Luận án tiến sĩ kinh tế: Hoàn thiện chính sách thị trường và marketing sản phẩm làng nghề tỉnh Thái Bình

Phân tích chiến lược marketing và chính sách thị trường cho sản phẩm làng nghề Thái Bình. Khám phá các giải pháp nâng cao cạnh tranh và phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Thương mại
• Đề tài: Hoàn thiện chính sách thị trường và Marketing cho các sản phẩm chủ yếu của các làng nghề ở tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách thị trường và marketing làng nghề Thái Bình

Làng nghề truyền thống tỉnh Thái Bình có lịch sử phát triển lâu đời, gắn liền với quá trình hình thành kinh tế nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng. Các sản phẩm chủ yếu gồm dệt chiếu, thêu ren, chạm khắc gỗ và đúc đồng. Đây là những mặt hàng có giá trị kinh tế và văn hóa cao. Chính sách thị trường cho làng nghề là tập hợp các quyết định, biện pháp của nhà nước và địa phương nhằm định hướng, hỗ trợ hoạt động sản xuất, phân phối và tiêu thụ sản phẩm. Marketing làng nghề tập trung vào xây dựng thương hiệu, mở rộng kênh phân phối và xúc tiến thương mại nội địa lẫn xuất khẩu. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làng nghề Thái Bình đối mặt với sức ép cạnh tranh từ hàng công nghiệp giá rẻ. Hoàn thiện chính sách thị trường và marketing là yêu cầu cấp thiết để giữ vững và mở rộng thị phần, tăng thu nhập cho hàng vạn lao động nông thôn, đồng thời bảo tồn di sản văn hóa nghề truyền thống của địa phương.

1.1. Vai trò của làng nghề trong kinh tế nông thôn Thái Bình

Làng nghề đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm phi nông nghiệp cho lao động nông thôn Thái Bình. Hàng chục nghìn hộ gia đình tham gia sản xuất tại các làng nghề, tạo nguồn thu nhập ổn định. Sản phẩm làng nghề góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng tỷ trọng tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Đây là nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu xây dựng nông thôn mới bền vững, giảm khoảng cách thu nhập giữa nông thôn và thành thị.

1.2. Đặc điểm sản phẩm chủ yếu của các làng nghề Thái Bình

Sản phẩm làng nghề Thái Bình mang đặc trưng thủ công truyền thống, có tính nghệ thuật và văn hóa cao. Chiếu cói Nga Sơn, khăn thêu Minh Lãng, đồ gỗ mỹ nghệ là những mặt hàng tiêu biểu có thị trường trong nước và quốc tế. Chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào tay nghề nghệ nhân và nguyên liệu địa phương. Tính đặc thù này tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc chuẩn hóa chất lượng và mở rộng quy mô sản xuất đáp ứng nhu cầu thị trường.

II. Phân tích thực trạng chính sách thị trường làng nghề tỉnh Thái Bình

Thực trạng chính sách thị trường và marketing cho làng nghề Thái Bình còn nhiều bất cập cần khắc phục. Hiệu suất tiêu thụ sản phẩm tại nhiều làng nghề chưa đạt mức tối ưu, tỷ lệ sản lượng tiêu thụ trên sản lượng sản xuất còn thấp. Kênh phân phối chủ yếu qua trung gian thương lái, làm giảm lợi nhuận của hộ sản xuất. Thị phần chiếm lĩnh trên thị trường xuất khẩu còn hạn chế do thiếu thông tin thị trường và năng lực xúc tiến thương mại yếu. Chỉ số doanh lợi tiêu thụ thấp phản ánh hiệu quả kinh doanh chưa tương xứng với tiềm năng. Nhiều cơ sở sản xuất thiếu vốn lưu động, số vòng quay toàn bộ vốn thấp, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sản xuất. Nhận thức về marketing hiện đại còn hạn chế ở phần lớn hộ sản xuất và cơ sở kinh doanh. Chính sách hỗ trợ của tỉnh chưa đồng bộ, thiếu cơ chế kết nối hiệu quả giữa cơ sở sản xuất với thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.

2.1. Những hạn chế trong hoạt động xúc tiến thương mại làng nghề

Hoạt động xúc tiến thương mại tại các làng nghề Thái Bình còn mang tính tự phát, thiếu hệ thống. Tham gia hội chợ triển lãm chưa thường xuyên và thiếu chiến lược quảng bá bài bản. Thương hiệu sản phẩm chưa được đăng ký bảo hộ đầy đủ, dễ bị làm giả hoặc cạnh tranh không lành mạnh. Ứng dụng thương mại điện tử còn hạn chế, bỏ lỡ cơ hội tiếp cận khách hàng trực tuyến trong và ngoài nước. Đây là rào cản lớn trong việc mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm làng nghề.

2.2. Bất cập trong chính sách giá và kênh phân phối

Chính sách giá tại nhiều làng nghề thiếu linh hoạt, chủ yếu định giá theo chi phí mà chưa theo giá trị thị trường. Sự phụ thuộc vào thương lái trung gian khiến hộ sản xuất không kiểm soát được giá bán cuối. Kênh phân phối trực tiếp đến người tiêu dùng chưa được xây dựng hiệu quả. Thiếu liên kết giữa các hộ sản xuất cùng nghề để tạo sức mạnh đàm phán với đối tác phân phối. Những bất cập này trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận và tính bền vững của hoạt động sản xuất kinh doanh tại làng nghề.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách marketing cho làng nghề Thái Bình

Hoàn thiện chính sách marketing cho sản phẩm làng nghề Thái Bình cần tiếp cận đồng bộ từ nhiều phía. Trước tiên, cần xây dựng chiến lược thương hiệu tập thể cho từng nhóm sản phẩm đặc trưng, gắn với chỉ dẫn địa lý và chứng nhận xuất xứ. Chính quyền tỉnh cần ban hành chính sách hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, quảng bá sản phẩm tại thị trường trong nước và quốc tế. Đẩy mạnh ứng dụng thương mại điện tử qua các sàn giao dịch trực tuyến là hướng đi tất yếu. Tổ chức liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, hình thành hợp tác xã kiểu mới để tập hợp hộ sản xuất nhỏ lẻ, nâng cao năng lực thương lượng. Đào tạo kỹ năng marketing và quản trị kinh doanh cho chủ hộ sản xuất và nghệ nhân trẻ. Xây dựng hệ thống thông tin thị trường cung cấp dữ liệu giá cả, xu hướng tiêu dùng cho các cơ sở sản xuất làng nghề. Phát triển du lịch làng nghề kết hợp bán hàng trực tiếp là kênh phân phối sáng tạo, tăng giá trị thặng dư cho sản phẩm.

3.1. Chính sách hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm làng nghề

Nhà nước và tỉnh Thái Bình cần có chính sách hỗ trợ kinh phí đăng ký nhãn hiệu tập thể và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm làng nghề. Xây dựng bộ nhận diện thương hiệu thống nhất, áp dụng tem chống giả và mã QR truy xuất nguồn gốc. Tổ chức các chương trình quảng bá thương hiệu trong nước tại các hội chợ lớn và kênh truyền thông quốc gia. Hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ quốc tế để giới thiệu sản phẩm đến thị trường xuất khẩu tiềm năng, đặc biệt là thị trường Nhật Bản, EU và Bắc Mỹ.

3.2. Phát triển kênh phân phối và thương mại điện tử làng nghề

Xây dựng cổng thương mại điện tử chuyên biệt cho sản phẩm làng nghề Thái Bình, kết nối với các sàn lớn như Shopee, Lazada và Amazon. Hỗ trợ nghệ nhân và hộ sản xuất tiếp cận công nghệ livestream bán hàng, marketing mạng xã hội. Phát triển mô hình showroom trưng bày sản phẩm tại các thành phố lớn và điểm du lịch. Hình thành trung tâm logistics hỗ trợ đóng gói, vận chuyển sản phẩm làng nghề đến tay người tiêu dùng nhanh và an toàn, giảm chi phí trung gian cho hộ sản xuất nhỏ.

IV. Kết luận và ứng dụng chính sách phát triển làng nghề bền vững

Luận án tiến sĩ về hoàn thiện chính sách thị trường và marketing cho sản phẩm làng nghề Thái Bình đưa ra những đóng góp quan trọng cho lý luận và thực tiễn phát triển kinh tế nông thôn. Việc ứng dụng đồng bộ các giải pháp chính sách sẽ giúp nâng cao hiệu suất tiêu thụ sản phẩm, cải thiện chỉ số doanh lợi và tăng tỷ lệ chiếm lĩnh thị trường của làng nghề Thái Bình. Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho các tỉnh có làng nghề truyền thống trong cả nước. Phát triển làng nghề bền vững không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, hạn chế di dân tự do và nâng cao chất lượng đời sống cộng đồng nông thôn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan nhà nước, hiệp hội làng nghề, doanh nghiệp và hộ sản xuất để triển khai chính sách hiệu quả. Đầu tư vào đào tạo nhân lực, nghiên cứu thị trường và ứng dụng công nghệ là nền tảng cho phát triển làng nghề trong kỷ nguyên số.

4.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách thị trường và marketing áp dụng cho làng nghề truyền thống trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Phân tích thực trạng bằng các chỉ tiêu định lượng như hiệu suất tiêu thụ, chỉ số doanh lợi và tỷ lệ chiếm lĩnh thị trường cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho đề xuất chính sách. Kết quả nghiên cứu phục vụ trực tiếp cho hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh Thái Bình giai đoạn 2025-2030.

4.2. Định hướng phát triển làng nghề Thái Bình trong thời gian tới

Tỉnh Thái Bình cần xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển làng nghề gắn với phát triển du lịch sinh thái và văn hóa. Ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông kết nối các làng nghề với trung tâm logistics và thị trường tiêu thụ. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại mà không làm mất đặc trưng thủ công truyền thống. Chính sách tín dụng ưu đãi và hỗ trợ xúc tiến thương mại cần được duy trì ổn định, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi để làng nghề phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH THỊ TRƯỜNG VÀ MARKETING CHO CÁC SẢN PHẨM CHỦ YẾU CỦA LÀNG NGHỀ Ở NƯỚC TA 1. TỔNG QUAN VỀ LÀNG NGHỀ VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm của làng nghề trong cấu trúc kinh t ế nông nghiệp và nông thôn nước ta 1. Khái niệm về làng nghề Một trong những nét đặc sắc của tổ chức kinh doanh ở nông thôn Việt Nam là việc hình thành các làng nghề.

Theo Giáo sư Trần Qu ốc V ượng thì “Làng nghề là làng tuy vẫn có trồng trọt theo lối tiểu nông và chăn nuôi gà, lợn,. còn có một số nghề phụ khác (đan lát, làm tương, làm đậu phụ,…) song đã nổi trội một nghề cổ truyền, tinh xảo với một tầng lớp thợ thủ công chuyên nghiệp hay bán chuyên nghiệp, sống chủ yếu được bằng nghề đó” [31, tr. Như vậy, làng nghề có thể được quan niệm là làng ở nông thôn có một hay một số nghề thủ công hầu như được tách hẳn ra khỏi nông nghiệp và kinh doanh độc lập. Trong các làng này, tồn tại đan xen nhiều mối quan hệ kinh tế, xã hội phong phú và phức tạp.

Ngày nay, làng nghề được hiểu theo nghĩa rộng, không chỉ bó hẹp trong phạm vi hành chính của một làng mà gồm một hoặc một số làng trên cùng một tiểu vùng địa lý kinh tế, cùng sản xuất một số chủng loại mặt hàng truyền thống hoặc cùng kinh doanh một ngành nghề phi nông nghiệp và có quan hệ mật thiết với nhau về kinh tế, xã hội. Mặt khác, có những xã tất cả các làng trong xã đều là làng nghề, trong trường hợp này người ta gọi là xã nghề. Khi nói đến một làng nghề ta không chỉ chú ý đến các mặt đơn lẻ, mà phải chú ý đến nhiều mặt, trong cả không gian và thời gian, nghĩa là phải quan tâm tới tính hệ thống, toàn diện của làng nghề đó, trong đó yếu tố quyết định là nghệ nhân, sản phẩm, kỹ thuật sản xuất và thủ pháp nghệ thuật,. Làng nghề thủ công là trung tâm sản xuất hàng thủ công, nơi quy t ụ các nghệ nhân và nhiều hộ gia đình chuyên làm nghề mang tính truyền thống lâu đời, có sự liên kết, hỗ trợ trong sản xuất, bán sản phẩm theo kiểu phường hội, kiểu 9 hệ thống doanh nghiệp vừa và nhỏ, có cùng tổ nghề và các thành viên luôn có những ước chế xã hội và gia tộc.

Sự liên kết hỗ trợ nhau về nghề, kinh t ế, kỹ thuật, đào tạo,. giữa các gia đình, các tổ nghề đã tạo nên làng nghề ngay trên đơn vị cư trú của họ. Ngành nghề phi nông nghiệp ở các làng nghề cũng được mở rộng, bao gồm các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp như: CN-TTCN, các dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống có quy mô vừa và nhỏ, với các thành ph ần kinh tế và các tổ chức kinh doanh như: hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần,… Làng nghề thường xuất hiện theo những con đường chủ yếu sau: - Có nghệ nhân từ nơi khác đến truyền nghề, nghệ nhân này đ ược suy tôn là tổ nghề. - Từ một số cá nhân hay gia đình dòng họ có những kỹ năng và có s ự sáng tạo nhất định.

- Do những người đi nơi khác học sau đó dạy lại, truyền lại. - Một số làng nghề gần đây mới hình thành do chủ trương của địa phương về phát triển nghề phụ. - Một số làng nghề hình thành trên cơ sở sự lan tỏa dần từ một s ố làng nghề truyền thống, tạo ra một cụm làng nghề, xã nghề ở vùng lân cận. Về tiêu chí làng nghề, hiện nay tuy việc xây dựng và xác định tiêu chí làng nghề chưa thật thống nhất, ở mỗi nơi có làng nghề đều dựa vào đ ặc đi ểm kinh tế làng nghề của mình để đưa ra những tiêu chí riêng, nhưng tổng h ợp l ại có thể đưa ra 4 tiêu chí cơ bản sau: - Số lao động làm nghề phi nông nghiệp ở làng đạt ít nhất từ 50% trở lên trong tổng số hộ và lao động của làng.

- Giá trị sản lượng sản xuất và thu nhập từ các ngành nghề phi nông nghiệp ở làng đạt trên 50% so với tổng giá trị sản xuất và thu nhập của làng trong năm. - Có tổ chức phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương (hội, câu lạc bộ, ban quản trị hợp tác xã,…) mang tính tự quản, được pháp luật thừa nhận. Dù tổ chức 10 dưới hình thức nào cũng cần có địa điểm nhất định phục vụ sinh hoạt, kinh t ế, văn hóa, xã hội liên quan đến hoạt động của làng nghề. - Tên làng nghề: Nếu là làng nghề truyền thống cổ truyền còn t ồn t ại và phát triển, nghề nào nổi tiếng nhất thì lấy nghề đó đặt tên làng.

Nếu trong làng có nhiều nghề không phải là truyền thống hay chưa có sản phẩm nghề nào n ổi tiếng thì tên làng sẽ căn cứ vào nghề nào có giá trị sản xuất và thu nhập cao nhất để đặt tên làng nghề [78, tr. Theo Báo cáo của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, hiện nay t ại các làng nghề, giá trị sản lượng các ngành nghề phi nông nghiệp chiếm 60- 70%, còn lại là giá trị sản lượng nông nghiệp [8, tr. 6-7] Hiện nay, khi nói đến làng nghề thường bao gồm cả “làng nghề truyền thống” và “làng nghề mới”. Làng nghề truyền thống là làng nghề được hình thành từ lâu đời, trải qua thử thách của thời gian vẫn duy trì, phát tri ển và được lưu truyền từ đời này sang đời khác.

Ở nông thôn những ngành nghề thủ công được truyền từ đời này sang đời khác, được gọi là nghề thủ công truyền thống. Các nghề này tồn tại và phát triển trong các làng nghề, gắn chặt với làng nghề. Mỗi nghề truyền thống được bảo tồn, hoạt động, phát triển ở một làng nghề, cụm làng nghề hay ở nhiều làng nghề, vùng nghề trong cả nước do tính lan tỏa và sức sống mãnh liệt của nghề thủ công lâu đời của chúng ta. Sản phẩm của các làng nghề truyền thống được tạo ra bởi các bí quyết sản xuất và đòi hỏi kỹ năng, kỹ xảo cao, được truyền ngh ề t ừ đ ời này sang đời khác, trước hết là sự truyền nghề ở trong nội bộ dòng tộc; sản ph ẩm của các làng nghề truyền thống không chỉ phục vụ cho tiêu dùng trong nước mà còn đem trao đổi với các thương nhân nước ngoài [78, tr.

Làng nghề mới là những làng nghề có ngành nghề phát triển trong những năm gần đây, chủ yếu do sự lan tỏa từ làng nghề truyền th ống, hoặc do sự du nhập trong quá trình hội nhập giữa các vùng và giữa các nước. Ngay các làng nghề truyền thống cũng có sự đan xen giữa nghề mới và nghề truyền thống. Trong quá trình phát triển của nền kinh tế thị trường, đã xuất hiện các làng nghề có tính hiện đại, trong đó đặc trưng bởi sự phát triển kinh doanh dịch vụ và 11 xây dựng, kinh doanh đa ngành nghề, đồng thời quá trình công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ ở các làng nghề; trong các làng nghề, kỹ thuật và công ngh ệ sản xuất không đơn thuần chỉ là kỹ thuật thủ công, mà có nhiều nghề, nhiều công đoạn sản xuất đã áp dụng kỹ thuật và công nghệ hiện đại. Đặc điểm của làng nghề a.

Về hình thức tổ chức sản xuất và lao động trong các làng nghề Nói chung ở các làng nghề hình thức tổ chức kinh tế hộ gia đình v ẫn là chủ yếu, một số đã có sự phát triển thành hợp tác xã và bắt đầu có s ự xu ất hiện xí nghiệp tư nhân. Trong hình thức tổ chức sản xuất hộ gia đình, người chủ gia đình thường là thợ cả, trong đó không ít người là những nghệ nhân, còn các thành viên khác được huy động vào làm những công việc khác nhau trong quá trình sản xuất - kinh doanh phụ thuộc vào kỹ thuật và khả năng của từng người, vào giới tính hay lứa tuổi. Các hộ gia đình cũng như các cơ sở sản xuất có thể thuê mướn lao động theo kiểu thường xuyên hay thời vụ. Hình thức này bảo đảm gắn bó quyền lợi và trách nhiệm, tận dụng được lao động và thời gian, nhu cầu đầu tư không lớn.

Nó thích hợp với quy mô nhỏ. Có thể nói, hiện nay lao động của các làng nghề không chỉ bó hẹp trong từng gia đình, dòng họ, trong làng mà còn lưu chuyển qua thị trường sức lao động. Việc thuê mướn lao động ở các làng đã rất phổ biến, dẫn đến một thị trường lao động khá nhộn nhịp ở các làng nghề. Ở làng gốm Bát Tràng (Hà nội), mỗi ngày thu hút từ 3 - 5 nghìn lao động từ các làng xã xung quanh đến làm thuê cho các lò gốm trong làng.

Việc thuê mướn lao động trong làng nghề thủ công đã lây lan sang cả lĩnh vực nông nghiệp [4, tr. Do đặc điểm của nghề sản xuất truyền thống chủ yếu là sử dụng lao động thủ công nên loại hình sản xuất này thu hút nhiều lao động và hao phí lao động sống chiếm tỷ trọng khá lớn trong giá thành sản phẩm. Thời gian làm việc của người lao động trong các làng nghề cũng rất khác nhau với các nghề khác nhau, thời gian dạy nghề cũng khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm riêng của từng nghề và khả năng tiếp thu của người học. Thời gian đào tạo thợ làm nghề truyền thống trung bình từ 6 12 tháng đến 3 năm, có những nghề đơn giản thì thời gian đào tạo chỉ cần từ 3 - 6 tháng như nghề thêu ren, dệt chiếu; tuy nhiên cũng có nhi ều ngh ề có kỹ thu ật phức tạp đòi hỏi thời gian đào tạo nghề lâu hơn.

Một nét chung nhất trong đào tạo thợ cho nghề truyền thống là người thợ phải vừa học, vừa làm, tùy thuộc vào sự tinh ý và đầu óc nhạy bén của mình người thợ có thể lĩnh hội được những thủ pháp kỹ thuật và bí quyết của nghề. Như vậy, các tầng lớp nghệ nhân và đội ngũ lao động lành nghề có vai trò rất to lớn đối với sự tồn tại và phát triển của các làng nghề. Thu nhập của người lao động trong các làng nghề cao gấp 2 - 3 l ần so với lao động thuần nông, nhiều hộ đã tạo được nguồn tích lũy để mở rộng sản xuất, kinh doanh.