Luận văn thạc sĩ vnu ued tổ chức dạy học lịch sử việt nam lớp 10 theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh ở trường trung học phổ thông nguyễn đức thuận tỉnh nam định

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu tổ chức dạy học lịch sử Việt Nam lớp 10, phát triển năng lực cho học sinh THPT Nguyễn Đức Thuận, Nam Định.

• Tác giả: Vũ Thị Kim Lan
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trịnh Đình Tùng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Lịch sử
• Đề tài: Tổ Chức Dạy Học Lịch Sử Việt Nam Lớp 10 Theo Hướng Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Cho Học Sinh Ở Trường Trung Học Phổ Thông Nguyễn Đức Thuận Tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.8. Cấu trúc của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
• 1.1. Quan niệm về năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học Lịch sử
• 1.1.1. Quan niệm về năng lực
• 1.1.2. Quan niệm về năng lực vận dụng kiến thức
• 1.1.3. Các thành tố của năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học Lịch sử
• 1.2. Đặc điểm kiến thức lịch sử ở trường phổ thông
• 1.3. Quan niệm về tổ chức dạy học Lịch sử theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh ở trường trung học phổ thông
• 1.4. Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học lịch sử
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.5.1. Thực trạng dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Nguyễn Đức Thuận
• 1.5.2. Thực trạng tổ chức dạy học lịch sử nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức ở trường THPT Nguyễn Đức Thuận
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN ĐỨC THUẬN TỈNH NAM ĐỊNH
• 2.1. Một số yêu cầu cơ bản khi tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức
• 2.2. Các biện pháp tổ chức dạy học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 10 trường THPT Nguyễn Đức Thuận tỉnh Nam Định
• 2.2.1. Xác định những kiến thức lịch sử cần phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh
• 2.2.2. Tổ chức học sinh lĩnh hội vững chắc hệ thống kiến thức lịch sử
• 2.2.3. Hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức đã học để nhận thức kiến thức mới
• 2.2.4. Hướng dẫn học sinh liên hệ kiến thức lịch sử vào cuộc sống
• 2.2.5. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh
• 2.3. Thực nghiệm sư phạm
• 2.3.1. Mục đích thực nghiệm
• 2.3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 2.3.3. Nội dung thực nghiệm
• 2.3.4. Phương pháp tiến hành thực nghiệm
• 2.3.5. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Trong Dạy Học Lịch Sử

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong dạy học lịch sử lớp 10 tại trường THPT Nguyễn Đức Thuận, việc này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu về các sự kiện lịch sử mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Theo nghiên cứu của Vũ Thị Kim Lan, việc tổ chức dạy học theo hướng này sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia và phát triển năng lực cá nhân.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Trong Dạy Học Lịch Sử

Năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học lịch sử được hiểu là khả năng của học sinh trong việc áp dụng kiến thức lịch sử đã học vào các tình huống thực tế. Điều này bao gồm việc phân tích, đánh giá và đưa ra quyết định dựa trên các thông tin lịch sử. Theo các chuyên gia, việc phát triển năng lực này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức mà còn giúp các em hình thành tư duy độc lập và sáng tạo.

1.2. Vai Trò Của Dạy Học Lịch Sử Trong Phát Triển Năng Lực

Dạy học lịch sử đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và tư duy của học sinh. Môn học này không chỉ cung cấp kiến thức về quá khứ mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản thân và xã hội. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học lịch sử cũng gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về phương pháp dạy học hiện đại và sự lúng túng của giáo viên trong việc thiết kế hoạt động học tập. Theo khảo sát, nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều, dẫn đến việc học sinh không thể vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.1. Thiếu Hụt Phương Pháp Dạy Học Hiện Đại

Nhiều giáo viên vẫn chưa được đào tạo đầy đủ về các phương pháp dạy học tích cực. Điều này dẫn đến việc họ gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp mới vào giảng dạy. Việc thiếu hụt này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng dạy học mà còn làm giảm hứng thú học tập của học sinh.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Hoạt Động Học Tập

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động học tập nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Việc này đòi hỏi giáo viên phải có sự sáng tạo và linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức dạy học. Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, các hoạt động này có thể không đạt được hiệu quả mong muốn.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Để Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia tích cực vào quá trình học tập. Theo nghiên cứu, việc sử dụng phương pháp học tập hợp tác, thảo luận nhóm và dự án sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy và khả năng làm việc nhóm.

3.1. Phương Pháp Học Tập Hợp Tác

Phương pháp học tập hợp tác khuyến khích học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ giúp các em học hỏi từ nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Nghiên cứu cho thấy, học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm thường có kết quả học tập tốt hơn.

3.2. Sử Dụng Dự Án Trong Dạy Học

Phương pháp dự án cho phép học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua việc thực hiện các dự án cụ thể. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề. Các dự án có thể liên quan đến việc nghiên cứu các sự kiện lịch sử và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Trong Dạy Học

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức không chỉ có ý nghĩa trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày của học sinh. Học sinh có khả năng áp dụng kiến thức lịch sử vào các tình huống thực tế sẽ có lợi thế hơn trong việc giải quyết các vấn đề xã hội. Theo nghiên cứu, học sinh có năng lực vận dụng kiến thức tốt thường có khả năng tham gia tích cực vào các hoạt động cộng đồng.

4.1. Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Trong Cuộc Sống Hàng Ngày

Học sinh có thể áp dụng kiến thức lịch sử vào các tình huống thực tế trong cuộc sống hàng ngày. Điều này không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về xã hội mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Việc này cũng giúp học sinh trở thành những công dân có trách nhiệm và tích cực.

4.2. Tham Gia Các Hoạt Động Cộng Đồng

Học sinh có năng lực vận dụng kiến thức tốt thường tham gia tích cực vào các hoạt động cộng đồng. Việc này không chỉ giúp các em rèn luyện kỹ năng xã hội mà còn góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm với xã hội. Các hoạt động này có thể bao gồm việc tham gia các dự án cộng đồng, tổ chức sự kiện lịch sử, hoặc tham gia vào các hoạt động bảo vệ di sản văn hóa.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Trong Dạy Học Lịch Sử

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học lịch sử lớp 10 tại trường THPT Nguyễn Đức Thuận là một nhiệm vụ quan trọng. Việc này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Để đạt được điều này, cần có sự đổi mới trong phương pháp dạy học và sự hỗ trợ từ phía giáo viên.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học

Đổi mới phương pháp dạy học là yếu tố then chốt trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn. Điều này cũng giúp giáo viên nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo ra môi trường học tập tích cực.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Của Dạy Học Lịch Sử

Tương lai của dạy học lịch sử cần hướng tới việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử mà còn giúp các em trở thành những công dân có trách nhiệm và tích cực. Việc này đòi hỏi sự nỗ lực từ cả giáo viên và học sinh trong việc xây dựng một môi trường học tập hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, môn Lịch sử ở bậc trung học phổ thông đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi từ phương thức truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển năng lực tư duy thực tiễn. Thực trạng kỳ thi trung học phổ thông quốc gia cho thấy phổ điểm môn Lịch sử trong nhiều năm thường thấp hơn các bộ môn khác, đồng thời có tới hơn 60% học sinh khối 10 tại trường trung học phổ thông Nguyễn Đức Thuận định hướng thi tổ hợp Khoa học Xã hội nhưng phần lớn lại học tập theo phương thức ghi nhớ máy móc. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết sự mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển năng lực vận dụng kiến thức lịch sử với thực tế dạy học nặng về lý thuyết hàn lâm tại cơ sở giáo dục phổ thông.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng và xây dựng hệ thống 4 nhóm biện pháp sư phạm nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức Lịch sử Việt Nam lớp 10 cho học sinh. Nghiên cứu được thực hiện tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Đức Thuận, tỉnh Nam Định trong năm học 2018 - 2019, trên đối tượng khảo sát gồm 4 giáo viên dạy Lịch sử và 117 học sinh khối 10. Đóng góp khoa học của luận văn là xác lập quy trình 3 mức độ phát triển năng lực vận dụng cho học sinh từ thấp đến cao, giúp nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập qua trải nghiệm thực tế lên 48,7%, đồng thời cung cấp hệ thống giáo án thực nghiệm giúp cải thiện chất lượng học tập bộ môn một cách rõ rệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết hoạt động tâm lý học nhận thức và lý thuyết kiến tạo trong giáo dục hiện đại, kết hợp quan điểm 4 trụ cột giáo dục của UNESCO bao gồm học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định mình. Cùng với đó, mô hình vùng phát triển gần nhất của Lev Vygotsky được áp dụng nhằm định hình các mức độ nâng cao năng lực học tập phù hợp với đặc thù học sinh nông thôn.

Luận văn làm rõ 4 khái niệm then chốt:

• Năng lực: Thuộc tính cá nhân cho phép huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ để thực hiện thành công một hoạt động trong bối cảnh cụ thể.
• Năng lực vận dụng kiến thức môn Lịch sử: Khả năng làm chủ hệ thống tri thức quá khứ để lý giải các vấn đề hiện tại và giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn đời sống.
• Cấu trúc năng lực vận dụng: Gồm 3 thành tố cốt lõi là hệ thống tri thức kỹ năng, động cơ hứng thú học tập và hành động giải quyết vấn đề.
• Ba cấp độ nhận thức: Mức độ 1 là sử dụng đồ dùng trực quan, sơ đồ, bảng biểu; Mức độ 2 là dùng kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới; Mức độ 3 là vận dụng kiến thức vào thực tiễn xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính và định lượng qua các nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Nguồn dữ liệu: 4 phiếu khảo sát giáo viên, 117 phiếu điều tra học sinh khối 10 tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Đức Thuận, kết hợp giáo án thực nghiệm phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu gồm 117 học sinh khối 10 và 4 giáo viên Lịch sử được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện và điển hình, bảo đảm tính đại diện cho môi trường giáo dục trường chuẩn quốc gia khu vực nông thôn được thành lập từ năm 2006.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý tần suất, tính tỷ lệ phần trăm và so sánh đối chiếu định lượng trước và sau thực nghiệm. Lý do lựa chọn là nhằm kiểm định chính xác giả thuyết khoa học về tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất trong khung thời gian năm học 2018 - 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Đức Thuận cho thấy 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, có sự mất cân đối lớn trong việc lựa chọn phương pháp giảng dạy của giáo viên. Kết quả khảo sát ghi nhận 75% giáo viên (3/4 người) thường xuyên dùng phương pháp thuyết trình truyền thống, trong khi các phương pháp tích cực như dạy học dự án, dạy học khám phá hay học tập trải nghiệm có tới 75% giáo viên chỉ thỉnh thoảng hoặc chưa bao giờ áp dụng.

Thứ hai, nhu cầu đổi mới hình thức học tập của học sinh rất cao so với thực tế đáp ứng của nhà trường. Có 48,7% học sinh (57/117 em) mong muốn được học tập tại bảo tàng, di tích lịch sử và tham gia ngoại khóa chuyên đề, trong khi hình thức đọc chép truyền thống chỉ có 17,1% học sinh (20/117 em) cảm thấy hứng thú.

Thứ ba, nhận thức về mục đích học tập môn Lịch sử của học sinh còn hạn chế. Có 41,9% học sinh (49/117 em) học Lịch sử chỉ để hiểu biết quá khứ, chỉ có 8,5% học sinh (10/117 em) xác định học để vận dụng tri thức vào giải quyết các vấn đề học tập và đời sống.

Thứ tư, mức độ gắn kết giữa kiến thức lịch sử với đời sống xã hội còn rất yếu. Khảo sát chỉ ra 64,1% học sinh (75/117 em) thừa nhận không quan tâm hoặc chỉ thỉnh thoảng chú ý đến các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội của địa phương và đất nước, đồng thời 41% học sinh (48/117 em) chỉ thích làm các bài tập trắc nghiệm nhận biết đơn giản.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ nguyên nhân kiểm tra đánh giá thi cử hiện hành vẫn còn nặng về kiểm tra dung lượng kiến thức tái hiện, khiến 100% giáo viên e ngại việc tổ chức hoạt động vận dụng sẽ gây mất thời gian và cháy giáo án. Dữ liệu khảo sát khi được trực quan hóa qua biểu đồ hình quạt về mục đích học tập và bảng đối chiếu tần suất sử dụng phương pháp dạy học đã phản ánh rõ nét khoảng cách giữa nhận thức lý luận và thực hành giảng dạy.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu giáo dục lịch sử trên toàn quốc, đồng thời khẳng định rằng nếu giáo viên không tạo cơ hội để học sinh nhập vai lịch sử hoặc xử lý các tình huống thực tiễn, môn Lịch sử sẽ mãi bị coi là môn học khô khan, thụ động.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khắc phục triệt để các hạn chế trên và nâng cao năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

• Tái cấu trúc nội dung và xác định chuẩn kiến thức phát triển năng lực vận dụng: Giáo viên bộ môn tiến hành rà soát chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 10, chọn lọc các bài học có tính kết nối cao như văn hóa truyền thống, tổ chức bộ máy nhà nước để thiết kế bài tập tình huống, phấn đấu nâng tỷ lệ bài học có nội dung vận dụng thực tiễn đạt trên 50% trong học kỳ I năm học mới.

• Tổ chức dạy học liên hệ thực tiễn và di sản địa phương: Ban giám hiệu phối hợp với Đoàn thanh niên và Tổ Lịch sử tổ chức tối thiểu 2 chuyên đề ngoại khóa thực địa mỗi năm học tại các di tích lịch sử đền vua Đinh, vua Lê hoặc bảo tàng tỉnh, hướng tới mục tiêu 100% học sinh khối 10 tham gia trải nghiệm thực tế.

• Triển khai phương pháp dạy học dự án và giải quyết vấn đề: Giáo viên tăng cường giao nhiệm vụ tự học theo nhóm nhỏ từ 4 đến 6 học sinh, yêu cầu sưu tầm tư liệu văn hóa dân gian Nam Định, lập sơ đồ tư duy tái hiện kiến thức, hướng tới chỉ tiêu trên 70% học sinh tự chủ làm bài tập phân tích và liên hệ.

• Đổi mới toàn diện hình thức kiểm tra đánh giá: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn chỉ đạo thay đổi cấu trúc đề kiểm tra định kỳ, tăng tỷ lệ câu hỏi vận dụng và vận dụng cao lên mức 30% đến 40% trong thang điểm, kết hợp đánh giá sản phẩm học tập dự án thay cho bài kiểm tra viết truyền thống.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên dạy Lịch sử cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống giáo án thực nghiệm, các bài tập tình huống và kỹ thuật tổ chức dạy học phân hóa cho học sinh lớp 10.

• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng và quy trình đổi mới kiểm tra đánh giá để xây dựng kế hoạch sinh hoạt chuyên môn tại các trường trung học phổ thông.

• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Lịch sử: Tiếp cận mô hình nghiên cứu chuẩn mực, phương pháp xử lý dữ liệu thống kê xã hội học và hệ thống cơ sở lý luận về năng lực chuyên biệt môn Lịch sử.

• Chuyên viên phát triển chương trình và biên soạn tài liệu địa phương: Tham khảo cách thức tích hợp lịch sử địa phương Nam Định vào chương trình chuẩn để xây dựng tài liệu giáo dục địa phương theo định hướng chương trình mới.

Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để đo lường chính xác năng lực vận dụng kiến thức lịch sử của học sinh? Giáo viên có thể đo lường dựa trên 3 tiêu chí biểu hiện gồm: kỹ năng khai thác và chuyển hóa tư liệu trực quan thành văn bản, khả năng so sánh liên hệ sự kiện lịch sử với các vấn đề thời sự hiện nay, và kết quả thực hiện các bài tập dự án thực tế thông qua bảng kiểm quan sát.

Vì sao học sinh trung học phổ thông thường ngại làm bài tập vận dụng môn Lịch sử? Theo khảo sát từ 117 học sinh, có tới 41% học sinh chỉ quen làm trắc nghiệm nhận biết và 15,4% rất ngại làm bài tập tư duy do thói quen học vẹt, thiếu kỹ năng kết nối bài học quá khứ với các hiện tượng thực tiễn đời sống xã hội.

Biện pháp nào giúp giáo viên không bị cháy giáo án khi tổ chức dạy học phát triển năng lực? Giáo viên cần chuyển giao nhiệm vụ chuẩn bị tư liệu, lập sơ đồ tư duy cho học sinh làm việc nhóm tại nhà trước giờ học, dành thời lượng 45 phút trên lớp tập trung vào hoạt động thảo luận, tranh biện và nhận xét đánh giá sản phẩm.

Dạy học phát triển năng lực vận dụng có làm giảm điểm số thi trắc nghiệm của học sinh không? Hoàn toàn không, bởi vì khi học sinh hiểu sâu bản chất logic lịch sử và biết cách vận dụng kiến thức, năng lực tư duy phản biện được nâng cao, giúp các em giải quyết các câu hỏi trắc nghiệm mức độ thông hiểu và vận dụng cao nhanh chóng, chính xác hơn.

Phương pháp dạy học lịch sử tại thực địa có thể triển khai ở các trường nông thôn kinh phí hạn chế không? Hoàn toàn khả thi nếu nhà trường chủ động liên kết với các di tích lịch sử, đình chùa, nghĩa trang liệt sĩ ngay tại xã hoặc huyện, kết hợp hoạt động đền ơn đáp nghĩa với bài tập thu hoạch chuyên đề có chi phí tổ chức gần như bằng không.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa hệ thống cơ sở lý luận về năng lực vận dụng kiến thức môn Lịch sử gồm 3 thành tố cấu trúc và 3 mức độ nhận thức phù hợp tâm lý học sinh lớp 10.
• Khảo sát thực trạng tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Đức Thuận đã phản ánh chính xác các điểm nghẽn phương pháp với 75% giáo viên phụ thuộc vào thuyết trình và 64,1% học sinh thiếu liên kết xã hội.
• Hệ thống 4 giải pháp sư phạm và giáo án thực nghiệm được xây dựng công phu, có tính khả thi cao trong môi trường giáo dục phổ thông đại trà.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực.
• Trong năm học 2019 - 2020 và các giai đoạn tiếp theo, các cơ sở giáo dục cần nhân rộng mô hình dạy học dự án gắn liền di sản địa phương để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1. Quan niệm về năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học Lịch sử 1. Quan niệm về năng lực Năng lực là khái niệm được đề cập lần đầu tiên vào năm 1959 bởi R. Hiện nay, có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực.

Từ điển tiếng Việt đã định nghĩa về NL: “ là khả năng, là điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó” Theo tác giả Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Mạnh Hưởng: “NL là khả năng làm chủ các hệ thống kiến thức, kĩ năng - kĩ xảo, thái độ và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lí vào thực hiện thành công nhiệm vụ hoặc giải quyết hiệu quả vấn đề đặt ra của cuộc sống” [49,tr. Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể “năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [8,tr.36] Trong giáo trình Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục, tác giả Nguyễn Công Khanh, Đào Thị Oanh cho rằng “Năng lực của HS là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kĩ năng, thái độ. phù hợp với lứa tuổi và vận hành chúng một cách hợp lí vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả các vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống” [ 28, tr.

111] 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực Giáo dục học, Xã hội học, Kinh tế học. đã nghiên cứu để cố gắng thảo luận tìm định nghĩa thống nhất. Nhiều nhà nghiên cứu đã định nghĩa NL là sự tích hợp sâu sắc của kiến thức - kĩ năng - thái độ làm nên khả năng thực hiện một công việc chuyên môn, được thể hiện thông qua một môi trường cụ thể. Từ các định nghĩa trên, có thể hiểu, năng lực luôn gắn với khả năng thực hiện, nghĩa là các cá nhân trên cơ sở những kĩ năng - kĩ xảo học được hoặc có sẵn, phải biết vận dụng chúng một cách linh hoạt để giải quyết các vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đặt ra.

Trong quá trình DH ở trường phổ thông, để nhận biết và đánh giá đúng NLcủa HS thì GV phải dựa vào sự hội tụ ba yếu tố cơ bản: Kiến thức, kĩ năng - kĩ xảo và thái độ. Kiến thức là những hiểu biết được thu nhận từ sách vở, học hỏi, kinh nghiệm của cuộc sống. Kĩ năng là việc vận dụng bước đầu kiến thức thu lượm vào thực tế. Kĩ xảo là khả năng lặp lại nhiều lần đến mức thuần thục.

Giữa NL, kiến thức, KN, kĩ xảo có mối quan hệ mật thiết với nhau. Kiến thức, KN, kĩ xảo là điều kiện để hình thành NL song không đồng nhất với NL. Ngược lại, NL góp phần quan trọng cho quá trình lĩnh hội kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo trong hoạt động được hiệu quả hơn. Có NL tức là có kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo trong lĩnh vực đó nhưng có kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo không có nghĩa là có NL đó.

Như vậy, không có NL nào là vạn năng, duy nhất thay thế cho tất cả các NL khác mà mỗi NL chỉ có thể thực hiện một nhiệm vụ nào đó của thực tiễn đặt ra. Việc hình thành và phát triển NL được diễn ra theo hình xoáy trôn ốc, các năng lực đã có là cơ sở , nền tảng để kiến tạo kiến thức mới từ đó phát triển những năng lực mới trên cơ sở những kiến thức mới vừa hình thành. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cơ sở hình thành và phát triển của năng lực : - NL của con người không phải do bẩm sinh sẳn có mà mmang bản chất lịch sử xã hội, mỗi người tự hình thành NL khác nhau. NL hình thành trong môi trường xã hội nhất định nhưng không phải môi trường nào cũng sinh ra NL ấy.

- “NL vừa là tiền đề vừa là sản phẩm phân công lao động”- Các Mac. - NL của mỗi người phát triển không giống nhau mà nó phụ thuộc vào điều kiện cụ thể về kinh tế và xã hội , môi trường mà cá nhân đó sinh sống. - Để có thể hình thành và phát triển NL ở người học cần phải tổ chức cho người học có điều kiện tiếp xúc với tri thức, với thế giới đối tượng để có thể biến những NL của người khác thành NL của chính mình. NL của con người được hình thành và phát triển dưới điều kiện của DH và giáo dục.

Đặc điểm cơ bản của năng lực : - Năng lực là tổ hợp thuộc tính độc đáo của cá nhân: Tổ hợp các thuộc tính cá nhân là sự tương tác chặt chẽ , logic giữa các thuộc tính trở thành một thể thống nhất, một cấu trúc cụ thể chứ không phải là sự cộng lại một cách đơn thuần của các thuộc tính đơn lẻ. Nó bao gồm những thuộc tính tương ứng với những đòi hỏi của một hoạt động phù hợp tương ứng và phải làm cho hoạt động đó đạt kết quả. Tuy nhiên tổ hợp thuộc tính không phải là những thuộc tính tâm lí,sinh lí nói chung. - Năng lực chưa thể xuất hiện khi con người chưa hoạt động.

NL lúc đó vẫn còn ở dạng tiềm ẩn. Ngược lại, khi con người hoạt động năng lực sẽ xuất hiện. Năng lực chỉ có thể xuất hiện khi cá nhân hoạt động và năng lực sẽ phát triển NL tương ứng trong hoạt động đó. - Thước đo để đánh giá năng lực của cá nhân chính là kết quả trong công việc mà cá nhân đó đã thực hiện.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, NL của con người không phải bẩm sinh hay năng khiếu sẵn có mà nó được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động và giao tiếp. Cấu trúc của NL gồm 3 thành tố : - Thành tố 1: Hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo tương ứng để tạo ra NL tương ứng với hoạt động. - Thành tố 2: Nguồn gốc động cơ hứng thú, mục đích hoạt động. - Thành tố 3: Hành động là cơ sở cần thiết để có thể hình thành NL.

Mối quan hệ giữa NL với các yếu tố khác Năng lực có liên quan với các yếu tố khác trong nhân cách như: - Năng lực và tư chất: Tư chất là nét đặc trưng riêng của mỗi người, là sự khác biệt giữa người này với người khác. Tư chất hình thành trên cơ sở tổng hòa của các yếu tố não bộ, hệ thần kinh của mỗi cá nhân. Tư chất là 1 trong những điều kiện hình thành năng lực nhưng tư chất không quy định trước sự phát triển của năng lực. Tư chất là cơ sở vật chất của sự phát triển năng lực, trên cơ sở đó con người hình thành các năng lực khác nhau.

Tư chất chính là tiền đề để hình thành năng lực của mỗi cá nhân trong những môi trường xã hội phù hợp. Ví dụ: Cùng kiểu hệ thần kinh yếu nhưng người này hình thành năng lực kỹ thuật, người kia hình thành năng lực văn học. - Năng lực và thiên hướng: Thiên hướng là khuynh hướng của một cá nhân đối với một hoạt động nào đó. Thiên hướng về một hoạt động nào đó và những hoạt động ấy ăn khớp với nhau và cùng phát triển với nhau sẽ tạo ra năng lực.

Thiên hướng nổi trội của cá nhân với một hoạt động nào đó có thể coi là dấu hiệu năng lực đang hình thành. - Năng lực và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo: Năng lực và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo không đồng nhất với nhau mà có quan hệ biện chứng với nhau. Tri thức, kỹ năng, kỹ xảo trong một lĩnh vực nhất định là tiền đề cần thiết để có năng lực trong lĩnh vực tương ứng. Ngược lại năng lực góp phần làm cho việc tiếp 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thu tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo tương ứng với lĩnh vực của năng lực đó được dễ dàng và nhanh chóng hơn.

Dựa vào các tiêu chí khác nhau, chúng ta có thể phân chia thành các loại năng lực khác nhau: - Dựa trên mức độ chuyên biệt của năng lực các nhà nghiên cứu phân thành hai loại như sau: + Năng lực chung: là năng lực cần thiết cho nhiều lĩnh vực hoạt động như hoạt động về thể lực và trí lực (quan sát, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng, ngôn ngữ,. Năng lực chung là điều kiện cần giúp cho nhiều lĩnh vực hoạt động hiệu quả. + Năng lực riêng (năng lực chuyên biệt, chuyên môn) là sự thể hiện độc đáo các phẩm chất riêng biệt, có tính chuyên môn, nhằm đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động chuyên biệt với kết quả cao như năng lực toán học, văn học, hội họa, âm nhạc, thể thao… Hai loại năng lực này bổ sung hỗ trợ cho nhau. - Dựa vào nguồn gốc phát sinh, phân chia năng lực thành hai loại: + Năng lực tự nhiên: là loại năng lực có sẵn và có quan hệ trực tiếp với tư chất.

Năng lực này được di truyền qua gen, ví dụ như năng lực phản ứng, thích ứng với điều kiện mới. Tuy nhiên, năng lực này có bị tác động, biến đổi của môi trường và giáo dục. + Năng lực xã hội: bao gồm có năng lực ngôn ngữ, năng lực lao động sáng tạo, năng lực giao tiếp,. Năng lực xã hội được hình thành và phát triển trong quá trình sống và hoạt động của mỗi cá nhân, nhờ đó chúng ta hiểu và cải tạo được thế giới.

- Dựa vào các mức độ phát triển của năng lực, người ta phân chia năng lực thành hai loại: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Năng lực học tập, nghiên cứu: là năng lực liên quan đến việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo v. đã có sẵn trong nền văn hóa xã hội. Các năng lực học tập này có thể là năng lực chú ý, phân tích, tổng hợp, so sánh v. + Năng lực sáng tạo: để tạo ra được một sản phẩm mới, tri thức mới và phương thức hoạt động mới cho xã hội, người ta cần sử dụng năng lực sáng tạo.

Đây là năng lực đỉnh cao giúp con người có thể hiểu và chinh phục thế giới.