Luận án tiến sĩ về công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Luận án tiến sĩ phân tích công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số tại Đắk Lắk theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nêu rõ thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Lại Thị Ngọc Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học
• Đề tài: Vận Động Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tại Đắk Lắk Theo Tư Tưởng Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Những kết quả nghiên cứu đã giải quyết và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng
• 2.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số
• 2.4. Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TỈNH ĐẮK LẮK NHÌN TỪ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Khái quát về đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk
• 3.2. Thực trạng về công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay nhìn từ tư tưởng Hồ Chí Minh
• 3.3. Những vấn đề đặt ra đối với công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TỈNH ĐẮK LẮK HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay
• 4.2. Một số phương hướng thực hiện công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay
• 4.3. Một số giải pháp thực hiện công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Đề tài nghiên cứu về vận động đồng bào dân tộc thiểu số tại Đắk Lắk theo tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh sự cần thiết phải đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc. Ông khẳng định rằng đồng bào các dân tộc đều là anh em ruột thịt, cần phải được quan tâm và hỗ trợ để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần. Đắk Lắk, với 49 dân tộc sinh sống, là một địa phương điển hình cho sự đa dạng văn hóa và những thách thức trong công tác vận động cộng đồng. Tình hình kinh tế còn nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là trong đồng bào dân tộc thiểu số, đòi hỏi sự chú trọng từ các cấp chính quyền và hệ thống chính trị. Việc áp dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.

II. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số

Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số thể hiện rõ nét trong các quan điểm về đoàn kết và phát triển. Ông nhấn mạnh rằng việc phát triển văn hóa và bình đẳng xã hội là những yếu tố quan trọng trong công tác này. Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng cần phải có chính sách phù hợp để hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, từ giáo dục đến phát triển kinh tế. Ông cũng khẳng định rằng việc hỗ trợ đồng bào không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Tư tưởng này không chỉ có giá trị trong quá khứ mà còn mang tính thời sự trong việc giải quyết các vấn đề hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh các thế lực thù địch đang tìm cách lợi dụng vấn đề dân tộc để gây bất ổn.

III. Thực trạng công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Đắk Lắk

Thực trạng công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk hiện nay cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có những nỗ lực từ chính quyền và các tổ chức xã hội, nhưng hiệu quả vẫn chưa đạt yêu cầu. Tình hình kinh tế còn khó khăn, nhiều hộ gia đình vẫn sống trong cảnh nghèo đói. Việc giáo dục cho dân tộc thiểu số còn hạn chế, dẫn đến sự thiếu hiểu biết về quyền lợi và nghĩa vụ của họ. Các thế lực thù địch vẫn tiếp tục lợi dụng tình hình này để kích động, gây rối. Do đó, việc áp dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác này là cần thiết để nâng cao nhận thức và tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

IV. Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số

Để nâng cao chất lượng công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk, cần có những phương hướng và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường giáo dục cho dân tộc thiểu số, giúp họ nhận thức rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Thứ hai, cần có chính sách hỗ trợ kinh tế phù hợp, tạo điều kiện cho đồng bào phát triển sản xuất và cải thiện đời sống. Thứ ba, việc hợp tác xã hội giữa các tổ chức, chính quyền và cộng đồng cần được củng cố để tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ lẫn nhau. Cuối cùng, việc áp dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tạo ra sự bền vững trong phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công tác vận động quần chúng (CTVĐQC) tại các địa bàn chiến lược luôn là trọng tâm cốt lõi trong đường lối chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học của nghiên cứu sinh Lại Thị Ngọc Hạnh với đề tài "Công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh" tiếp cận một bình diện then chốt: vận dụng di sản tư tưởng Hồ Chí Minh vào quản trị xã hội, củng cố thế trận lòng dân và thúc đẩy phát triển bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) tỉnh Đắk Lắk.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ: Dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về dân vận hoặc văn hóa - xã hội Tây Nguyên (Trương Minh Dục, 2009; Nguyễn Phấn Đấu, 2019; Bùi Minh Đạo, 2017), nhưng chưa có công trình nào phân tích có hệ thống và toàn diện việc hiện thực hóa các nguyên lý tư tưởng Hồ Chí Minh về vận động đồng bào DTTS tại địa bàn đa tộc người Đắk Lắk trong khung thời gian 2015 – 2021. Bối cảnh này đặt ra nhiều thách thức mới như sự chống phá của các thế lực phản động lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo xuyên quốc gia, sự phân hóa giàu nghèo và tác động của không gian số.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu (Research Questions & Hypotheses):

• RQ1: Hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về vận động đồng bào DTTS bao gồm những cấu phần lý luận nền tảng nào?
• RQ2: Thực trạng thực thi công tác vận động đồng bào DTTS tại Đắk Lắk giai đoạn 2015 – 2021 phản ánh những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân thực chứng nào dưới lăng kính tư tưởng Hồ Chí Minh?
• RQ3: Các phương hướng và giải pháp đột phá nào cần được triển khai để nâng cao hiệu quả công tác này trong giai đoạn mới?
• H1: Hiệu quả vận động quần chúng DTTS tỷ lệ thuận với mức độ cá biệt hóa phương thức tiếp cận và việc hiện thực hóa phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân hưởng".
• H2: Sự kết hợp chặt chẽ giữa giải quyết lợi ích kinh tế - xã hội thiết thực với phát huy vai trò thiết chế phi chính thức (già làng, người có uy tín) là điều kiện tiên quyết để vô hiệu hóa các nguy cơ bất ổn chính trị.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về khối đại đoàn kết toàn dân tộc, lý luận Mác - Lênin về vai trò lịch sử của quần chúng nhân dân và các nguyên lý quản trị sắc tộc hiện đại. Nghiên cứu thực hiện trên phạm vi không gian tỉnh Đắk Lắk – địa bàn cư trú của 49 dân tộc anh em – trong giai đoạn 2015 – 2021, mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc đối với an ninh - quốc phòng và ổn định kinh tế - xã hội toàn vùng Tây Nguyên.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu của luận án tổng hợp ba luồng nghiên cứu chính:

Luồng thứ nhất - Lý luận kinh điển và kinh nghiệm quốc tế về công tác quần chúng: V.I. Lênin trong tác phẩm Làm gì (1957) đã đặt nền móng về công tác tuyên truyền cổ động của Đảng vô sản. Các học giả quốc tế như Lưu Vân Sơn (2012) và Lý Trung Kiệt (2012) từ Đảng Cộng sản Trung Quốc nhấn mạnh công tác quần chúng phải lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo căn bản, kết hợp lợi ích thiết thực với giáo dục tư tưởng. Công trình của Kikẹo Khảykhămphịthun (2018) và Phuthắc Thípthạnuxỏn (2018) từ Đảng Nhân dân Cách mạng Lào chỉ rõ tính chiến lược của việc đào tạo đội ngũ cán bộ tuyên vận am hiểu địa bàn. Từ góc độ nghiên cứu phương Tây, William J. Duiker trong Ho Chi Minh: A Life (2000) và E. Kobelev trong Đồng chí Hồ Chí Minh (2010) đã phân tích nghệ thuật vận động quần chúng đại chúng, tính thuyết phục và năng lực thấu cảm của Hồ Chí Minh trong môi trường đa văn hóa.

Luồng thứ hai - Nghiên cứu chuyên sâu về tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận: Các công trình của Hoàng Quốc Bảo (2006), Nguyễn Thế Trung (2015), Nguyễn Bá Quang (2013) và Kỷ yếu Hội thảo khoa học 70 năm tác phẩm Dân vận (2019) với đóng góp của Trần Minh Trưởng, Hoàng Phúc Lâm, Lê Văn Lợi đã làm rõ bản chất tác phong dân vận: "óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm", khẳng định dân chủ vừa là cơ sở, vừa là mục tiêu của công tác vận động.

Luồng thứ ba - Thực tiễn công tác vận động quần chúng và chính sách dân tộc tại Tây Nguyên, Đắk Lắk: Các nghiên cứu của Trương Minh Dục (2009, 2016), Lưu Văn Sùng (2010), Nguyễn Đình Tấn và Trần Thị Bích Hằng (2010), Bùi Minh Đạo (2017) đã chỉ ra các động thái xã hội phức tạp như điểm nóng chính trị - xã hội năm 2001, 2004, sự can thiệp của tà đạo Hà Mòn, Tin Lành Đề-ga, và các mối quan hệ dân tộc xuyên quốc gia.

                  ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │    LÝ LUẬN KINH ĐIỂN & KINH NGHIỆM QUỐC TẾ             │
                  │  (V.I. Lênin 1957, W.J. Duiker 2000, Lưu Vân Sơn 2012) │
                  └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                              │
                                              ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                             TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN VẬN                              │
│   (Tác phẩm "Dân vận" 1949, Hoàng Quốc Bảo 2006, Trần Minh Trưởng 2019, Lê Văn Lợi 2019) │
└─────────────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────────┘
                                              │
                                              ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   THỰC TIỄN QUẢN TRỊ DÂN TỘC TẠI TÂY NGUYÊN & ĐẮK LẮK                    │
│   (Lưu Văn Sùng 2010, Trương Minh Dục 2016, Bùi Minh Đạo 2017, Nguyễn Phấn Đấu 2019)     │
└─────────────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────────┘
                                              │
                                              ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                      KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU & ĐỊNH VỊ LUẬN ÁN                           │
│     Mô hình hóa hệ thống vận động đồng bào DTTS tỉnh Đắk Lắk (2015-2021)                 │
│     dưới lăng kính chuyên ngành Hồ Chí Minh học: Tích hợp 4 Cùng - 4 Bám - 5 Dân         │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Trong bức tranh học thuật đó, tồn tại các cuộc tranh luận sâu sắc:

• Tranh luận 1: Phương thức tiếp cận mệnh lệnh hành chính đối thoại đa văn hóa. Nhiều cơ quan thường áp đặt chỉ tiêu hành chính cứng nhắc, trong khi các nhà nghiên cứu thực địa khẳng định tuyên truyền một chiều đã hoàn toàn lỗi thời (Trần Thị Anh Đào, 2009).
• Tranh luận 2: Xử lý điểm nóng bằng biện pháp an ninh cưỡng chế vs. an dân/vận động quần chúng. Bài học từ Lưu Văn Sùng (2010) cho thấy giải quyết các xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Tây Nguyên chỉ có thể thành công bền vững khi dựa vào vận động nội bộ buôn làng và người có uy tín.

Luận án định vị chính xác vị trí học thuật bằng việc liên kết hệ giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh với việc giải quyết các thách thức an ninh phi truyền thống và bất bình đẳng phát triển tại Đắk Lắk. So sánh với các nghiên cứu quốc tế về quản trị đa sắc tộc tại Trung Quốc (Chu Chí Hòa, 2010) và Lào (Kikẹo Khảykhămphịthun, 2018), công trình của Lại Thị Ngọc Hạnh làm nổi bật tính ưu việt của mô hình vận động đồng thuận dựa trên bản sắc văn hóa bản địa và sự bình đẳng thực chất.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý luận Mác - Lênin và làm sâu sắc chuyên ngành Hồ Chí Minh học thông qua việc chuẩn hóa định nghĩa khoa học: Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động đồng bào DTTS là hệ thống quan điểm toàn diện về vai trò, nội dung, phương pháp tuyên truyền, vận động, tập hợp đồng bào DTTS nhằm thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và củng cố mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân.

Mô hình lý thuyết của luận án xác lập bốn mệnh đề khoa học (Theoretical Propositions):

• Proposition 1: Quần chúng nhân dân là chủ thể quyền lực tối cao; công tác dân vận là con đường hiện thực hóa quyền làm chủ của đồng bào DTTS ("Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân" [Hồ Chí Minh, Tập 10, tr. 453]).
• Proposition 2: Mối quan hệ biện chứng giữa quyền lợi và nghĩa vụ: vận động quần chúng chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi gắn liền với việc chăm lo sinh kế cụ thể ("Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi" [Hồ Chí Minh, Tập 9, tr. 513]).
• Proposition 3: Cơ chế thực thi dân chủ trực tiếp thông qua chu trình khép kín: Dân biết $\rightarrow$ Dân bàn $\rightarrow$ Dân làm $\rightarrow$ Dân kiểm tra $\rightarrow$ Dân hưởng.
• Proposition 4: Quy tắc tác phong công tác: Sự kết hợp giữa năng lực tư duy khoa học và thực hành cơ sở theo phương châm "óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của đề tài tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Lý thuyết liên minh giai cấp Mác - Lênin, Tư tưởng đại đoàn kết dân tộc Hồ Chí Minh và Lý thuyết quản trị công cộng đa văn hóa.

                               ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                               │               TRỤ CỘT NGUYÊN TẮC CỐT LÕI               │
                               │        "Bình đẳng, đoàn kết, tương trợ, tôn trọng"      │
                               └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                           │
                                                           ▼
┌───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                                                  KHUNG TÁC NGHIỆP DÂN VẬN                                             │
├───────────────────────────────────────────┬───────────────────────────────────────────┬───────────────────────────────┤
│              QUY TRÌNH 5 DÂN              │             TÁC PHONG 4 BÁM               │      TIÊU CHUẨN 4 CÙNG        │
│  - Dân biết (Minh bạch thông tin)         │  - Bám thôn bản                           │  - Cùng ăn                    │
│  - Dân bàn (Tham vấn chính sách)          │  - Bám dân                                │  - Cùng ở                     │
│  - Dân làm (Huy động nguồn lực)           │  - Bám đối tượng                          │  - Cùng làm                   │
│  - Dân kiểm tra (Giám sát quyền lực)      │  - Bám cán bộ cơ sở                       │  - Cùng nói tiếng DTTS        │
│  - Dân hưởng (Thụ hưởng thành quả)        │                                           │                               │
└───────────────────────────────────────────┴───────────────────────────────────────────┴───────────────────────────────┘
                                                           │
                                                           ▼
                               ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                               │                    MỤC TIÊU ĐẦU RA                     │
                               │  - Thế trận lòng dân vững chắc                         │
                               │  - Phát triển kinh tế - văn hóa buôn làng              │
                               │  - Vô hiệu hóa âm mưu chia rẽ, giữ vững an ninh        │
                               └────────────────────────────────────────────────────────┘

Khung phân tích vận hành dựa trên các điều kiện biên (boundary conditions) chặt chẽ: áp dụng tại địa bàn có sự đan xen phức tạp giữa phong tục tập quán bản địa (chế độ mẫu hệ Ê Đê, Gia Rai) với thiết chế tôn giáo và sự tác động của cơ chế thị trường.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường bản thể luận hiện thực phê phán (Critical Realism) và nhận thức luận duy vật biện chứng, kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed-methods), phối hợp giữa phân tích văn bản học các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và khảo sát thực chứng xã hội học chính trị.

Hệ thống thiết kế đa tầng (Multi-level design):

• Cấp vĩ mô (Macro-level): Phân tích đường lối, chủ trương của Trung ương, Tỉnh ủy Đắk Lắk về công tác dân tộc và an ninh Tây Nguyên.
• Cấp trung gian (Meso-level): Khảo sát hoạt động của hệ thống chính trị cấp huyện, xã, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội.
• Cấp vi mô (Micro-level): Điều tra nhận thức, thái độ và hành vi của đồng bào các dân tộc tại các buôn làng, đánh giá vai trò của già làng, trưởng buôn, chức sắc tôn giáo.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu tuân thủ các chuẩn mực khoa học nghiêm ngặt:

• Chiến lược chọn mẫu (Sampling strategy): Kết hợp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) đối với nhóm chuyên gia, cán bộ lãnh đạo ban dân vận, công an, quân đội và chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đối với đồng bào DTTS tại các địa bàn trọng điểm (TP. Buôn Ma Thuột, thị xã Buôn Hồ, các huyện Krông Pắc, Cư M'gar, Ea H'leo, Buôn Đôn, Lắk).
• Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng hỏi khảo sát xã hội học, khung phỏng vấn sâu (in-depth interviews) bán cấu trúc dành cho 45 cán bộ chuyên trách và chuyên gia, cùng biên bản 12 cuộc thảo luận nhóm tập trung (Focus Group Discussions) tại các buôn làng đồng bào Ê Đê, M'Nông.
• Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): Triển khai tam giác hóa nguồn dữ liệu (văn bản lưu trữ, số liệu thống kê kinh tế - xã hội, dữ liệu phỏng vấn sâu), tam giác hóa phương pháp (định tính kết hợp định lượng) và tam giác hóa lý thuyết (đối chiếu tư tưởng Hồ Chí Minh với lý thuyết dân tộc học hiện đại).
• Độ tin cậy và giá trị: Độ giá trị nội dung (content validity) được thẩm định qua hội đồng chuyên gia ngành Hồ Chí Minh học và Ban Dân vận Tỉnh ủy Đắk Lắk; tính nhất quán nội tại của các chỉ báo khảo sát được kiểm soát nghiêm ngặt.

Data và phân tích

Nghiên cứu xử lý tập dữ liệu toàn diện bao trùm thực trạng kinh tế - xã hội và công tác dân vận của 49 thành phần dân tộc trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2021.

Phương pháp phân tích dữ liệu:

• Sử dụng phương pháp phân tích nội dung (Content Analysis) để mã hóa hệ thống văn bản quy phạm và tư liệu lịch sử.
• Thống kê mô tả và so sánh đối chiếu số liệu giảm nghèo, khiếu kiện đất đai, tỷ lệ phát triển đảng viên người DTTS qua các năm.
• Đánh giá kiểm tra độ vững (robustness checks) bằng cách so sánh đối chéo dữ liệu giữa các báo cáo định kỳ của cơ quan hành chính với kết quả phỏng vấn độc lập từ già làng, người có uy tín tại chỗ nhằm loại trừ sai lệch báo cáo thành tích.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất: Tác động quyết định của việc bản địa hóa phương thức truyền thông. Nghiên cứu chứng minh rằng hoạt động tuyên truyền chỉ tạo ra chuyển biến nhận thức rõ rệt khi được thực hiện bằng tiếng mẹ đẻ của đồng bào (tiếng Ê Đê, M'Nông) kết hợp hình thức trực quan sinh động và âm nhạc dân gian, đúng như chỉ dẫn của Hồ Chí Minh: “Đồng bào các dân tộc rất thật thà và rất tốt. Nếu nói đúng thì đồng bào nghe, đồng bào làm và làm được” [Hồ Chí Minh, Tập 13, tr. 225]. Việc phát hành tài liệu song ngữ dạng hỏi - đáp và truyền thanh cơ sở bằng tiếng DTTS nâng cao tỷ lệ tiếp cận chính sách của người dân lên mức vượt trội so với văn bản thuần tiếng phổ thông.

Thứ hai: Lỗ hổng kỹ năng ngôn ngữ và văn hóa của đội ngũ cán bộ cơ sở. Luận án chỉ ra điểm nghẽn thực chứng: Mặc dù cán bộ được cử đi đào tạo tiếng dân tộc, song tỷ lệ sử dụng thành thạo trong giao tiếp thực tế tại buôn làng còn hạn chế. Điều này dẫn đến tình trạng "ba cùng" hình thức, không thấu cảm được tâm tư nguyện vọng của quần chúng, tạo khoảng trống thông tin để các phần tử xấu lợi dụng xuyên tạc.

Thứ ba: Cơ chế vô hiệu hóa điểm nóng an ninh phi truyền thống thông qua thiết chế phi chính thức. Dữ liệu thực tiễn xử lý các vụ việc gây rối, hoạt động của tà đạo Hà Mòn và tàn dư Fulro/Tin Lành Đề-ga cho thấy 100% các vụ việc được giải tỏa thành công đều dựa vào vai trò trung gian hòa giải của các già làng, trưởng dòng họ và trí thức dân tộc tiêu biểu. Khi lực lượng cốt cán này được giác ngộ và tôn trọng, sức mạnh của khối đại đoàn kết được kích hoạt tối đa theo phương châm: “Dễ mười lần không dân cũng chịu / Khó trăm lần dân liệu cũng xong” [Hồ Chí Minh, Tập 15, tr. 280].

Thứ tư: Mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội bền vững. Số liệu khảo sát 2015 – 2021 cho thấy tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo tại Đắk Lắk vẫn tập trung chủ yếu ở vùng đồng bào DTTS; vấn đề tranh chấp đất sản xuất, đất lâm nghiệp chưa được xử lý dứt điểm là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự bất an trong nhân dân.

Implications đa chiều

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                                          HỆ GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ                                          │
├───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┬───────────────────────────────┤
│      LÝ LUẬN & NHẬN THỨC          │       THỰC TIỄN & PHƯƠNG PHÁP      │       THỂ CHẾ & CHÍNH SÁCH    │
│  - Đổi mới nhận thức về vị thế    │  - Thực hiện chuẩn hóa "4 Cùng"    │  - Ban hành chính sách đặc thù│
│    làm chủ của đồng bào DTTS      │    và "4 Bám" thực chất            │    về đất đai, tín dụng DTTS  │
│  - Quán triệt nguyên tắc đại      │  - Số hóa tài liệu tuyên truyền    │  - Cơ chế đãi ngộ xứng đáng   │
│    đoàn kết dân tộc Hồ Chí Minh   │    song ngữ đa phương tiện         │    cho già làng, người có     │
│  - Chống tư duy mệnh lệnh,        │  - Đào tạo kỹ năng xử lý           │    uy tín, lực lượng cốt cán  │
│    áp đặt, quan liêu cơ sở        │    điểm nóng hòa giải buôn làng    │  - Tuyển dụng cán bộ DTTS     │
└───────────────────────────────────┴────────────────────────────────────┴───────────────────────────────┘

• Hàm ý lý luận: Bổ sung luận cứ khoa học khẳng định tính bất biến và giá trị thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh trong giải quyết vấn đề sắc tộc - tôn giáo thời kỳ hội nhập quốc tế.
• Hàm ý phương pháp luận: Thiết lập bộ công cụ đánh giá mức độ hài lòng của đồng bào DTTS làm chỉ số đo lường hiệu quả công tác lãnh đạo của hệ thống chính trị cơ sở.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  1. Chuyển đổi mô hình tuyên truyền từ "độc thoại một chiều" sang "đối thoại - giải quyết sinh kế".
  2. Xây dựng đề án chuẩn hóa năng lực tiếng dân tộc bản địa bắt buộc đối với 100% cán bộ công tác tại vùng DTTS.
  3. Hoàn thiện chính sách giao đất, giao rừng gắn với bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng và tri thức bản địa.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn không gian và mẫu: Nghiên cứu tập trung vào tỉnh Đắk Lắk; do đặc thù địa hình hiểm trở, một số buôn làng vùng sâu vùng xa chưa thể tiếp cận điều tra lặp lại nhiều lần.
• Giới hạn thời gian: Dữ liệu khảo sát dừng lại ở mốc năm 2021, chưa phản ánh đầy đủ những biến động xã hội phức tạp sau đại dịch COVID-19 và sự cố an ninh trật tự phát sinh tại địa bàn năm 2023.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Đánh giá tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội đối với nhận thức chính trị của thanh niên DTTS vùng Tây Nguyên.
• Hướng 2: Nghiên cứu so sánh xuyên vùng (Cross-regional comparative study) giữa công tác vận động đồng bào DTTS tại Tây Nguyên với Tây Bắc và Tây Nam Bộ.
• Hướng 3: Xây dựng mô hình định lượng cấu trúc tuyến tính (SEM) đo lường mối quan hệ giữa sự hài lòng chính sách an sinh xã hội với niềm tin chính trị của đồng bào DTTS.
• Hướng 4: Nghiên cứu cơ chế kiểm soát và phòng ngừa các xung đột xã hội phi truyền thống trong bối cảnh các mối quan hệ dân tộc xuyên quốc gia gia tăng.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu tạo ra các giá trị tác động toàn diện:

• Tác động học thuật: Định hình nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Hồ Chí Minh học, Xây dựng Đảng, Dân tộc học và Quản lý công. Dự kiến đóng góp quan trọng vào các công trình xuất bản chuyên khảo.
• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp luận cứ trực tiếp giúp Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Đắk Lắk và Ban Chỉ đạo Tây Nguyên rà soát, điều chỉnh các nghị quyết chuyên đề về công tác dân tộc, tôn giáo và an ninh nông thôn.
• Giá trị xã hội: Góp phần nâng cao đời sống vật chất, củng cố sự đồng thuận xã hội, bảo tồn không gian văn hóa truyền thống của các dân tộc tại chỗ (Ê Đê, M'Nông), xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc.
• Ý nghĩa quốc tế: Cung cấp bài học kinh nghiệm điển hình cho các quốc gia đang phát triển trong việc giải quyết hài hòa quan hệ đa tộc người, duy trì ổn định chính trị mà không làm tổn hại đến bản sắc văn hóa thiểu số.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận khung phân tích chuẩn mực và phương pháp khảo sát thực địa tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Các nhà khoa học và giảng viên lý luận chính trị: Tài liệu tham khảo giá trị trong giảng dạy các chuyên đề tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và dân vận.
• Lãnh đạo cấp ủy và chính quyền cơ sở: Nắm bắt cẩm nang thực hành kỹ năng dân vận khéo, phương pháp tiếp cận và giải quyết các mâu thuẫn nội bộ trong buôn làng.
• Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể: Nâng cao năng lực tập hợp, vận động quần chúng thông qua các mô hình tự quản buôn làng và phát huy vai trò người có uy tín.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã hệ thống hóa và mô hình hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về vận động đồng bào DTTS thành một hệ thống lý luận hoàn chỉnh, tích hợp giữa nguyên lý quyền lực thuộc về nhân dân với quy trình tác nghiệp khép kín (Dân biết - Dân bàn - Dân làm - Dân kiểm tra - Dân hưởng) và phương châm hành động "4 Cùng - 4 Bám", làm phong phú kho tàng lý luận Hồ Chí Minh học.

2. Đổi mới phương pháp luận của công trình thể hiện ở điểm nào khi so sánh với các nghiên cứu trước đây? Khác với các nghiên cứu thuần túy diễn dịch văn bản (Hoàng Quốc Bảo, 2006) hoặc thuần túy mô tả kinh tế - xã hội (Trương Minh Dục, 2009), luận án kết hợp phương pháp văn bản học lịch sử với khảo sát thực chứng xã hội học chính trị, thực hiện tam giác hóa dữ liệu giữa báo cáo hành chính, phỏng vấn sâu chuyên gia và tiếng nói trực tiếp của các già làng, trí thức bản địa Đắk Lắk.

3. Phát hiện thực chứng nào mang tính cảnh báo cao nhất trong nghiên cứu? Phát hiện về "khoảng cách thấu cảm văn hóa": Mặc dù số lượng cán bộ được đào tạo tăng lên, nhưng sự thiếu hụt kỹ năng giao tiếp bằng tiếng DTTS và sự thiếu sâu sát thực tế cơ sở vẫn là rào cản lớn nhất, tạo kẽ hở cho các luận điệu xuyên tạc từ các tổ chức lưu vong bên ngoài.

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication Protocol) có được thiết lập rõ ràng không? Luận án cung cấp hệ thống tiêu chí, bộ chỉ số khảo sát thực địa và khung quy trình vận động 4 bước rõ ràng, hoàn toàn có khả năng áp dụng và nhân rộng để nghiên cứu, đánh giá tại các tỉnh khác trong khu vực Tây Nguyên (Gia Lai, Kon Tum, Đắk Nông, Lâm Đồng).

5. Luận án vạch ra chương trình nghiên cứu 10 năm tới như thế nào? Chương trình 10 năm hướng tới việc số hóa quy trình dân vận cơ sở, xây dựng hệ thống giám sát cảnh báo sớm các điểm nóng xã hội, nghiên cứu chuyên sâu về các quan hệ tộc người xuyên biên giới và tác động của không gian mạng đến an ninh tư tưởng vùng đồng bào DTTS.

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Lại Thị Ngọc Hạnh xác lập sáu kết luận cốt lõi:

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động đồng bào DTTS là di sản lý luận vô giá, mang tính chiến lược quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng và phát triển bền vững đất nước.
2. Vận động đồng bào DTTS phải quán triệt phương châm "lấy dân làm gốc", tôn trọng triệt để đặc điểm văn hóa, tâm lý tộc người, nói đi đôi với làm, khắc phục triệt để bệnh quan liêu, mệnh lệnh hành chính.
3. Địa bàn Đắk Lắk với 49 dân tộc đòi hỏi chính sách dân vận phải linh hoạt, cá biệt hóa theo từng nhóm đối tượng, kết hợp giữa đồng bào DTTS tại chỗ và đồng bào DTTS di cư phía Bắc.
4. Lực lượng già làng, trưởng buôn, chức sắc tôn giáo và người có uy tín là cầu nối sinh mệnh giữa Đảng, chính quyền với nhân dân, là chìa khóa hóa giải mọi xung đột xã hội.
5. Chăm lo nâng cao đời sống vật chất, giải quyết dứt điểm đất sản xuất, bảo tồn bản sắc văn hóa và thực thi dân chủ cơ sở là nền tảng vững chắc nhất để xây dựng "thế trận lòng dân".
6. Đổi mới công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ dân vận tận tụy, am hiểu văn hóa và thành thạo ngôn ngữ DTTS theo đúng tác phong Hồ Chí Minh là giải pháp đột phá, bảo đảm giữ vững ổn định chính trị, an ninh - quốc phòng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk và toàn vùng Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 12 tiết. 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Nghiên cứu về công tác vận động quần chúng Trong tác phẩm Làm gì (1957), V.Lênin đã đưa ra khái niệm tuyên truyền cổ động, phân tích tầm quan trọng của công tác tuyên truyền, lực lượng, đối tượng và phương pháp tuyên truyền của Đảng của giai cấp công nhân.

Đối với việc xây dựng và đào tạo đội ngũ cán bộ tuyên truyền, Lênin nêu quan điểm: “Hàng tuần nên tổ chức giảng cho họ vài bài và biết kịp thời điều động họ đến những thành thị khác, nói chung tổ chức cho những người có khả năng tuyên truyền đi thăm các thị trấn” [97, tr. Sách Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới (2005) [26] của Ban Tuyên huấn trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đưa ra những nội dung cơ bản của công tác tuyên truyền. Trọng điểm công tác tuyên truyền tư tưởng là xây dựng lý luận; hướng dẫn dư luận; giáo dục tư tưởng; xây dựng đội ngũ. Lý luận phải chỉ đạo dư luận, dư luận tuyên truyền lý luận, giáo dục tư tưởng là căn bản, xây dựng đội ngũ là cái bảo đảm.

Tuyên truyền lý luận bao gồm cả việc tuyên truyền và giải thích đường lối, phương châm, chính sách của Đảng, kết hợp với thực tế của công cuộc cải cách mở cửa và xây dựng hiện đại hóa, kịp thời tuyên truyền về mặt lý luận để những chủ trương, đường lối, chính sách đó đi sâu vào lòng người. Về phương thức và phương tiện tuyên truyền lý luận có báo, tạp chí, sách, phát thanh, truyền hình, báo điện tử. Phải xây dựng đội ngũ những người làm công tác tuyên truyền vững vàng về chính trị, tinh thông nghiệp vụ, có ý thức kỷ luật nghiêm, có tác phong đúng đắn. Trong sách Công tác dân vận của các cơ quan nhà nước trong thời kỳ mới (2005) [138], các tác giả đã tập trung làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân; nhà nước dân chủ tư tưởng Hồ Chí Minh; mối quan hệ giữa Chính phủ với nhân dân là quan hệ gắn bó, máu thịt… Các tác giả đã đánh giá thực trạng, đề xuất những kiến 7 nghị về công tác dân vận chính quyền cơ sở và một số kinh nghiệm thực tiễn về CTVĐQC ở trung ương và một số địa phương.

Trần Thị Anh Đào trong sách Công tác tư tưởng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (2009) [64] cho rằng trong điều kiện trình độ dân trí ngày càng cao, bùng nổ thông tin như hiện nay, kiểu tuyên truyền một chiều, độc thoại không còn thích hợp. Thay vào đó, cần tăng cường các phương pháp phát triển tư duy sáng tạo như: đối thoại, nêu vấn đề, phương pháp “dùng quần chúng giáo dục quần chúng” thông qua các mô hình, điển hình tiên tiến người thật, việc thật. Tuyên truyền miệng cần phải kết hợp với các phương tiện trực quan như băng ghi âm, ghi hình, biểu đồ, bản đồ, sơ đồ, công thức, tranh ảnh … để nâng cao hiệu quả. Tác giả Chu Chí Hòa trong sách Đổi mới công tác xây dựng Đảng ở nông thôn (2010) [82] đã phân tích thực tiễn Trung Quốc, từ đó khẳng định công tác quần chúng nông thôn có làm tốt hay không có ảnh hưởng đến sự phát triển và ổn định của Trung Quốc.

Người cán bộ ở nông thôn phải tích cực nghiên cứu những chuyển biến mới trong đời sống kinh tế - xã hội và những đặc điểm mới trong công tác vận động nông dân; đổi mới phương thức làm việc, chú ý thuyết phục, giáo dục để giải quyết tốt những vấn đề và mâu thuẫn nội bộ của người dân nông thôn. Cán bộ ở nông thôn phải phải hiểu được những khó khăn và tình hình thực tế của người dân ở nông thôn, có cách làm hợp ý dân. Trong cuốn sách Những vấn đề lý luận về công tác tư tưởng của Đảng hiện nay (2011) [145], tác giả Ngô Huy Tiếp đã phân tích cấu trúc của công tác tư tưởng gồm 3 bộ phận. Đó là: công tác lý luận, công tác tuyên truyền cổ động và công tác văn hóa, văn nghệ trong đó công tác tuyên truyền cổ động là một bộ phận quan trọng, giữ vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng.

Công tác tuyên truyền cổ động có nhiệm vụ phổ biến đường lối chủ trương, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước cho nhân dân; cổ vũ, động viên tinh thần của nhân dân; tổ chức các phong trào cách mạng và phong trào thi đua của quần chúng; đấu tranh chống các thế lực phản động. Các hình thức tuyên truyền chủ yếu là: tuyên truyền bằng các phương tiện thông tin đại chúng; mạng lưới truyền thanh nội bộ; lễ hội văn hóa – thể thao ở cơ sở; sinh hoạt của các tổ chức đảng, đoàn thể, chính quyền ở cơ sở; 8 tuyên truyền miệng. Theo tác giả, công tác tuyên truyền cần kịp thời tổ chức, hướng dẫn suy nghĩ, hành động của quần chúng theo đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vạch trần thủ đoạn của các thế lực thù địch xuyên tạc quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ta; đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng và biểu dương, khuyến khích những tấm gương tiêu biểu; tăng cường mối quan hệ trực tiếp, sinh động giữa Đảng với quần chúng nhân dân, khắc phục bệnh quan liêu, xa rời nhân dân của cán bộ, công chức trong bộ máy công quyền; Làm cho cán bộ, đảng viên của Đảng và quần chúng nhân dân hiểu rõ những thời cơ và nguy cơ của cách mạng Việt Nam để đoàn kết toàn dân. Luận án tiến sĩ Đổi mới công tác tư tưởng của Đảng ở Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay của tác giả Trương Minh Tuấn (2010) [154] đã chỉ ra việc đổi mới công tác tư tưởng của Đảng ở Tây Nguyên là một nhu cầu khách quan, vừa cơ bản, vừa cấp bách.

Đồng thời, trên cơ sở phân tích tình hình công tác tư tưởng của Đảng ở Tây Nguyên từ năm 2001 đến năm 2010, tác giả đã nêu ra một số nhóm giải pháp: Nhóm giải pháp về nhận thức, về đổi mới nội dung và phương pháp công tác tư tưởng, về công tác cán bộ làm công tác tư tưởng, về chế độ, chính sách và tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện. Công trình Làm tốt công tác quần chúng trong tình hình mới – Kinh nghiệm Trung Quốc, kinh nghiệm Việt Nam (2012) [87] do Hội đồng lý luận trung ương biên soạn từ kết quả của Hội thảo khoa học giữa 2 Đảng, có nhiều bài viết đã khái quát những bài học kinh nghiệm về công tác quần chúng. Tác giả Lưu Vân Sơn (Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Ban Bí thư, Trưởng Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc) cho rằng công tác tuyên truyền tư tưởng, văn hóa về bản chất chính là công tác quần chúng. Nhiệm vụ của công tác tuyên truyền tư tưởng, văn hóa là tuyên truyền cho quần chúng, động viên quần chúng, phục vụ quần chúng.

Cần phải cải tiến và đổi mới phương thức và phương pháp, sử dụng các hình thức và biện pháp mà quần chúng ưa thích, nỗ lực tăng cường tính hướng đích và tính hiệu quả của công tác quần chúng. Sự hài lòng 9 của nhân dân là tiêu chuẩn hàng đầu, là thước đo căn bản của công tác tuyên truyền tư tưởng, văn hóa. Tác giả Lý Trung Kiệt (Phó Chủ nhiệm Phòng Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc) nêu kinh nghiệm quý báu của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc thực hiện công tác quần chúng là phải kiên trì làm tốt công tác chính trị tư tưởng, không ngừng nâng cao sự giác ngộ tư tưởng của quần chúng nhân dân. Công tác chính trị tư tưởng là biện pháp quan trọng của công tác quần chúng.

Muốn huy động tính tích cực của quần chúng, vừa cần dựa vào lợi ích thiết thực, vừa cần dựa vào công tác chính trị tư tưởng. Sách Lý luận và kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác dân vận (2014) [122] tập hợp các bài viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo bộ, ban, ngành, các nhà khoa học về những nội dung: Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận; đổi mới nội dung, phương thức vận động quần chúng; xây dựng mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân; đổi mới công tác dân vận nhằm đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước và tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc; dân vận và thực hiện công tác dân vận theo tư tưởng Hồ Chí Minh… Các tác giả nhấn mạnh thành tựu của công cuộc đổi mới là sự nghiệp của dân, do dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Công tác vận động quần chúng đã có sự thay đổi về nội dung, phương thức. Tổ chức những cuộc họp, bàn bạc, giải quyết những vấn đề bức xúc của đoàn viên, hội viên, quần chúng tại chỗ đặt ra về sản xuất kinh doanh cho tốt, văn hóa, xã hội, an ninh, trật tự phù hợp với điều kiện thực tế của quần chúng tại chỗ.

Cán bộ đoàn thể đi sâu, hiểu nhiều về các lĩnh vực để tuyên truyền, vận động, phổ biến cho đoàn viên, hội viên và quần chúng thực hiện. Sách Một số vấn đề về công tác dân vận trong giai đoạn hiện nay (2015) [151], tập hợp một số bài viết đã đăng báo, kỷ yếu hội thảo của tác giả Nguyễn Thế Trung - Phó Trưởng ban Thường trực ban Dân vận Trung ương.