Giáo trình Giáo dục chính trị trình độ trung cấp hành chính - Bộ Giáo dục và Đào tạo

Giáo trình giáo dục chính trị dành cho cán bộ hành chính trung cấp. Cung cấp kiến thức nền tảng về lý luận chính trị và quản lý hành chính công.

• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục chính trị
• Đề tài: Giáo trình giáo dục chính trị
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình học chính trị trung cấp hành chính

Giáo trình học chính trị trung cấp hành chính là tài liệu đào tạo chính thức do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Giáo trình được xây dựng theo Thông tư số 11/2012/TT-BGDĐT ngày 07/3/2012. Mục tiêu nhằm đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục chính trị trong các cơ sở đào tạo trung cấp chuyên nghiệp. Nội dung giáo trình tập trung vào ba khối kiến thức cốt lõi. Đó là Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Giáo trình được chia thành các chương rõ ràng, logic. Đối với hệ tuyển từ trung học phổ thông gồm bốn chương chính. Đối với hệ tuyển từ trung học cơ sở có thêm chương bổ trợ kiến thức giáo dục công dân. Ngôn từ trình bày cô đọng, dễ hiểu, phù hợp đối tượng học sinh trung cấp. Giáo trình khuyến khích thảo luận và có câu hỏi cuối mỗi chương để định hướng học tập.

1.1. Xuất phát điểm và căn cứ pháp lý của giáo trình

Giáo trình được biên soạn dựa trên chương trình môn học Giáo dục chính trị do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Căn cứ pháp lý là Thông tư số 11/2012/TT-BGDĐT ngày 07/3/2012. Tập thể tác giả là các nhà khoa học và giảng viên có kinh nghiệm từ Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh. Mục tiêu đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị tại các trường trung cấp chuyên nghiệp trên toàn quốc.

1.2. Đối tượng và phạm vi áp dụng giáo trình

Giáo trình dành cho hai đối tượng học sinh chính. Thứ nhất là học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông theo học tại các trường trung cấp chuyên nghiệp. Thứ hai là học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở. Mỗi đối tượng có cấu trúc chương trình khác nhau để phù hợp trình độ. Giáo trình cũng phục vụ giáo viên giảng dạy môn Giáo dục chính trị làm tài liệu tham khảo và định hướng chuyên môn.

II. Phân tích nội dung cốt lõi của giáo trình chính trị trung cấp

Nội dung giáo trình được xây dựng trên ba trụ cột kiến thức nền tảng. Trụ cột thứ nhất là Chủ nghĩa Mác - Lênin với các nguyên lý triết học, kinh tế chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học. Trụ cột thứ hai là Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, tự do và con đường cách mạng Việt Nam. Trụ cột thứ ba là đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử. Giáo trình nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn. Vấn đề chân lý tuyệt đối và chân lý tương đối được giải thích rõ ràng. Chân lý có tính cụ thể, gắn liền với điều kiện lịch sử và không gian thời gian nhất định. Chủ nghĩa duy vật lịch sử được trình bày với vai trò của sản xuất trong đời sống xã hội. Phương pháp tiếp cận từ tổng quan đến chi tiết giúp người học nắm vững hệ thống kiến thức có logic.

2.1. Hệ thống kiến thức Chủ nghĩa Mác Lênin

Chương trình trình bày nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin gồm phép biện chứng duy vật, nhận thức luận, kinh tế chính trị Marx-Lenin. Nội dung giải thích khái niệm chân lý tuyệt đối và chân lý tương đối. Chân lý tuyệt đối là tri thức hoàn toàn đúng đắn, đầy đủ về mọi phương diện. Chân lý tương đối phản ánh đúng hiện thực nhưng chưa đầy đủ, toàn diện. Giáo trình nhấn mạnh tính cụ thể của chân lý trong điều kiện lịch sử nhất định.

2.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

Tư tưởng Hồ Chí Minh tập trung vào chủ đề độc lập dân tộc và tự do. Hồ Chí Minh khẳng định độc lập là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm của các dân tộc. Người xác định mục tiêu cách mạng là đánh đổ đế quốc và phong kiến, giành độc lập hoàn toàn. Tư tưởng tạo nên chân lý thời đại: Không có gì quý hơn độc lập, tự do. Độc lập dân tộc phải gắn liền với hòa bình và tự do.

III. Phương pháp học tập giáo trình chính trị trung cấp hiệu quả

Học tập giáo trình chính trị trung cấp đòi hỏi phương pháp khoa học và hệ thống. Người học cần đọc kỹ toàn bộ nội dung để nắm bắt cấu trúc tổng thể trước. Tiếp theo, tập trung phân tích từng chương theo thứ tự logic từ lý luận đến thực tiễn. Việc ghi chép và tóm tắt nội dung chính giúp củng cố kiến thức hiệu quả. Giáo trình khuyến khích thảo luận nhóm qua các câu hỏi cuối mỗi chương. Người học nên liên hệ kiến thức lý luận với thực tiễn cách mạng Việt Nam. Tham khảo thêm tài liệu bổ sung và cập nhật thông tin thời sự chính trị rất cần thiết. Phương pháp học tập chủ động, tích cực suy nghĩ sẽ mang lại kết quả tốt. Đọc lướt toàn bộ trước rồi đọc kỹ từng phần là kỹ thuật hiệu quả. Sơ đồ tư duy giúp hệ thống hóa kiến thức một cách trực quan.

3.1. Kỹ thuật đọc hiểu và ghi chép hiệu quả

Kỹ thuật đọc hiểu giáo trình chính trị cần tuân theo nguyên tắc cụ thể. Đọc lướt toàn bộ trước để nắm cấu trúc, sau đó đọc kỹ từng phần chi tiết. Người học nên đánh dấu các khái niệm quan trọng và ghi chú mối liên hệ giữa các phần kiến thức. Tóm tắt nội dung mỗi chương bằng ngôn ngữ của mình giúp加深hiểu biết và ghi nhớ lâu dài. Sử dụng sơ đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức là phương pháp trực quan hiệu quả.

3.2. Thảo luận nhóm và liên hệ thực tiễn

Giáo trình thiết kế câu hỏi thảo luận cuối mỗi chương nhằm khuyến khích học sinh trao đổi. Thảo luận nhóm giúp người học nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau. Phương pháp này phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích. Liên hệ thực tiễn với các sự kiện lịch sử, chính trị hiện tại làm kiến thức lý luận trở nên sống động. Đây là phương pháp học tập chủ động được giáo trình khuyến khích áp dụng rộng rãi.

IV. Kết luận và ứng dụng giáo trình chính trị trung cấp thực tiễn

Giáo trình học chính trị trung cấp hành chính đóng vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực. Tài liệu cung cấp nền tảng kiến thức cơ bản về Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng Đảng. Qua quá trình học tập, người học tiếp thu lý luận và hình thành thế giới quan khoa học. Phương pháp luận đúng đắn được rèn luyện qua từng chương học cụ thể. Giáo trình giúp học sinh hiểu rõ trách nhiệm công dân đối với Tổ quốc. Kiến thức ứng dụng rộng rãi trong giảng dạy tại các trường trung cấp chuyên nghiệp. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho người quan tâm lĩnh vực chính trị hành chính. Giáo trình cũng hỗ trợ bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị cho cán bộ công chức. Giá trị đào tạo không chỉ ở kiến thức mà còn ở phẩm chất đạo đức cách mạng.

4.1. Giá trị đào tạo và rèn luyện phẩm chất chính trị

Giáo trình không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn rèn luyện phẩm chất chính trị cho học sinh. Qua học tập Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, người học hình thành thế giới quan khoa học. Nhân sinh quan cách mạng được xây dựng trên nền tảng tri thức vững chắc. Chương về tu dưỡng, rèn luyện công dân tốt nhấn mạnh mối liên hệ giữa lý luận và hành động thực tiễn.

4.2. Ứng dụng trong đào tạo và phát triển nghề nghiệp

Kiến thức từ giáo trình chính trị trung cấp ứng dụng trực tiếp trong đào tạo giáo dục nghề nghiệp. Đối với người làm công tác hành chính, hiểu biết đường lối chính sách Đảng là nền tảng quan trọng. Giáo trình hỗ trợ quá trình bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị cho cán bộ công chức. Đây cũng là cơ sở để xây dựng đội ngũ lao động có phẩm chất và năng lực chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN I. CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN 1. Khái niệm và bản chất chủ nghĩa Mác - Lênin a) Khái niệm chủ nghĩa Mác - Lênin Chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ thống quan điểm và học thuyết do C. Ăngghen sáng lập từ những năm giữa thế kỷ XIX và được V.Lênin bổ sung, phát triển hoàn thiện trong điều kiện mới của lịch sử thế giới đầu thế kỷ XX.

Chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ thống lý luận thống nhất được cấu thành từ ba bộ phận lý luận cơ bản là triết học Mác - Lênin, kinh tế chính trị học Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học; là hệ thống lý luận khoa học thống nhất về mục tiêu, con đường, biện pháp, lực lượng thực hiện sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân, nhân dân lao động, giải phóng con người, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Triết học Mác - Lênin, bao gồm chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy; có vai trò trang bị cho con người thế giới quan khoa học và phương pháp luận đúng đắn để nhận thức và cải tạo thế giới. Kinh tế chính trị học Mác - Lênin là khoa học nghiên cứu phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, chỉ rõ bản chất bóc lột của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa; những quy luật kinh tế chủ yếu hình thành, phát triển và đưa chủ nghĩa tư bản tới chỗ diệt vong; những quy luật phát triển của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa. Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu những quy luật chuyển biến từ xã hội tư bản chủ nghĩa lên xã hội xã hội chủ nghĩa và phương hướng xây dựng xã hội mới.

Nó chứng minh rằng việc xã hội hoá lao động trong chủ nghĩa tư bản đã tạo ra cơ sở vật chất chủ yếu cho sự ra đời tất yếu của chủ nghĩa xã hội; động lực trí tuệ và tinh thần của sự chuyển biến đó là chủ nghĩa Mác - Lênin; lực lượng xã hội thực hiện sự chuyển biến đó là giai cấp vô sản và nhân dân lao động. b) Bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin - Chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ thống lý luận khoa học Trong chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng gắn bó và thống nhất với nhau. Sự kết hợp đó làm cho chủ nghĩa duy vật trở nên triệt để và phép biện chứng trở thành lý luận khoa học. 8 Chủ nghĩa duy vật lịch sử là một thành tựu vĩ đại của triết học mácxít.

Trong đó chỉ rõ sự chuyển biến giữa các hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên, tuy nhiên nó không diễn ra tự động mà trải qua quá trình đấu tranh giai cấp gay go, quyết liệt. Quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất thể hiện sự vận động khách quan của phương thức sản xuất. Đó là cơ sở để khẳng định sự thay thế tất yếu của chủ nghĩa tư bản bằng chủ nghĩa xã hội. Học thuyết Mác về giá trị thặng dư vạch ra bản chất bóc lột của giai cấp tư sản; chỉ ra quy luật vận động kinh tế của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Học thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản chỉ rõ giai cấp công nhân là người lãnh đạo cuộc đấu tranh cách mạng xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng chủ nghĩa xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và con người. - Sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan và phương pháp luận khoa học Các quy luật, nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin vừa có ý nghĩa thế giới quan, vừa có ý nghĩa phương pháp luận. Thế giới quan duy vật biện chứng giúp con người hiểu rõ bản chất của thế giới là vật chất. Thế giới tự nhiên, xã hội và tư duy con người vận động theo quy luật khách quan.

Con người thông qua hoạt động thực tiễn có thể nhận thức, giải thích, cải tạo và làm chủ thế giới. Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin giúp con người xem xét sự vật, hiện tượng một cách khách quan biện chứng biện chứng, phân tích cụ thể một tình hình cụ thể trong mối quan hệ với toàn thể, với tự nhiên, xã hội, tư duy. Sự thống nhất giữa thế giới quan và phương pháp luận đã đưa chủ nghĩa Mác - Lênin trở thành hệ thống lý luận mang tính khoa học sâu sắc và tinh thần cách mạng triệt để. - Là học thuyết nêu lên mục tiêu giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người với con đường, lực lượng, phương thức đạt mục tiêu đó một cách khoa học Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ rõ quần chúng nhân dân là chủ nhân của xã hội, là người sáng tạo ra lịch sử.

Điều đó đem lại cho con người nói chung, giai cấp công nhân, nhân dân lao động những công cụ nhận thức và cải tạo thế giới. Ra đời trong thực tiễn đấu tranh của phong trào công nhân, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định mối liên hệ hữu cơ, biện chứng giữa lý luận cách mạng và thực tiễn cách mạng. Chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ tư tưởng, là vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng toàn xã hội và giải phóng con người. 9 Chủ nghĩa Mác- Lênin không chỉ giải thích mà còn vạch ra con đường, những phương tiện cải tạo thế giới.

“Vũ khí của sự phê phán cố nhiên không thể thay thế được sự phê phán của vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng”1. - Chủ nghĩa Mác - Lênin là học thuyết mở, không ngừng tự đổi mới, phát triển Chủ nghĩa Mác - Lênin là một học thuyết mở, không phải là các nguyên lý giáo điều, bất biến mà được vận dụng, bổ sung cùng quá trình phát triển của tri thức nhân loại và phong trào cách mạng thế giới. Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác- Lênin đã khẳng định học thuyết của các ông không phải là cái đã xong xuôi hẳn mà cần bổ sung, phát triển. Trong Lời tựa các lần xuất bản Tuyên ngôn Đảng Cộng sản và trong quá trình hoạt động, các C.

Ăngghen cũng đã điều chỉnh một số luận điểm của chính mình. Vận dụng, bổ sung và phát triển chủ nghĩa Mác- Lênin trong từng lĩnh vực cụ thể, trong thực tiễn cách mạng từng nước là đòi hỏi khách quan, là trách nhiệm của những người cách mạng chân chính. Toàn bộ học thuyết Mác - Lênin có giá trị bền vững, xét trong tinh thần biện chứng, nhân đạo và hệ thống tư tưởng cốt lõi của nó. Đó là những kết tinh trí tuệ của nhân loại trong lịch sử, ngày càng phát triển và hoàn thiện.

Những tiền đề ra đời chủ nghĩa Mác a) Tiền đề kinh tế - xã hội Vào giữa thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản xác lập và phát triển ở nhiều nước Tây Âu, điển hình là ở nước Anh, Pháp và Đức. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản gắn liền với sự ra đời và phát triển giai cấp công nhân thành lực lượng to lớn. Mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hoá của sản xuất đại công nghiệp với chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất đã trở thành mâu thuẫn chủ yếu của xã hội tư bản. Biểu hiện về mặt xã hội của mâu thuẫn đó là mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng gay gắt.

Hàng loạt cuộc đấu tranh tự phát, quy mô lớn của công nhân thế giới chống lại giai cấp tư sản đã nổ ra. Tiêu biểu nhất là khởi nghĩa của công nhân dệt thành phố Li-ông (Pháp) những năm 1831, 1834; phong trào Hiến chương của công nhân Anh (1838 - 1848), khởi nghĩa của công nhân dệt thành phố Xilêdi (Đức) năm 1844, v.v… Sự thất bại của các phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản khách quan đòi hỏi có lý luận khoa học dẫn đường. Chủ nghĩa Mác ra đời đáp ứng những đòi hỏi ấy. Ăngghen: Toàn tập, Nxb CTQG,HNNội, 1995, t.

10 b) Tiền đề tư tưởng lý luận và khoa học Tiền đề tư tưởng lý luận ra đời chủ nghĩa Mác là những thành tựu đỉnh cao như triết học cổ điển Đức (Cantơ, Hêghen, Phoiơbắc); kinh tế chính trị học cổ điển Anh (Ađam Xmít và Đavít Ricácđô), chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán Pháp (Xanh Ximông, Phu-riê; O-oen). Tiền đề khoa học tự nhiên là những thành tựu đỉnh cao như thuyết tiến hoá giống loài của Đác-uyn, học thuyết bảo toàn và chuyển hoá năng lượng của Lômônôxốp, các học thuyết về tế bào, về phương pháp nhận thức. c) Vai trò nhân tố chủ quan C. Ăngghen (1820 - 1895) đã kế thừa, tiếp thu có chọn lọc và phát triển những tiền đề tư tưởng lý luận, sáng tạo ra học thuyết của mình.

Hai ông là những thiên tài trên nhiều lĩnh vực tự nhiên, chính trị, văn hoá - xã hội. Về thực tiễn, hai ông là những người am hiểu và hoạt động trong phong trào công nhân và quần chúng lao động, thấy rõ sức mạnh to lớn của nhân dân trong lịch sử. Hai ông đã xây dựng chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; làm sáng tỏ quy luật hình thành, phát triển, diệt vong của chủ nghĩa tư bản và vai trò lịch sử toàn thế giới của giai cấp vô sản là xoá bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng thành công xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Chủ nghĩa Mác ra đời đáp ứng đòi hỏi cấp bách của phong trào cách mạng thế giới.

Sự ra đời của chủ nghĩa Mác không chỉ là sự phản ánh của thực tiễn xã hội, nhất là thực tiễn đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân mà là tất yếu của tiến trình phát triển lịch sử tư duy nhân loại, là thành tựu trí tuệ của loài người. Quá trình hình thành, phát triển của chủ nghĩa Mác - Lênin a) Giai đoạn Mác - Ăngghen (1848 - 1895) Các Mác (1818 - 1883), Ph. Ăngghen (1820 - 1895) đều là người Đức. Từ năm 1844, hai ông bắt đầu gặp nhau, sớm thống nhất tư tưởng và hoạt động chính trị.