phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực tự học và bài tập hoá học. Chƣơng 2: Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực tự họccho học sinh phần phi kim Hoá học lớp 10 Trung học phổ thông. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ BÀI TẬP HOÁ HỌC 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu[3], [7], [12], [18], [22], [26], [27], [28], [35], [38] 1. Quan điểm và tư tưởng về tự học trên thế giới Vấn đề tự học đã đƣợc nghiên cứu từ rất sớm ở nhiều góc độ khác nhau trong lịch sử giáo dục trên thế giới. Nó vẫn còn là vấn đề đáng quan tâm cho các nhà nghiên cứu giáo dục hiện tại và tƣơng lai bởi vì tự học có vai trò rất quan trọng, quyết định mọi sự thành công trong học tập, là điều kiện đảm bảo cho hiệu quả, chất lƣợng của mọi quá trình giáo dục, đào tạo.
John Dewey (1859 - 1952) phát biểu "HS là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phƣơng tiện giáo dục". Một loạt các PPDH theo quan điểm, tƣ tƣởng này đã đƣợc sử dụng: "Phƣơng pháp tích cực", "Phƣơng pháp hợp tác", "Phƣơng pháp cá thể hoá"… Nói chung đây là các phƣơng pháp mà ngƣời học không chỉ lĩnh hội kiến thức bằng nghe thầy giảng, học thuộc mà còn từ hoạt động tự học, tự tìm tòi lĩnh hội tri thức. GV là ngƣời trọng tài, đạo diễn thiết kế tổ chức giúp HS biết cách làm, cách học. Makiguchi, nhà sƣ phạm nổi tiếng ngƣời Nhật Bản, trong những năm 30 của thế kỷ XX đã cho rằng "Mục đích của giáo dục là hƣớng dẫn quá trình học tập và đặt trách nhiệm học tập vào tay mỗi HS.
Giáo dục xét nhƣ là một quá trình hƣớng dẫn HS tự học". “Tự học nhƣ thế nào” của Rubakin, dịch giả là Nguyễn Đình Côi, xuất bản 1982 đã giúp bạn đọc biết tự học tập, nâng cao kiến thức toàn diện của mình. Gần đây, khá nhiều cuốn sách cũng đề cập đến vấn đề tự học. Cuốn “Phƣơng pháp dạy và học hiệu quả” – Cark Rogers – một nhà giáo dục học, nhà tâm lý học ngƣời Mỹ do Cao Đình Quát dịch đã giải đáp cho HS câu hỏi học cái gì và học nhƣ thế nào? Câu hỏi dạy cái gì và dạy nhƣ thế nào cũng đƣợc giải đáp.
“Hiểu biết là sức mạnh của thành công” do Klas Mellander chủ biên, các tác giả đã đề cập đến bí ẩn của việc học, trong đó nhấn mạnh vai trò của tự học, hƣớng dẫn 5 bƣớc cần thực hiện để giúp chúng ta dễ dàng hơn trong quá trình học hỏi. Năm 2007, cuốn “Để luôn đạt điểm 10” của GordonW. do Trần Vũ Thạch dịch đã đƣợc tái bản lần thứ 25. Với cuốn sách này, tác giả đã chỉ ra cách kết hợp phƣơng pháp đọc một quyển sách, phƣơng pháp làm bài kiểm tra, phƣơng pháp trở thành sinh viên giỏi hơn.
với nhau thành một hệ thống để trở thành sinh viên đạt toàn điểm 10. Năm 2008, cuốn “Tôi tài giỏi, bạn cũng thế!” của Adam Khoo do Trần Đăng Khoa và Uông Xuân Vy dịch đã đƣợc Nhà xuất bản Phụ nữ tái bản. Với cuốn sách này, tác giả đã chứng tỏ đƣợc khả năng trí tuệ tiềm ẩn và sự thông minh sáng tạo của 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com con ngƣời vƣợt xa hơn những gì chúng ta nghĩ và thƣờng đƣợc nghe tới. Quan điểm và tư tưởng về tự học trong lịch sử giáo dục Việt Nam Ở nƣớc ta, tự học đã có từ thời phong kiến.
Truyền thống tự học là một bộ phận trong truyền thống hiếu học của nhân dân ta. Chủ tịch Hồ Chí Minh – lãnhtụ kiệt xuất của cách mạng Việt Nam – cả cuộc đời Ngƣời là tấm gƣơng lớn về tự học. Ngƣời từng nói “còn sống thì còn học” và “về cách học phải lấy tự học làm cốt”. Sau đó, truyền thống tự học vẫn tiếp tục phát huy nhƣng vẫn là khả năng tự học tự phát vì khi đó chƣa có chủ trƣơng, chính sách chăm lo việc tự học, thầy giáo cũng không có trách nhiệm khơi dậy và phát triển năng lực tự học của HS.
Nhƣng thực tiễn chứng minh rằng khả năng tự học tiềm tàng là rất dồi dào và nội lực cố gắng tìm học, tự học là nội lực quyết định đối với sự nghiệp giáo dục. Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa III cũng nhấn mạnh: Từng bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên tiến và phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho HS nhất là sinh viên đại học. Phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thƣờng xuyên, rộng khắp toàn dân, nhất là trong thanh niên. Nguyễn Cảnh Toàn là một tấm gƣơng sáng về tự học ở nƣớc ta.
Từ một GV trung học (1947), chỉ bằng con đƣờng tự học, tự nghiên cứu ông đã trở thành nhà toán học nổi tiếng. Không chỉ nghiên cứu khoa học cơ bản, ông còn có nhiều công trình, bài viết về khoa học giáo dục, về vấn đề tự học. Ông cho rằng “học bao giờ cũng gắn liền với tự học, tự rèn luyện, coi trọng việc tự học, nêu cao những tấm gƣơng tự học thành tài”. Trong những năm gần đây cũng đã xuất hiện một số bài viết về tự học.
Trần Anh Tuấn có bài viết: “Vấn đề tự học của học sinh từ góc độ đánh giá chất lƣợng kỹ năng nghề nghiệp” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục số 5 năm 1996. Thái Duy Tuyên và Trần Thị Trúc có bài viết: “Tổ chức dạy học trên lớp để giúp sinh viên tự học” đăng trên Tạp chí Giáo dục số 123 năm 2005. Đỗ Xuân Thảo và Lê Hải Yến có bài viết: “Đọc sách hiệu quả-Một kỹ năng quan trọng để tự học thành công” đăng trên Tạp chí Giáo dục số 198 năm 2008. Nguyễn Văn Bản có bài viết: “Dạy phƣơng pháp học cho học sinh” đăng trên Tạp chí Khoa học giáo dục số 50 năm 2009.
Bên cạnh đó, một số cuốn sách về tự học cũng đƣợc xuất bản nhƣ : “Biển học vô bờ” – GS.Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên) và các tác giả đã đƣa ra những lời khuyên chung về phƣơng pháp học tập một số môn ở trƣờng THPT và giúp HS trả lời câu hỏi “Học nhƣ thế nào là tốt nhất ? ”. Cuốn “Học và dạy cách học” do GS. Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NXB ĐHSP, xuất bản năm 2002 là một trong những cuốn sách đầu tiên ở Việt Nam viết một cách có hệ thống về việc “học” và “dạy cách học”. Sau đó, năm 2009, NXB tổng hợp Tp.HCM xuất bản cuốn “Tự học thế nào cho tốt” đã rút ra những kinh nghiệm, những nguyên tắc, những quy luật giúp ngƣời học thấy đƣợc các bƣớc đi rõ ràng để tiến nhanh đến đích, biết cách giải quyết nhiều loại khó khăn trong quá trình tự học.
Hai cuốn sách này đã thực sự là tài liệu bổ ích giúp cho việc đổi mới phƣơng pháp dạy và học ở Việt Nam, đặc biệt là quá trình dạy tự học. Tuy vậy, các cuốn sách hầu nhƣ mới chỉ dừng lại ở phần lý thuyết chung nhất cho mọi môn học mà chƣa đi vào các biện pháp cụ thể đối với từng môn học. Quan điểm và tư tưởng về tự học đối với nhà hóa học Hóa học là một môn học có những đặc trƣng riêng nên đòi hỏi ngƣời học phải có tƣ duy thích hợp, đó là năng lực quan sát, phân tích các hiện tƣợng tự nhiên, năng lực khái quát, tổng hợp thành quy luật và phải có phong cách học tập độc lập sáng tạo.Trịnh Văn Biều, học không chỉ là quá trình ghi nhận, thu thập thông tin. Học là hiểu, ghi nhớ, liên hệ và vận dụng.
Nhờ liên hệ và vận dụng HS sẽ hiểu bài sâu sắc hơn, nhớ bài lâu hơn. Trong thực tế một ngƣời có thể học theo nhiều kiểu khác nhau nhƣng dƣới hình thức nào thì tự học cũng là cốt lõi của quá trình học. Tự học đóng một vai trò quan trọng trong quá trình tiếp thu tri thức và hoàn thiện nhân cách của con ngƣời. Để việc học đáp ứng 4 trụ cột mà Unessco đề ra: Học để học cách học, học để làm, học để sáng tạo và học để chung sống với ngƣời khác thì ngƣời học phải tuân theo công thức 4H: Học - Hỏi - Hiểu - Hành và học 6 mọi: Học mọi nơi, học mọi lúc, học mọi ngƣời, học trong mọi hoàn cảnh, học bằng mọi cách, học qua mọi nội dung theo nhƣ tinh thần GS.
Nguyễn Cảnh Toàn đã nêu trong cuốn “học và dạy cách học”. “Sáu mọi” quan hệ chặt chẽ với nhau, cái này tận dụng cái kia và là tiền đề cho cái kia. Nói đến cái này thì trong đó lại thấp thoáng cái kia nên dễ có cảm tƣởng “trùng lặp” nhƣng nếu chỉ bớt đi một cái thì lại thấy thiếu. Mới nghe tƣởng chừng nhƣ cách học “sáu mọi” rất căng thẳng, rất nhồi nhét.
Thực tế, nó rất nhẹ nhàng giống nhƣ cách học trong câu: “đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Ngƣời học chỉ cần có ý thức “học” và phải kiên trì, bền bỉ. Vì vậy, luyện dần cách học “sáu mọi” càng sớm càng tốt và dù muộn vẫn hơn không. Một số luận văn thạc sĩ khoa học, tiến sĩ khoa học Đã có một số luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ khoa học, bƣớc đầu nghiên cứu về HTBT và vấn đề hỗ trợ HS tự học nhƣng chƣa có đề tài nào nghiên cứu về HTBT hỗ trợ HS tự học phần phi kim Hoá học 10.
Trần Thị Thanh Hà (2009), Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun nhằm nâng cao năng lực tự học cho HSG hóa lớp 12, Luận văn thạc sĩ giáo dục 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học,ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Tuyết Hoa (2010), Xây dựng website nhằm tăng cường năng lực tự học cho HS giỏi hóa lớp 11, Luận văn thạc sĩ giáo dục học,ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.
Phạm Thùy Linh (2009), Thiết kế E-book hỗ trợ khả năng tự học của HS lớp 12 chương “Đại cương về kim loại” chương trình chuẩn, Luận văn thạc sĩ giáo dục học,ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Đỗ Văn Minh (2007), Xây dựng HTBT hoá học vô cơ nhằm rèn luyện tư duy trong bồi dưỡng HS giỏi ở trường THPT,Luận văn thạc sĩ khoa học,ĐHSP Hà Nội.