Phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố hà nội

Ngành rau quả Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế. 218 trang · Trường Đại học Thương mại · 2020.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Minh
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại
• Đề tài: Phát Triển Mô Hình Chuỗi Cung Ứng Rau Quả Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUỖI CUNG ỨNG VÀ GIÁ TRỊ GIA TĂNG TRONG CHUỖI CUNG ỨNG HÀNG NÔNG SẢN
• 1.1. Tổng quát về chuỗi cung ứng và phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng
• 1.2. Chuỗi cung ứng
• 1.3. Mô hình chuỗi cung ứng
• 1.4. Phát triển mô hình chuỗi cung ứng
• 1.5. Phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng
• 1.6. Phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng ngành hàng rau quả
• 1.7. Đặc điểm cơ bản của mặt hàng rau quả và chuỗi cung ứng mặt hàng rau quả
• 1.8. Giá trị gia tăng và phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả
• 1.9. Các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả
• 1.9.1. Các yếu tố trong chuỗi
• 1.9.2. Các yếu tố ngoài chuỗi
• 1.10. Bài học kinh nghiệm về phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả và bài học rút ra cho Hà Nội
• 1.10.1. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả
• 1.10.2. Kinh nghiệm trong nước về phát triển chuỗi cung ứng rau quả
• 1.10.3. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Hà Nội về phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng cho mặt hàng rau quả
• 1.11. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH CHUỖI CUNG ỨNG THEO TIẾP CẬN NÂNG CAO TRỊ GIA TĂNG MẶT HÀNG RAU QUẢ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Giới thiệu chung về thành phố Hà Nội
• 2.2. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của thành phố Hà Nội
• 2.3. Đặc điểm thị trường rau quả Hà Nội
• 2.4. Chính sách của thành phố Hà Nội về sản xuất – kinh doanh mặt hàng rau quả thời kỳ 2014-2018
• 2.5. Thực trạng một số mô hình chuỗi cung ứng hàng rau quả trên địa bàn Hà Nội
• 2.6. Thực trạng mô hình chuỗi cung ứng rau quả trên địa bàn TP.Hà Nội theo các thành viên tham gia
• 2.7. Thực trạng mô hình chuỗi cung ứng rau quả Hà Nội do nhà bán lẻ lãnh đạo và điều phối
• 2.8. Thực trạng mô hình chuỗi cung ứng rau quả Hà Nội khép kín VinEco
• 2.9. Thực trạng mô hình chuỗi cung ứng nông trại chia sẻ ShareFarm Hát Môn – Phúc Thọ
• 2.10. Tổng hợp kết quả giá trị gia tăng của mô hình chuỗi cung ứng rau quả trên địa bàn Hà Nội
• 2.11. Đánh giá chung về thực trạng các mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.12. Đánh giá về thị phần của các mô hình chuỗi cung ứng rau quả trên địa bàn TP.
• 2.13. Đánh giá những ưu điểm, kết quả đạt được và nguyên nhân của các mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 2.14. Đánh giá những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của các mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao GTGT mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 2.15. Đánh giá chung về các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.Hà Nội
• 2.16. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH CHUỖI CUNG ỨNG THEO TIẾP CẬN NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG MẶT HÀNG RAU QUẢ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của từng mô hình chuỗi cung ứng rau quả trên địa bàn TP. Hà Nội (Được thể hiện trên bảng 3)
• 3.2. Căn cứ đề xuất mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 3.3. Dự báo thị trường rau quả Hà Nội
• 3.4. Chính sách phát triển sản xuất – kinh doanh mặt hàng rau quả của thành phố Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn 2030
• 3.5. Quan điểm và mục tiêu phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.5.1. Quan điểm phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.5.2. Mục tiêu phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 3.6. Các yêu cầu đặt ra đối với phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 3.7. Đề xuất mô hình và các giải pháp phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 3.7.1. Đề xuất mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 3.7.2. Giải pháp phát triển mô hình chuỗi rau quả do nhà bán lẻ lãnh đạo và điều phối
• 3.7.3. Giải pháp phát triển mô hình chuỗi thông qua chợ đầu mối có cơ quan chuyên trách
• 3.7.4. Các giải pháp hỗ trợ phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn TP.
• 3.8. Một số kiến nghị
• 3.8.1. Kiến nghị với Chính phủ, các Bộ ban ngành
• 3.8.2. Kiến nghị với Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội
• 3.8.3. Kiến nghị với các sở chức năng
• 3.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Rau Quả Hà Nội

Ngành rau quả Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Nó đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng trong nước và mang lại kim ngạch xuất khẩu lớn. Các chuyên gia kinh tế chuỗi đã nghiên cứu và công bố nhiều lý thuyết về chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị. Tuy nhiên, ở Việt Nam, việc áp dụng và phát triển các lý thuyết này vào thực tiễn còn hạn chế. Các vấn đề lý luận về phát triển mô hình chuỗi cung ứng nông sản nói chung và chuỗi cung ứng rau quả nói riêng còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này mong muốn hệ thống hóa và phát triển các lý thuyết này tại Việt Nam, nhằm cải tiến và phát triển các mô hình chuỗi cung ứng rau quả trong thực tế.

1.1. Tầm quan trọng của chuỗi cung ứng rau quả

Ngành rau quả đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực và dinh dưỡng cho người dân. Một chuỗi cung ứng hiệu quả giúp giảm thiểu lãng phí, đảm bảo chất lượng sản phẩm và tăng cường khả năng cạnh tranh của nông sản Hà Nội trên thị trường. Theo tài liệu gốc, những năm gần đây, ngành rau quả Việt Nam đã chứng tỏ vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế khi thỏa mãn đƣợc mong mỏi ngày càng gia tăng của ngƣời tiêu dùng trong nƣớc và thu kim ngạch xuất khẩu ngày càng lớn từ các thị trƣờng nƣớc ngoài.

1.2. Mục tiêu phát triển chuỗi cung ứng rau quả bền vững

Phát triển chuỗi cung ứng rau quả bền vững không chỉ tập trung vào tăng trưởng sản lượng mà còn chú trọng đến các yếu tố môi trường, xã hội và kinh tế. Điều này bao gồm việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững, giảm thiểu sử dụng hóa chất, đảm bảo quyền lợi cho người lao động và tạo ra giá trị gia tăng cho tất cả các bên liên quan trong chuỗi. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống sản xuất rau quả Hà Nội hiệu quả, công bằng và thân thiện với môi trường.

II. Thách Thức Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Rau Quả Tại Hà Nội

Mặc dù có tiềm năng lớn, chuỗi cung ứng rau quả Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các nghiên cứu cho thấy sự quan tâm của xã hội đối với vấn đề rau quả là rất lớn. Tuy nhiên, các nghiên cứu thường chỉ áp dụng cho từng địa phương và tập trung vào các sản phẩm ưu thế của vùng. Nhiều nghiên cứu đã định lượng được giá trị gia tăng, nhưng chưa làm rõ mối quan hệ giữa giá trị gia tăng và các mô hình chuỗi. Việc phát triển mô hình chuỗi cũng còn nhiều vướng mắc. Tại Hà Nội, các nghiên cứu tập trung giải quyết khó khăn cho các khâu yếu hoặc cải thiện kỹ thuật, nâng cao nhận thức cho người dân, nhưng chưa thiết lập được hệ thống giải pháp đồng bộ để nâng cao giá trị gia tăng cho các chuỗi.

2.1. Hạn chế trong liên kết sản xuất và tiêu thụ rau quả

Sự liên kết giữa các khâu trong chuỗi cung ứng rau quả còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng sản xuất không theo nhu cầu thị trường, gây lãng phí và giảm hiệu quả kinh tế. Thiếu thông tin về thị trường và nhu cầu tiêu dùng cũng là một rào cản lớn. Theo tài liệu gốc, có tới 92% sản lƣợng rau quả trên thị trƣờng còn chƣa có tem nhãn và bộ nhận diện phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

2.2. Vấn đề an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc

Vấn đề an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc rau quả vẫn là một thách thức lớn. Nhiều sản phẩm không đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và uy tín của nông sản Hà Nội. Hệ thống quản lý chất lượng rau quả còn yếu kém, thiếu sự kiểm soát chặt chẽ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ.

2.3. Thiếu đầu tư vào công nghệ và cơ sở hạ tầng

Việc ứng dụng công nghệ vào chuỗi cung ứng rau quả còn hạn chế, đặc biệt là trong các khâu bảo quản, chế biến và vận chuyển. Cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất rau quả còn thiếu và chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc phát triển chuỗi cung ứng hiệu quả. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng rau quả.

III. Giải Pháp Phát Triển Mô Hình Chuỗi Cung Ứng Rau Quả

Để giải quyết các thách thức và phát triển chuỗi cung ứng rau quả Hà Nội hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này tập trung vào việc tăng cường liên kết giữa các bên liên quan, nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện hệ thống phân phối rau quả Hà Nội và tăng cường ứng dụng công nghệ vào chuỗi cung ứng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân để thực hiện các giải pháp này.

3.1. Tăng cường liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ

Cần xây dựng các mô hình liên kết sản xuất tiêu thụ rau quả bền vững, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm, liên kết với người nông dân thông qua hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Điều này giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho người nông dân và nguồn cung chất lượng cho doanh nghiệp. Cần khuyến khích phát triển các mô hình chuỗi cung ứng có sự tham gia của hợp tác xã.

3.2. Nâng cao chất lượng và an toàn thực phẩm rau quả

Cần áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP vào sản xuất rau quả để đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rau quả hiệu quả để người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra thông tin về sản phẩm. Cần chú trọng đến quản lý chất lượng rau quả.

3.3. Phát triển kênh phân phối rau quả hiện đại

Cần phát triển các kênh phân phối rau quả hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, chợ đầu mối và thương mại điện tử. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống kho lạnh, xe vận chuyển chuyên dụng để đảm bảo chất lượng sản phẩm trong quá trình vận chuyển và bảo quản. Cần có chính sách hỗ trợ phát triển kênh phân phối rau quả.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Chuỗi Cung Ứng Rau Quả Hà Nội

Việc ứng dụng công nghệ vào chuỗi cung ứng rau quả là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh. Các công nghệ như IoT, blockchain, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể được ứng dụng vào các khâu sản xuất, quản lý, vận chuyển và phân phối. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch, giảm thiểu lãng phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Ứng dụng IoT trong sản xuất rau quả

Công nghệ IoT có thể được sử dụng để theo dõi và điều khiển các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và dinh dưỡng trong quá trình sản xuất rau quả. Điều này giúp tối ưu hóa điều kiện sinh trưởng cho cây trồng, giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng suất. Cần khuyến khích ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng rau quả.

4.2. Ứng dụng blockchain trong truy xuất nguồn gốc

Công nghệ blockchain có thể được sử dụng để xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rau quả minh bạch và tin cậy. Mọi thông tin về sản phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu thụ đều được ghi lại trên blockchain, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra và xác minh. Cần tăng cường truy xuất nguồn gốc rau quả.

4.3. Ứng dụng AI trong quản lý và phân phối

Công nghệ AI có thể được sử dụng để dự báo nhu cầu thị trường, tối ưu hóa quy trình vận chuyển và phân phối, và quản lý kho hàng hiệu quả. Điều này giúp giảm thiểu chi phí, tăng cường hiệu quả hoạt động và nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng rau quả.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Rau Quả Hà Nội

Để thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng rau quả Hà Nội, cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước. Các chính sách này tập trung vào việc khuyến khích đầu tư vào sản xuất rau quả công nghệ cao, hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn và công nghệ, và tăng cường quảng bá nông sản Hà Nội trên thị trường.

5.1. Hỗ trợ đầu tư vào sản xuất rau quả công nghệ cao

Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất rau quả công nghệ cao. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư vào công nghệ và cơ sở hạ tầng. Cần có chính sách hỗ trợ chuỗi cung ứng rau quả.

5.2. Hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng

Nhà nước cần đầu tư vào xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất rau quả, bao gồm hệ thống thủy lợi, giao thông, điện và kho lạnh. Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng các trung tâm sơ chế, chế biến và đóng gói rau quả hiện đại. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng rau quả.

5.3. Tăng cường quảng bá nông sản Hà Nội

Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá nông sản Hà Nội trên thị trường trong nước và quốc tế. Tổ chức các hội chợ, triển lãm để giới thiệu sản phẩm và kết nối doanh nghiệp với đối tác. Xây dựng thương hiệu nông sản Hà Nội uy tín và chất lượng. Cần có chính sách hỗ trợ chuỗi cung ứng rau quả.

VI. Tương Lai Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Rau Quả Tại Hà Nội

Với sự quan tâm của nhà nước, sự nỗ lực của doanh nghiệp và người nông dân, chuỗi cung ứng rau quả Hà Nội có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Việc ứng dụng công nghệ, tăng cường liên kết và nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ giúp nông sản Hà Nội cạnh tranh trên thị trường và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Cần hướng đến phát triển bền vững chuỗi cung ứng rau quả.

6.1. Xu hướng tiêu dùng rau quả an toàn và chất lượng

Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm. Xu hướng tiêu dùng rau quả an toàn và có nguồn gốc rõ ràng ngày càng tăng. Doanh nghiệp cần đáp ứng nhu cầu này bằng cách cung cấp các sản phẩm chất lượng cao và có chứng nhận. Cần chú trọng đến quản lý chất lượng rau quả.

6.2. Cơ hội phát triển chuỗi cung ứng rau quả hữu cơ

Thị trường rau quả hữu cơ đang phát triển mạnh mẽ. Đây là cơ hội lớn cho các doanh nghiệp và người nông dân tham gia vào chuỗi cung ứng rau quả hữu cơ. Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất rau quả hữu cơ và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Cần hướng đến phát triển bền vững chuỗi cung ứng rau quả.

6.3. Phát triển mô hình chuỗi cung ứng khép kín

Các mô hình chuỗi cung ứng khép kín đang trở nên phổ biến. Mô hình này giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu thụ, giảm thiểu rủi ro và tăng cường tính minh bạch. Cần khuyến khích phát triển các mô hình chuỗi cung ứng khép kín và mô hình chuỗi cung ứng ngắn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Huyền, bảo vệ năm 2020 tại Trường Đại học Thương mại, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Văn Minh và PGS. Nguyễn Tiến Dũng. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh doanh thương mại, mã số 62340121, tiếp cận theo hướng nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng nhằm giải quyết các yêu cầu lý luận và thực tiễn về chuỗi cung ứng nông sản trong bối cảnh phát triển đô thị.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ rõ ngành rau quả giữ vai trò quan trọng đối với nhu cầu tiêu dùng nội địa và kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, tại Hà Nội, dù thành phố đã quy hoạch vùng sản xuất tập trung từ năm 2012 giúp diện tích canh tác tăng lên, quy mô các chuỗi rau quả hình thành vẫn nhỏ lẻ và phân tán. Toàn thành phố có gần 5.000 tấn sản lượng rau quả sản xuất mỗi ngày, nhưng sản lượng nhận hợp đồng bao tiêu chỉ đạt khoảng 75 tấn/ngày thông qua khoảng 300 doanh nghiệp hợp đồng với nông dân. Đáng chú ý, có tới 92% sản lượng rau quả lưu thông trên thị trường chưa có tem nhãn hay bộ nhận diện phục vụ truy xuất nguồn gốc. Các chuỗi cung ứng hiện hữu vận hành thiếu tính liên kết, không có chủ thể dẫn dắt rõ ràng, kênh phân phối truyền thống qua chợ đầu mối và chợ dân sinh chiếm 90% sản lượng nhưng buông lỏng quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm. Khoảng trống đặt ra là cần xác định rõ mối quan hệ giữa mô hình chuỗi cung ứng với việc phân phối giá trị gia tăng, từ đó tìm kiếm mô hình ưu tiên phù hợp với đặc thù của Hà Nội.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là đề xuất các giải pháp phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội, dựa trên cơ sở đánh giá thực trạng các mô hình hiện có và các luận điểm phát triển ngành hàng của thành phố. Mục tiêu cụ thể gồm: (1) Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng; (2) Đánh giá thực trạng các mô hình chuỗi cung ứng rau quả tại Hà Nội và phân tích các căn cứ đề xuất mô hình phù hợp; (3) Đề xuất mô hình và hệ thống các giải pháp phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng trên địa bàn Hà Nội.

Nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu của luận án được phân định cụ thể theo 3 nhóm:

• Nhiệm vụ 1: Xác lập cơ sở lý luận về phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng. Câu hỏi nghiên cứu gồm:
  1. Mô hình chuỗi cung ứng rau quả là gì? Phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng là gì?
  2. Phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng như thế nào?
  3. Giá trị hàng rau quả được tạo lập trong chuỗi cung ứng như thế nào?
  4. Kinh nghiệm phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng của các nước trên thế giới và một số địa phương của Việt Nam đem lại cho Hà Nội những bài học nào?
  5. Yếu tố trong và ngoài chuỗi ảnh hưởng thế nào đến việc tạo lập giá trị gia tăng mặt hàng rau quả?
• Nhiệm vụ 2: Khảo sát, đánh giá thực trạng chuỗi cung ứng và tạo lập giá trị trong chuỗi cung ứng hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội. Câu hỏi nghiên cứu gồm:
  1. Bối cảnh của Hà Nội khi vận hành các mô hình chuỗi cung ứng rau quả?
  2. Trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện có những mô hình chuỗi cung ứng rau quả nào?
  3. Các liên kết ngang – dọc, tích hợp trong chuỗi? Tổ chức quản trị và cơ chế vận hành trong các chuỗi hiện có của Hà Nội?
  4. Giá trị gia tăng trong các mô hình chuỗi cung ứng rau quả hiện có ở Hà Nội?
• Nhiệm vụ 3: Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đề xuất mô hình chuỗi cung ứng phù hợp và giải pháp nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng rau quả đã lựa chọn. Câu hỏi nghiên cứu gồm:
  1. Đánh giá như thế nào đối với các mô hình chuỗi cung ứng rau quả trên địa bàn Hà Nội?
  2. Việc đề xuất mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng hàng rau quả trên địa bàn Hà Nội dựa trên những căn cứ nào?
  3. Quan điểm, mục tiêu và các yêu cầu đặt ra đối với phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng hàng rau quả trên địa bàn Hà Nội?
  4. Đề xuất mô hình nào để phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng hàng rau quả trên địa bàn Hà Nội?
  5. Giải pháp nào để phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng đã được lựa chọn?

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuỗi cung ứng và phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả tươi theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh/thành phố. Hướng tiếp cận nghiên cứu là giá trị gia tăng bền vững, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và xanh.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 3 khía cạnh cốt lõi của mô hình chuỗi cung ứng rau quả tươi gồm cơ cấu tổ chức chuỗi, hoạt động trong chuỗi và liên kết giữa các thành viên bên trong cũng như bên ngoài chuỗi.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên địa bàn thành phố Hà Nội, trọng tâm là các chuỗi rau quả tươi phục vụ thị trường nội địa. Đối với tác nhân sản xuất, nghiên cứu khảo sát tại các quận, huyện: Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Hoài Đức, Chương Mỹ, Hà Đông. Đối với các tác nhân phân phối và người tiêu dùng, nghiên cứu khảo sát trên toàn địa bàn thành phố.
• Phạm vi thời gian: Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2014 – 2018; nguồn dữ liệu sơ cấp được khảo sát điều tra từ tháng 2/2017 đến tháng 5/2017; các giải pháp và định hướng đề xuất có giá trị áp dụng đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp hệ thống các nghiên cứu liên quan đến chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị theo hai nhóm lý luận và thực tiễn:

Về lý luận chung, tác giả điểm lại khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter (1985) về việc phân rã doanh nghiệp thành các hoạt động cơ bản và hoạt động bổ trợ nhằm xác định nguồn gốc tạo ra giá trị và lợi thế cạnh tranh. Khung phân tích chuỗi giá trị toàn cầu của Kaplinsky và Morris (2012) được trích dẫn để làm rõ cách thức phân phối thu nhập và giá trị. Các nguyên tắc cốt lõi về quản trị chuỗi cung ứng được kế thừa từ Cohen S. (2005, bản dịch của Phạm Như Hiền và cộng sự, 2008), Hugos Michael H. (2006, bản dịch của Cao Hồng Đức và Phương Thúy, 2010), cùng Peter Bolstorff và Robert Rosenbaum (2007, bản dịch của Ngọc Lý và Thúy Ngọc, 2011).

Về nghiên cứu thực tế quốc tế, luận án phân tích công trình của Negi S. về chuỗi cung ứng rau quả tại Ấn Độ, chỉ ra rằng chuỗi truyền thống chiếm tới 95-98% giá trị cung ứng nhưng trung gian thương mại nắm giữ khoảng 75% giá trị gia tăng, trong khi tổn thất sau thu hoạch lớn do thiếu chuỗi lạnh. Nghiên cứu tại bang Andhra Pradesh (Ấn Độ) chỉ ra vai trò của các chuỗi bán lẻ hiện đại trong việc ổn định giá và tạo môi trường phân phối chuẩn mực. Công trình của tác giả cùng cộng sự (2006) và báo cáo của Cơ quan Tiếp thị Nông nghiệp Liên bang Malaysia (FAMA, 2006) chỉ rõ hạn chế khi 2/3 lượng rau quả lưu thông qua nhiều tầng trung gian, từ đó chứng minh sự cần thiết phải chuyển dịch sang mô hình do các nhà bán lẻ quy mô lớn lãnh đạo và tích hợp chức năng bán buôn.

Về nghiên cứu thực tế tại Việt Nam, luận án điểm lại luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Bạch Tuyết (2018) về phân tích giá trị gia tăng ở từng khâu trong chuỗi cung ứng thủy sản xuất khẩu; báo cáo dự án của Metro Cash & Carry Việt Nam và Đại sứ quán Hà Lan (2013) về mô hình liên kết bao tiêu rau an toàn tại miền Bắc; báo cáo của Trần Thị Ba (2008) tại Đại học Cần Thơ về phát triển chuỗi cung ứng rau Đồng bằng sông Cửu Long theo tiêu chuẩn GAP. Tại Hà Nội, tác giả tổng thuật công trình của Nguyễn Thị Tân Lộc và Đỗ Kim Chung (2015) về thực trạng phân phối rau qua chợ và siêu thị; luận án của Đào Duy Tâm (2010) về các yếu tố tác động đến phát triển bền vững vùng rau an toàn; dự án của tổ chức GTZ (2005) nghiên cứu sơ lược các tác nhân trong chuỗi giá trị rau Hà Nội trước thời điểm mở rộng địa giới hành chính năm 2008.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định:

• Về lý luận: Các lý luận về chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị tại Việt Nam chủ yếu là sự kế thừa từ tài liệu nước ngoài thông qua dịch thuật. Vấn đề lý luận về phát triển mô hình chuỗi cung ứng gắn liền với tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng trong ngành hàng nông sản nói chung và rau quả nói riêng chưa được hệ thống hóa đầy đủ.
• Về thực tiễn: Các công trình trước đây chỉ khảo sát đơn lẻ từng mô hình hoặc tập trung vào khâu kỹ thuật, canh tác của từng vùng sản xuất đặc sản. Chưa có công trình nào đối sánh toàn diện nhiều mô hình chuỗi cung ứng cùng vận hành trên một không gian đô thị cụ thể như Hà Nội để lượng hóa mối quan hệ giữa mô hình tổ chức chuỗi với cơ chế tạo lập và phân phối giá trị gia tăng. Đồng thời, hệ thống phân phối truyền thống qua chợ đầu mối (chiếm 90% sản lượng) thường bị bỏ qua trong các hệ thống giải pháp phát triển chuỗi hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết, tác giả sử dụng các khung lý thuyết và khái niệm khoa học sau:

• Định nghĩa chuỗi cung ứng theo Hội đồng Chuỗi cung ứng (Supply Chain Council - SCC): Chuỗi cung ứng là một tập hợp gồm ba hay nhiều doanh nghiệp, kết nối trực tiếp hoặc gián tiếp bằng một hay nhiều dòng chảy sản phẩm, thông tin và tài chính trong quá trình đáp ứng yêu cầu khách hàng. Lu Dawei (2011) bổ sung bốn dòng chảy xuyên suốt: dòng vật chất, dòng thông tin, dòng tài chính và dòng thương mại.
• Cấu trúc chuỗi cung ứng theo chiều dọc và chiều ngang của Lambert D.M (1998) nhằm xác định vị thế của doanh nghiệp tâm điểm và các hình thức giao kết (dạng quản lý quy trình, dạng giám sát, giao kết không phải quản lý quy trình).
• Phân loại mức độ hoàn thiện chuỗi cung ứng của Beamon B. (1998) và Tonanont cùng cộng sự (2008) gồm: chuỗi cung ứng truyền thống, chuỗi cung ứng mở rộng và chuỗi cung ứng khép kín.
• Khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter (1985) và mô hình nâng cấp chuỗi giá trị nông nghiệp của Võ Thị Thanh Lộc và Nguyễn Phú Son (2016).
• Khái niệm và công thức tính giá trị gia tăng (GTGT) theo hướng dẫn của tổ chức GTZ (2007) và Doris-Becker cùng cộng sự (2009): $\text{Giá trị gia tăng} = \text{Giá trị sản xuất} - \text{Chi phí trung gian}$. GTGT chuỗi cung ứng rau quả bao gồm giá trị gia tăng nội sinh và giá trị gia tăng ngoại sinh.

Về phương pháp nghiên cứu định tính:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Các văn bản chính sách, chỉ thị quy hoạch của Chính phủ và UBND thành phố Hà Nội; số liệu thống kê sản xuất, thương mại giai đoạn 2014 – 2018 từ Cục Thống kê Hà Nội, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, Trung tâm Phát triển cây trồng Hà Nội.
• Phỏng vấn chuyên gia: Thực hiện từ tháng 2 đến tháng 5/2017 với các cán bộ quản lý nhà nước (Sở NN&PTNT, Chi cục Bảo vệ thực vật, Chi cục Khuyến nông, Chi cục Quản lý chất lượng nông lâm thủy sản, Trung tâm Giống cây trồng) và các nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu rau quả, Viện Quản lý đất đai và PTNT (Đại học Lâm nghiệp), Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Khảo sát thực địa và phân tích chuỗi: Phân tích cấu trúc chức năng, các dòng chảy liên kết ngang - dọc, cơ chế vận hành của các mô hình chuỗi rau quả tại Hà Nội và xây dựng ma trận SWOT đánh giá từng mô hình.

Về phương pháp nghiên cứu định lượng:

• Lựa chọn sản phẩm đại diện: Tác giả chọn cà chua đại diện cho nhóm rau (do tính chất là cây hằng niên, chu kỳ canh tác quanh năm tương đồng các loại rau ăn lá, ăn củ; có mặt đồng thời trong tất cả các mô hình khảo sát; khảo sát đúng vụ xuân hè 2017) và bưởi Quế Dương đại diện cho nhóm quả (giống cây có tính ổn định lâu dài tại địa phương, hiện diện trong đa số chuỗi cung ứng).
• Xác định quy mô mẫu: Sử dụng công thức Taro Yamane (1967) đối với tổng thể xác định gồm người sản xuất ($N_1 = 20.000$, chọn sai số $e = 0{,}075$, độ tin cậy 92,5% $\rightarrow n_1 = 176$) và người mua ($N_2 = 1.000$, $e = 0{,}075 \rightarrow n_2 = 178$). Sử dụng công thức Cochran W. (1963) đối với tổng thể khó xác định gồm đơn vị kinh doanh, chế biến và chuyên gia quản lý ($Z = 1{,}96$, $p = 0{,}5$, $e = 0{,}05 \rightarrow n_3 = 384$).

STT	Tác nhân điều tra	Tổng thể theo khảo sát sơ bộ ($N$)	Cỡ mẫu điều tra ($n$)
1	Hộ sản xuất rau quả	$N_1 = 20.000$	$n_1 = 176$
2	Đơn vị kinh doanh, chế biến	Khó xác định	$n_3 = 384$
3	Chuyên gia, cán bộ quản lý	Khó xác định	Ghép trong nhóm $n_3$
4	Người mua (người tiêu dùng)	$N_2 = 1.000$	$n_2 = 178$
Tổng	Toàn bộ các tác nhân	—	738

Tổng số phiếu phát ra là 738 phiếu; sau bước sàng lọc và làm sạch, số phiếu hợp lệ đưa vào phân tích thống kê là 593 phiếu. Dữ liệu được quản lý trên phần mềm Microsoft Excel và xử lý định lượng bằng SPSS 20.0. Các kỹ thuật phân tích gồm: kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha (hệ số $\alpha \ge 0{,}6$, hệ số tương quan biến - tổng $> 0{,}3$); phân tích nhân tố khám phá EFA (KMO $> 0{,}5$, kiểm định Bartlett có mức ý nghĩa $p < 0{,}05$, hệ số tải nhân tố Factor loading $> 0{,}3$, tổng phương sai trích $\ge 50%$); và mô hình hồi quy tuyến tính bội: $Y_i = \beta_0 + \beta_1 X_{1i} + \beta_2 X_{2i} + \dots + \beta_k X_{ki} + e_i$. Ngoài ra, tác giả tính toán các chỉ tiêu kinh tế gồm doanh thu, chi phí trung gian, lợi nhuận và giá trị gia tăng ở từng mắt xích.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng hàng nông sản

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng, mô hình chuỗi cung ứng và phương thức phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng trong ngành hàng rau quả:

• Khái niệm và phân loại chuỗi cung ứng: Phân định chuỗi cung ứng theo phạm vi địa lý (địa phương, quốc gia, toàn cầu), theo thành viên tham gia (giản đơn, mở rộng), theo chủ thể điều phối (do nhà cung cấp, nhà sản xuất, hoặc trung gian phân phối lãnh đạo) và theo mức độ hoàn thiện (truyền thống, mở rộng, khép kín).
• Cấu trúc và phương thức phát triển mô hình: Mô hình chuỗi cung ứng được cấu thành bởi chiều dài (số cấp trung gian dọc), chiều rộng (số lượng tác nhân ở mỗi cấp ngang) và 4 dòng chảy vận hành. Phát triển mô hình chuỗi cung ứng bao gồm 3 cấp độ: (1) Cải tiến chức năng mà không thay đổi cấu trúc thành viên; (2) Tái xác lập hoặc tích hợp thêm chức năng mới cho các thành viên; (3) Thiết kế xây dựng mô hình mới gắn với việc nâng cấp chuỗi giá trị.
• Đặc thù của ngành hàng rau quả: Rau quả có hàm lượng nước cao (chiếm khoảng 95%), kết cấu tế bào lỏng lẻo dễ xây xát và chuyển hóa sinh học mạnh sau thu hoạch. Tỷ lệ rau quả đưa vào chế biến chỉ đạt 5-7%, còn lại chủ yếu tiêu thụ tươi sống nên yêu cầu bảo quản khắt khe. Trong cơ cấu tạo lập giá trị gia tăng, khâu marketing và phân phối tạo ra giá trị gia tăng lớn nhất, kế đến là nghiên cứu phát triển và chế biến, trong khi khâu canh tác/sản xuất tạo ra giá trị gia tăng thấp nhất nhưng chịu nhiều rủi ro thị trường và dịch bệnh nhất.
• Bài học kinh nghiệm: Tác giả phân tích mô hình chuỗi Tops Thailand (Thái Lan) trong việc kết nối bán lẻ với vùng nguyên liệu; mô hình phân phối rau quả Malaysia với vai trò điều phối của cơ quan FAMA và các chuỗi siêu thị nhằm cắt giảm tầng nấc bán buôn; kinh nghiệm kiểm soát tiêu chuẩn chất lượng và công nghệ chuỗi lạnh của Australia. Đồng thời, chương 1 đúc kết kinh nghiệm trong nước từ mô hình chuỗi ngắn và chuỗi qua chợ đầu mối tại Đà Nẵng, mô hình chuỗi thực phẩm an toàn tại TP. Hồ Chí Minh và mô hình thực phẩm khép kín Sagrifood.

Chương 2: Thực trạng mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 2 phản ánh bức tranh thực trạng sản xuất, lưu thông và phân tích định lượng giá trị gia tăng của các chuỗi cung ứng rau quả tại Hà Nội giai đoạn 2014 – 2018:

• Bối cảnh sản xuất và chính sách: Diện tích và sản lượng rau quả Hà Nội tăng dần nhờ quy hoạch vùng sản xuất tập trung, vùng ứng dụng công nghệ cao. Tuy nhiên, hệ thống phân phối bị mất cân đối nghiêm trọng: kênh truyền thống qua chợ đầu mối và chợ dân sinh chiếm tới 90% sản lượng nhưng buông lỏng kiểm soát an toàn thực phẩm; kênh bán lẻ hiện đại (siêu thị, cửa hàng tiện ích) chiếm dưới 10%. Toàn thành phố chỉ có khoảng 300 doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm cho nông dân với sản lượng 75 tấn/ngày, chiếm tỷ trọng rất nhỏ so với tổng sản lượng tiêu thụ gần 5.000 tấn/ngày.
• Khảo sát thực trạng 4 mô hình chuỗi cung ứng điển hình:
  1. Mô hình chuỗi cung ứng theo các thành viên tham gia (chuỗi truyền thống qua người thu gom, chợ đầu mối, người bán lẻ tự do): Cấu trúc chuỗi dài, phân tán, không có thành viên dẫn dắt, giao kết lỏng lẻo qua thỏa thuận miệng, tỷ lệ dập nát hao hụt lớn.
  2. Mô hình chuỗi cung ứng do nhà bán lẻ lãnh đạo và điều phối: Nhà bán lẻ (siêu thị, chuỗi cửa hàng) đóng vai trò trung tâm, đặt ra các tiêu chuẩn chất lượng và ký kết hợp đồng thu mua trực tiếp với HTX hoặc tổ hợp tác sản xuất.
  3. Mô hình chuỗi cung ứng rau quả khép kín VinEco: Doanh nghiệp tự tổ chức sản xuất bằng nông trường công nghệ cao, quản lý vận chuyển bằng chuỗi lạnh nhiệt độ 16-20°C và phân phối trực tiếp qua hệ thống bán lẻ nội bộ.
  4. Mô hình chuỗi cung ứng nông trại chia sẻ Sharefarm (Hát Môn – Phúc Thọ): Vận hành theo mô hình cung ứng dịch vụ thành viên dài hạn (như gói sản phẩm SF4 cho gia đình 4 người), kết nối trực tiếp giữa nông trại và người tiêu dùng.
• Kết quả lượng hóa giá trị gia tăng và phân tích định lượng: Tính toán chi phí - doanh thu trên sản phẩm đại diện (cà chua và bưởi Quế Dương) cho thấy tổng giá trị gia tăng và giá trị gia tăng của người sản xuất có sự phân hóa mạnh giữa các mô hình. Chuỗi khép kín VinEco và chuỗi do nhà bán lẻ dẫn dắt tạo ra giá trị gia tăng trên một đơn vị sản phẩm cao hơn và bảo đảm thu nhập ổn định hơn cho người sản xuất so với chuỗi truyền thống. Phân tích EFA và mô hình hồi quy đa biến trên 593 quan sát đã xác định rõ mức độ ảnh hưởng của các nhóm yếu tố bên trong (liên kết thành viên, năng lực quản trị, hạ tầng bảo quản) và bên ngoài (chính sách hỗ trợ, cơ chế thanh tra giám sát của nhà nước) đến khả năng tạo lập giá trị gia tăng.
• Đánh giá tổng hợp qua ma trận SWOT: Xác định điểm mạnh về quỹ đất quy hoạch và nhu cầu thị trường lớn; điểm yếu về tỷ lệ liên kết hợp đồng thấp, hạ tầng sơ chế và bảo quản lạc hậu; cơ hội từ chính sách nông nghiệp công nghệ cao và nhận thức tiêu dùng thay đổi; thách thức từ sự xâm nhập của nguồn rau quả ngoại tỉnh không kiểm soát và sự cạnh tranh về giá từ chợ truyền thống.

Chương 3: Đề xuất mô hình và các giải pháp phát triển chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội

Dựa trên kết quả đánh giá thực trạng và dự báo thị trường rau quả Hà Nội đến năm 2030, Chương 3 đề xuất định hướng mô hình và các nhóm giải pháp:

• Căn cứ và quan điểm đề xuất: Bám sát quy hoạch phát triển sản xuất - kinh doanh rau quả của UBND thành phố Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn 2030; phát triển chuỗi cung ứng phải gắn liền với nâng cao giá trị gia tăng bền vững, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và hài hòa lợi ích giữa các tác nhân.
• Đề xuất hai mô hình chuỗi cung ứng ưu tiên phát triển:
  1. Mô hình chuỗi cung ứng do nhà bán lẻ lãnh đạo và điều phối: Phát huy vai trò hạt nhân của các hệ thống bán lẻ quy mô lớn để định hướng kế hoạch sản xuất, chuẩn hóa quy trình VietGAP, ký hợp đồng bao tiêu dài hạn với các HTX và quản trị luồng phân phối hiện đại.
  2. Mô hình chuỗi cung ứng thông qua chợ đầu mối có cơ quan chuyên trách: Thiết lập bộ máy cơ quan chuyên trách quản lý tại các chợ đầu mối nhằm kiểm soát nguồn gốc, tổ chức phân loại, kiểm tra nhanh dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, cấp chứng nhận nguồn gốc trước khi phân phối về các chợ dân sinh, nhằm chuẩn hóa kênh truyền thống vốn đang chiếm 90% sản lượng.
• Các nhóm giải pháp phát triển và hỗ trợ:
  • Nhóm giải pháp phát triển chuỗi do nhà bán lẻ lãnh đạo: Chuẩn hóa hệ thống hợp đồng bao tiêu, xây dựng trung tâm logistics nông sản và hoàn thiện cơ chế chia sẻ thông tin thị trường giữa nhà bán lẻ và người trồng trọt.
  • Nhóm giải pháp chuẩn hóa chuỗi qua chợ đầu mối: Xây dựng quy chế hoạt động của cơ quan chuyên trách, đầu tư cơ sở hạ tầng kho bãi, kiểm nghiệm an toàn thực phẩm ngay tại khuôn viên chợ đầu mối.
  • Các giải pháp hỗ trợ đồng bộ: Tăng cường vai trò quản lý nhà nước; siết chặt cam kết thực thi tiêu chuẩn an toàn thực phẩm; củng cố các liên kết ngang (tổ hợp tác, HTX nông nghiệp kiểu mới) để cân bằng vị thế đàm phán với thương nhân; đầu tư công nghệ sơ chế, bảo quản lạnh và hệ thống xử lý phụ phẩm sau thu hoạch nhằm giảm thiểu tỷ lệ hao hụt.
• Kiến nghị cụ thể đối với các cấp quản lý: Kiến nghị Chính phủ ban hành chính sách quản lý đồng bộ chuỗi nông sản và ưu tiên ngân sách cho hạ tầng xử lý sau thu hoạch; kiến nghị UBND thành phố Hà Nội khẩn trương thành lập Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố và hoàn thiện cơ chế liên kết chuỗi; kiến nghị Sở Công Thương và Sở Nông nghiệp & PTNT phối hợp thanh tra liên ngành và đổi mới thực thi chính sách hỗ trợ vốn cho nông dân.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã nêu rõ các đóng góp mới về mặt học thuật lý luận, kết luận thực tiễn và giải pháp ứng dụng:

Về học thuật và lý luận:

• Luận án đã hệ thống hóa và phát triển thêm một bước lý luận về phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng trong ngành hàng rau quả tại một địa phương.
• Làm rõ cấu trúc các dòng chảy, cơ chế tạo lập và phân phối giá trị gia tăng giữa các mắt xích trong chuỗi nông sản tươi.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế (Thái Lan, Malaysia, Australia) và kinh nghiệm thực tiễn từ các tỉnh thành trong nước (Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh), chỉ ra khả năng vận dụng vào điều kiện đặc thù của thành phố Hà Nội.

Về đánh giá thực tiễn:

• Phản ánh toàn diện thực trạng các mô hình chuỗi cung ứng rau quả đang vận hành song song tại Hà Nội, chỉ rõ sự chênh lệch lớn về giá trị gia tăng giữa các mô hình.
• Chứng minh bằng dữ liệu thực nghiệm rằng các mô hình chuỗi có sự điều phối, dẫn dắt của doanh nghiệp bán lẻ hoặc doanh nghiệp khép kín mang lại giá trị gia tăng cao hơn và ổn định hơn so với chuỗi tự do truyền thống.
• Làm rõ các điểm nghẽn thực tế: 90% lượng rau quả lưu thông qua hệ thống chợ truyền thống đang xuống cấp; 92% sản lượng thiếu tem nhãn nhận diện; sản lượng được bao tiêu qua hợp đồng chỉ đạt 75 tấn/ngày trong tổng số gần 5.000 tấn/ngày.
• Sử dụng mô hình phân tích nhân tố EFA và hồi quy đa biến từ 593 phiếu điều tra để xác định và lượng hóa các nhân tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến sự phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả.

Về chính sách và giải pháp đề xuất:

• Đề xuất hai mô hình trọng tâm có tính khả thi cao đối với Hà Nội gồm mô hình do nhà bán lẻ lãnh đạo và mô hình thông qua chợ đầu mối có cơ quan chuyên trách giám sát.
• Thiết lập hệ thống giải pháp liên hoàn bao gồm tổ chức liên kết hợp đồng, nâng cấp hạ tầng chuỗi lạnh, chuẩn hóa quy trình kiểm định chất lượng và hỗ trợ phát triển các HTX kiểu mới.
• Đưa ra hệ thống kiến nghị rõ ràng, phân cấp đối với Chính phủ, UBND thành phố Hà Nội và các Sở chức năng (Sở Công Thương, Sở NN&PTNT Hà Nội).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế nghiên cứu:

• Do đặc thù các doanh nghiệp chế biến và đơn vị kinh doanh thường bảo mật số liệu tài chính nội bộ, đồng thời các tác nhân như thương lái và người bán buôn, bán lẻ tự do rất khó lập danh sách khung mẫu đầy đủ, tác giả phải sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất (chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu theo kinh nghiệm dưới sự trợ giúp của cán bộ địa phương).
• Do hạn chế về thời gian và kinh phí, phạm vi nghiên cứu thực địa chỉ tập trung vào hai nông sản đại diện là cà chua (đại diện cho nhóm rau) và bưởi Quế Dương (đại diện cho nhóm quả) tại 6 quận, huyện: Đông Anh, Sóc Sơn, Gia Lâm, Chương Mỹ, Hoài Đức và Hà Đông.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu định lượng trên nhiều chủng loại rau quả khác, đặc biệt là nhóm rau ăn lá ngắn ngày và các sản phẩm quả có chế biến sâu.
• Mở rộng khảo sát chuỗi cung ứng liên vùng kết nối giữa Hà Nội với các tỉnh sản xuất nông sản lân cận trong khu vực Đồng bằng sông Hồng và miền núi phía Bắc.
• Tiếp tục kiểm chứng và đo lường hiệu quả vận hành thực tế của cơ chế cơ quan chuyên trách quản lý an toàn thực phẩm tại các chợ đầu mối khi mô hình này được triển khai thí điểm.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh doanh thương mại, Quản trị chuỗi cung ứng, Kinh tế nông nghiệp: Luận án cung cấp khung phương pháp luận kết hợp phân tích chuỗi giá trị (Value Chain Analysis) với phân tích định lượng thống kê (EFA, hồi quy tuyến tính bội qua SPSS) và phương pháp tính toán giá trị gia tăng theo từng mắt xích.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Sở Công Thương Hà Nội, Sở Nông nghiệp & PTNT Hà Nội, Ban Quản lý các chợ): Các số liệu thực trạng về thị phần, tỷ lệ hao hụt và hệ thống giải pháp quản lý chợ đầu mối có cơ quan chuyên trách là tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách quản lý chuỗi an toàn thực phẩm và quy hoạch mạng lưới thương mại đến năm 2030.
• Đối với các doanh nghiệp phân phối, siêu thị và các hợp tác xã nông nghiệp: Mô hình tổ chức chuỗi do nhà bán lẻ dẫn dắt và các điều kiện ràng buộc hợp đồng trong luận án gợi mở cách thức xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định, nâng cao giá trị thương phẩm cho nông sản địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tác giả luận án lựa chọn cà chua và bưởi Quế Dương làm hai sản phẩm đại diện để khảo sát thực nghiệm? Tác giả lựa chọn cà chua đại diện cho nhóm rau vì đây là cây trồng hằng niên có chu kỳ sinh trưởng và kỹ thuật canh tác (nhà màng, nhà lưới, ngoài đồng) tương đồng với nhiều loại rau khác; phương thức thu hái, bảo quản không phân khu riêng biệt tại các chuỗi; có mặt đồng thời trong tất cả các mô hình chuỗi cung ứng khảo sát; và thời điểm điều tra (tháng 2-5/2017) trùng đúng vụ thu hoạch xuân hè có sản lượng lớn. Bưởi Quế Dương được chọn đại diện cho nhóm quả vì là cây trồng ổn định lâu dài tại Hà Nội và hiện diện phổ biến trong hầu hết các mô hình phân phối trên địa bàn.

2. Tỷ lệ phân phối rau quả giữa kênh truyền thống và kênh hiện đại tại Hà Nội được luận án ghi nhận như thế nào? Luận án chỉ ra sự mất cân đối lớn trong hệ thống phân phối: kênh truyền thống thông qua chợ đầu mối và chợ dân sinh chiếm tới 90% sản lượng rau quả tiêu thụ của thành phố, nhưng bị buông lỏng kiểm soát an toàn thực phẩm và 92% sản lượng thiếu tem nhãn truy xuất nguồn gốc. Trong khi đó, kênh bán lẻ hiện đại (siêu thị, đại siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện ích) mới chỉ chiếm tỷ trọng dưới 10% thị phần.

3. Quy mô mẫu điều tra và phương pháp xử lý số liệu định lượng trong luận án được thiết kế ra sao? Quy mô mẫu được tính toán dựa trên công thức Taro Yamane đối với hộ sản xuất ($n_1 = 176$) và người tiêu dùng ($n_2 = 178$), kết hợp công thức Cochran đối với đơn vị kinh doanh, chế biến và chuyên gia ($n_3 = 384$). Tổng số phiếu phát ra là 738 phiếu, thu về 593 phiếu hợp lệ. Dữ liệu được làm sạch trên Excel và xử lý trên SPSS 20.0 bằng kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích hồi quy tuyến tính bội.

4. Hai mô hình chuỗi cung ứng cụ thể nào được luận án đề xuất ưu tiên phát triển cho thành phố Hà Nội? Luận án đề xuất 2 mô hình ưu tiên gồm: (1) Mô hình chuỗi cung ứng rau quả do nhà bán lẻ lãnh đạo và điều phối (tận dụng năng lực của hệ thống bán lẻ hiện đại để liên kết bao tiêu với các HTX); (2) Mô hình chuỗi cung ứng rau quả thông qua chợ đầu mối có cơ quan chuyên trách (thiết lập bộ máy chuyên trách kiểm định an toàn thực phẩm và giám sát nguồn gốc ngay tại các chợ đầu mối nhằm chuẩn hóa kênh phân phối chiếm 90% thị phần).

5. Luận án đã rút ra những bài học kinh nghiệm quốc tế nào để áp dụng cho phát triển chuỗi rau quả tại Hà Nội? Luận án đúc kết 3 bài học quốc tế: Mô hình Tops Thailand (Thái Lan) trong việc doanh nghiệp bán lẻ kết nối, đào tạo nông dân sản xuất theo hợp đồng; mô hình Malaysia với cơ quan tiếp thị liên bang FAMA và các nhà bán lẻ quy mô lớn tích hợp chức năng bán buôn để cắt giảm tầng nấc trung gian; và bài học của Australia về việc chuẩn hóa hệ thống quản lý chuỗi lạnh và thực thi nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Thị Thanh Huyền là công trình nghiên cứu toàn diện về phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và lượng hóa dữ liệu từ 593 mẫu khảo sát thực địa giai đoạn 2014 – 2018, tác giả đã làm rõ thực trạng phân bổ giá trị gia tăng bất bình đẳng giữa các tác nhân và chứng minh tính ưu việt của các mô hình có chủ thể điều phối dẫn dắt. Đề xuất trọng tâm về mô hình chuỗi do nhà bán lẻ lãnh đạo cùng mô hình chợ đầu mối có cơ quan chuyên trách cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ công tác quản lý ngành hàng và quy hoạch thương mại nông sản của thành phố Hà Nội định hướng đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề xin trợ giúp từ chƣơng trình rau sạch Hà Nội về kỹ thuật và đầu tƣ ban đầu (giống, nhà lƣới, giếng đào. Dƣới sự giúp đỡ của các chƣơng trình, nông dân xin đƣợc giấy chứng nhận rau an toàn từ sở khoa học và kỹ thuật môi trƣờng hoặc từ UBND các cấp. Đề tài mới chỉ mang tính tổng hợp thông tin, sơ lƣợc một vài khó khăn căn bản của từng đối tƣợng trong CGT; Chƣa nghiên cứu sâu về giá trị lợi ích của từng mối quan hệ, nguyên nhân và các hạn chế của từng mối liên hệ đó. Cho đến nay, sản xuất và thiêu thụ rau an toàn trên địa bàn Hà Nội đã có nhiều thay đổi, đòi hỏi phải có những nghiên cứu thật sự chi tiết và công phu nhằm đáp ứng nhu cầu của ngƣời dân và làm gia tăng giá trị sản phẩm của chuỗi nghiên cứu.

Tóm lại, các công trình nghiên cứu tại Hà Nội mới chỉ tập trung vào xây dựng một số chuỗi rau an toàn hay tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên địa bàn. Với sản phẩm là quả ít đƣợc quan tâm nghiên cứu hơn hẳn. Đặc biệt, chƣa có công trình nào nghiên cứu về phát triển mô hình CCƢ rau quả với tiếp cận nâng cao GTGT tại Hà Nội. Khoảng trống nghiên cứu Sau quá trình nghiên cứu tổng quan nghiêm túc, kĩ lƣỡng cả trong và ngoài nƣớc, tác giả nhận thấy còn một số khoảng trống trong nghiên cứu sau đây: 8 Về lý luận Các lý luận cơ bản về chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị hiện nay chủ yếu do các học giả nƣớc ngoài xây dựng và phát triển; Các lý luận về phát triển mô hình chuỗi theo tiếp cận GTGT chƣa đƣợc đề cập.

Ở Việt Nam, các lý luận về chuỗi đƣợc kế thừa từ các tài liệu nƣớc ngoài và đƣợc phổ biến qua nguồn dịch thuật. Mặt khác, các lý luận trong nƣớc về phát triển mô hình CCƢ theo tiếp cận nâng cao GTGT chƣa đƣợc đi sâu nghiên cứu. Về thực tiễn - Các nghiên cứu đã đề cập tới các CCƢ rau quả theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên, chƣa có nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về mối tƣơng tác giữa mô hình CCƢ với GTGT dành cho ngành hàng này.

Mỗi nghiên cứu chỉ đề cập sâu tới từng mô hình CCƢ đơn lẻ, chƣa có đối sánh các mô hình trong một phạm vi không gian cụ thể. - Chƣa có công trình nghiên cứu nào đã công bố liên quan đến phát triển mô hình CCƢ theo tiếp cận nâng cao GTGT mặt hàng rau quả trên địa bàn TP. - Chƣa có nhiều nghiên cứu nào về phát triển mô hình CCƢ theo tiếp cận nâng cao GTGT mặt hàng rau quả tại Việt Nam. Mục tiêu, nhiệm vụ và các câu hỏi nghiên cứu 3.

Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chung Đề xuất các giải pháp phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội trên cơ sở đánh giá thực trạng các mô hình chuỗi cung ứng rau quả trên địa bàn và các luận điểm phát triển mô hình chuỗi cung ứng rau quả của thành phố Hà Nội. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả. - Đánh giá thực trạng các mô hình chuỗi cung ứng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đồng thời phân tích các căn cứ đề xuất mô hình chuỗi cung ứng theo tiếp cận nâng cao giá trị gia tăng mặt hàng rau quả trên địa bàn thành phố Hà Nội.