CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ TẬP THỂ, PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ THƯƠNG MẠI VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ.1 Khái niệm Kinh tế tập thể Để hiểu rõ về KTTT thì chúng ta hiểu thêm về các khái niệm và quan điểm của KTTT, cụ thể như sau: Hợp tác: là chung sức với nhau cùng vì mục đích chung nào đó. Mục đích chung này không cụ thể, mà là bất cứ công việc gì có sự góp sức với nhau, đó là thể hợp tác lao động giản đơn, hợp tác trong các hoạt động sản xuất kinh doanh … Đó “ ” cũng là truyền thống tích lũy kinh nghiệm phong phú của dân tộc Việt Nam, chỉ rõ sức mạnh đoàn kết lại, hợp lại để giải quyết công việc chung. Kinh tế hợp tác: là một hình thức tổ chức kinh tế của thành phần KTTT dựa “ ” trên sự hợp vốn, hợp sức của các thành viên tham gia, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt “ “ động và lợi ích kinh tế. Kinh tế hợp tác là thuật ngữ dùng để chỉ các hình thức hợp ” “ ” “ ” tác trong lĩnh vực kinh tế.
Hợp tác trong lĩnh vực kinh tế rất đa dạng từ sản xuất “ ” kinh doanh, dịch vụ đến tiêu thụ sản phẩm. Kinh tế hợp tác có nhiều dạng tùy thuộc ‘ “ ” vào trình độ tổ chức như: kinh tế hợp tác giản đơn (tổ hợp tác), kinh tế hợp tác trình độ cao (HTX). KTTT: là thành phần kinh tế dựa trên sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất, bao “ ” gồm các cơ sở kinh tế do người lao động tự nguyện góp vốn cùng kinh doanh, quản lý theo nguyên tắc tập trung dân chủ, bình đẳng và cùng có lợi. KTTT có nhiều hình thức hợp tác đa dạng, mà nòng cốt là HTX dựa trên sở hữu của các thành viên và sở hữu tập thể (Nguyễn Ngọc Toàn và Bùi Văn Huyền, 2013).
KTTT là hình thức kinh tế tự nguyện của những người lao động, các hộ sản “ xuất kinh doanh, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, không giới hạn về qui mô, lĩnh vực, ” “ “ địa bàn , có thể kinh doanh đa ngành hoặc chuyên ngành. ” “ ” Theo hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), tại điều 20 đã khẳng định: “KTTT do công dân góp vốn, góp TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 sức hợp tác sản xuất, kinh doanh được tổ chức dưới nhiều hình thức trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ và cùng có lợi”. Theo từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học “Tập thể là tập hợp những người có quan hệ gắn bó, cùng sinh hoạt hoặc cùng làm việc chung với nhau”. Theo Luật HTX năm 2012 tại khoản 2, điều 3 “LH HTX là tổ chức KTTT, “ ” đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 04 HTX tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm đáp ứng nhu cầu chung của HTX thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý LH HTX.” Từ đó, tác giả rút ra khái niệm: KTTT là hình thức kinh tế tự nguyện của những người lao động, các hộ sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp vừa và nhỏ , “ ” “” không giới hạn về qui mô, lĩnh vực, địa bàn , có thể kinh doanh đa ngành hoặc ” ” chuyên ngành.
KTTT mà nồng cốt kinh tế HTX, là con đường ngắn nhất để đưa sản xuất nhỏ lẻ thành sản xuất lớn, để tiến đến hội nhập quốc tế.2 Khái niệm Hợp tác xã và Hợp tác xã Thương mại 1.1 Khái niệm Hợp tác xã Theo Liên minh HTX quốc tế (ICA) “HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ”. Theo tổ chức lao động quốc tế (ILO): HTX là sự liên kết của những người “ ” “ đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên ” “ cơ sở bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào HTX phù hợp với các nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu ” “ bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác, phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung. ” “ ” Tại khoản 1 điều 3 Luật HTX năm 2012 quy định “HTX là tổ chức KTTT, “ ” đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX”. Từ đó, tác giả rút ra khái niệm: HTX là tổ chức KTTT, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ “ ” lẫn nhau trong hoạt động sản xuất , kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu ” chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ ” trong quản lý HTX.
” Nguyên tắc hoạt động của HTX - Khi HTX, LH HTX phát triển đến trình độ cao hơn thì sẽ hình thành các “ doanh nghiệp của HTX , LH HTX; doanh nghiệp của HTX, LH HTX hoạt động ” “ theo Luật doanh nghiệp. - Thành viên, HTX thành viên có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp trong việc quyết định tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX, LH HTX; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những nội dung khác theo quy định của điều lệ.2 Khái niệm HTX TM Theo Nghị định số 41/CP của Chính phủ ngày 29/4/1997 quy định: HTX TM “ ” là tổ chức kinh tế của những người có nhu cầu, có lợi ích chung, tự nguyên góp “ vốn, góp sức, lập ra theo Luật HTX và Điều lệ trong Luật HTX TM, để kinh doanh thương mại và dịch vụ thương mại nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và từng xã ” “ viên, phát triển mạng lưới kinh doanh , nâng cao chất lượng phục vụ, góp phần cải ” “ thiện điều kiện kinh tế xã hội của xã viên và của cộng đồng. Điều lệ HTX TM áp ” “ dụng cho những HTX có một hoặc một số nội dung hoạt động quy định như sau: ” “ ” - Để thành lập, 1 HTX TM phải có ít nhất 15 xã viên; đối với miền núi, vùng “ ” sâu, vùng xa phải có ít nhất 7 xã viên. ” TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 - HTX TM được tổ chức theo từng thôn, ấp, phường hoặc xã.
Tuỳ theo nhu “ “ cầu, khả năng của xã viên và năng lực quản lý , HTX mở rộng quy mô tổ chức, ” không phụ thuộc vào địa giới hành chính. - HTX có thể lựa chọn lĩnh vực kinh doanh thương mại và dịch vụ thương mại “ ” mà pháp luật không cấm. ” ” Nguyên tắc hoạt động của HTX TM “ - HTX chịu sự quản lý Nhà nước của UBND các cấp và các cơ quan quản lý “ ” chuyên ngành theo các quy định của pháp luật. - Tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trong HTX hoạt động theo Hiến pháp, “ pháp luật của Nhà nước và các quy định của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tổ chức “ ” ” Công đoàn, các tổ chức chính trị xã hội khác và tổ chức dân quân tự vệ trong HTX “ ” hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật và Điều lệ của các tổ chức này. ” - Điều kiện trở thành xã viên: Công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, có năng “ ” lực hành vi dân sự đầy đủ, tán thành Điều lệ HTX TM, tự nguyện làm đơn xin gia “ ” nhập đều được kết nạp vào HTX TM.3 Các loại hình Hợp tác xã Thương mại. - Các loại hình kinh doanh của HTX TM được phân chia theo nhiều loại như: Theo mức độ kinh doanh, theo chủng loại hàng hóa kinh doanh 1.1 Theo mức độ kinh doanh - Kinh doanh chuyên môn hóa: HTX TM chỉ chuyên kinh doanh hoặc một “ ” ““ nhóm hàng hóa có cùng công dụng, trạng thái hoặc tính chất nhất định. Chẳng hạn ”” như kinh doanh xăng dầu, kinh doanh xi măng.
“ ” - Kinh doanh tổng hợp: HTX TM kinh doanh nhiều hàng hóa có công dụng, “ ““ trạng thái, tính chất khác nhau, kinh doanh không lệ thuộc vào loại hàng hóa hay thị ” trường truyền thống, bất cứ loại hàng hóa nào có lợi mà hợp pháp thì kinh doanh. ” Chẳng hạn như cửa hàng bách hóa, siêu thị. - Loại hình kinh doanh đa dạng hóa : HTX TM kinh doanh nhiều mặt hàng ““ ” ” khác nhau, nhưng bao giờ cũng có một số mặt hàng chủ yếu có cùng công dụng , “ ” ” trạng thái hoặc tính chất. ” TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Theo chủng loại hàng hóa kinh doanh “ ” - Loại hình kinh doanh hàng công nghiệp tiêu dùng: HTX TM kinh doanh “ ” nhóm hàng công nghiệp tiêu dùng gồm nhu cầu cần thiết của con người như ăn mặc, chẳng hạn như các mặt hàng dệt, bách hóa phẩm, ngũ kim dân dụng, thực phẩm.
- Loại hình kinh doanh hàng nông sản: HTX TM kinh doanh sản phẩm của các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, thủy sản và ngành công nghiệp chế biến “ ” như: lương thực, bông, dầu ăn, tơ, chè, rau quả. - Loại kinh doanh tư liệu sản xuất. ““ ” - Loại kinh doanh tư liệu sản xuất nông nghiệp.2 Các quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế hợp tác, HTX 1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Hồ Chí Minh về kinh tế hợp tác, Hợp tác xã 1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về kinh tế hợp tác, Hợp tác xã ” “ C.Mác cho rằng: “Hợp tác là sự hợp sức, hợp lực của những con người để tạo ra sức mạnh mới, để thực hiện những công việc mà từng cá nhân hoặc từng hộ riêng lẻ khó thực hiện, không thực hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả” C.