Chương 1: Lý luận chung về liên kết trong tiêu thụ nông sản của doanh nghiệp thương mại Chương 2: Thực trạng liên kết trong tiêu thụ rau quả của công ty TNHH MTV Hưng Việt Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển liên kết trong tiêu thụ rau quả của công ty TNHH MTV Hưng Việt 14 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ LIÊN KẾT TRONG TIÊU THỤ NÔNG SẢN CỦA DOANH NGHIỆP THƢƠNG MẠI 1. Tầm quan trọng của liên kết trong tiêu thụ nông sản của Việt Nam hiện nay 1. Khái niệm, các hình thức và phương thức liên kết 1. Khái niệm về liên kết * Liên kết kinh tế Theo quy luật phát triển của xã hội, các quy luật kinh tế cơ bản thì việc tích luỹ, tích tụ tập trung hoá trong sản xuất sẽ giúp cho ta sử dụng hợp lý, có hiệu quả các nguồn lực, đồng thời cũng đẩy nhanh quá trình xã hội hoá sản xuất.
Liên kết kinh tế là một trong những hình thức hợp tác ở trình độ cao của con người, đã xuất hiện từ lâu trong quá trình sản xuất kinh doanh. Sự liên kết đó phải được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi, quản lý dân chủ và hoạt động từ thấp đến cao. Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, liên kết kinh tế đang trở thành nhu cầu bức , xã hội. Sau đây là một số quan điểm về liên kết kinh tế.
Để hiểu “liên kết kinh tế” là gì, trước hết ta sẽ tìm hiểu khái niệm về “liên kết”. Khái niệm “liên kết” xuất phát từ Tiếng Anh “integration” mà trong hệ thống thuật ngữ kinh tế có nghĩa là sự hợp nhất, sự phối hợp hay sáp nhập của nhiều bộ phận thành một chỉnh thể. Trước đây khái niệm này được biết đến với tên gọi là nhất thể hóa và gần đây mới gọi là liên kết (Nguyễn Như Ý, 1999). Theo từ điển Thuật ngữ kinh tế học của Viện nghiên cứu và phổ biến tri thức bách khoa thì “Liên kết kinh tế là hình thức hợp tác phối hợp hoạt động do các đơn vị kinh tế tự nguyện tiến hành nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển theo hướng có lợi nhất trong khuôn khổ pháp luật của nhà nước.
Mục tiêu của liên kết kinh tế là tạo ra sự ổn định của các hợp đồng kinh tế thông qua các quy chế hoạt 15 động để tiến hành phân công sản xuất, khai thác tốt các tiềm năng của các đơn vị tham gia liên kết để tạo ra thị trường tiêu thụ chung, bảo vệ lợi ích cho nhau”. Pearce (1999), “Liên kết kinh tế chỉ các tình huống khi mà các khu vực khác nhau của một nền kinh tế thường là khu vực công nghiệp và nông nghiệp hoạt động phối hợp với nhau một cách có hiệu quả và phụ thuộc lẫn nhau, là một yếu tố của quá trình phát triển. Điều kiện này thường đi kèm với sự phát triển bền vững”. Theo Trần Văn Hiếu (2005), “Liên kết kinh tế là quá trình xâm nhập, phối hợp với nhau trong sản xuất kinh doanh của các chủ thể kinh tế dưới các hình thức tự nguyện nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh theo hướng có lợi nhất trong khuôn khổ luật pháp, thông qua hợp đồng kinh tế để khai thác tốt các tiềm năng của các chủ thể tham gia liên kết.
Liên kết kinh tế có thể tiến hành theo chiều dọc hoặc chiều ngang, trong nội bộ ngành hoặc giữa các ngành, trong một quốc gia hay nhiều quốc gia, trên phạm vi khu vực và quốc tế”. Tác giả Phạm Thị Minh Nguyệt (2006) cho rằng: “Liên kết kinh tế chính là những phương thức hoạt động của các hình thức hợp tác kinh tế, liên kết kinh tế phát triển ngày càng phong phú, đa dạng theo sự phát triển của hợp tác kinh tế; Tất cả các mối quan hệ kinh tế được hình thành giữa hai hay nhiều đối tác với nhau dựa trên những hợp đồng đã ký kết với những thỏa thuận nhất định được gọi là liên kết kinh tế”. Theo Hồ Quý Hậu (2012), liên kết kinh tế trong cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế là sự chủ động nhận thức và thực hiện mối liên hệ kinh tế khách quan giữa các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế xã hội, nhằm thực hiện mối quan hệ phân công và hợp tác lao động để đạt tới lợi ích kinh tế xã hội chung. Qua đó, chúng ta có thể hiểu rằng: “Liên kết kinh tế là một phạm trù khách quan phản ánh những quan hệ giữa các chủ thể sản xuất, kinh doanh nhằm tiết kiệm thời gian, tiết kiệm chi phí, đạt hiệu quả cao hơn trong sản xuất kinh doanh nông sản, tạo ra sức mạnh cạnh tranh, cùng nhau chia sẻ các khả năng, mở ra những thị 16 trường”.
Mục tiêu của liên kết kinh tế là các bên tìm cách bù đắp sự thiếu hụt của mình từ sự phối hợp hoạt động với các đối tác nhằm đem lại lợi ích giữa các bên. * Liên kết trong tiêu thụ Từ những khái niệm và nội dung về liên kết kinh tế ta có thể đưa ra khái niệm về liên kết trong tiêu thụ như sau: Liên kết trong tiêu thụ là biểu hiện sự hợp tác, nó phản ánh mối quan hệ về hợp tác và phân công lao động trong các quá trình tiêu thụ sản phẩm trong các đơn vị kinh tế, các thành phần kinh tế. Liên kết trong tiêu thụ sản phẩm là hợp tác, phối hợp giữa các chủ thể kinh tế trên cơ sở tự nguyện nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh theo hướng có lợi nhất. Liên kết kinh tế trong tiêu thụ có thể diễn ra và thu hút sự tham gia của tất cả các chủ thể kinh tế có nhu cầu thuộc mọi thành phần kinh tế và không bị giới hạn bởi phạm vi địa lý.
Đó là sự liên kết giữa người sản xuất (hộ nông dân) với doanh nghiệp chế biến, kinh doanh và người tiêu dùng. Các hộ nông dân đảm nhiệm việc sản xuất các nguyên liệu, sản phẩm đầu vào cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp với tiềm lực kinh tế của mình thực hiện đầu tư vốn, vật tư, chuyển giao khoa học công nghệ… cho hộ nông dân. Người tiêu dùng với nhu cầu của mình giúp giải quyết đầu ra cho các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh.
Các hình thức liên kết Liên kết theo chiều dọc (Liên kết giữa các tác nhân trong cùng một ngành hàng mà trong đó mỗi tác nhân đảm nhận một bộ phận hoặc một số công đoạn nào đó) là liên kết được thực hiện theo trật tự các khâu của quá trình sản xuất kinh doanh (theo dòng vận động của sản phẩm). Kiểu liên kết theo chiều dọc toàn diện nhất bao gồm các giai đoạn từ sản xuất, chế biến nguyên liệu đến phân phối thành phẩm. Trong mối liên kết này, thông thường mỗi tác nhân tham gia vừa có vai trò là khách hàng của tác nhân kề trước đó, đồng thời bán sản phẩm cho các tác nhân kế tiếp của chuỗi hàng. Kết quả của liên kết dọc là hình thành nên chuỗi giá trị của một ngành hàng và có thể làm giảm đáng kể chi phí vận chuyển, chi phí cho khâu trung gian.
17 - - C - - - - - - - Hình Liên kết theo chiều ngang (liên kết giữa các tác nhân hoạt động trong cùng một ngành) là hình thức liên kết giữa các chủ thể nhằm mục đích làm chủ thị trường sản phẩm. Hình thức này được tổ chức dưới nhiều dạng, có thể thông qua các hội nghề nghiệp hoặc hiệp hội, ví dụ như hiệp hội mía đường… Các cơ sở liên kết với nhau là những cơ sở độc lập nhưng có quan hệ với nhau và thông qua một bộ máy kiểm soát chung. Với hình thức liên kết này có thể hạn chế được sự ép giá của các cơ sở chế biến nhờ sự làm chủ thị trường. Liên kết hỗn hợp là hình thức liên kết trong đó có sự kết hợp cả liên kết dọc và liên kết ngang.
Hình thức này phát triển trong quá trình phát triển và hội nhập khi mối quan hệ giữa các hộ, cơ sở và doanh nghiệp sản xuất kinh doanh là sự đan xen giữa hợp tác và cạnh tranh. Các đơn vị này một mặt liên kết với nhau theo chiều ngang để hình thành các nhóm hay hợp tác xã… để nâng cao khả năng cạnh tranh 18 cho từng thành viên, hạn chế tình trạng ép cấp, ép giá. Mặt khác các nhóm hay hợp tác xã được hình thành đó lại có liên kết dọc với các doanh nghiệp chế biến, hay các nhóm hộ, hợp tác xã đó lại lại là người cung cấp sản phẩm cho các tác nhân tiếp theo của quá trình sản xuất kinh doanh (Prowse, 2012). Như vậy liên kết kinh tế có thể diễn ra trong mọi ngành sản xuất kinh doanh, thu hút sự tham gia của tất cả các chủ thể kinh tế có nhu cầu của mọi thành phần kinh tế và không bị giới hạn bởi phạm vi địa lý, mỗi loại hình liên kết có những đặc điểm riêng cũng như có những ưu điểm riêng của nó.
Phương thức liên kết trong tiêu thụ sản phẩm Từ những quan điểm về liên kết, các hình thức và mục tiêu của liên kết kinh tế cho thấy các liên kết trong quá trình sản xuất kinh doanh giữa các tác nhân rất đa dạng và gồm cả liên kết dọc và liên kết ngang, đan xen lẫn nhau. Cơ chế liên kết cũng rất đa dạng, thể hiện sự phát triển của cung cách sản xuất từ sản xuất đơn lẻ, manh mún sang đa dạng hàng hóa và mức độ phức tạp của việc cung cấp tiếp cận thị trường, cung cấp nguồn lực và công tác tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh và để đánh giá mức độ liên kết, mức độ quan hệ chặt chẽ giữa các tác nhân khi tham gia liên kết và tiêu thụ sản phẩm. Sự thỏa thuận hay liên kết giữa các tác nhân trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thể hiện sự hợp tác giúp đỡ nhau vì lợi ích chung cho cả hai bên, dựa trên nguyên tắc tự nguyện bình đẳng và sự phát triển của cả hai bên. Các cam kết, thỏa thuận phải có các điều kiện ưu đãi, các ưu đãi này phải được xây dựng thông qua bàn bạc, thống nhất vì lợi ích của cả hai bên và dựa trên các quan hệ cung cầu thị trường.
Các thỏa thuận, cam kết phải thể hiện trách nhiệm của mỗi bên khi thực hiện cam kết và các hình thức phạt nếu một bên không thực hiện đúng, đủ theo thỏa thuận, cam kết.