mở đầu đại số ở THCS” tác giả Nguyễn Anh Tuấn đã phân tích làm rõ các thành tố của NL phát hiện và GQVĐ, từ đó đề xuất các BP nhằm bồi dưỡng NL này cho HS thông qua con đường DH khái niệm toán học. Đồng thời tác giả cũng đề xuất các BP ĐG để thấy được sự PTNL này ở HS. Trên cơ sở đó, trong NC của mình, tác giả Từ Đức Thảo cũng đã đề xuất 9 BPSP nhằm góp phần “bồi dưỡng NL phát hiện và GQVĐ cho HSPT trong DH hình học” [83]. Trong luận án “Vận dụng DH dự án trong DH phần Hóa học hữu cơ nhằm PTNL GQVĐ cho HS ở trường THPT miền núi phía Bắc”, tác giả Nguyễn Thị Phương Thúy đã đề cập tới quy trình, cách thức vận dụng PPDH dự án trong DH “phần Hóa học hữu cơ nhằm PTNL GQVĐ cho HS ở trường Trung học phổ thông miền núi phía Bắc” [89].
Đặng Thị Dạ Thủy - Nguyễn Hồng Đường Thi trong NC “Các dạng bài tập nghiên cứu trường hợp PTNL GQVĐ của HS trong DH phần Sinh vật và môi trường (Sinh học 9)” cho rằng: “DH thông qua các dạng bài tập nghiên cứu trường hợp trong DH phần Sinh vật và môi trường là một trong những BP phát triển các năng lực cốt lõi của HS mà trong đó đặc biệt là năng lực GQVĐ” [90]. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất quy trình tổ chức DH và vận dụng quy trình đó thiết kế “các dạng bài tập nghiên cứu trường hợp trong DH phần Sinh vật và môi trường”. Trong NC “PTNL GQVĐ bằng bài tập tình huống trong DH Sinh thái học (Sinh học 12) ở trường THPT”, tác giả Nguyễn Hồng Quyên cho rằng: 16 “Trong bài tập tình huống có bối cảnh, có nhân vật, có cốt truyện, có VĐ cần HS giải quyết nên bài tập tình huống có thể kích thích cao sự tham gia tích cực, sự tư duy, sáng tạo của HS vào quá trình học tập; HS có thể vận dụng những kiến thức học được thông qua giải quyết VĐ (GQVĐ) của bài tập tình huống vào giải quyết những tình huống tương tự, từ đó PTNL cho HS, đặc biệt là năng lực GQVĐ” [80, tr. Từ đó đã đưa ra quy trình sử dụng bài tập tình huống để DH phần sinh thái học để PTNL GQVĐ cho HS.
Tác giả Lê Thị Đặng Chi và Trần Trung Ninh trong NC “Quy trình PTNL GQVĐ và sáng tạo cho học sinh THCS thông qua phương pháp bàn tay nặn bột”, từ việc phân tích đặc điểm của PPDH “bàn tay nặn bột” đã xác định: “Phương pháp bàn tay nặn bột là phương tiện tốt để PTNL GQVĐ và sáng tạo cho HS bởi những năng lực thành tố của nó đã ẩn chứa trong các pha của tiến trình DH bằng phương pháp bàn tay nặn bột” [16, tr. Tiếp đến đề ra quy trình bao gồm ba giai đoạn nhằm PTNL GQVĐ và sáng tạo cho HS THCS thông qua PP bàn tay nặn bột. Một số tác giả lại đi sâu NC về ĐG NL GQVĐ của người học ở một số môn học. Có thể kể đến các tác giả như: Thái Thị Nga [66], Lê Thị Thu Hiền [50], Nguyễn Thị Hồng Hải [30], Nguyễn Ngọc Tuấn, Bùi Thị Hạnh, Trần Trung Ninh [100], Lê Thu Phương [77], Nguyễn Thị Lan Phương [75], Nguyễn Thị Hồng Vân [105], Phan Anh Tài [82].
Nhìn chung, các tác giả đều cho rằng: NL GQVĐ là một trong những NL cốt lõi đối với người học và việc PTNL này trong quá trình DH là hết sức cần thiết. Từ đó, các tác giả đã đưa ra một số BP cũng như việc vận dụng các PPDH cụ thể và KT, ĐG nhằm PTNL GQVĐ cho người học. Tuy nhiên, các NC mới chỉ dừng lại ở việc xây dựng quy trình hoặc vận dụng một PPDH tích cực cụ thể để PTNL GQVĐ cho người học chứ chưa đề cập một cách đầy đủ 17 các nguyên tắc, BP DH PTNL GQVĐ cho SV, nhất là đối với các môn LLCT trong đó có môn TTHCM. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để chúng tôi tiếp tục nghiên cứu trong việc PTNL GQVĐ cho SV trong DH môn TTHCM tại các trường ĐHKNKT ở Việt Nam hiện nay.
Những nghiên cứu về PTNL GQVĐ cho SV trong DH môn TTHCM tại các trường ĐHKNKT ở Việt Nam hiện nay 1. Về PTNL GQVĐ cho SV trong DH các môn LLCT Mặc dù có nhiều cách tiếp cận nhưng VĐ PTNL GQVĐ trong DH các môn LLCT cũng đã được một số tác giả đề cập trong thời gian gần đây như: Trần Thị Mai Phương [73]; Nguyễn Phước Dũng [23]; Trần Nguyên Hào [56]; Hoàng Phúc [72]; Đặng Thị Mai [61], Nguyễn Thị Minh Châu [15], Nguyễn Thị Quý [79]. Tác giả Trần Thị Mai Phương trong NC DH KTCT theo phương pháp tích cực, cho rằng: “VĐ cơ bản là tìm ra cách vận dụng linh hoạt các phương pháp DH như thế nào để phát huy những mặt tích cực của từng phương pháp nhằm nâng cao tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập, trên cơ sở đó giúp người học biết cách hợp tác trong học tập, tích cực, chủ động, sáng tạo trong phát hiện và giải quyết VĐ vừa có những kiến thức căn bản cần thiết, vừa rèn luyện được những năng lực hành động. Với bài viết “Nâng cao năng lực GQVĐ cho sinh viên thông qua giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (Thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác-Lênin)”, tác giả Lưu Thị Thu Hà khẳng định: “Giảng dạy triết học Mác-Lênin có vai trò vô cùng quan trọng đối với sinh viên.
Đồng thời, nó trang bị cho sinh viên một cách hệ thống thế giới quan duy vật khoa học, cung cấp cho sinh viên các nguyên tắc cơ bản của tư duy biện chứng mà còn góp phần hình thành ở sinh viên năng lực GQVĐ…”[57, tr. Từ đó, đề xuất các BP nhằm nâng cao NL GQVĐ 18 thông qua DH môn “Những nguyên lý cơ bản của CN Mác-Lênin”. Trong đó, nhấn mạnh “phương pháp DH đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển các năng lực cho người học. Việc áp dụng các phương pháp DH tích cực như phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp nêu VĐ, phương pháp đóng vai góp phần giúp sinh viên hình thành năng lực GQVĐ” [57].
Về VĐ PTNL nói chung và NL GQVĐ nói riêng trong DH môn TTHCM, tác giả Trần Nguyên Hào cho rằng: “Phương pháp thảo luận nhóm là một hoạt động chiếm nhiều thời lượng và giữ vai trò quan trọng đối với chất lượng giảng dạy môn TTHCM theo học chế tín chỉ nhằm PTNL người học. phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp DH khuyến khích SV tự lực chiếm lĩnh tri thức mới, đồng thời được rèn luyện về phương pháp tự học, tìm tòi nghiên cứu. SV được hình thành và phát triển sự sáng tạo, biết giải quyết những VĐ nảy sinh trong các tình huống thực tế”. Trong NC Giảng dạy TTHCM – Những VĐ lý luận và thực tiễn, mặc dù không đề cập một cách trực tiếp đến VĐ PTNL, song tác giả Nguyễn Thế Phúc cho rằng: “Việc nâng cao chất lượng DH môn TTHCM là VĐ mang tính cấp bách hiện nay.
Để môn học này mang tính hấp dẫn cần chú trọng rất nhiều VĐ trong đó VĐ thảo luận nhóm được tác giả đặc biệt quan tâm. Theo tác giả, GV cần chú trọng việc tổ chức cho SV tranh luận những VĐ mang tính thực tiễn”. Tác giả Đặng Thị Mai với NC “Phương pháp thảo luận nhóm trong DH môn TTHCM theo định hướng PTNL ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay” đã khẳng định: “Cũng giống như các môn học khác, DH môn TTHCM theo định hướng PTNL hướng đến việc phát triển các năng lực chung và năng lực chuyên biệt cho người học. Cụ thể, quá trình DH môn TTHCM sẽ hướng 19 tới phát triển các năng lực chung như: năng lực tự học, năng lực giải quyết VĐ, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực tư duy sáng tạo.
Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh: “Thảo luận nhóm là phương pháp được nhiều GV quan tâm đến bởi những ưu thế của phương pháp này mang lại khi được sử dụng có hiệu quả trong quá trình DH góp phần hình thành và PTNL cho người học”. Tác giả Nguyễn Thị Minh Châu cho rằng: SV là lực lượng lao động quan trọng, là người chủ tương lai của đất nước nên rất cần có NL GQVĐ để GQ những VĐ trong thực tế. Do vậy, trong DH môn “Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, phần Kinh tế chính trị” cũng cần phải hướng đến PTNL GQVĐ cho SV. Từ đó đó, tác giả xác định những nội dung PTNL GQVĐ trong DH môn “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, phần Kinh tế chính trị”.
Đồng thời đề xuất vận dụng một số PPDH tích cực cụ thể trong DH môn học nhằm PTNL GQVĐ cho SV [15]. Với bài viết “Tổ chức hoạt động nhằm PTNL giải quyết VĐ cho sinh viên trong DH môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin ở trường Cao đẳng Sư phạm Điện Biên” tác giả Nguyễn Thị Quý cho rằng: “PTNL GQVĐ cho SV sẽ giúp các em tự chủ, tự lực trong quá trình học tập, phát triển bản thân, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay. Đây là việc làm hết sức ý nghĩa, song đây còn là VĐ mới và ít được quan tâm nghiên cứu” [79, tr. Từ đó, tác giả định hướng một số yêu cầu cần thiết trong DH môn “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin nhằm PTNL GQVĐ cho SV Trường CĐSP Điện Biên”.
Như vậy, có thể thấy mặc dù tiếp cận từ các góc độ khác nhau, song các tác giả đều nhấn mạnh sự cần thiết về việc PTNL GQVĐ cho SV các trường ĐH trong DH các môn LLCT. Các NC cũng đã ít nhiều đề cập đến việc vận dụng một số BP nhằm PTNL GQVĐ cho SV trong DH các môn LLCT. Tuy 20 nhiên, đây là VĐ khá mới và hiện vẫn chưa có nhiều công trình đi sâu NC. Về PTNL GQVĐ cho sinh viên trong DH môn TTHCM tại các trường ĐHKNKT ở Việt Nam Qua tìm hiểu chúng tôi nhận thấy rằng, các NC lâu nay chủ yếu đề cập đến việc đổi mới PP giảng dạy và vận dụng một số nguyên tắc trong DH môn TTHCM là chính.
Bên cạnh đó, có một số ít NC đề cập đến một số khía cạnh nào đó của việc PTNL trong DH môn học này cũng như liên quan đến việc DH ở các trường KT.