CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái quát về thị trường chứng khoán a. Khái niệm Thị trường chứng khoán là một bộ phận quan trọng của thị trường vốn hoạt động của nó nhằm huy động những nguồn vốn tiết kiệm nhỏ trong xã hội tập trung thành nguồn vốn lớn tài trợ dài hạn cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và nhà nước để phát triển sản xuất tăng trưởng kinh tế hay cho các dự án đầu tư. Thị trường tài chính là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán các loại chứng khoán việc mua bán này được tiến hành ở thị trường sơ cấp khi người mua được chứng khoán lần đầu từ những người khách hàng và thị trường thứ cấp khi có sự mua đi bán lại các loại chứng khoán đã được phát hành ở thị trường sơ cấp. Do vậy, thị trường chứng khoán là nơi các chứng khoán được phát hành và trao đổi.
BẠCH ĐỨC HIỀN (2008) – Giáo trình Thị trường chứng khoán – Nhà xuất bản Tài chính ) b. Chức năng của thị trường chứng khoán Chức năng huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế Hoạt động của thị trường chứng khoán tạo ra một cơ chế chuyển các nguồn vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu. Thị trường chứng khoán cung cấp các phương tiện huy động vốn nhàn rỗi trong dân cư cho các công ty sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như đầu tư phát triển sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất mới,… Chức năng này được thực hiện khi công ty phát hành chứng khoán và công chúng mua chứng khoán. Dựa vào sự hoạt động của thị trường chứng khoán mà các công ty có thể huy động được một số lượng lớn nhà đầu tư dài hạn.
Thông qua thị trường chứng khoán chính quyền ở các địa phương cũng huy động được các nguồn vốn cho mục đích sử dụng và đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế xã hội các nhu cầu chung của xã hội. Chức năng cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng Thị trường chứng khoán cung cấp cho công chúng một môi trường đầu tư lành mạnh với các cơ hội lựa chọn phong phú. Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tính chất, thời hạn, khả năng đưa ra các lợi tức và mức độ rủi ro cho phép các nhà đầu tư có thể lựa chọn được các loại chứng khoán phù hợp với khả năng SVTH: Lương Thị Thiên 4 Luan van KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S: Trần Hoàng Minh sở thích và mục đích của mình. Chính vì vậy thị trường chứng khoán có tác dụng quan trọng cho việc khuyến khích tiết kiệm để đầu tư.
Chức năng cung cấp khả năng thanh khoản cho các chứng khoán Nhờ có thị trường chứng khoán các nhà đầu tư có thể chuyển đổi các loại chứng khoán họ sở hữu thành tiền mặt hoặc các loại chứng khoán khác khi họ muốn. Khả năng thanh khoản (khả năng chuyển đổi thành tiền mặt) là một trong những đặc tính hấp dẫn của chứng khoán đối với nhà đầu tư, đây là yếu tố cho thấy tính linh hoạt của chứng khoán. Chức năng này ngày đảm bảo cho thị trường chứng khoán hoạt động một cách năng động có hiệu quả và khi thị trường chứng khoán hoạt động càng năng động và có hiệu quả thì càng có khả năng nâng cao tính thanh khoản của các chứng khoán giao dịch trên thị trường. Chức năng đánh giá giá trị doanh nghiệp và tình hình của nền kinh tế Thị trường chứng khoán là nơi đánh giá giá trị doanh nghiệp và tình hình của nền kinh tế một cách tổng hợp và chính xác thông qua các chỉ số giá chứng khoán trên thị trường từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kích thích áp dụng công nghệ mới và tìm kiếm sản phẩm.
Chức năng tạo môi trường giúp chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô Các chỉ báo của thị trường chứng khoán phản ánh động thái của nền kinh tế một cách nhạy bén và chính xác. Giá cả các chứng khoán tăng lên cho thấy đầu tư đang mở rộng nền kinh tế tăng trưởng và ngược lại khi giá và chứng khoán giảm sẽ cho thấy các dấu hiệu tiêu cực của nền kinh tế. Chính vì thế thị trường chứng khoán được gọi là phong vũ điểm của nền kinh tế là một công cụ quan trọng giúp chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô. Thông qua thị trường chứng khoán chính phủ có thể mua vào bán trái phiếu chính phủ để tạo ra nguồn thu bù đắp thâm hụt ngân sách và quản lý lạm phát.
Ngoài ra chính phủ cũng có thể sử dụng một số chính sách biện pháp tác động vào thị trường chứng khoán nhằm định hướng đầu tư đảm bảo cho sự phát triển cân đối nền kinh tế. BẠCH ĐỨC HIỀN (2008) – Giáo trình Thị trường chứng khoán – Nhà xuất bản Tài chính ) 1.2 Tổng quan về công ty chứng khoán 1. Giới thiệu về công ty chứng khoán Theo quy định tại Thông tư 210/2012/TT-BTC, công ty chứng khoán là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh chứng khoán, thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các SVTH: Lương Thị Thiên 5 Luan van KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S: Trần Hoàng Minh nghiệp vụ: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán và các nghiệp vụ tài chính khác (môi giới chứng khoán phái sinh, chứng quyền có bảo đảm …).2 Điều kiện thành lập công ty chứng khoán Công ty chứng khoán có trụ sở làm việc, cơ sở vật chất phục vụ hoạt động kinh doanh chứng khoán theo hướng dẫn của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sau khi được Bộ Tài chính chấp thuận. Công ty chứng khoán phải có vốn điều lệ là vốn thực góp, tối thiểu bằng mức vốn pháp định theo quy định của pháp luật.
Theo quy định tại Điều 71 Nghị định 58/2012/NĐ-CP, sửa đổi bổ sung bởi Khoản 1 Điều 13 Nghị định 151/2018/NĐ-CP, vốn pháp định đối với công ty chứng khoán như sau: + Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Việt Nam + Tự doanh chứng khoán: 50 tỷ đồng Việt Nam + Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Việt Nam + Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Việt Nam Ngoài ra, công ty chứng khoán phải đảm bảo thêm các điều kiện về giám đốc, nhân sự,…. Để có thể thành lập và hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật: Giám đốc (Tổng Giám đốc) công ty chứng khoán phải đáp ứng điều kiện theo quy định - Có tối thiểu ba (03) người hành nghề chứng khoán cho mỗi nghiệp vụ kinh doanh đề nghị cấp phép hoạt động. - Đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, thành viên góp vốn sở hữu CTCK - Đáp ứng điều kiện đối với cá nhân tham gia góp vốn thành lập CTCK - Đáp ứng điều kiện đối với tổ chức tham gia góp vốn thành lập CTCK SVTH: Lương Thị Thiên 6 Luan van KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S: Trần Hoàng Minh 1.3 Chức năng của công ty chứng khoán Hoạt động của thị trường chứng khoán trước hết cần những người môi giới trung gian, đó là các công ty chứng khoán – một định chế tài chính trên thị trường chứng khoán, có nghiệp vụ chuyên môn, đội ngũ nhân viên lành nghề và bộ máy tổ chức phù hợp để thực hiện vai trò trung gian môi giới mua – bán chứng khoán, tư vấn đầu tư và thực hiện một số dịch vụ khác cho cả người đầu tư lẫn tổ chức phát hành. Công ty chứng khoán là tác nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung và của thị trường chứng khoán nói riêng.
Nhờ các công ty chứng khoán mà chứng khoán được lưu thông từ nhà phát hành tới người đầu tưvà có tính thanh khoản, qua đó huy động nguồn vốn từ nơi nhàn rỗi để phân bổ vào những nơi sử dụng có hiệu quả. Chức năng cơ bản của công ty chứng khoán: Tạo ra cơ chế huy động vốn linh hoạt giữa người có tiền nhàn rỗi đến người sử dụng vốn (thông qua cơ chế phát hành và bảo lãnh phát hành). Cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch (thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh). Tạo ra tính thanh khoản cho chứng khoán (hoán chuyển từ chứng khoán ra tiền mặt, và ngược lại từ tiền mặt ra chứng khoán một cách dễ dàng).
Góp phần điều tiết và bình ổn thị trường (thông qua hoạt động tự doanh hoặc vai trò nhà tạo lập thị trường). TS NGUYỄN THỊ MINH HUỆ & TS LÊ THỊ HƯƠNG LAN - Giáo trình Thị trường chứng khoán, Trường ĐH Kinh tế quốc dân – Khoa Ngân hàng - Tài chính, NXB Tài chính (2013)) 1.4 Vai trò của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một định chế tài chính quan trọng trên thị trường chứng khoán. Vai trò của công ty chứng khoán vô cùng cần thiết đối với các nhà đầu tư, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước, là một trong những nhân tố chính điều tiết kinh tế thị trường nói chung. BẠCH ĐỨC HIỀN (2008) – Giáo trình Thị trường chứng khoán – Nhà xuất bản Tài chính nêu về vài trò của công ty chứng khoán: Đối với doanh nghiệp SVTH: Lương Thị Thiên 7 Luan van KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S: Trần Hoàng Minh Các doanh nghiệp phát hành cổ phiếu trên thị trường nhằm hướng đến huy động vốn thông qua kênh chứng khoán.
Để có thể phát hành thành công, doanh nghiệp sẽ được công ty chứng khoán tư vấn, bao lãnh phát hành. Các công ty chứng khoán đóng vai trò trung gian huy đông vốn cho doanh nghiệp để các giao dịch mua bán thuận lợi và nhanh chóng hơn. Đối với nhà đầu tư Để có thể giao dịch trên thị trường chứng khoán, nhà đầu tư phải có tài khoản giao dịch chứng khoán mở tại các công ty chứng khoán. Các công ty chứng khoán thông qua hoạt động môi giới, tư vấn đầu tư sẽ đóng vai trò làm cầu nối giao dịch giữa các nhà đầu tư.
Đặc biệt đối với những người mới tham gia thị trường, công ty chứng khoán sẽ là kênh cung cấp nguồn thông tin hữu ích bao gồm báo cáo phân tích thị trường, phân tích ngành, phân tích doanh nghiệp … để nhà đầu tư có những nhận định riêng chính xác hơn. Đối với thị trường chứng khoán Các công ty chứng khoán là những thành viên chủ chốt của thị trường chứng khoán, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường. Trên thị trường sơ cấp, công ty chứng khoán cùng sẽ giúp tổ chức phát hành định giá cổ phiếu trước khi phát hành lần đầu ra công chúng (IPO).