Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển KNTC hoạt động Đoàn cho SV ở Trường ĐHSP trong bối cảnh đổi mới giáo dục Chương 2: Thực trạng phát triển KNTC hoạt động Đoàn cho SV ở các Trường ĐHSP trong bối cảnh đổi mới giáo dục Chương 3: Biện pháp phát triển KNTC hoạt động Đoàn cho SV ở các Trường ĐHSP trong bối cảnh đổi mới giáo dục. 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG ĐOÀN CHO SINH VIÊN Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1.1 Các công trình nghiên cứu về phát triển kỹ năng cho sinh viên sư phạm Cuối thế kỉ XIX sang thế kỉ XX có rất nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới về kỹ năng theo các cách tiếp cận nghiên cứu khác nhau như: Tâm lý học hành vi; nghiên cứu kỹ năng trong một lĩnh vực hoạt động cụ thể; nghiên cứu kỹ năng theo tiếp cận năng lực vv.… Đại diện cho các hướng nghiên cứu này là các tác giả L.Tsebuseva … [102] [83] [117] Nhiều công trình nghiên cứu tiếp cận theo các cách khác nhau nhưng đều có chung quan điểm: Không có kỹ năng chung chung mà kỹ năng gắn với các ngành nghề và hoạt động cụ thể trong từng lĩnh vực, kỹ năng được hình thành, phát triển trong quá trình hoạt động và thông qua hoạt động trải nghiệm của con người; điển hình là các tác giả X., Purdie N, Zilic Z, Schulz B, Ow S.H, González D … Tác giả X.Kixegov (1976 - 1977) nghiên cứu về “Hình thành kỹ năng, kỹ xảo Sư phạmcho SV trong điều kiện của nền giáo dục đại học”. Tác giả chỉ ra con người có hai loại kỹ năng đó là kỹ năng bậc thấp và kỹ năng bậc cao: kỹ năng bậc thấp (hay còn gọi là kỹ năng nguyên sinh) được hình thành qua các hoạt động đơn giản, nó là cơ sở hình thành kỹ xảo.
Kỹ năng bậc cao (kỹ năng thứ sinh) mà cơ sở của nó là tri thức và các kỹ xảo. Tác giả đã chỉ ra kỹ năng Sư phạmmột mặt đòi hỏi tính nghiêm túc chuẩn chỉ, mặt khác đòi hỏi tính mềm dẻo, tính linh hoạt ở mức độ cao vì đối tượng người học đa dạng và phong phú, tình huống giáo dục cũng rất đa dạng, do đó quá trình hình thành phát triển kỹ năng Sư phạmcho SV rất 11 phức tạp dày công tập luyện, rèn luyện, đòi hỏi phải có sự sáng tạo, không thể hành động theo một khuôn mẫu cứng nhắc. Để hình thành kỹ năng Sư phạmkhông đơn giản như hình thành kỹ năng các hoạt động khác, tác giả đã nghiên cứu thực tiễn và đưa ra nội dung, tổ chức thực hành thực tập Sư phạmvà rèn luyện kĩ năng giảng dạy cho SV trong các Trường ĐHSP (Liên Xô). Thành công của tác giả là đã thiết kế hơn 100 KN nghiệp vụ giảng dạy trong đó có 50 kĩ năng cần thiết nhất và được phân theo kĩ năng thực hành, kĩ năng thực tập Sư phạm [98].
(1999) nghiên cứu “Những phương án trong việc dạy kỹ năng xây dựng hệ thống” tác giả cho rằng: Các KNM như KN làm việc nhóm, KN lập kế hoạch, KNTC thực hiện dự án… chỉ được phát triển thông qua các các khóa học, huấn luyện, trải nghiệm và chương trình về dự án. Như vậy, theo Zilic Z. KNM của con người được hình thành và phát triển thông qua quá trình đào tạo và trải nghiệm thực tiễn [118]. Schulz B nghiên cứu về “tầm quan trọng của các kỹ năng” đã bàn đến những kỹ năng cần thiết của sinh, tác giả đã chỉ ra một số kỹ năng cần thiết đối với SV bao gồm kỹ năng giao tiếp, đàm phán, sáng tạo, tư duy tổ chức và phê phán,.
Theo tác giả, để hình thành và phát triển các kỹ năng cho SV cần tổ chức tốt các hoạt động giáo dục, bồi dưỡng thông qua khóa học đào tạo và tự rèn luyện của cá nhân dựa trên các tài liệu về kỹ năng mềm, KNXH; khuyến khích SV tích cực tham gia các câu lạc bộ và các hoạt động xã hội; đồng thời phải lồng ghép phát triển các kỹ năng cần thiết cho SV trong chương trình các môn học [112, tr.H nghiên cứu về “Phát triển các kỹ năng của SV đại học thông qua hoạt động nhóm” đã chỉ ra rằng, các thành viên nhóm cần được bồi dưỡng đầy đủ kiến thức kỹ thuật và các kỹ năng, nhất là kỹ năng giao tiếp, đàm phán. Con đường hình thành các kỹ năng là thông qua hoạt động giáo dục, bồi dưỡng và phát triển một cách hiệu quả trong một khóa học, hoạt động nhóm [119]. González D và các cộng sự đã đề cập đến các loại kỹ năng phù hợp với các công việc đảm nhiệm với 4 nhóm kỹ năng: Lãnh đạo (óc chiến lược, tầm nhìn và phương hướng, giải quyết mâu thuẫn), quản lý (hoạch định và quản lý các nguồn lực, tạo ra động lực cho nhân viên), thể hiện bản thân (kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, đàm phán), tự quản lý bản thân (tự nhận thức, nhất quán, linh hoạt, thích ứng, tự tin, quản lý thời gian) [105]. Ở Việt Nam, vấn đề nghiên cứu về kỹ năng và phát triển kỹ năng cho SV Sư phạmđược nhiều tác giả quan tâm.
Công trình của các tác giả Xô Viết phần lớn được các tác giả Việt Nam vận dụng những kết quả nghiên cứu vào việc nghiên cứu kỹ năng trong một lĩnh vực hoạt động cụ thể. Các nhà nghiên cứu về Tâm lý học Sư phạmnhư: Nguyễn Quang Uẩn, Đặng Xuân Hoài, Nguyễn Đức Minh cũng đã chỉ rõ “những đặc điểm tâm lý và sinh lý cá nhân là những điều kiện chủ quan để hình thành kĩ năng và năng lực sư phạm”. Các tác giả cũng đã chia kĩ năng Sư phạmthành các nhóm kĩ năng chung và kĩ năng chuyên biệt. Tác giả Nguyễn Như An (1993) nghiên cứu hệ thống kĩ năng giảng dạy trên lớp và quy trình rèn luyện, phát triển kĩ năng đó cho SV Khoa Tâm lý - Giáo dục [1]; Trần Anh Tuấn (1996) nghiên cứu về “Xây dựng quy trình tập luyện hình thành các kỹ năng giảng dạy cơ bản trong hình thức thực hành, thực tập Sư phạmcác nghiên cứu đã chỉ rõ vai trò của hoạt động thực hành, trải nghiệm nghề nghiệp đối với việc hình thành, phát triển kỹ năng giảng dạy 13 cho SV và xác định quy trình tập luyện các kỹ năng giảng dạy cơ bản cho SV Sư phạm [88].
Nguyễn Ngọc Chỉnh, Lê Đình Sơn (2006) nghiên cứu về yêu cầu của nghề nghiệp đối với giáo viên trong giảng dạy, giáo dục học sinh trên cơ sở đó xác lập một hệ thống các kỹ năng Sư phạmcần hình thành cho SV Sư phạmđáp ứng yêu cầu thực tế nghề nghiệp giáo viên [10]. Phạm Minh Hùng (2006) nghiên cứu về hình thành kỹ năng dạy học cho SV ngành Giáo dục Tiểu học đã thiết kế được quy trình tổ chức rèn luyện kỹ năng theo các môn học cho SV như: Môn Đạo đức, môn Tiếng Việt; Môn Tự nhiên - Xã hội nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên đáp ứng yêu cầu chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học [40]; Nguyễn Thị Bích Hạnh (2006) nghiên cứu cứu về hoàn thiện, phát triển kỹ năng tự học cho SV ĐHSP trong mối quan hệ tương tác giữa SV với tài liệu học tập môn Giáo dục học; SV với giảng viên; SV với SV vv… Trên cơ sở đó tác giả đề xuất các biện pháp phát triển; hoàn thiện kỹ năng tự học môn Giáo dục học cho SV ở các Trường ĐHSP theo quan điểm Sư phạmtương tác như vậy nghiên cứu phát triển kỹ năng tự học ở đây gắn với một môn học cụ thể của SV [27]. Cùng với đó là một số bài báo khoa học quan tâm nghiên cứu và chỉ ra những vấn đề về lí luận và thực tiễn quan trọng trong công tác tổ chức và thực hiện hoạt động giáo dục nhằm phát triển kỹ năng nghề nghiệp nói chung, kỹ năng mềm nói riêng cho SV. Có thể kể đến một số công trình như: Tác giả Mạnh Tuấn (2007), “Những kỹ năng học tập hoàn hảo dành cho sinh viên”, NXB Văn hóa Thông tin [89].
Tác giả Hoàng Thanh Tú (2008), "Xây dựng môi trường học tập tích cực cho sinh viên sư phạm", Tạp chí giáo dục, số 187, kì 1 tháng 4, tr. Tác giả Bùi Loan Thủy, "Tăng cường GD, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho SV - yêu cầu cấp bách của đổi mới GD Đai học ", Tạp chí Phát triển và Hội nhập (số 8) [75] 14 Tác giả Huỳnh Văn Sơn (2013), "Khảo sát một vài biện pháp phát triển kỹ năng mềm cho SV ĐH sư phạm", Tạp chí Khoa học ĐHSP Thành phố HCM (số 50) [69] Nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Vĩnh Khương, Mai Mỹ Hạnh, Quang Thục Hảo, Huỳnh Văn Sơn (2013) về các vấn đề SV Sư phạmTP. Hồ Chí Minh gặp phải trong thực tập, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp, ứng xử, thiết lập mối quan hệ và sự thích ứng SV tham gia vào hoạt động phong trào cùng GV ở trường thực tập và còn tỏ ra lúng túng, e ngại, lo sợ, không dám bộc lộ ý kiến của bản than [42]. Nguyễn Phương Nhung (2017); nghiên cứu về “Rèn luyện kỹ năng thiết kế bài học cho SV ngành Giáo dục tiểu học qua dạy học dự án” tác giả đã xây dựng cơ sở lý luận của rèn luyện kỹ năng dạy học cho SV; chỉ rõ những bất cập tồn tại về kỹ năng dạy học của SV ngành Giáo dục Tiểu học và những bất cập trong rèn luyện kỹ năng dạy học cho SV qua các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho SV ngành Giáo dục tiểu học góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên [63].
Nhận xét chung: Những nghiên cứu về kỹ năng Sư phạmcủa SV và phát triển kỹ năng Sư phạmcho SV ĐHSP đã được các nhà nghiên cứu ngoài nước và trong nước triển khai theo các hướng sau đây: i. Nghiên cứu kỹ năng gắn với một hoạt động cụ thể của SV ii. Nghiên cứu về phân loại kỹ năng theo các nhóm kỹ năng dạy học, giáo dục, kỹ năng bổ trợ. Nghiên cứu về phát triển kỹ năng Sư phạmcho SV gắn với hoạt động giảng dạy, học tập và rèn luyện của SV ở trường đại học.
15 Những kết quả nghiên cứu trên đây sẽ được tác giả luận án kế thừa trong nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng để tìm kiếm các biện pháp phát triển KNTC hoạt động Đoàn cho SV ở Trường ĐHSP trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.2 Các công trình nghiên cứu phát triển KNTC hoạt động Đoàn cho SV sư phạm 1.