Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam hiện nay" do nghiên cứu sinh Lê Sơn Tùng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đào Thị Ngọc Minh, bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2023, thuộc chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Giáo dục Chính trị (mã số: 9.11).

Về tính cấp thiết, bước sang thế kỷ XXI, xu thế giáo dục trên thế giới và tại Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ từ truyền thụ kiến thức sang tiếp cận và phát triển phẩm chất, năng lực người học theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong các năng lực cốt lõi, năng lực giải quyết vấn đề giữ vị trí trung tâm, giúp sinh viên làm chủ tri thức và thích ứng với bối cảnh thực tiễn liên tục biến đổi. Đối với sinh viên các trường đại học khối ngành kỹ thuật, đầu vào chủ yếu qua thi tuyển các khối tự nhiên (A, A1), môi trường đào tạo tập trung vào khoa học tự nhiên, công nghệ và kỹ thuật hình thành lối tư duy thiên về cơ học, máy móc, thực nghiệm và suy luận logic kỹ thuật thuần túy. Sinh viên khối này có tính thực tế cao nhưng tư duy lý luận chính trị và kỹ năng xã hội còn mang tính biện chứng tự phát, thường xem các môn lý luận chính trị là môn phụ, học đối phó. Mặt khác, việc dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các cơ sở đào tạo này chủ yếu vẫn dừng lại ở phương thức truyền thụ kiến thức một chiều, chưa gắn kết chặt chẽ với việc hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.

  • Mục đích nghiên cứu: Thông qua việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, luận án đề xuất các nguyên tắc và biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học khối ngành kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng dạy học và góp phần thực hiện mục tiêu môn học.
  • Giả thuyết khoa học: Nếu việc dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam hiện nay gắn với phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên được thực hiện trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc, biện pháp mà luận án đề xuất sẽ góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đồng thời phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho người học.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu:
    1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học.
    2. Khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam hiện nay.
    3. Đề xuất các nguyên tắc, biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam hiện nay.
    4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng giả thuyết khoa học đã đề ra.
  • Khách thể và đối tượng nghiên cứu:
    • Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học khối ngành kỹ thuật.
    • Đối tượng nghiên cứu: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Phạm vi nội dung: Tập trung vào hoạt động phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong quá trình dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học khối ngành kỹ thuật.
    • Phạm vi thực tiễn: Khảo sát thực trạng và tiến hành thực nghiệm sư phạm tại 5 trường đại học khối ngành kỹ thuật đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam: Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương, Trường Đại học Kỹ thuật Y - Dược Đà Nẵng, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung và Trường Đại học Xây dựng Miền Tây.
    • Phạm vi thời gian: Thực hiện trong các năm học 2018-2019 và 2021-2022.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan các công trình nghiên cứu theo các nhóm hướng chính:

Nhóm nghiên cứu về năng lực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề: Trên thế giới, khái niệm giải quyết vấn đề và năng lực giải quyết vấn đề được tiếp cận qua các công trình của Stephen Krulik và Jesse Rudnick, các báo cáo đánh giá của OECD (2004), DeSeCo, PISA (2003, 2012), Jean-Paul Reeff, Anouk Zabal, Christine Blech, John Bransford, nghiên cứu của Đại học Yale, Marzano & McTighe (1993), Cotton (2000). Tại Việt Nam, vấn đề này được tiếp cận qua nghiên cứu của Nguyễn Cảnh Toàn, Lê Hải Yến (1991), Nguyễn Lộc, Nguyễn Thị Lan Phương và đồng sự (2012), Nguyễn Thị Kim Dung (2015), Nguyễn Thị Minh Châu (2015), Trần Việt Cường (2015), Nguyễn Ngọc Duy (2016), Đinh Quang Báo, Từ Đức Thảo, Nguyễn Thụy Thùy Trang, Nguyễn Ngọc Tuấn, Bùi Thị Hạnh, Trần Trung Ninh (2020). Về phương pháp phát triển năng lực này trong dạy học phổ thông và các môn khoa học cụ thể, các công trình tiêu biểu gồm: Nguyễn Anh Tuấn, Từ Đức Thảo, Nguyễn Thị Phương Thúy, Đặng Thị Dạ Thủy, Nguyễn Hồng Đường Thi, Nguyễn Hồng Quyên, Lê Thị Đặng Chi, Trần Trung Ninh, Nguyễn Lâm Đức, Lê Đình Trung, Nguyễn Văn Luận; các nghiên cứu về kiểm tra đánh giá của Thái Thị Nga, Lê Thị Thu Hiền, Nguyễn Thị Hồng Hải, Lê Thu Phương, Nguyễn Thị Hồng Vân, Phan Anh Tài.

Nhóm nghiên cứu về phát triển năng lực trong dạy học các môn lý luận chính trị và môn Tư tưởng Hồ Chí Minh: Các tác giả Trần Thị Mai Phương, Lưu Thị Thu Hà, Trần Nguyên Hào, Nguyễn Thế Phúc, Đặng Thị Mai, Nguyễn Thị Quý, Đoàn Sỹ Tuấn, Nguyễn Hải Trung, Nguyễn Thị Thanh Tùng, Lê Thị Lan Hương, Lê Thị Hường, Dương Văn Khoa và các cộng sự đã nghiên cứu việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực (thảo luận nhóm, dạy học nêu vấn đề, giáo dục kỹ năng mềm, tổ chức tự học, câu hỏi tiếp cận năng lực). Về đặc điểm dạy học và tư duy của sinh viên khối kỹ thuật, các nghiên cứu của Dương Quỳnh Hoa, Nguyễn Trọng Khanh, Nguyễn Ngọc Tuấn đã chỉ ra những nét đặc thù về nhận thức và phong cách tư duy của nhóm đối tượng này.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn: Các công trình đã công bố chủ yếu tập trung nghiên cứu năng lực giải quyết vấn đề ở bậc phổ thông hoặc trong các môn khoa học tự nhiên; các nghiên cứu ở bậc đại học đối với các môn lý luận chính trị đa phần dừng lại ở mức độ vận dụng từng phương pháp dạy học riêng lẻ (như thảo luận nhóm, giải quyết tình huống) hoặc xây dựng tài liệu ôn tập. Cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đồng bộ và toàn diện từ cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng diện rộng trên cả ba miền đến việc xác định hệ thống nguyên tắc, quy trình và biện pháp sư phạm chuyên biệt nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung lý luận dạy học tiếp cận năng lực, kế thừa các định nghĩa của DeSeCo, John Erpenbeck, Guofang Wan, Dianne M. Gut, Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường, Lê Đình Trung, Phan Thị Thanh Hội và Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018. Theo đó, năng lực giải quyết vấn đề là khả năng cá nhân vận dụng hiệu quả các quá trình nhận thức, hành động cùng với động cơ, thái độ, cảm xúc để giải quyết những tình huống vấn đề mà ở đó không có sẵn quy trình, thủ tục, giải pháp thông thường.

Dựa trên cấu trúc quá trình nhận thức và mục tiêu môn học, luận án xác định cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề của sinh viên gồm 4 năng lực thành tố với 12 biểu hiện cụ thể:

Năng lực thành tố Biểu hiện hành vi cụ thể
1. Phát hiện vấn đề - Nhận diện được vấn đề.
- Phân tích, làm rõ nội dung của vấn đề cần giải quyết.
- Phát biểu được vấn đề cần giải quyết.
2. Đề xuất, lựa chọn giải pháp giải quyết vấn đề - Thu thập, lựa chọn và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề cần giải quyết.
- Đề xuất và phân tích được các giải pháp giải quyết vấn đề.
- Lựa chọn được giải pháp giải quyết vấn đề phù hợp.
3. Lập kế hoạch và thực hiện giải pháp giải quyết vấn đề - Lên kế hoạch để giải quyết vấn đề.
- Thực hiện các giải pháp để giải quyết vấn đề.
- Điều chỉnh kế hoạch nếu thấy cần thiết.
4. Đánh giá giải pháp và tự điều chỉnh - Đánh giá ưu điểm, nhược điểm về cách thức và tiến trình giải quyết vấn đề.
- Đề xuất phương hướng tự điều chỉnh.
- Tự điều chỉnh và vận dụng trong bối cảnh mới.

Luận án phân tích đặc điểm môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh gồm 6 chương (ban hành theo Quyết định số 4891/QĐ-BGDĐT ngày 23/12/2019 của Bộ Giáo dục và Đào tạo): tính thống nhất giữa tư tưởng với cuộc đời, sự nghiệp, đạo đức, phong cách; tính thống nhất giữa lý luận và thực tiễn; tính toàn diện và hệ thống; tính mở không ngừng bổ sung và phát triển. Đồng thời, luận án đối chiếu với đặc điểm tư duy của sinh viên khối kỹ thuật (tư duy logic kỹ thuật, cơ học, thực chứng, ưa hành động thực tế, tư duy biện chứng mang tính tự phát) để làm cơ sở xây dựng biện pháp sư phạm phù hợp.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp luận: Phép biện chứng duy vật kết hợp các nguyên tắc của lý luận dạy học hiện đại và lý luận dạy học tiếp cận năng lực.
  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp, logic - lịch sử để hệ thống hóa cơ sở lý luận.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, khái quát hóa các công trình nghiên cứu đi trước.
    • Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi và dự giờ tại 5 trường đại học khối kỹ thuật nhằm đánh giá nhận thức, thái độ và thực trạng của giảng viên và sinh viên.
    • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: phân tích bài kiểm tra, bài tập nhóm của sinh viên.
    • Phương pháp phỏng vấn sâu, xin ý kiến chuyên gia và quan sát sư phạm.
    • Phương pháp thực nghiệm sư phạm và thống kê toán học: tổ chức dạy học thực nghiệm và đối chứng qua 2 vòng; sử dụng bảng tiêu chí Cohen, phân phối tần số, các tham số đặc trưng của điểm kiểm tra để phân tích định lượng kết quả.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng kết hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về năng lực giải quyết vấn đề, cấu trúc năng lực và các biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học; điểm lại các công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị và môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học. Luận án khẳng định việc chuyển đổi sang dạy học tiếp cận năng lực là xu thế tất yếu, đồng thời xác định khoảng trống nghiên cứu về việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề chuyên biệt cho sinh viên khối kỹ thuật trong môn học này.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực trạng của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam hiện nay

Nội dung chương tập trung xác định các khái niệm công cụ: năng lực, vấn đề, năng lực giải quyết vấn đề; thiết lập mô hình cấu trúc gồm 4 năng lực thành tố và 12 biểu hiện hành vi; phân tích mối quan hệ giữa đặc điểm môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh với đặc thù nhận thức của sinh viên khối ngành kỹ thuật.

Phần thực trạng trình bày kết quả khảo sát tại 5 trường đại học khối kỹ thuật (Đại học Kiến trúc Hà Nội, Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương, Đại học Kỹ thuật Y - Dược Đà Nẵng, Đại học Xây dựng Miền Trung, Đại học Xây dựng Miền Tây). Kết quả khảo sát phản ánh: phần lớn giảng viên và sinh viên nhận thức được sự cần thiết của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề, tuy nhiên trong thực tế giảng dạy, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế; hình thức kiểm tra đánh giá chủ yếu vẫn tập trung vào tái hiện kiến thức lý thuyết; sinh viên còn gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện mâu thuẫn nhận thức và vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh vào việc giải quyết các tình huống thực tiễn nghề nghiệp và đời sống.

Chương 3: Biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam hiện nay

Chương này đề xuất hệ thống 3 nguyên tắc chỉ đạo:

  1. Đảm bảo mục tiêu môn học (kiến thức, tư tưởng chính trị, kỹ năng vận dụng).
  2. Đảm bảo tính thực tiễn (gắn lý luận môn học với thực tiễn đời sống xã hội và bối cảnh kỹ thuật, công nghệ).
  3. Bảo đảm phát huy tính tích cực học tập của người học (lấy sinh viên làm trung tâm của quá trình giải quyết vấn đề).

Trên cơ sở đó, luận án xây dựng 3 nhóm biện pháp sư phạm cụ thể:

  • Biện pháp 1: Xác định mục tiêu và lựa chọn nội dung dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong môn Tư tưởng Hồ Chí Minh: Chắt lọc các nội dung cốt lõi, xây dựng hệ thống bài tập tình huống có vấn đề gắn liền với thực tiễn chính trị - xã hội và ngành nghề kỹ thuật.
  • Biện pháp 2: Tổ chức hoạt động dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên trong môn Tư tưởng Hồ Chí Minh: Thiết kế và thực hiện quy trình dạy học giải quyết vấn đề (các bước phát hiện vấn đề, tìm kiếm giải pháp, thực hiện và đánh giá) và quy trình dạy học dự án, tăng cường thảo luận nhóm và tương tác học tập.
  • Biện pháp 3: Đánh giá kết quả phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh: Xây dựng bộ công cụ đánh giá đa chiều (rubric, bảng kiểm quan sát, câu hỏi đánh giá theo chỉ số hành vi) dựa trên 4 mức độ đạt được của từng năng lực thành tố.

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm

Chương 4 trình bày kế hoạch, quy trình và kết quả thực nghiệm sư phạm tại các trường đại học khối kỹ thuật được lựa chọn, so sánh giữa nhóm lớp thực nghiệm (TN) và nhóm lớp đối chứng (ĐC) qua 2 vòng thực nghiệm (TN lần 1 và TN lần 2).

Kết quả xử lý số liệu thống kê cho thấy:

  • Trước thực nghiệm, điểm số đầu vào của hai nhóm ĐC và TN tương đương nhau.
  • Sau thực nghiệm lần 1 và lần 2, điểm số trung bình của nhóm TN cao hơn rõ rệt so với nhóm ĐC; phân phối tần số điểm số dịch chuyển về phía các thang điểm khá, giỏi; các chỉ số định lượng về năng lực giải quyết vấn đề và kết quả học tập của nhóm TN có sự tiến bộ vượt trội.
  • Luận án sử dụng bảng tiêu chí Cohen để đo kích thước ảnh hưởng (effect size), khẳng định các biện pháp sư phạm đề xuất có tác động tích cực và mang lại hiệu quả thực tế trong dạy học bộ môn.

Kết quả và những đóng góp mới

  • Đóng góp về mặt lý luận:

    • Làm rõ và hệ thống hóa các vấn đề lý luận về năng lực giải quyết vấn đề, phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học đại học tiếp cận năng lực.
    • Xây dựng mô hình cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề chuyên biệt cho sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh gồm 4 năng lực thành tố gắn với 12 biểu hiện hành vi và tiêu chí đánh giá cụ thể.
    • Phân tích luận giải sự tương thích giữa đặc trưng tri thức môn Tư tưởng Hồ Chí Minh với việc khắc phục những hạn chế trong tư duy biện chứng tự phát của sinh viên khối ngành kỹ thuật.

  • Đóng góp về mặt thực tiễn:

    • Khảo sát, phân tích và cung cấp bức tranh thực trạng khách quan về hoạt động dạy học, mức độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề của sinh viên tại 5 trường đại học khối kỹ thuật đại diện cho ba miền đất nước.
    • Đề xuất hệ thống 3 nguyên tắc chỉ đạo cùng các biện pháp sư phạm đồng bộ: từ xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, tổ chức quy trình dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án đến xây dựng bộ công cụ kiểm tra, đánh giá theo chuẩn năng lực.
    • Kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp sư phạm qua quy trình thực nghiệm sư phạm có đối chứng và phân tích thống kê định lượng.

  • Kiến nghị, giải pháp đề xuất:

    • Đề xuất đối với các trường đại học khối ngành kỹ thuật: Cần hoàn thiện chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận năng lực, tạo điều kiện thuận lợi về thời lượng, không gian học tập và nguồn tài liệu bổ trợ cho các môn lý luận chính trị.
    • Đề xuất đối với giảng viên: Cần chủ động đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường thiết kế các tình huống có vấn đề và dự án học tập gắn với thực tiễn, áp dụng quy trình kiểm tra đánh giá quá trình dựa trên các chỉ số hành vi của năng lực giải quyết vấn đề.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm tại 5 trường đại học khối ngành kỹ thuật ở Việt Nam trong môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc các năm học 2018-2019 và 2021-2022; chưa bao quát toàn bộ các cơ sở đào tạo kỹ thuật trên cả nước.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu và thử nghiệm quy trình phát triển năng lực giải quyết vấn đề sang các môn học lý luận chính trị khác trong chương trình giáo dục đại học (như Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam) và tiếp tục chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá năng lực cho từng nhóm chuyên ngành kỹ thuật đặc thù.

Giá trị tham khảo

  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục học: Công trình cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề, quy trình thiết kế biện pháp sư phạm và phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm giáo dục kết hợp định tính với định lượng.
  • Đối với giảng viên giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh và các môn lý luận chính trị: Luận án là tài liệu tham khảo trực tiếp về quy trình tổ chức dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án, phương pháp xây dựng bài tập tình huống và các công cụ rubric đánh giá theo năng lực người học.
  • Đối với cán bộ quản lý đào tạo tại các trường đại học khối kỹ thuật: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá các môn khoa học xã hội - nhân văn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

1. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề của sinh viên trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh được xác định gồm những thành tố nào?
Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề gồm 4 năng lực thành tố: (1) Phát hiện vấn đề; (2) Đề xuất, lựa chọn giải pháp giải quyết vấn đề; (3) Lập kế hoạch và thực hiện giải pháp giải quyết vấn đề; (4) Đánh giá giải pháp và tự điều chỉnh. Tương ứng với 4 thành tố này là 12 chỉ số hành vi cụ thể dùng để định hướng dạy học và thiết kế công cụ đánh giá.

2. Sinh viên các trường đại học khối ngành kỹ thuật có đặc điểm tư duy gì cần lưu ý khi dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh?
Sinh viên khối ngành kỹ thuật chủ yếu thi đầu vào bằng khối A, A1, quen làm việc với khoa học tự nhiên và công nghệ nên tư duy thiên về logic cơ học, máy móc, thực nghiệm, suy luận theo công thức và ưa hành động thực tế. Lối tư duy biện chứng của họ phần nhiều mang tính tự phát, thường tập trung xử lý các tình huống cụ thể trước mắt mà thiếu chiến lược dài hạn, đồng thời có xu hướng xem môn lý luận chính trị là môn phụ, học đối phó.

3. Luận án đã đề xuất những nguyên tắc cơ bản nào để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên?
Luận án đề xuất 3 nguyên tắc cơ bản gồm: (1) Đảm bảo mục tiêu môn học; (2) Đảm bảo tính thực tiễn; (3) Bảo đảm phát huy tính tích cực học tập của người học.

4. Địa bàn khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm của đề tài được triển khai ở những đâu?
Đề tài được tiến hành khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm tại 5 trường đại học khối kỹ thuật đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam: Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương, Trường Đại học Kỹ thuật Y - Dược Đà Nẵng, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung và Trường Đại học Xây dựng Miền Tây trong các năm học 2018-2019 và 2021-2022.

5. Các biện pháp sư phạm chính được xây dựng trong luận án gồm những nội dung gì?
Luận án xây dựng 3 nhóm biện pháp: (1) Xác định mục tiêu và lựa chọn nội dung dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề; (2) Tổ chức hoạt động dạy học thông qua quy trình dạy học giải quyết vấn đề và quy trình dạy học dự án; (3) Đánh giá kết quả phát triển năng lực giải quyết vấn đề dựa trên hệ thống tiêu chí và công cụ đánh giá 4 mức độ đạt được của các năng lực thành tố.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Lê Sơn Tùng đã giải quyết một cách có hệ thống các nhiệm vụ nghiên cứu từ việc xác lập cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng diện rộng đến việc đề xuất các nguyên tắc và biện pháp sư phạm nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho sinh viên khối kỹ thuật trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh. Kết quả thực nghiệm sư phạm với các tham số thống kê và tiêu chí Cohen đã chứng minh tính khả thi, hiệu quả của hệ thống biện pháp đề xuất trong việc nâng cao chất lượng học tập bộ môn và năng lực giải quyết vấn đề của người học. Đây là công trình nghiên cứu chuyên khảo có giá trị học thuật và thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị tại các trường đại học kỹ thuật ở Việt Nam hiện nay.