Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG LẬP KẾ HOẠCH HỌC TẬP CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC TRONG ĐÀO TẠOTHEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài 1. Nghiên cứu về kỹ năng học tập Xuất phát từ quan niệm cho rằng người học chỉ có thể tham gia vào hoạt động học khi họ có những KNHT cần thiết, KNHT đã được các nhà tâm lý học và giáo dục học quan tâm từ lâu và với những hướng tiếp cận khác nhau.
Theo quan niệm về cấu trúc hoạt động nhận thức - học tập, các nhà khoa học Elkcônin Đ.… đã nghiên cứu vấn đề KNHT như một hệ thống KN, kỹ xảo hành động trí óc; Theo quan niệm về cấu trúc quá trình học tập, các nhà khoa học Xcátkin M. đã xem những KN, kĩ xảo học tập là cách thức tiến hành các công việc học tập, đọc sách, lập biểu đồ tính toán, tra cứu tài liệu, KH hóa, tổ chức công việc. Như vậy, có những KNHT chung và có những KNHT môn học. Ở đề tài này, chúng tôi chỉ đề cập đến các nghiên cứu về KHHT và lập KHHT như là một loại KNHT đặc biệt.
- Nghiên cứu về KNHT, trước hết, phải kể đến những công trình nghiên cứu về KN, KNHT của Lucônhin X. Các tác giả cho rằng muốn tự học thành công nhất định người học phải rèn luyện được KNHT cần thiết. cho rằng, KNHT trước tiên phải là biết cách xây dựng và thực hiện KHHT. - Tác giả Denise Chalmer và Richard Fuller [dẫn theo 71] cho rằng: Người học muốn tham gia vào hoạt động học tập thành công thì phải có các KNHT cần thiết, do đó các tác giả đã đưa ra một hệ thống các chiến lược cần dạy 8 cho SV và cách dạy các chiến lược đó.
Các chiến lược được các tác giả đề xuất gồm: Các chiến lược thu thập thông tin, các chiến lược xử lý thông tin, các chiến lược xác nhận kết quả học tập và chiến lược quản lý cá nhân. Các tác giả cho rằng, chính giáo viên là người chịu trách nhiệm về các chiến lược SV sử dụng học tập và đồng thời chỉ ra phương hướng vận dụng cách dạy các chiến lược đó để giáo viên có thể sử dụng phù hợp với nội dung môn học của mình. - Tác giả Craig Rusbult đã đưa ra danh mục các KNHT mà SV cần luyện tập và cách thực hiện từng KN cụ thể, đó là: Nhớ, tập trung tư tưởng, đọc và nghe tích cực, chuẩn bị thi, sử dụng thời gian một cách có hiệu quả [89]. Có thể thấy rằng, đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về KNHT và triển khai sâu theo nhiều hướng khác nhau, đã làm rõ sự khác biệt giữa KN mang tính sư phạm và KN lao động nghề nghiệp khác.
Các tác giả tiêu biểu theo hướng nghiên cứu này là: Catxchuc G. nhấn mạnh sự khác biệt giữa KN hoạt động sư phạm và KN lao động sản xuất về quá trình hình thành, nhất là về đối tượng hoạt động. Ông đã chia quá trình hình thành KN hoạt động sư phạm thành 5 giai đoạn: Giới thiệu cho SV về những hoạt động sắp phải thực hiện như thế nào? Trình bày, diễn đạt các quy tắc lĩnh hội hoặc tái hiện lại những điều hiểu biết, nền tảng mà dựa vào đó, KN, kỹ xảo được hình thành; Trình bày mẫu hành động; SV tiếp thu hành động qua thực tiễn và Đưa ra hệ thống các bài tập độc lập [41]. Nghiên cứu về kỹ năng lập kế hoạch học tập của SV trong ĐTTC Xuất phát từ đòi hỏi phải tổ chức quá trình đào tạo sao cho mỗi SV có thể tìm được cách học thích hợp nhất cho mình, đồng thời trường đại học phải giúp họ nhanh chóng thích nghi và đáp ứng được những nhu cầu của thực tiễn cuộc sống, năm 1972, Viện Đại học Harward (Mỹ) đã thay thế hệ thống chương trình đào tạo theo niên chế bằng hệ thống chương trình đào tạo mềm dẻo cấu thành bởi các mođule mà mỗi SV có thể lựa chọn một cách rộng rãi.
Sự kiện này là điểm mốc khai sinh “phương thức ĐTTC" .Từ đó bắt đầu có nhiều hơn các 9 nghiên cứu về KHHT và hình thành KN lập KHHT ở đại học. Về vấn đề lập KHHT ở đại học, có thể kể đến các nghiên cứu nổi bật của các tác giả sau: - Phòng Công tác SV thuộc Trung tâm tư vấn Trường Đại học VirginiaTech khuyến cáo SV nên xây dựng KHHT với ba loại thời hạn. (i) KH dài hạn: Xây dựng KH hoàn thành nhiệm vụ cho một năm học hay một kỳ học dựa theo chương trình đào tạo, có bao gồm mục tiêu của từng tháng, tuần; (ii) KH trung hạn: Là một danh sách ngắn gọn các sự kiện chính trong tuần và khối lượng công việc phải hoàn thành, nhấn mạnh việc làm mới danh sách này hàng tuần; (iii) KH ngắn hạn: Là một thẻ ghi nhớ những việc cụ thể quan trọng cần làm trong ngày, nên luôn mang theo và gạch ngang khi hoàn thành mỗi việc. Thẻ này nên được ghi chép vào mỗi sáng sớm hay tối muộn trước khi đi ngủ [112].
- Nghiên cứu của tác giả Norman G. và Schidmit đã cho thấy lập KHHT có thể có nhiều hình thức khác nhau, có thể là bản KH chuẩn, hoặc có thể chỉ là việc ghi chép vào một tờ giấy, tấm thẻ, hay tự hoạch định trong đầu những công việc sẽ làm trong ngày, trong tuần hay trong tháng tới. - Trong phái học thuyết nhận thức xã hội, nghiên cứu về hành vi “lập KHHT” được nói tới nhiều trong vài thập kỷ gần đây và được gọi là “Học tập tự điều tiết” (self – regulated learning - SRL). Theo Monique Boekaerts [94], học tập tự điều tiết được định nghĩa như là một quá trình tương tác phức hợp liên quan tới sự tự điều tiết cả về nhận thức và động cơ [100].
Zimmerman và Dale H. Schunk cho rằng với phương pháp này, SV phải tự điều tiết ở mức độ siêu thức (metacognitive – suy nghĩ và tư duy tổng hợp) một cách có động cơ và chủ động tham gia tích cực vào quá trình tự học. Đặc trưng của nó là SV sử dụng có ý thức những chiến lược, qui trình học tập nhất định, tự định hướng và hình thành vòng phản hồi kiểm soát trong suốt quá trình học tập. - Xuất phát từ quan điểm “những người học thành công không chỉ giàu kiến thức mà họ còn biết cách phải học thế nào”, R.Fisher đã giới thiệu công 10 trình nghiên cứu “10 chiến lược dạy học”, đó là: “Tư duy để học; Đặt câu hỏi; Lập KH; Thảo luận; Vẽ sơ đồ nhận thức; Tư duy đa hướng; Học tập hợp tác; Kèm cặp; Kiểm điểm; Tạo nên một cộng đồng học tập”.Fisher còn nhấn mạnh rằng: Học cách lập KHHT là một KN then chốt cho việc học cách học tập.
Lập KH là quy trình then chốt đảm bảo học tập và giải quyết khó khăn một cách hiệu quả. Trẻ cần phải được giúp đỡ trong việc sử dụng các hình thức và mức độ lập KH. Khả năng lập KH, đặc biệt là KH chiến lược giúp kiểm soát quá trình học tập. Các khía cạch quan trọng của quy trình lập KH bao gồm cả sự theo dõi và đánh giá.
Theo đó, việc lập KH cần phải trở thành một phần trong kinh nghiệm hàng ngày của trẻ, lồng vào mọi lĩnh vực của quá trình. Việc dạy cách lập KH cần phải được thiết kế sao cho nó chuyển từ cách lập KH xuất phát từ giáo viên sang học sinh tham gia tích cực hơn vào việc lập KH của riêng mình. Theo tác giả, các cấp độ của KH có thể tóm lược như sau: Lập KH một cách vô thức; Lập KH cụ thể và Lập KH chiến lược[68]. - Để giúp SV phát triển các KNHT ở đại học, hai GV cao cấp Bob Smale và Julie Fowlie của Trường Kinh doanh thuộc ĐH Tổng hợp Brighton viết cuốn sách "Để thành công ở trường đại học".
Tất cả các KN chủ chốt đều được đề cập đến và đặc biệt nhấn mạnh vào tầm quan trọng của quá trình liên tục các KN phát triển của cá nhân, cũng như mục tiêu lớn nhất của mỗi SV. Về lập KH cá nhân như thế nào, các tác giả có đề cập đến: Tại sao cần lập KH phát triển cá nhân; Nhận ra điểm mạnh của mình và những phẩm chất cần phát triển; Liên tục lập KH phát triển cá nhân; Xem lại tiến độ và cập nhật KH… [6]. - Nghiên cứu về lập KHHT, nhất thiết phải kể đến các luận điểm rất mới mẻ về “Học tập đỉnh cao” (Peak learning) và “Học tập suốt đời” của Ronald Gross [69]. Trong đó, tác giả đề cao vai trò của các KN lập KHHT, coi KN lập KHHT như là một loại kỹ năng sống (KNS) của con người hiện đại thành đạt.
Theo tác giả, lập KHHT cần được xem như NL học tập đỉnh cao, NL học suốt đời… R.Gross đề xuất 10 bước cho việc thiết lập một KH học (xem chi tiết hơn ở mục 1. của Luận án này): từ “Chọn mục tiêu”…đến “Sử dụng phương 11 pháp riêng của bản thân”; Từ “Kiểm soát thời gian”… đến “Đánh giá kết quả theo cách thích hợp và hiệu quả nhất đối với bản thân”. - Ngoài ra, một số nghiên cứu khác gần đây về KNS và giáo dục KNS cũng đề cao KN “quản lý thời gian”, KN “xác định mục tiêu và lập KH” [108], [109], [112], [113], [115]…(xem nội dung mục1. Những quan điểm của Fisher R.
về Lập KH chiến lược, của Bob Smale và Julie Fowlie về các KN “Lập KH phát triển cá nhân”, của Gross R. về “Lập KH học tập sáng tạo” và là thành phần then chốt của “NL học tập đỉnh cao”, là “NL học tập suốt đời”…đã đề cập ở trên là những tư tưởng nền tảng của KN lập KHHT trong ĐTTC. Như vậy, từ các nghiên cứu ở nước ngoài về KNHT và KN lập KHHT, có thể nhận xét rằng: + KNHT được các tác giả xem như là một điều kiện của hoạt động học tập, có KN là có NL học tập ở mức độ nào đó. Trên cơ sở xem xét vai trò của KNHT, các tác giả đã nghiên cứu làm rõ khái niệm, bản chất, phân loại, mô tả các KN và vận dụng chúng để xây dựng quy trình hình thành hoặc các biện pháp bồi dưỡng một số KNHT cụ thể.
+ KN lập KHHT có một số tác giả đề cập đến. Có tác giả coi lập KHHT là KN then chốt đảm bảo cho hoạt động học tập và giải quyết khó khăn một cách hiệu quả. Trên cơ sở đó, có tác giả đã đề cập đến các loại KHHT, các cấp độ của KHHT, các hình thức của KHHT và đề xuất các bước để thiết lập KHHT.