Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Kinh Tế Hợp Tác Xã Ở Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích sự phát triển kinh tế hợp tác xã tại tỉnh Thái Nguyên, nêu rõ thách thức và cơ hội trong bối cảnh hiện nay.

• Tác giả: Thân Văn Khởi
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Danh Tốn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Hợp Tác Xã Tại Thái Nguyên: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các hình
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Dự kiến đóng góp mới của luận văn
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỢP TÁC XÃ
• 1.1. Lý luận chung về phát triển kinh tế HTX
• 1.1.1. Lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế hợp tác xã
• 1.1.1.1. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về kinh tế HTX
• 1.1.1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế HTX
• 1.1.1.3. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế HTX
• 1.1.2. Những đặc trưng cơ bản và vai trò của kinh tế HTX trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
• 1.1.2.1. Khái niệm và những đặc trưng cơ bản của kinh tế HTX trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
• 1.1.2.2. Vai trò của kinh tế HTX trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
• 1.1.3. Phát triển kinh tế Hợp tác xã
• 1.1.3.1. Khái niệm, nội dung và tiêu chí đánh giá
• 1.1.3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế HTX
• 1.2. Kinh nghiệm phát triển kinh tế HTX và bài học cho Thái Nguyên
• 1.2.1. Kinh nghiệm quốc tế
• 1.2.2. Kinh nghiệm trong nước
• 1.2.2.2. Hải Phòng
• 1.2.3. Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho Thái Nguyên trong phát triển kinh tế HTX
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỢP TÁC XÃ Ở TỈNH THÁI NGUYÊN GIAI ĐOẠN 2003 ĐẾN NAY
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của Tỉnh Thái Nguyên và ảnh hưởng của nó đến phát triển kinh tế HTX
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Cơ chế chính sách của tỉnh Thái Nguyên đối với phát triển kinh tế HTX
• 2.2.1. Giai đoạn từ 1997 đến 2003
• 2.2.2. Giai đoạn từ 2003 đến nay
• 2.3. Tình hình phát triển kinh tế HTX của tỉnh Thái Nguyên từ 2003 đến nay
• 2.3.1. Số lượng các HTX và lĩnh vực hoạt động
• 2.3.1.2. Lĩnh vực hoạt động
• 2.3.2. Cơ cấu tổ chức quản lý và cán bộ quản lý HTX
• 2.3.2.1. Số lượng lao động
• 2.3.2.2. Thu nhập của người lao động
• 2.3.2.3. Đóng BHXH của các HTX
• 2.3.5. Kết quả sản xuất kinh doanh
• 2.4. Đánh giá chung về phát triển kinh tế HTX ở Tỉnh Thái Nguyên và vấn đề đặt ra
• 2.4.1. Những kết quả chủ yếu
• 2.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.4.2.1. Hạn chế, yếu kém
• 2.4.3. Một số vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế HTX ở Thái Nguyên
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỢP TÁC XÃ Ở TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Bối cảnh mới và tác động của nó đến phát triển kinh tế HTX ở Thái Nguyên
• 3.2. Định hướng phát triển kinh tế HTX ở Tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020
• 3.3. Một số giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế Hợp tác xã ở Tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.1. Giải pháp về nhận thức
• 3.3.2. Phát triển kinh tế hộ gia đình
• 3.3.3. Hoàn thiện hệ thống chính sách cho phát triển kinh tế HTX
• 3.3.4. Hoàn thiện mô hình và phương thức quản lý HTX
• 3.3.5. Đào tạo cán bộ quản lý HTX
• 3.3.6. Mở rộng và nâng cao hiệu quả liên kết và hợp tác
• 3.3.7. Tiếp tục đổi mới, nâng cao vai trò của Liên minh HTX Tỉnh Thái Nguyên trong phát triển kinh tế HTX
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Hợp Tác Xã Tại Thái Nguyên

Kinh tế hợp tác xã (HTX) tại Thái Nguyên đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những năm đầu thành lập, HTX đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế địa phương. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại cho thấy nhiều thách thức cần được giải quyết. Việc phát triển kinh tế HTX không chỉ giúp nâng cao đời sống người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò Của Kinh Tế Hợp Tác Xã

Kinh tế HTX là hình thức tổ chức kinh tế dựa trên sự hợp tác giữa các thành viên. Vai trò của HTX trong nền kinh tế thị trường rất quan trọng, giúp tăng cường sức mạnh kinh tế cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ.

1.2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Kinh Tế HTX Tại Thái Nguyên

Kinh tế HTX tại Thái Nguyên đã có lịch sử phát triển từ những năm 2000. Qua các giai đoạn, HTX đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục.

II. Thực Trạng Kinh Tế Hợp Tác Xã Tại Thái Nguyên Hiện Nay

Thực trạng kinh tế HTX tại Thái Nguyên hiện nay cho thấy nhiều vấn đề tồn tại. Số lượng HTX tăng lên nhưng chất lượng hoạt động chưa cao. Nhiều HTX vẫn hoạt động theo kiểu truyền thống, chưa áp dụng công nghệ mới.

2.1. Số Lượng và Lĩnh Vực Hoạt Động Của Các HTX

Hiện nay, tỉnh Thái Nguyên có nhiều HTX hoạt động trong các lĩnh vực nông nghiệp, dịch vụ và sản xuất. Tuy nhiên, sự phân bổ không đồng đều giữa các lĩnh vực.

2.2. Những Hạn Chế Trong Hoạt Động Của HTX

Nhiều HTX gặp khó khăn trong việc huy động vốn và quản lý. Chất lượng sản phẩm chưa đáp ứng được yêu cầu thị trường, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp.

III. Vấn Đề và Thách Thức Đối Với Kinh Tế Hợp Tác Xã Tại Thái Nguyên

Kinh tế HTX tại Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức. Từ việc thiếu nguồn lực, đến việc quản lý yếu kém, các HTX cần phải tìm ra giải pháp để vượt qua những khó khăn này.

3.1. Thiếu Nguồn Lực Tài Chính và Nhân Lực

Nhiều HTX không có đủ nguồn lực tài chính để đầu tư phát triển. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ quản lý còn thiếu kinh nghiệm và trình độ.

3.2. Khó Khăn Trong Việc Liên Kết và Hợp Tác

Sự liên kết giữa các HTX và các tổ chức kinh tế khác còn yếu. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của HTX.

IV. Giải Pháp Đẩy Mạnh Phát Triển Kinh Tế Hợp Tác Xã Tại Thái Nguyên

Để phát triển kinh tế HTX tại Thái Nguyên, cần có những giải pháp đồng bộ. Từ việc nâng cao nhận thức đến việc cải thiện chính sách hỗ trợ, các giải pháp này sẽ giúp HTX phát triển bền vững.

4.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Kinh Tế Hợp Tác Xã

Cần tổ chức các chương trình đào tạo và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của HTX. Điều này sẽ giúp thu hút thêm thành viên tham gia.

4.2. Hoàn Thiện Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển HTX

Chính quyền cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho HTX, từ việc cung cấp vốn đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Kinh Tế Hợp Tác Xã Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu về kinh tế HTX tại Thái Nguyên đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các HTX đã góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương.

5.1. Những Thành Tựu Đạt Được Từ Kinh Tế Hợp Tác Xã

Nhiều HTX đã thành công trong việc tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Điều này đã góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các HTX Thành Công

Các HTX thành công đã áp dụng nhiều mô hình quản lý hiệu quả. Họ cũng chú trọng đến việc liên kết và hợp tác với các tổ chức khác để phát triển.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Kinh Tế Hợp Tác Xã Tại Thái Nguyên

Kinh tế HTX tại Thái Nguyên có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để phát huy hết khả năng, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Tương lai của HTX phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả cộng đồng.

6.1. Tầm Nhìn Tương Lai Cho Kinh Tế Hợp Tác Xã

Cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho phát triển HTX, tập trung vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động.

6.2. Những Đề Xuất Để Phát Triển Kinh Tế Hợp Tác Xã

Đề xuất các chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư vào HTX. Đồng thời, cần tạo ra môi trường thuận lợi để các HTX phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế hợp tác xã giữ vị trí chiến lược trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Theo ước tính từ các báo cáo kinh tế vĩ mô, khu vực kinh tế tập thể khi kết hợp cùng kinh tế hộ gia đình đã đóng góp gần 20% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Tuy nhiên, tại tỉnh Thái Nguyên – một trung tâm kinh tế, chính trị trọng điểm của vùng trung du và miền núi Bắc Bộ, tỷ trọng đóng góp của khu vực này vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) trong giai đoạn 2003 - 2013 chỉ đạt mức khiêm tốn khoảng 1,8%. Vấn đề đặt ra là phần lớn các hợp tác xã tại địa phương vẫn gặp nhiều rào cản về quy mô vốn, năng lực quản trị và khả năng liên kết chuỗi giá trị thị trường.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị với đề tài phát triển kinh tế hợp tác xã ở tỉnh Thái Nguyên được thực hiện nhằm phân tích toàn diện thực trạng hoạt động của các hợp tác xã từ khi Luật Hợp tác xã năm 2003 có hiệu lực đến năm 2013. Mục tiêu cụ thể của công trình là đánh giá các thành tựu, chỉ rõ hạn chế, phân tích nguyên nhân cốt lõi và xây dựng hệ thống giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy khu vực này phát triển mạnh mẽ đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao thu nhập bình quân của hơn 15.000 xã viên và người lao động, đồng thời góp phần hiện thực hóa các mục tiêu xây dựng nông thôn mới trên địa bàn 9 huyện, thành phố, thị xã của tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tính tất yếu của hợp tác lao động trong quá trình xã hội hóa sản xuất. Theo luận điểm của V.I. Lênin trong tác phẩm Bàn về chế độ hợp tác, hợp tác xã là con đường tự nguyện, dễ hiểu và dễ tiếp cận nhất để đưa người sản xuất nhỏ tiến lên chủ nghĩa xã hội. Kế thừa quan điểm đó, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong tác phẩm Đường kách mệnh năm 1927 đã khẳng định bản chất nhân văn của hợp tác xã là sự tương trợ cùng có lợi, góp công góp vốn để nâng cao sức mạnh kinh tế của người lao động.

Nền tảng thể chế của đề tài dựa trên Nghị quyết số 13-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX và các quy định của Luật Hợp tác xã năm 2003, năm 2012. Khung lý thuyết xác định 4 khái niệm then chốt: mô hình hợp tác xã kiểu mới, nguyên tắc đối nhân (bình đẳng biểu quyết theo đầu người, mỗi xã viên một phiếu), quỹ tích lũy không chia và phân phối kết hợp theo vốn góp cùng mức độ sử dụng dịch vụ. Mô hình hợp tác xã kiểu mới không triệt tiêu tính tự chủ của kinh tế hộ mà đóng vai trò bà đỡ, hỗ trợ các khâu dịch vụ đầu vào và tiêu thụ đầu ra.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử với các phương pháp kinh tế chuyên ngành. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên và báo cáo tổng kết giai đoạn 2003 - 2013 của Liên minh Hợp tác xã tỉnh. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua đợt khảo sát thực tế với cỡ mẫu gồm 120 hợp tác xã đang hoạt động.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng dựa trên 5 nhóm ngành nghề chính: nông nghiệp chiếm 55%, tiểu thủ công nghiệp chiếm 20%, thương mại dịch vụ chiếm 15%, xây dựng và vận tải chiếm 10%. Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh định lượng và tổng hợp kinh tế chính trị. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm làm rõ sự biến đổi trong quan hệ sở hữu, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối thu nhập, từ đó phản ánh đúng bản chất kinh tế tập thể tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô phát triển, số lượng hợp tác xã tại Thái Nguyên tăng trưởng rõ nét. Đến ngày 31/12/2013, toàn tỉnh có 328 hợp tác xã, tăng hơn 140% so với thời điểm năm 2003. Trong đó, khối nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 48,2%, khối công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chiếm 24,5%, các ngành dịch vụ và vận tải chiếm 27,3%.

Thứ hai, về nguồn lực tài chính, tổng vốn hoạt động của các hợp tác xã năm 2013 đạt khoảng 560 tỷ đồng, tăng gấp 3,2 lần so với năm 2005. Vốn bình quân đạt 1,7 tỷ đồng trên mỗi đơn vị. Tuy nhiên, có đến 68% hợp tác xã chưa có trụ sở làm việc kiên cố và hơn 70% gặp khó khăn khi tiếp cận các nguồn vốn vay dài hạn từ hệ thống ngân hàng thương mại.

Thứ ba, về thu nhập và chế độ xã hội, thu nhập bình quân của người lao động tăng từ 1,2 triệu đồng/tháng năm 2004 lên 2,8 triệu đồng/tháng vào năm 2013. Dù vậy, tỷ lệ người lao động trong khu vực hợp tác xã được tham gia đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc chỉ đạt mức 18,5%.

Thứ tư, về chất lượng nhân sự quản lý, chỉ có 14,2% cán bộ quản lý đạt trình độ đại học, cao đẳng; trình độ trung cấp chiếm 28,6%, trong khi có tới 57,2% cán bộ chỉ có trình độ sơ cấp hoặc chưa qua đào tạo bài bản về quản trị kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên cho thấy sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể tại Thái Nguyên chưa tương xứng với tiềm năng của vùng cửa ngõ kinh tế Đông Bắc. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tâm lý e ngại mô hình hợp tác xã kiểu cũ, sự hạn chế về trình độ quản trị và thiếu chuỗi liên kết bền vững giữa hợp tác xã với doanh nghiệp bao tiêu.

Khi so sánh với tỉnh Bắc Kạn (nơi có 131 hợp tác xã với doanh thu khoảng 200 tỷ đồng) và thành phố Hải Phòng, Thái Nguyên có lợi thế vượt trội về phát triển vùng chè đặc sản và công nghiệp phụ trợ, nhưng việc ứng dụng công nghệ chế biến sâu còn chậm. Các dữ liệu trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tăng trưởng số lượng hợp tác xã giai đoạn 2004 - 2013 và bảng cơ cấu vốn tự có so với vốn vay tín dụng. Minh họa dữ liệu qua bảng biểu cho thấy sự mất cân đối tài chính khi vốn vay tín dụng chỉ chiếm khoảng 18% tổng nguồn vốn hoạt động, khẳng định sự cần thiết phải có chính sách hỗ trợ vốn đặc thù từ ngân sách địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và năng lực thể chế: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên tổ chức tuyên truyền sâu rộng Luật Hợp tác xã năm 2012, phấn đấu đến năm 2018 có 100% cán bộ công chức cơ sở và trên 90% xã viên hiểu rõ bản chất mô hình hợp tác xã kiểu mới.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế tiếp cận nguồn vốn tín dụng: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo các tổ chức tín dụng và Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã triển khai gói tín dụng ưu đãi quy mô 100 tỷ đồng cho giai đoạn 2016 - 2020. Mục tiêu là nâng tỷ lệ hợp tác xã tiếp cận vốn vay ngân hàng từ mức dưới 30% lên tối thiểu 50%, với mức lãi suất hỗ trợ từ 5% đến 6%/năm.

Thứ ba, chuẩn hóa và đào tạo đội ngũ quản trị: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư xây dựng đề án đào tạo chuyên sâu về quản trị kinh doanh, kế toán tài chính và chuyển đổi số cho 100% cán bộ ban quản trị hợp tác xã, nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ cao đẳng, đại học lên trên 35% vào năm 2020.

Thứ tư, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu: Sở Công Thương phối hợp với các hợp tác xã sản xuất chè tại Tân Cương, Đại Từ để xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại. Mục tiêu đến năm 2020 hình thành ít nhất 15 chuỗi liên kết giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ, tăng giá trị gia tăng sản phẩm nông sản của hợp tác xã lên 25% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên có thể sử dụng các số liệu thực chứng của luận văn để xây dựng đề án hỗ trợ kinh tế tập thể và quy hoạch phát triển nông thôn mới giai đoạn trung hạn.

Nhóm ban quản trị và giám đốc điều hành hợp tác xã: Các nhà quản lý hợp tác xã tìm thấy phương pháp phân phối lợi nhuận hợp lý, cách thức thiết lập quỹ không chia và giải pháp huy động vốn góp xã viên theo đúng Luật Hợp tác xã năm 2012.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Giới học thuật thuộc các chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế có thể khai thác khung phân tích lý luận và nguồn dữ liệu khảo sát 120 hợp tác xã làm tư liệu giảng dạy và mở rộng hướng nghiên cứu kinh tế vùng.

Nhóm doanh nghiệp và nhà đầu tư nông nghiệp: Các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu nông sản có thêm cơ sở dữ liệu thực tiễn để thiết lập mạng lưới liên kết bao tiêu sản phẩm chè, lâm sản và thực phẩm an toàn với các hợp tác xã tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Khác biệt cốt lõi giữa mô hình hợp tác xã kiểu mới và kiểu cũ là gì? Hợp tác xã kiểu mới hoạt động theo cơ chế thị trường tự chủ, bảo vệ quyền sở hữu tư nhân của hộ xã viên và tôn trọng nguyên tắc đối nhân bình đẳng, mỗi xã viên có một lá phiếu biểu quyết không phụ thuộc vào số vốn đóng góp.

Tại sao phần lớn các hợp tác xã tại Thái Nguyên khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thương mại? Theo kết quả khảo sát, hơn 68% hợp tác xã thiếu tài sản thế chấp hợp pháp như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trụ sở, cùng với đó là hệ thống báo cáo tài chính chưa được kiểm toán minh bạch, khiến các tổ chức tín dụng xếp hạng rủi ro cao.

Mô hình hợp tác xã sản xuất chè tại xã Tân Cương mang lại bài học kinh nghiệm gì? Mô hình này chứng minh hiệu quả của việc liên kết hộ nông dân để chuẩn hóa quy trình trồng chè sạch theo tiêu chuẩn an toàn, giúp giá bán sản phẩm tăng từ 20% đến 30% và đảm bảo sản lượng ổn định cung cấp cho các thị trường lớn.

Tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội thấp ở mức 18,5% phản ánh điều gì về kinh tế hợp tác xã? Thực trạng này phản ánh tính chất thời vụ của lao động nông nghiệp, nguồn thu nhập chưa ổn định của hợp tác xã và việc nhận thức chưa đầy đủ về chính sách an sinh xã hội cho người lao động của các ban quản trị.

Liên minh Hợp tác xã tỉnh giữ vai trò gì trong việc hỗ trợ các đơn vị thành viên? Cơ quan này đóng vai trò cầu nối đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tư vấn chuyển đổi mô hình theo luật định, tổ chức các khóa tập huấn quản trị và hỗ trợ xúc tiến thương mại tại các hội chợ trong và ngoài nước.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác xã trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dựa trên Tư tưởng Hồ Chí Minh và các Nghị quyết của Đảng.
• Công trình phản ánh trung thực bức tranh thực trạng của 328 hợp tác xã tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2003 - 2013 với hệ thống số liệu định lượng chi tiết.
• Nghiên cứu đã bóc tách 4 điểm nghẽn lớn cản trở sự phát triển của hợp tác xã, gồm hạn chế về nguồn vốn, trình độ cán bộ quản trị, hạ tầng trụ sở và khả năng liên kết chuỗi giá trị.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá được đề xuất đồng bộ gắn liền với mục tiêu tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội tại địa phương đến năm 2020.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi việc thực thi quyết liệt Luật Hợp tác xã năm 2012, số hóa quy trình quản lý và mở rộng quy mô thị trường tiêu thụ nông sản chủ lực.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và ban điều hành hợp tác xã hãy khai thác triệt để những luận cứ khoa học từ công trình này để ứng dụng vào công tác hoạch định chính sách và đổi mới phương thức quản trị kinh tế tập thể trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế Hợp tác xã Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế hợp tác xã ở tỉnh Thái Nguyên từ 2003 đến nay Chương 3: Định hƣớng và giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế HTX ở tỉnh Thái Nguyên 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỢP TÁC XÃ 1.1 Lý luận chung về phát triển kinh tế HTX 1.1 Lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế hợp tác xã 1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về kinh tế HTX  Về khái niệm hợp tác xã (HTX) Xuất phát từ những tiền đề kinh tế nảy sinh ngay trong lòng xã hội tƣ bản, C.Mác và Ăngghen đƣa ra một quan niệm khái quát nhất về hợp tác xã, coi HTX là “tổ chức của những ngƣời sản xuất nhỏ, yếu thế lực về kinh tế cần phải hợp sức, hợp vốn với nhau để tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh”. Nghĩa là, sự xuất hiện của hình thức tổ chức kinh tế hợp tác là dựa trên lao động tự do của ngƣời lao động. Các ông cho rằng, mục tiêu của các hợp tác xã không phải vì lợi nhuận, mà vì sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau để có thể tồn tại bên cạnh các nhà tƣ bản lớn. Trên thực tế, các HTX đã chứng tỏ sức sống của nó trong nền kinh tế thị trƣờng tự do cạnh tranh.

Thể hiện là, cuộc khủng hoảng kinh tế vào cuối thế kỷ XIX gây nên sự hạ giá nông sản ở khắp nơi, nhƣng các HTX đã không vì thế tan rã, mà ngƣợc lại còn phát triển mạnh hơn. Ăng-ghen và sau này là Lênin đã nghiên cứu tƣờng tận các HTX ở nƣớc Anh và một số nƣớc khác ở Châu Âu, Bắc Mỹ và Nga,. Các ông cho rằng, các HTX đƣợc xây dựng dƣới chủ nghĩa tƣ bản (CNTB) là để đấu tranh kinh tế với giai cấp tƣ sản, phát huy sáng kiến của quần chúng; vì thế, các HTX đƣợc xây dựng thành những tổ chức kinh tế rộng lớn, nó đã chứa đựng tiềm năng của chủ nghĩa xã hội, là những di sản văn hóa cần đƣợc coi trọng và sử dụng. Nhận thức rõ những hạn chế của HTX dƣới CNTB, vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Lênin cho rằng phong trào HTX sẽ đƣợc phát huy dƣới chính quyền 6 nhân dân, do giai cấp công nhân lãnh đạo, dƣới sự tác động của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa (XHCN) – chế độ công hữu về ruộng đất và các tƣ liệu sản xuất cơ bản khác.

Trong điều kiện ấy, HTX là con đƣờng giản đơn nhất, dễ dàng nhất đối với nông dân nói riêng và đối với những ngƣời sản xuất nhỏ nói chung. HTX đã xuất hiện trong lòng xã hội tƣ bản, những ngƣời sáng lập HTX, dẫn đầu phong trào HTX là những ngƣời giàu lòng nhân đạo, đối lập với mặt phi nhân, phi văn hóa của thị trƣờng tƣ bản. Chính vì lẽ đó, Lênin đã chỉ ra mục tiêu của HTX: “không phải vì lợi nhuận tối đa, mà vì sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên tham gia hợp tác, những ngƣời quản lý điều hành HTX không phải vì có nhiều vốn đóng góp, mà vì sự tín nhiệm của các thành viên, mọi ngƣời tham gia hợp tác đều có quyền hạn ngang nhau, không phụ thuộc vào đóng góp nhiều hay ít. Nhƣ vậy, tính chất và mục tiêu của HTX phù hợp với tính chất và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội (CNXH).

Sau khi chính quyền thuộc về nhân dân lao động, khi nhân dân đã vào HTX tới một mức độ nhất định, thì CNXH tự nó sẽ đƣợc thực hiện” [15]  Về nguyên tắc hoạt động của Hợp tác xã - Nguyên tắc tự nguyện Đây là nguyên tắc cơ bản nhất, có tính chất tạo tiền đề để thực hiện các nguyên tắc khác. Thực hiện nguyên tắc này, những ngƣời lao động có quyền tự quyết định gia nhập HTX hoặc xin ra khỏi HTX. Lênin nhấn mạnh: tuyệt đối không đƣợc cƣỡng ép nông dân (bất kể hình thức nào) mà phải để cho ngƣời nông dân tự suy nghĩ, thấy rõ lợi ích thiết thân của mình và tự nguyện hợp tác với nhau. Nguyên tắc này không phải là một thủ thuật đối với tâm lý nông dân, để lôi cuốn nông dân, mà trƣớc hết phụ thuộc vào đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội nông thôn.

Sự phát triển khách quan của kinh tế - xã hội nông thôn đòi hỏi cần tổ chức HTX vì HTX đƣa lại lợi ích thiết thân cho ngƣời lao động, ngƣời sản xuất, và do vậy mà họ tự nguyên tham gia. Nguyên tắc tự nguyện ở đây phản ánh sức hấp dẫn đối với nông dân và họ tự gia nhập, nếu không có sức hấp dẫn thì không thể gò ép nông dân vào HTX. Tính chủ động tự giác của nhân tố chính trị, của ngƣời lãnh đạo chỉ là đẩy nhanh, rút ngắn quá trình ngƣời nông dân phát triển tự nhiên và làm họ 7 thấy rõ lợi ích thiết thân của mình để tự nguyện tham gia HTX. Mọi sự can thiệp trái tự nhiên thƣờng vi phạm nguyên tắc tự nguyện, vì thế ngƣời lao động không nhiệt tình, hoặc HTX chỉ là hình thức, không hiệu quả,.

Để làm cho nông dân tự nguyện tham gia HTX cần phải dân chủ trong quản lý và HTX phải tạo ra lợi ích hấp dẫn họ. - Nguyên tắc cùng có lợi Theo nguyên tắc này, lợi ích của các thành viên tham gia kinh tế hợp tác đều đƣợc đảm bảo. Đây là nguyên tắc cơ bản, đảm bảo sự tồn tại lâu dài của HTX. Các xã viên tham gia HTX đóng góp một cách bình đẳng và kiểm soát một cách dân chủ đối với vốn của HTX.

Vốn của HTX thƣờng là tài sản chung của HTX. Các thành viên phải đóng góp vốn vào HTX và nhận đƣợc một khoản bồi hoàn nhất định tùy thuộc theo vốn góp. Các thành viên phân phối khoản thặng dƣ của HTX cho một số hoặc tất cả các mục đích sau: phát triển HTX, xác lập dự trữ mà một phần của nó là tài sản không chia; cho thành viên HTX tùy theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX; hỗ trợ các hoạt động của HTX và của các xã viên tham gia HTX theo quy định của xã viên HTX. - Nguyên tắc quản lý dân chủ HTX là tổ chức mang tính dân chủ đƣợc kiểm soát bởi các thành viên là những ngƣời tham gia vào việc xác định các chính sách và ra quyết định của HTX.

Các xã viên đƣợc tham gia biểu quyết các vấn đề của HTX và mỗi xã viên đều đƣợc một lá phiếu biểu quyết nhƣ nhau. Tính dân chủ trong thực hiện nguyên tắc dân chủ của HTX đƣợc thể hiện bằng việc xã viên đƣợc tham gia thảo luận, thông qua Điều lệ HTX, thông qua phƣơng án sản xuất kinh doanh, xây dựng bộ máy quản lý HTX, tham gia trong các quyết định phân phối lợi nhuận. Thực hiện tốt nguyên tắc này, ngƣời lao động sẽ hăng hái làm việc, vì họ thấy đƣợc quyền lợi cũng nhƣ trách nhiệm của mình đối với HTX.  Nguyên tắc từ thấp đến cao Tƣ tƣởng này đã đƣợc C.

Ăng-ghen nêu ra khi các ông tính đến sự chờ đợi, do dự và phải lôi cuốn nông dân, ngƣời bạn đồng minh chiến lƣợc của 8 giai cấp công nhân và cùng với giai cấp công nhân đi lên CNXH. Trong thời kỳ thực hiện chính sách kinh tế mới (NEP), V. Lênin nêu ra bƣớc đi của quá trình hợp tác từ thƣơng mại rồi dần dần đi vào sản xuất. Thƣơng nghiệp bán buôn có thể liên kết về mặt kinh tế hàng triệu nông dân lại với nhau, làm cho họ có quan hệ gắn bó với nhau, từ đấy dẫn dắt họ đi lên giai đoạn cao hơn là các hình thức hợp tác và liên hiệp trong sản xuất.

Tuy nhiên, trong điều kiện tự do thƣơng mại sẽ nảy sinh hợp tác mang tính chất tƣ nhân tƣ bản, nhƣng Lênin cho rằng dƣới sự kiểm soát của chính quyền chuyên chính vô sản sẽ chuyển các HTX này sang hình thức tƣ bản nhà nƣớc hợp tác xã – nấc thang quá độ lên hợp tác xã XHCN. Về bƣớc đi của quá trình hợp tác hóa, là phải dần dần, từ thấp đến cao, liên tục “tách rời” khỏi kinh tế nông dân. Những chức năng và công việc mà HTX thực hiện sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với từng ngƣời, từng hộ nông dân làm. Trƣớc hết, đó là việc “tách rời” khỏi hộ nông dân những dịch vụ liên quan đến lĩnh vực lƣu thông, và tiến hành trên cơ sở những dịch vụ đó đƣợc các HTX cung ứng tiêu thụ; “tách rời” những việc sơ chế nông sản, và xây dựng những xƣởng chế biến ngay tại cơ sở sản xuất của HTX, thông qua hệ thống HTX theo vùng lãnh thổ, thiết lập các mối quan hệ kinh tế giữa các hộ nông dân với các xí nghiệp công nghiệp, thƣơng mại và đƣa họ đến thị trƣờng trong nƣớc và quốc tế.

Nhƣ vậy, bƣớc đi của quá trình hợp tác phải dần dần, liên tục phù hợp với quá trình phát triển tự nhiên của kinh tế - xã hội, trên cơ sở phát triển lực lƣợng sản xuất, phân công lao động xã hội và mở rộng sản xuất hàng hóa. Những hành vi vội vàng, thiếu thận trọng khi thực hiện hợp tác nhất định sẽ đƣa lại thất bại trong thực tiễn.  Nguyên tắc phải có sự giúp đỡ của Nhà nước Để cho ngƣời nông dân tự nguyện chuyển từ chế độ tƣ hữu ruộng đất sang chế độ HTX (sở hữu tập thể), Mác và Ăngghen đã nhấn mạnh đến sự giúp đỡ của nhà nƣớc vô sản đối với các HTX. Các ông đã nhấn mạnh một trong các nguyên tắc phát triển các HTX là “nhà nƣớc giúp đỡ”.

Trong tác phẩm “Vấn đề nông dân Pháp Đức”, Mác và Ăngghen sau khi phân tích sự cần thiết chuyển những nông dân sản xuất trên mảnh đất tƣ hữu lên HTX trƣớc khi đợi cho CNTB làm phá sản họ trong 9 quá trình phát triển của nền sản xuất tƣ bản chủ nghĩa (TBCN), đã đề nghị “cần có những hy sinh vật chất” để giúp đỡ nông dân vào các HTX sản xuất, “về mặt ấy, vì lợi ích của nông dân theo quan điểm kinh tế tƣ bản chủ nghĩa, chỉ có tiền vứt qua cửa sổ, nhƣng đó lại là một cách sử dụng tiền tốt nhất, và những hy sinh vật chất đó có thể tiết kiệm đƣợc gấp mƣời lần số tiền phí tổn cho việc cải tổ lại toàn xã hội” [2].