđric trong dạ dày. So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào hệ thống câu hỏi lý thuyết vô cơ chung chung, luận văn đã tạo bước đột phá khi hệ thống hóa chi tiết các bài tập thực tiễn theo 4 mức độ nhận thức của phần Phi kim lớp 10, tích hợp nhuần nhuyễn cả dạng bài tự luận định tính, bài toán định lượng kỹ thuật và bài tập thực hành thí nghiệm an toàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa hiệu quả giảng dạy hóa học và nhân rộng năng lực vận dụng kiến thức thực tiễn cho học sinh phổ thông, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, thiết kế và chuẩn hóa ngân hàng bài tập thực tiễn phong phú. Tổ chuyên môn cần biên soạn trên 100 bài tập tích hợp bối cảnh đời sống, y tế, môi trường và công nghiệp địa phương. Mục tiêu nâng tỷ lệ câu hỏi liên hệ thực tế trong cấu trúc đề kiểm tra định kỳ lên tối thiểu 30% đến 40% trong vòng 6 tháng tới. Chủ thể thực hiện là đội ngũ giáo viên bộ môn phối hợp cùng hội đồng chuyên môn nhà trường.

Thứ hai, đổi mới tiến trình dạy học trên lớp theo hướng tăng cường trải nghiệm. Giáo viên cần chủ động chuyển đổi từ phương pháp thuyết trình truyền thống sang tổ chức hoạt động giải quyết tình huống có vấn đề và học tập theo dự án. Phấn đấu 100% tiết dạy bài mới và tiết luyện tập phần Phi kim đều lồng ghép ít nhất 1 đến 2 tình huống thực tế sinh động. Timeline thực hiện xuyên suốt năm học do giáo viên trực tiếp đứng lớp đảm nhiệm.

Thứ ba, đa dạng hóa công cụ kiểm tra và đánh giá năng lực người học. Ban giám hiệu cùng tổ chuyên môn cần chỉ đạo áp dụng triệt để bộ công cụ đánh giá năng lực gồm rubric chi tiết, phiếu quan sát hành vi và bảng kiểm thực hành thí nghiệm. Mục tiêu 100% các bài kiểm tra 1 tiết và học kỳ đều kết hợp câu hỏi lý thuyết, đồ thị biểu đồ và bài toán thực nghiệm định lượng.

Thứ tư, tổ chức bồi dưỡng và tập huấn chuyên môn nghiệp vụ định kỳ. Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức tối thiểu 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật biên soạn học liệu thực tiễn và phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm cho 100% giáo viên Hóa học trên toàn địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Một là, giáo viên giảng dạy Hóa học tại các trường trung học phổ thông. Luận văn cung cấp trọn bộ giáo án mẫu, hệ thống bài tập thực tiễn chọn lọc chương Halogen và Oxi - Lưu huỳnh kèm hướng dẫn giải chi tiết. Giáo viên có thể khai thác trực tiếp vào các giờ dạy bài mới, giờ luyện tập và thiết kế đề kiểm tra định kỳ.

Hai là, cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách chuyên môn Hóa học tại các Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo. Công trình là cơ sở dữ liệu thực chứng tin cậy để chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn, xây dựng khung ma trận đề thi chuẩn hóa và định hướng phát triển chương trình giáo dục địa phương.

Ba là, học viên cao học và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học. Luận văn đóng vai trò tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình thiết kế công cụ đo lường năng lực, quy chuẩn thực nghiệm sư phạm và kỹ thuật phân tích thống kê toán học chuyên sâu.

Bốn là, sinh viên sư phạm ngành Hóa học tại các trường đại học và cao đẳng sư phạm. Đây là nguồn học liệu bổ ích giúp sinh viên rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, nắm bắt phương pháp tiếp cận dạy học tích hợp và học hỏi kỹ năng thiết kế thí nghiệm trực quan gắn với thực tiễn đời sống.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần phát triển năng lực vận dụng kiến thức thực tế trong môn Hóa học 10?

Hóa học là môn khoa học thực nghiệm gắn liền với đời sống và sản xuất. Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức giúp học sinh thoát khỏi lối học vẹt lý thuyết và thuật toán phức tạp, hiểu rõ bản chất của các hiện tượng xung quanh, từ đó gia tăng niềm say mê học tập và hình thành thái độ ứng xử đúng đắn với môi trường.

Quy trình thiết kế bài tập hóa học thực tiễn bao gồm những bước nào?

Quy trình chuẩn hóa gồm 4 bước khoa học: Bước 1 phân tích mục tiêu chương trình, nghiên cứu sách giáo khoa và khảo sát đối tượng học sinh; Bước 2 thiết kế nội dung bài tập, thẩm định tính chính xác khoa học và dự đoán khó khăn của người học; Bước 3 lựa chọn thời điểm và tiến hành triển khai dạy học; Bước 4 đánh giá kết quả, chỉnh lý và hoàn thiện bài tập.

Luận văn đã khai thác những bối cảnh thực tiễn điển hình nào cho phần Phi kim lớp 10?

Hệ thống bài tập khai thác đa dạng các tình huống thực tế như: Tính lượng Cloramin B pha chế dung dịch khử khuẩn phòng dịch tay chân miệng, kiểm tra nồng độ clo dư trong nước sinh hoạt theo quy chuẩn QCVN 01:2009/BYT, cơ chế ăn mòn kính của axit HF, đánh giá ô nhiễm khí thải SO2 và NO2 tại nhiệt điện Uông Bí, và giải thích tác dụng của thuốc Nabica trong y tế.

Bộ công cụ đánh giá năng lực thực tế của học sinh trong đề tài gồm những gì?

Bộ công cụ được xây dựng toàn diện gồm 3 thành tố: Bảng kiểm quan sát tính tích cực và chủ động trong giờ học; Thang đo mức độ phát triển các tiêu chí năng lực hành động thực tiễn; Hệ thống 3 bài kiểm tra định lượng khách quan có sử dụng câu hỏi trắc nghiệm, đồ thị biểu diễn và bài toán thực tế để đánh giá theo 4 mức độ nhận thức.

Kết quả thực nghiệm sư phạm tại hai trường THPT đã chứng minh điều gì?

Số liệu thống kê xử lý từ 170 học sinh qua 3 bài kiểm tra khẳng định lớp thực nghiệm đạt điểm trung bình cao hơn từ 0,65 đến 0,95 điểm, tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt từ 68,5% đến 76,2% (vượt trội so với 48,1% đến 54,3% của lớp đối chứng), chứng minh việc đưa bài tập thực tiễn vào dạy học mang lại hiệu quả sư phạm rõ rệt và có tính khả thi cao.

Kết luận

• Hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận về năng lực hành động, cấu trúc năng lực chuyên biệt và 4 mức độ nhận thức trong dạy học Hóa học phổ thông.
• Khảo sát thực trạng trên 19 giáo viên và 170 học sinh, chỉ rõ những điểm nghẽn lớn về nguồn tư liệu và thói quen giảng dạy hàn lâm.
• Thiết kế thành công quy trình 4 bước và tuyển chọn hệ thống bài tập thực tiễn chuyên sâu, phong phú cho phần Phi kim lớp 10.
• Xây dựng trọn bộ giáo án mẫu trực quan cùng hệ thống công cụ đo lường năng lực học sinh đồng bộ, chính xác và có độ tin cậy cao.
• Kiểm chứng thực nghiệm sư phạm thành công tại Trường THPT Hoàng Văn Thụ và Trường THPT Tân Yên số 1 với kết quả định lượng vượt trội.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã biến các nguyên lý sư phạm hiện đại thành bộ công cụ bài tập thực hành cụ thể, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa kiến thức lý thuyết và thực tiễn địa phương. Kế hoạch trong 12 đến 24 tháng tới cần tiếp tục mở rộng quy mô áp dụng mô hình này cho toàn bộ chương trình Hóa học cấp trung học phổ thông. Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý giáo dục hãy chủ động áp dụng ngay hệ thống bài tập thực tiễn này vào công tác giảng dạy để cùng kiến tạo những giờ học Hóa học truyền cảm hứng, sáng tạo và chất lượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn - phi kim lớp 10. Chương 2: Xây dựng, tuyển chọn và sử dụng hệ thống bài tập phần phi kim lớp 10 theo hƣớng phát triển năng lực học sinh Chương 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TUYỂN CHỌN, THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN - PHI KIM LỚP 10 1. Dạy học định hƣớng phát triển năng lực 1. Khái niệm năng lực [17] Năng lực là một khái niệm đƣợc đề cập đến trong nhiều tài liệu nghiên cứu về giáo dục trong và ngoài nƣớc theo những cách tiếp cận khác nhau.

Năng lực là khả năng đáp ứng thích hợp và đầy đủ các yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động (Từ Điển Webster's New 20th Century, 1965). Theo từ điển Tâm lí học (Vũ Dũng – 2000): Năng lực là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lí cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định. Nguyễn Quang Uẩn và các cộng sự: “Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả” [40, tr.178] Theo Bernd Meier và Nguyễn Văn Cƣờng: “ Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức” [8, tr. Theo cách tiếp cận tích hợp, F.Weinert (2001) cho rằng “ Năng lực của HS là sự kết hợp hợp lí kiến thức, kĩ năng và sự sẵn sàng tham gia để cá nhân hành động có trách nhiệm và biết phê phán tích cực hướng tới giải pháp cho các vấn đề”.

Nhƣ vậy năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố nhƣ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵng sàng hành động và trách nhiệm. Khái niệm về năng lực gắn liền với khả năng hành động. Đặc điểm cấu trúc chung của năng lực [5] Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của năng lực. Có nhiều loại năng lực khác nhau.

Việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau. Cấu trúc chung của năng lực hành động đƣợc mô tả 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phƣơng pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể. (i) Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng nhƣ khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phƣơng pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học nội dung – chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động.

(ii) Năng lực phƣơng pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hƣớng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề. Năng lực phƣơng pháp bao gồm năng lực phƣơng pháp chung và phƣơng pháp chuyên môn. Trung tâm của phƣơng pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học phƣơng pháp luận – giải quyết vấn đề.

(iii) Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt đƣợc mục đích trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng nhƣ trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học giao tiếp. (iv) Năng lực cá thể (Induvidual competency): Là khả năng xác định, đánh giá đƣợc những cơ hội phát triển cũng nhƣ những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học cảm xúc – đạo đức và liên quan đến tƣ duy và hành động tự chịu trách nhiệm.

Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau. Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghề nghiệp ngƣời ta cũng mô tả các loại năng lực khác nhau. Ví dụ năng lực của GV bao gồm những nhóm cơ bản sau: Năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực chẩn đoán và tư vấn, năng lực phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học. Mô hình bốn thành phần năng lực trên phù hợp với bốn trụ cốt giáo dục theo UNESCO: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các thành phần năng lực Các trụ cột giáo dục của UNESO Năng lực chuyên môn Học để biết Năng lực phƣơng pháp Học để làm Năng lực xã hội Học để cùng chung sống Năng lực cá thể Học để tự khẳng định Nhƣ vậy những năng lực này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Nội dung dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ giới hạn trong tri thức và kỹ năng chuyên môn mà gồm những nhóm nội dung nhằm phát triển các lĩnh vực năng lực: Học nội dung Học phƣơng pháp- Học giao tiếp- xã Học tự trải chuyên môn chiến lƣợc hội nghiệm- đánh giá - Các tri thức - Lập kế hoạch học - Làm việc theo - Tự đánh giá điểm chuyên môn (các tập, kế hoạch làm nhóm mạnh, điểm yếu khái niệm, phạm việc - Tạo điều kiện cho - Xây dựng kế trù, quy luật, mối - Các phƣơng pháp sự hiểu biết về hoạch phát triển cá quan hệ…) nhận thức chung: phƣơng diện xã hội nhân - Các kĩ năng Thu thập, xử lí, đánh - Học cách ứng xử, - Đánh giá, hình chuyên môn giá, trình bày thông tinh thần trách thành các chuẩn - Ứng dụng, đánh tin nhiệm, khả năng mực giá trị đạo đức giá chuyên môn - Các phƣơng pháp giải quyết xung đột và văn hóa, lòng tự chuyên môn trọng Năng lực chuyên Năng lực phƣơng Năng lực xã hội Năng lực cá nhân môn pháp 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các năng lực chung, năng lực đặc thù cần hình thành và phát triển cho học sinh trung học phổ thông.[5] Năng lực chung: Là năng lực cơ bản và cần thiết với tất cả mọi ngƣời để con ngƣời sống và lao động bình thƣờng trong xã hội. Năng lực chung đƣợc hình thành do nhiều nhiều môn học. Năng lực chung bao gồm: Năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác; năng lực tính toán; năng lực công nghệ thông tin và truyền thông.

Năng lực đặc thù : là năng lực đƣợc hình thành và phát triển thông qua một môn học nhất định; ví dụ năng lực đặc thù của môn Hóa học nhƣ: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học; năng lực thực hành hóa học; năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học; năng lực tính toán; năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào đời sống. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn [17] 1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn: là khả năng của bản thân ngƣời học tự giải quyết những vấn đề thực tiễn hiệu quả bằng cách áp dụng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, thái độ và trách nhiệm vào những tình huống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh và có khả năng biến đổi nó.

Biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. - Biết phát hiện vấn đề, tìm đƣợc cách giải quyết vấn đề có trong nội dung bài học, trong BTHH có nội dung liên quan với thực tiễn. - Biết quan sát và sử dụng những kiến thức, kĩ năng hóa học để giải thích những sự vật, hiện tƣợng trong đời sống, trong sản xuất và môi trƣờng xung quanh. - Tích cực tham gia các hoạt động học tập để đạt hiệu quả nhất (ghi chép, đƣa ra câu hỏi và tuân thủ các hoạt động theo yêu cầu…).

- Biết thu thập và xử lí thông tin, trình bày kết quả một vấn đề cần tìm hiểu trong thực tiễn và nêu đƣợc phƣơng hƣớng giải quyết vấn đề đó bằng những kiến thức, kĩ năng hóa học. - Lập qui trình giải bài tập; vận dụng kiến thức vào thực tế thông qua phép thử; lựa chọn qui trình làm việc phù hợp. - Biết dự đoán kết quả, kiểm tra và kết luận. - Biết đánh giá và tự đánh giá kết quả, sản phẩm và có những đề xuất hƣớng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoàn thiện.

Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Một số biện pháp làm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn: - Hình thành cho HS một hệ thống kiến thức hóa học cơ bản vững vàng. - Rèn luyện cho HS năng lực tƣ duy logic chính xác: HS lập đƣợc qui trình giải bài thông qua các thao tác: quan sát, phân tích, tổng hợp và dựa vào bản chất của vấn đề để tìm ra cách giải quyết ngắn gọn sáng tạo. - Rèn luyện năng lực tƣ duy khái quát về các môn học; kĩ năng giải bài tập hóa học; biết xâu chuỗi các vấn đề; các bài tập để đề xuất cách giải quyết.

- Rèn khả năng độc lập suy nghĩ : HS tự phát hiện vấn đề; đặt câu hỏi và dựa trên kiến thức hóa học tìm câu trả lời ngắn gọn, chính xác. - Phát triển năng lực vận dụng kiến thức của HS gắn liền với việc rèn luyện phong cách làm việc khoa học. Ví dụ: Giải bài tập hoá học gồm những bƣớc chung: Bước 1: Định hƣớng: - Đọc kĩ đề bài nắm vững các dữ kiện của bài toán hoá học: Những điều đã biết, những điều cần tìm. - Phân tích đề bài; tìm mối liên hệ giữa các số liệu; công thức tính toán hóa học; phƣơng trình hóa học; xác định phƣơng hƣớng giải bài.

Bước 2: Giải bài Vận dụng tổng hợp các kiến thức và kỹ năng để lập và thực hiện chƣơng trình. Bước 3: Giai đoạn kiểm tra: Kiểm tra và đánh giá việc giải, biện luận và khẳng định đáp án. Bài tập hóa học (BTHH) 1.