Chương I Tổng quan về hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại 1.1 NHTM và hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại: Ngân hàng thương mại là một trong những loại hình doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng ngân hàng – một trung gian tài chính cung ứng vốn chủ yếu, hữu hiệu cho nền kinh tế. Các định nghĩa về ngân hàng thương mại. Ngân hàng thương mại là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào khác trong nền kinh tế. Cũng có những định nghĩa nói về hoạt động ngân hàng.
Chẳng hạn, Luật các Tổ chức tín dụng của nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi: “Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán”. Ngân hàng thương mại từ chổ chỉ cho vay ngắn hạn là chủ yếu đã mở rộng cho vay trung và dài hạn, cho vay để đầu tư vào bất động sản, cho vay tiêu dùng, kinh doanh chứng khoán, cho thuê…Bên cạnh việc đa dạnh hóa các hình thức cho vay, các hình thức huy động tiền gửi, ngân hàng cũng mở rộng các hình thức vay như: vay NHTW, các ngân hàng khác. Cùng với sự phát triển kinh tế và công nghệ đã góp phần làm thay đổi các hoạt động cơ bản của ngân hàng. Thanh toán điện tử thay thế dần thanh toán thủ công, đẩy nhanh tốc độ, những thuận tiện, an toàn trong thanh toán.
Các loại thẻ đang thay thế dần tiền giấy và dịch vụ ngân hàng 24h, Trần Trung Thành 3 Lớp: Thương Mại 48B Chuyên đề tốt nghiệp dịch vụ ngân hàng tại nhà đang ngày càng tạo ra nhiều tiện ích ngày càng lớn cho người dân.2 Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại: 1.1 Khái niệm: Cho vay là hoạt động mà ngân hàng thương mại tài trợ vốn trực tiếp cho các cá nhân và tổ chức để hình thành các tài sản (ngân hàng tham gia vào quyết định sử dụng vốn của người vay vốn) và là một trong các hoạt động tín dụng (có cam kết hoàn trả gốc và lãi từ người nhận vốn).2 Các hình thức cho vay của ngân hàng thương mại: Phân loại cho vay là việc sắp xếp các khoản vay theo từng nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định.Việc phân loại cho vay có cơ sở khoa học là tiền đề để thiết lập các quy trình cho vay thích hợp và nâng cao quy trình quản trị rủi ro tín dụng. Phân loại cho vay dựa theo các tiêu chí sau đây: *Thời hạn cho vay: gồm 3 loại -Cho vay ngắn hạn: là hình thức cho vay có thời hạn nhỏ hơn 12 tháng và được sử dụng để bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. -Cho vay trung hạn: thời hạn vay trên 12 tháng tới 5 năm. Cho vay trung hạn chủ yếu được sử dụng để mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh.trong nông nghiệp, chủ yếu cho vay trung hạn để đầu tư vào các đối tượng sau:máy cày, máy bơm nước, xây dựng các vườn cây công nghiệp như cà phê,điều … Bên cạnh đầu tư cho tài sản cố định, cho vay trung hạn còn là nguồn hình thành vốn lưu động thường xuyên của các doanh nghiệp, đặc biệt là của các doanh nghiệp vừa mới thành lập.
-Cho vay dài hạn: thời hạn cho vay thường trên 5 năm và thời hạn tối đa có thể lên tới 20-30 năm, một số trường hợp cá biệt có thể lên đến 40 Trần Trung Thành 4 Lớp: Thương Mại 48B Chuyên đề tốt nghiệp năm.Tín dụng dài hạn được cung cấp để đáp ứng các nhu cầu dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn… Tuy nhiên cũng có khoản cho vay không xác định trước được thời hạn như cho vay luân chuyển. Khách hàng thỏa thuận với ngân hàng về việc ngân hàng được quyền trích tiền trên tài khoản tiền gửi thanh toán để thu nợ khi tài khoản có tiền. Việc xác định trước thời hạn thu nợ trong trường hợp này sẽ gây khó khăn cho khách hàng trong việc tiêu thụ sản phẩm. *Phân loại theo mức độ tín nhiệm với khách hàng: gồm 2 loại -Cho vay không bảo đảm: là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc có sự bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng.
Loại tín dụng này thường được cấp cho khách hàng có uy tín lớn, trung thực trong kinh doanh, có khả năng tài chính lành mạnh, thường xuyên làm ăn có lãi, ít xảy ra tình trạng nợ nần dây dưa, hoặc món vay tương đối nhỏ so với qui mô vốn của người vay.Các khoản vay theo chỉ thị của chính phủ mà chính phủ yêu cầu không cần tài sản đảm bảo, các khoản vay đối với các tổ chức tài chính lớn, các công ty lớn hoặc những khoản vay trong thời hạn ngắn mà ngân hàng có khả năng giám sát việc bán hàng…cũng có thể không cần tài sản đảm bảo. Tuy nhiên khách hàng vay không bảo đảm phải hội đủ các điều kiện sau: +Có tín nhiệm với tổ chức tín dụng cho vay trong việc sử dụng vốn vay và trả nợ đầy đủ,đúng hạn cả gốc và lãi. +Có dự án đầu tư,hoặc phương án sản xuất,kinh doanh,dịch vụ khả thi có khả năng hoàn trả nợ,hoặc có dự án,phương án phục vụ đời sống khả thi phù hợp với quy định của pháp luật. +Có khả năng tài chính để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
+Cam kết thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tài sản theo yêu cầu của tổ chức tín dụng nếu sử dụng vốn vay không đúng cam kết trong hợp đồng Trần Trung Thành 5 Lớp: Thương Mại 48B Chuyên đề tốt nghiệp tín dụng;cam kết trả nợ trước hạn nếu không thực hiện được các biện pháp bảo đảm bằng tài sản. -Cho vay có tài sản bảo đảm: là loại vay dựa trên các bảo đảm như thế chấp,cầm cố hoặc sự bảo lãnh của bên thứ ba. Sự bảo đảm cho phép các ngân hàng có được nguồn thu nợ thứ hai bằng cách bán tài sản đó khi nguồn thu nợ thứ nhất từ quá trình sản xuất kinh doanh của khách hàng không đủ để trả nợ ngân hàng. Hình thức này thường áp dụng với các khách hàng chưa có uy tín hoặc uy tín không cao đối với ngân hàng.
*Phân loại theo mục đích cho vay: -Cho vay bất động sản: là loại cho vay liên quan tới việc mua sắm và xây dựng bất động sản nhà ở đất đai, bất động sản trong lĩnh vực thương mại dịch vụ… -Cho vay công nghiệp và thương mại: là loại cho vay ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp,thương mại,dịch vụ. -Cho vay nông nghiệp: là cho vay để trang trải các chi phí sản xuất như phân bón,thuốc trừ sâu,giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nhiên liệu… -Cho vay các định chế tài chính: cấp tín dụng cho các ngân hàng ,công ty tài chính cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ tín dụng và các định chế tài chính khác… -Cho vay cá nhân: là loại cho vay để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng như mua sắm các vật dụng đắt tiền và các khoản vay để trang trải các chi phí thông thường của đời sống. *Phân loại cho vay theo hình thức cho vay: -Thấu chi:là nghiệp vụ mà qua đó ngân hàng cho phép người vay được chi vượt quá số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định, giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi. Đây là hình thức tín dụng tạo điều kiện cho khách hàng trong quá trình Trần Trung Thành 6 Lớp: Thương Mại 48B Chuyên đề tốt nghiệp thanh toán: chủ động, nhanh, kịp thời.là hình thức tín dụng linh hoạt, ngắn hạn, thủ tục đơn giản, phần lớn là không có bảo đảm, có thể cấp cho cả doanh nghiệp và cá nhân vài ngày trong tháng, vài tháng trong năm dùng để trả lương, chi trả các khoản phải nộp, mua hàng.
Hình thức này nhìn chung chỉ áp dụng đối với khách hàng thường xuyên của ngân hàng, những khách hàng có độ tin cậy cao, thu nhập thường xuyên đều đặn và kì thu nhập ngắn. -Cho vay trực tiếp từng lần: là hình thức cho vay của ngân hàng đối với khách hàng không có nhu cầu thường xuyên, không có điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi.ngân hàng cho vay với điều kiện khách hàng phải làm đơn và trình ngân hàng phương án sử dụng vốn vay.Từ đó, ngân hàng sẽ phân tích khách hàng và ký hợp đồng cho vay, xác định quy mô cho vay.Thời hạn giải ngân,thời hạn trả nợ, lãi suất và yêu cầu bảo đảm nếu cần. Mỗi món vay được tách biệt nhau thành hồ sơ khác nhau. Trong quá trình khách hàng sử dụng vốn vay,ngân hàng sẽ kiểm soát mục đích và hiệu quả sử dụng.nếu thấy có dấu hiệu vi phạm thì ngân hàng sẽ thu nợ trước hạn hoặc luân chuyển nợ quá hạn.
Đây là phương thức cho vay tương đối đơn giản,ngân hàng có thể kiểm soát từng món vay tách biệt, là phương thức cho vay phổ biến, chiếm tỷ trọng tương đối lớn đối với các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên với hình thức cho vay này ngân hàng tốn kém chi phí và thời gian trong việc thẩm định, đánh giá các hợp đồng vay nợ, dự án đầu tư của khách hàng, trong việc giám sát mục đích và hiệu quả sử dụng vốn của ngân hàng. -Cho vay theo hạn mức: là nghiệp vụ tín dụng theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng.hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ. Hạn mức tín dụng là số dư tối đa tại thời điểm tính.
Điều kiện cho vay theo hạn mức: mỗi lần vay, khách hàng phải trình bày phương án sử dụng tiền vay, nộp các chứng từ chứng minh đã mua Trần Trung Thành 7 Lớp: Thương Mại 48B Chuyên đề tốt nghiệp hàng hoặc dịch vụ và nêu yêu cầu vay. Sau khi kiểm tra tính hợp pháp và hợp lệ của chứng từ, ngân hàng sẽ phát tiền cho khách hàng.