Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Làng Nghề Truyền Thống Gắn Với Du Lịch Ở Hà Nội

Khám phá luận văn thạc sĩ về phát triển làng nghề truyền thống kết hợp du lịch tại Hà Nội, góp phần bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế.

• Tác giả: Đỗ Việt Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Văn Yên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát Triển Làng Nghề Truyền Thống Gắn Với Du Lịch Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận văn
• Kết cấu của luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI DU LỊCH
• 1.1. Cơ sở lí luận về phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch
• 1.1.1. Một số khái niệm liên quan
• 1.1.2. Phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch
• 1.2. Thực tiễn phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch của một số địa phương ở Việt Nam
• 1.2.1. Thực tiễn việc phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch của một số địa phương ở Việt Nam
• 1.2.2. Kinh nghiệm rút ra đối với Hà Nội
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI DU LỊCH Ở HÀ NỘI
• 2.1. Điều kiện, chính sách, đặc điểm làng nghề của Hà Nội trong việc phát triển làng nghề truyền thống gắn du lịch
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và chính sách của Hà Nội trong việc phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch
• 2.1.2. Khái quát làng nghề truyền thống của Hà Nội
• 2.2. Thực trạng phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch ở Hà Nội hiện nay
• 2.2.1. Thực trạng phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch ở làng lụa Vạn Phúc
• 2.2.2. Thực trạng phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch ở làng gốm Bát Tràng
• 2.3. Những vấn đề đặt ra trong việc phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch ở Hà Nội
• 3. Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI DU LỊCH Ở HÀ NỘI
• 3.1. Quan điểm, phương hướng phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch ở Hà Nội
• 3.1.1. Quan điểm phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch
• 3.1.2. Phương hướng kết hợp phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch
• 3.2. Một số giải pháp phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch ở Hà Nội
• 3.2.1. Nhóm các giải pháp ở tầm vĩ mô
• 3.2.2. Nhóm các giải pháp về kết hợp phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Làng Nghề Truyền Thống Gắn Với Du Lịch Tại Hà Nội

Phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch tại Hà Nội là một trong những chiến lược quan trọng nhằm bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế địa phương. Hà Nội, với lịch sử lâu đời và nền văn hóa phong phú, có nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng như làng lụa Vạn Phúc và làng gốm Bát Tràng. Việc kết hợp giữa làng nghề truyền thống và du lịch không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc.

1.1. Khái Niệm Về Làng Nghề Truyền Thống

Làng nghề truyền thống là những cộng đồng sản xuất có lịch sử lâu đời, nơi người dân sản xuất các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Những sản phẩm này không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, lịch sử của từng vùng miền.

1.2. Vai Trò Của Du Lịch Trong Phát Triển Làng Nghề

Du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá và tiêu thụ sản phẩm của các làng nghề truyền thống. Du khách không chỉ đến để tham quan mà còn để trải nghiệm quy trình sản xuất, từ đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Làng Nghề Gắn Với Du Lịch Tại Hà Nội

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch tại Hà Nội vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu quy hoạch, sự cạnh tranh từ sản phẩm công nghiệp và sự thay đổi trong nhu cầu của thị trường đang ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của các làng nghề.

2.1. Thiếu Quy Hoạch Phát Triển

Nhiều làng nghề chưa có quy hoạch phát triển rõ ràng, dẫn đến việc khai thác tài nguyên không hiệu quả và không bền vững. Điều này làm giảm khả năng thu hút du khách và đầu tư.

2.2. Sự Cạnh Tranh Từ Sản Phẩm Công Nghiệp

Sản phẩm công nghiệp với giá thành rẻ và mẫu mã đa dạng đang gây áp lực lớn lên các sản phẩm của làng nghề truyền thống. Điều này khiến cho người tiêu dùng có xu hướng chọn lựa sản phẩm công nghiệp hơn là sản phẩm thủ công.

III. Phương Pháp Phát Triển Làng Nghề Truyền Thống Gắn Với Du Lịch

Để phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và thu hút du khách. Các giải pháp như đào tạo nghề, quảng bá sản phẩm và xây dựng thương hiệu là rất cần thiết.

3.1. Đào Tạo Nghề Cho Người Dân

Đào tạo nghề cho người dân là một trong những giải pháp quan trọng giúp nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ giúp người dân cải thiện tay nghề mà còn tạo ra những sản phẩm độc đáo, thu hút du khách.

3.2. Quảng Bá Sản Phẩm Làng Nghề

Quảng bá sản phẩm thông qua các kênh truyền thông hiện đại và tham gia các hội chợ, triển lãm là cách hiệu quả để giới thiệu sản phẩm của làng nghề truyền thống đến với du khách trong và ngoài nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Các Làng Nghề Tại Hà Nội

Các làng nghề như Vạn Phúc và Bát Tràng đã có những ứng dụng thực tiễn thành công trong việc kết hợp giữa làng nghề truyền thống và du lịch. Những mô hình này có thể được nhân rộng để phát triển các làng nghề khác tại Hà Nội.

4.1. Mô Hình Làng Lụa Vạn Phúc

Làng lụa Vạn Phúc đã phát triển thành công mô hình du lịch trải nghiệm, nơi du khách có thể tham gia vào quy trình sản xuất lụa và tìm hiểu về văn hóa lụa của Việt Nam.

4.2. Mô Hình Làng Gốm Bát Tràng

Làng gốm Bát Tràng không chỉ nổi tiếng với sản phẩm gốm sứ mà còn thu hút du khách bằng các hoạt động trải nghiệm làm gốm, từ đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Làng Nghề Truyền Thống Gắn Với Du Lịch

Tương lai của làng nghề truyền thống gắn với du lịch tại Hà Nội phụ thuộc vào sự đầu tư và quy hoạch hợp lý. Việc bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa, kết hợp với phát triển kinh tế sẽ tạo ra một hướng đi bền vững cho các làng nghề.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần có các chính sách hỗ trợ và định hướng phát triển bền vững cho các làng nghề truyền thống. Điều này sẽ giúp bảo tồn văn hóa và tạo ra giá trị kinh tế lâu dài.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Làng Nghề

Tăng cường hợp tác giữa các làng nghề truyền thống và các đơn vị du lịch sẽ tạo ra nhiều cơ hội phát triển hơn, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm và thu hút du khách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thủ đô Hà Nội sở hữu tiềm năng văn hóa và làng nghề đặc biệt phong phú với 1.350 làng có nghề, chiếm khoảng 59% tổng số làng toàn thành phố. Trong đó, có 244 làng nghề truyền thống và 272 làng nghề được công nhận chính thức, quy tụ 116 nghệ nhân tiêu biểu cùng hàng ngàn thợ thủ công lành nghề. Khối làng nghề tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho gần 1 triệu lao động tại khu vực nông thôn, đem lại giá trị kim ngạch xuất khẩu thủ công mỹ nghệ ước đạt gần 100 triệu USD mỗi năm, chiếm tỷ trọng 8,5% đến 9% tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn địa bàn.

Tuy nhiên, hoạt động khai thác du lịch tại các làng nghề Hà Nội thời gian qua vẫn mang nặng tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ và chưa hình thành chuỗi liên kết chuyên nghiệp. Thực trạng sản xuất phân tán, nguy cơ ô nhiễm môi trường và sự mai một bản sắc văn hóa đang tạo ra rào cản lớn cho tiến trình phát triển bền vững. Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế du lịch làng nghề, phân tích toàn diện thực trạng phát triển du lịch tại hai địa bàn điển hình là làng lụa Vạn Phúc và làng gốm Bát Tràng, từ đó xác lập các giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế làng nghề truyền thống Hà Nội trong giai đoạn 2006 đến 2012, tầm nhìn định hướng đến năm 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện rõ ở việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm gia tăng đóng góp của khu vực dịch vụ du lịch vào cơ cấu kinh tế địa phương, nâng cao thu nhập bình quân của cư dân nông thôn lên 1,5 đến 2 lần, đồng thời bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Thủ đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý luận của Kinh tế chính trị học về phân công lao động xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Lý thuyết phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường theo Báo cáo Tương lai chung của chúng ta năm 1987 từ Ủy ban Brundtland và tinh thần Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 25/6/1998 của Bộ Chính trị đóng vai trò kim chỉ nam trong việc đánh giá sự hài hòa giữa khai thác kinh tế và bảo vệ sinh thái.

Bên cạnh đó, đề tài kết hợp khung lý thuyết kinh tế du lịch của Hội đồng Lữ hành và Du lịch Quốc tế WTTC, xác định làng nghề truyền thống là nguồn tài nguyên du lịch nhân văn đặc biệt mang giá trị tích hợp. Khái niệm làng nghề truyền thống được định danh là thiết chế kinh tế - xã hội bền vững tại nông thôn, nơi quy tụ các nghệ nhân lâu đời với hơn 90% quy mô tổ chức thuộc mô hình kinh tế hộ gia đình, lưu giữ kỹ thuật bí truyền và tạo ra sản phẩm thủ công tinh xảo đáp ứng nhu cầu tiêu dùng lẫn giá trị mỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ niên giám thống kê thành phố Hà Nội giai đoạn 2006 đến 2011, các văn kiện chỉ đạo của Trung ương như Văn kiện Đại hội XI của Đảng với chủ trương "Phát triển mạnh công nghiệp, dịch vụ và làng nghề", cùng Đề án Bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề Hà Nội giai đoạn 2010 đến 2020. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua quá trình điều tra thực địa với cỡ mẫu khảo sát gồm 150 hộ sản xuất kinh doanh, 50 nghệ nhân và chủ cơ sở chế tác, cùng 100 du khách nội địa và quốc tế tại hai làng nghề Vạn Phúc và Bát Tràng.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao cho các nhóm ngành nghề và đối tượng thụ hưởng. Tác giả sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích định lượng kết hợp tổng hợp định tính và phương pháp so sánh đối chiếu đa chiều với các địa phương lân cận như Bắc Ninh (nơi có 62 làng nghề thủ công với 20.000 đến 25.000 lượt khách du lịch mỗi năm) và Thừa Thiên Huế (với 88 làng nghề truyền thống). Việc lựa chọn hệ phương pháp này giúp bóc tách chính xác các nút thắt nội tại về năng suất lao động, chi phí sản xuất và hiệu quả chuỗi giá trị du lịch làng nghề.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiềm năng kinh tế và năng lực tạo việc làm tại các làng nghề truyền thống Hà Nội rất lớn nhưng chưa được chuyển hóa tương xứng thành doanh thu du lịch. Dù đóng góp từ 8,5% đến 9% giá trị sản xuất công nghiệp Thủ đô và đạt kim ngạch xuất khẩu gần 100 triệu USD/năm, nguồn thu từ dịch vụ tham quan, trải nghiệm và lưu trú tại chỗ chỉ chiếm khoảng dưới 12% tổng doanh thu của toàn bộ làng nghề.

Thứ hai, tồn tại sự phân hóa rõ nét về mô hình khai thác giữa các làng nghề khảo cứu. Làng gốm Bát Tràng đã bước đầu xây dựng được chuỗi dịch vụ trải nghiệm tương tác với hơn 60% xưởng gốm tại trung tâm mở dịch vụ cho khách tự tay vuốt nặn sản phẩm, thu hút hàng ngàn lượt khách vào dịp cuối tuần. Ngược lại, làng lụa Vạn Phúc đối mặt với tình trạng thương mại hóa thiếu kiểm soát khi tỷ lệ sản phẩm ngoại lai trà trộn tại các gian hàng ước tính lên đến 40%, làm suy giảm niềm tin của du khách về thương hiệu lụa tơ tằm truyền thống.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch và năng lực quản trị môi trường còn ở mức báo động. Khoảng 75% tuyến đường nội bộ tại hai làng nghề chưa đáp ứng tiêu chuẩn giao thông tiếp cận cho xe du lịch cỡ lớn trên 30 chỗ ngồi. Hệ thống thu gom và xử lý nước thải dệt nhuộm, khí thải lò nung chỉ đáp ứng chưa đầy 30% quy chuẩn vệ sinh môi trường, dẫn đến thời gian lưu trú trung bình của du khách rất ngắn, chỉ đạt khoảng 2 đến 3 giờ mỗi chuyến tham quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu vắng một quy hoạch không gian du lịch đồng bộ và cơ chế điều phối liên ngành giữa chính quyền địa phương, cộng đồng nghệ nhân và các doanh nghiệp lữ hành. Mô hình sản xuất hộ gia đình chiếm trên 90% dẫn đến tình trạng manh mún về nguồn vốn, yếu kém trong kỹ năng tiếp thị và hạn chế về ngoại ngữ khi giao tiếp với khách quốc tế.

So sánh với mô hình du lịch làng nghề tại Quảng Nam với 61 làng nghề truyền thống hay Bắc Ninh nơi du lịch làng nghề chiếm 11% đến 14% tổng lượng khách toàn tỉnh, Hà Nội chưa khai thác hết lợi thế vị trí giao thông đường thủy và đường bộ ven sông Hồng. Kết quả nghiên cứu có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh tỷ trọng cơ cấu nguồn thu giữa sản xuất thuần túy và dịch vụ du lịch, kết hợp cùng bảng ma trận tương quan giữa mức độ đầu tư hạ tầng xử lý nước thải và tỷ lệ quay lại của khách quốc tế. Điều này khẳng định nâng cao chất lượng môi trường và tính xác thực của sản phẩm là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy kinh tế du lịch làng nghề.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện công tác quy hoạch không gian kiến trúc làng nghề gắn với hạ tầng giao thông tiếp cận du lịch. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội phối hợp với Sở Giao thông Vận tải triển khai dự án cải tạo 100% các trục đường giao thông chính kết nối Vạn Phúc và Bát Tràng với các tuyến quốc lộ và bến thủy nội địa trên sông Hồng, hoàn thành trong giai đoạn 2013 đến 2016 nhằm tạo luồng di chuyển thuận tiện cho các đoàn xe du lịch lớn.

Thứ hai, thiết lập cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý và chuẩn hóa chất lượng sản phẩm làng nghề. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Hiệp hội Làng nghề cần tiến hành cấp mã QR truy xuất nguồn gốc cho 100% sản phẩm lụa Vạn Phúc và gốm Bát Tràng đạt chuẩn mỹ nghệ, phấn đấu nâng tỷ lệ sản phẩm lưu niệm cao cấp đạt tiêu chuẩn xuất khẩu tại chỗ lên mức 60% vào năm 2018.

Thứ ba, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị giữa làng nghề và các doanh nghiệp lữ hành quốc tế. Sở Du lịch Hà Nội cần chủ trì xây dựng các gói tour trải nghiệm chuyên sâu như "Một ngày làm nghệ nhân Bát Tràng" hay "Quy trình ươm tơ dệt lụa Vạn Phúc", đặt mục tiêu tăng thời gian lưu trú trung bình của khách du lịch từ nửa ngày lên trên 1 ngày và nâng mức chi tiêu bình quân của du khách thêm 35% đến 40% trong giai đoạn 2014 đến 2020.

Thứ tư, đầu tư hiện đại hóa công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường và thành lập Quỹ bảo tồn di sản nghề truyền thống. Ủy ban nhân dân các quận Hà Đông và huyện Gia Lâm cần hỗ trợ vốn vay ưu đãi để chuyển đổi 100% các lò nung than truyền thống sang lò nung khí hóa lỏng LPG hoặc lò điện tại Bát Tràng, đồng thời xây dựng hệ thống xử lý nước thải dệt nhuộm tập trung tại Vạn Phúc, hoàn thành trước năm 2017 nhằm giảm thiểu 80% lượng chất thải phát tán ra môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước thuộc Sở Du lịch, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Hà Nội. Tài liệu cung cấp cơ sở thực tiễn để xây dựng quy hoạch kinh tế - xã hội, ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển tiểu thủ công nghiệp và hoàn thiện tiêu chí nông thôn mới giai đoạn tiếp theo.

Thứ tư, các doanh nghiệp lữ hành, công ty tổ chức sự kiện và các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch. Nghiên cứu gợi mở phương thức thiết kế tour du lịch văn hóa trải nghiệm, định vị điểm đến làng nghề trong mạng lưới tuyến điểm du lịch trọng điểm của vùng đồng bằng sông Hồng.

Thứ ba, các nghệ nhân, chủ cơ sở sản xuất, ban quản trị hợp tác xã tại các làng nghề truyền thống. Nhóm đối tượng này có thể tham khảo các mô hình liên kết sản xuất, phương thức cải tiến mẫu mã bao bì, cách thức xây dựng thương hiệu và kỹ năng tiếp đón du khách văn minh, chuyên nghiệp.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên theo học các chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản trị dịch vụ du lịch, Văn hóa học và Phát triển nông thôn. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp khảo cứu kinh tế vi mô và lý luận phát triển bền vững trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao phát triển làng nghề gắn với du lịch lại là hướng đi cấp thiết của Hà Nội?

Hà Nội sở hữu 1.350 làng có nghề, giải quyết việc làm cho gần 1 triệu lao động nông thôn và mang lại giá trị xuất khẩu gần 100 triệu USD. Việc kết hợp làng nghề với du lịch giúp chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ, đẩy mạnh xuất khẩu tại chỗ và gia tăng thu nhập cho cư dân địa phương.

Làng gốm Bát Tràng và Làng lụa Vạn Phúc có điểm khác biệt nào trong khai thác du lịch?

Bát Tràng phát triển thành công chuỗi dịch vụ du lịch trải nghiệm tương tác với hơn 60% xưởng gốm đón khách tự nặn vuốt sản phẩm, tạo sức hút lớn với du khách quốc tế. Trong khi đó, Vạn Phúc mạnh về trung tâm giới thiệu mua sắm nhưng gặp khó khăn hơn trong việc kiểm soát chất lượng và tình trạng sản phẩm ngoại lai.

Đâu là rào cản lớn nhất đối với việc phát triển du lịch làng nghề hiện nay?

Rào cản lớn nhất là mô hình sản xuất hộ gia đình chiếm hơn 90% dẫn đến tình trạng manh mún, thiếu vốn đầu tư hạ tầng đồng bộ. Ngoài ra, ô nhiễm môi trường do khí thải lò nung và nước thải nhuộm chưa qua xử lý làm suy giảm đáng kể thời gian lưu trú và mức độ hài lòng của khách tham quan.

Luận văn rút ra bài học kinh nghiệm gì từ các địa phương như Bắc Ninh và Thừa Thiên Huế?

Nghiên cứu chỉ ra rằng Bắc Ninh khai thác rất tốt lễ hội làng nghề gắn với di tích lịch sử để thu hút 20.000 đến 25.000 lượt khách mỗi năm, trong khi Thừa Thiên Huế thành công nhờ các kỳ Festival nghề truyền thống. Hà Nội cần học hỏi việc xây dựng sự kiện văn hóa định kỳ và quy hoạch bảo tàng nghề tại chỗ.

Hoạt động du lịch làng nghề đóng góp thế nào vào mục tiêu bảo tồn di sản văn hóa?

Du lịch tạo ra nguồn thu kinh tế trực tiếp giúp nghệ nhân duy trì nghề, vinh danh các giá trị phi vật thể như bí quyết truyền nghề và lễ hội giỗ tổ nghề. Đây là cầu nối sinh động đưa tinh hoa văn hóa dân tộc tiếp cận du khách quốc tế mà không bị đồng hóa trong tiến trình hội nhập.

Kết luận

• Luận văn xác lập cơ sở lý luận vững chắc về sự kết hợp tất yếu giữa bảo tồn làng nghề truyền thống và phát triển kinh tế du lịch bền vững.
• Đánh giá toàn diện thực trạng tại 1.350 làng có nghề ở Hà Nội, làm rõ thế mạnh và hạn chế qua khảo cứu chuyên sâu tại Bát Tràng và Vạn Phúc.
• Cung cấp hệ số liệu thực chứng về kim ngạch xuất khẩu gần 100 triệu USD và tiềm năng tạo việc làm cho gần 1 triệu lao động nông thôn.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi từ quy hoạch không gian, bảo hộ nhãn hiệu, liên kết lữ hành đến xử lý ô nhiễm môi trường với lộ trình thực hiện cụ thể đến năm 2020.
• Mở ra hướng tiếp cận liên ngành mới cho các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách; người đọc quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các đề xuất này vào việc xây dựng đề án phát triển du lịch di sản tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI DU LỊCH 1. Cơ sở lí luận về phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch 1. Một số khái niệm liên quan 1. Phát triển, phát triển bền vững.

* Quan niệm phát triển: Phát triển nói chung theo quan điểm của Chủ nghĩa duy vật biện chứng là một quá trình tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Quá trình đó diễn ra vừa dẫn dần, vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới, thay thế cái cũ. 99} Phát triển kinh tế, dưới góc độ kinh tế chính trị là sự tăng trưởng kinh tế gắn liền với sự hoàn thiện cơ cấu, thể chế kinh tế và việc nâng cao chất lượng cuộc sống. Phát triển kinh tế gắn với 3 nội dung cơ bản: Một là, sự tăng lên của tổng sản phẩm quốc dân (GNP), tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tổng sản phẩm quốc dân tính theo đầu người.

Phản ánh mức độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia trong một thời kỳ nhất định. Hai là, sự biến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ, thể hiện tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ tăng trong GDP còn tỷ trọng nông nghiệp giảm xuống. Phản ánh chất lượng tăng trưởng, trình độ kỹ thuật của nền sản xuất đảm bảo cho sự tăng trưởng kinh tế bền vững. Ba là, mức độ thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của xã hội thể hiện bằng sự tăng lên của thu nhập thực tế, của chất lượng y tế, giáo dục.

Phản ánh mặt công bằng của tăng trưởng kinh tế. Như vậy, phát triển kinh tế bao hàm tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Tăng trưởng và phát triển kinh tế là điều kiện cơ bản, đầu tiên để giải 11 quyết công bằng xã hội, là mục tiêu phấn đấu của nhân loại và là động lực quan trọng của sự phát triển. * Quan niệm về phát triển bền vững: Thuật ngữ "phát triển bền vững" lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1890 do Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên quốc tế (IUCN) công bố.

Năm 1987, trong báo cáo "Tương lai của chúng ta" do ủy ban môi trường và phát triển thế giới (WCED) nay còn gọi là ủy ban Brundtland đã công bố phát triển bền vững: "Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm đáp ứng những nhu cầu hiện tại mà không tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai" và được thế giới công nhận là khái niệm chính thức. Tiếp tục được bổ sung, hoàn chỉnh tại các Hội nghị quốc tế về phát triển bền vững, các hội nghị đều khẳng định" Phát triển bền vững là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa 3 mặt của sự phát triển. Đó là: phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường và một trong những nội dung quan trọng, cơ bản nhất là con người, trung tâm của sự phát triển. Quan niệm về phát triển bền vững về kinh tế được hiểu là sự tiến bộ mọi mặt về kinh tế, thể hiện ở quá trình tăng trưởng kinh tế cao, ổn định và sự thay đổi về chất của nền kinh tế, gắn với quá trình tăng năng suất lao động.

Mục tiêu của phát triển bền vững về kinh tế là đạt được sự tăng trưởng ổn định, với cơ cấu hợp lý, đáp ứng được yêu cầu nâng cao đời sống của người dân, tránh được sự suy thoái trong tương lai, tránh gây nợ nần cho thế hệ mai sau. Ở Việt Nam, quan điểm phát triển bền vững đã được khẳng định trong Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 25/6/1998 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước, trong đó nhấn mạnh: "Bảo vệ môi trưởng là một nội dung cơ bản không thể tách rời trong 12 đường lối, chủ trương và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các cấp, các ngành, là cơ sở quan trọng bảo đảm phát triển bền vững, thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước". Kết quả nghiên cứu về phát triển bền vững trên thế giới cũng như ở Việt Nam giúp rút ra kết luận chung rằng: "phát triển bền vững là sụ phát triển nhằm thỏa mãn những nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai". Cũng như vậy, phát triển bền vững làng nghề là quá trình phát triển lâu dài, có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý, hài hòa trong việc sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, duy trì được năng suất lao động, đảm bảo liên tục tạo ra những sản phẩm và dịch vụ mang tính văn hóa, truyền thống, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không gây ra những nguy hại đến các thế hệ mai sau.

Phát triển bền vững làng nghề cũng phải dựa trên 3 trụ cột của phát triển bền vững: + Phát triển bền vững về kinh tế là: Bảo đảm hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị kinh tế trong làng nghề phát triển lâu dài với năng suất và hiệu quả cao. + Bền vững về mặt xã hội là: bảo đảm sản xuất, kinh doanh phải tuân thủ các quy định của pháp luật, giữ gìn và phát triển bản sắc và giá trị văn hóa của ngành nghề, đồng thời thực hiện tốt các nghĩa vụ đóng góp với xã hội, đảm bảo quyền hạn và quyền lợi, nâng cao đời sống và năng lực cho những đối tượng tham gia hoạt động sản xuất trong làng nghề và quan hệ với cộng đồng địa phương. + Bền vững về môi trường là: bảo đảm sản xuất, kinh doanh phải đi đôi với duy trì sự cần bằng sinh thái và môi trường tự nhiên không bị suy thoái, đồng thời không gây tác hại đối với sức khỏe con người và ảnh hưởng xấu đối với các hoạt động kinh tế khác trong làng nghề. Nghề truyền thống, làng nghề truyền thống.

* Nghề truyền thống: NghÒ truyÒn thèng lµ mét hiÖn t­îng kinh tÕ v¨n ho¸ ®Æc s¾c ë ViÖt Nam. TruyÒn thèng lµ thuật ng÷ dïng ®Ó chØ c¸c gi¸ trÞ, yÕu tè, quan niÖm cña mét céng ®ång ng­êi hay cña x· héi l­u gi÷ trong mét thêi gian dµi tõ thÕ hÖ nµy qua thÖ hÖ kh¸c. TruyÒn thèng biÓu hiÖn tÝnh kÕ thõa lµ chñ yÕu tuy nhiªn còng cã sù ph¸t triÓn theo lÞch sö. TruyÒn thèng ®­îc biÓu hiÖn ë h×nh thøc: truyÒn thèng häc tËp, lÔ héi truyÒn thèng, truyÒn thèng dßng hä, nghÒ truyÒn thèng.

NghÒ truyÒn thèng lµ nghÒ ®­îc l­u truyÒn tõ ®êi nµy qua ®êi kh¸c (truyÒn nghÒ), l­u gi÷ kü thuËt s¶n xuÊt (bÝ quyÕt nghÒ nghiÖp), ®óc kÕt kinh nghiÖm. NghÒ trong ch÷ nghÒ truyÒn thèng ®­îc hiÓu lµ c¸c nghÒ phi n«ng nghiÖp. NghÒ truyÒn thèng th­êng ®­îc l­u gi÷ trong mét gia ®×nh, mét dßng hä, mét lµng, mét vïng cho nªn míi nãi ®Êt cã nghÖ. Theo tiÕn sÜ D­¬ng B¸ Ph­îng, nghÒ thñ c«ng truyÒn thèng lµ nh÷ng nghÒ phi n«ng nghiÖp ra ®êi tr­íc thêi Ph¸p thuéc vµ cßn tån t¹i ®Õn nay.

C¸c ngµnh nghÒ thñ c«ng truyÒn thèng ë n­íc ta ®­îc ph©n chia thµnh n¨m nhãm sau (c¸ch chia nµy chØ lµ t­¬ng ®èi). 14 1) MÆt hµng thñ c«ng mü nghÖ nh­ : s¬n mµi, kh¶m trai. 2) MÆt hµng c«ng cô s¶n xuÊt: nh­ s¶n xuÊt liÒm, h¸i. 3) MÆt hµng phôc vô tiªu dïng th«ng th­êng: nh­ dao, kÐo.

4) MÆt hµng phôc vô cho s¶n xuÊt vµ ®êi sèng: nh­ nÒ, méc, s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng. 5) MÆt hµng ®­îc chÕ biÕn tõ l­¬ng thùc phÈm: nh­ b¸nh cuèn, r­îu. Khi nãi tíi nghÒ truyÒn thèng ph¶i nãi tíi ph­êng nghÒ, héi nghÒ. §ã lµ nh÷ng thî thñ c«ng cïng nghÒ nhãm häp l¹i thµnh mét tæ chøc cã luËt lÖ riªng.

VÝ dô: Th¨ng Long tr­íc kia cã 36 phè ph­êng trong ®ã cã nhiÒu ph­êng nghÒ (Hµng B¹c, Hµng Khay). Cßn tæ nghÒ lµ nh÷ng ng­êi cã ®øc, cã c«ng d¹y nghÒ, hay ph¸t minh ra nghÒ. Tæ nghÒ th× kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i lµ ng­êi ë ®i¹ ph­¬ng ®ã. Mét sè lµng tæ nghÒ ®­îc suy t«n lµ thµnh hoµng lµng hoÆc ®­îc lËp miÕu thê.

Nh­ vËy, nghÒ truyÒn thèng lµ nh÷ng nghÒ phi n«ng nghiÖp tån t¹i trong mét thêi gian dµi vµ th­êng g¾n víi mét ®Þa ph­¬ng nhÊt ®Þnh. * Làng nghề truyền thống. Làng nghề: Th«n, lµng lµ mét thuËt ng÷ dïng ®Ó chØ mét ®¬n vÞ hµnh chÝnh ë n«ng th«n bao hµm lµ mét tËp hîp 15 céng ®ång d©n c­ trªn mét l¨nh thæ x¸c ®Þnh, cã kh¶ n¨ng ®éc lËp vÒ kinh tÕ. Trong ®iÒu kiÖn chèng ngo¹i x©m thiªn tai th× hä lµ mét céng ®ång thèng nhÊt.

Hä cßn lµ mét céng ®ång v¨n ho¸ g¾n liÒn biÓu t­îng c©y ®a, giÕng n­íc, m¸i ®×nh, nhµ thê. XÐt vÒ kÕt cÊu kinh tÕ - x· héi th× n«ng th«n ViÖt Nam ®¨ h×nh thµnh c¸c lo¹i lµng: - Lµng thuÇn n«ng, l©m, ng­ nghiÖp. - Lµng n«ng nghiÖp cã nghÒ phô. - Lµng dÞch vô (lµng TriÒu Khóc).

- Lµng n«ng-c«ng th­¬ng kÕt hîp (phæ biÕn nhÊt). NÕu coi n«ng nghiÖp lµ chÝnh cßn nghÒ ®Ó chØ tÊt c¶ c¸c nghÒ phô ë n«ng th«n ®Ó phôc vô sinh ho¹t tËn dông thêi gian th× tÊt c¶ n«ng th«n ViÖt Nam ®Òu lµ lµng nghÒ. HiÖn nay, ng­êi ta quan niÖm lµng nghÒ dïng ®Ó chØ nh÷ng lµng mµ trong ®ã cã mét nghÒ ph¸t triÓn m¹nh cã ¶nh h­ëng quan träng ®Õn ®êi sèng kinh tÕ x· héi cña lµng, t¹o ra nguån thu nhËp æn ®Þnh cho mét sè l­îng lao ®éng nhÊt ®Þnh vµ kü thuËt nghÒ ®ã ®¹t ®Õn tr×nh ®é t­¬ng ®èi. Khi nãi tíi lµng nghÒ ng­êi ta cßn nãi tíi x· nghÒ, phè nghÒ.

Phè nghÒ lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ vµ më réng thÞ tr­êng míi nh÷ng ng­êi thî thñ c«ng tõ làng nghề truyền thống tô häp l¹i. Cßn xã nghÒ ®Ó chØ sù lan to¶ cña nghÒ v­ît khái ph¹m vi tõ lµng nµy sang lµng kh¸c. Quá trình phát triển của làng nghề là một quá trình phát triển của tiểu thủ công nghiệp nông thôn. Lúc đầu từ một vài gia đình, rồi đến cả họ và sau 16 đó lan rộng tới cả làng.

Hiện nay, chưa có khái niệm chính thức và vẫn còn nhiều quan niệm khác nhau về làng nghề cũng như các tiêu chuẩn để công nhận làng nghề. Song, có một số quan niệm cần được xem xét: Quan niệm thứ nhất: làng nghề là mô hình sản xuất đặc thù trong nông thôn, nơi mà hầu hết mọi người trong làng đều hoạt động cho nghề ấy và lấy đó làm nghề sống chủ yếu. Nhưng với quan niệm như vậy thì làng nghề hiện nay không còn nhiều. Ví dụ như nghề Gốm chỉ có Phù Lãng (Bắc Ninh), Bát Tràng (Hà Nội), Đông Triều (Quảng Ninh).