Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và kinh tế số phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử tại Việt Nam đã có những bước tăng trưởng vượt bậc, dần thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng từ phương thức truyền thống sang trực tuyến. Các tiện ích như tiết kiệm thời gian, tối ưu hóa chi phí giao dịch, thao tác thuận tiện và sự phát triển của hệ thống logistics đã thúc đẩy thị trường bán lẻ trực tuyến mở rộng từ khu vực đô thị đến nông thôn.

Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế thị trường bán lẻ Việt Nam, các mô hình chuỗi cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini (như Circle K, FamilyMart, MiniStop, VinMart+, Co.op Food) phần lớn mới chỉ tập trung đầu tư vào mạng lưới cửa hàng vật lý truyền thống, chưa chú trọng xây dựng và vận hành kênh bán lẻ trực tuyến (Minimart Online) một cách đồng bộ. Nhận diện được khoảng trống thị trường này cùng với kinh nghiệm thực tế trong kinh doanh hàng trực tuyến, nhóm tác giả thuộc chuyên ngành Thương mại điện tử, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã thực hiện đồ án tốt nghiệp với đề tài "Xây dựng và hoàn thiện hệ thống website minimart online - Litimart".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  1. Nghiên cứu và phân tích các yếu tố môi trường vĩ mô, vi mô ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình kinh doanh mô hình siêu thị bán lẻ trực tuyến tại Việt Nam.
  2. Khảo sát nhu cầu, thói quen và hành vi mua sắm trực tuyến của người tiêu dùng để làm cơ sở xây dựng kế hoạch kinh doanh phù hợp.
  3. Xây dựng, thiết kế và hoàn thiện hệ thống website thương mại điện tử Litimart (tại tên miền https://litimart.com) với đầy đủ chức năng quản trị đơn hàng, thanh toán, giao nhận và bảo mật.
  4. Lập kế hoạch kinh doanh, tiếp thị, nhân sự, quản trị rủi ro và dự báo tài chính cho dự án trong giai đoạn thử nghiệm và phát triển.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình phân tích thị trường, lập kế hoạch kinh doanh bán lẻ và thiết kế, triển khai hệ thống website thương mại điện tử cho mô hình siêu thị mini online.
  • Phạm vi không gian: Dự án được thử nghiệm và vận hành tại TP. Hồ Chí Minh (địa chỉ cơ sở tại 39/1 Đường số 10, Phường Linh Xuân, Quận Thủ Đức) cùng mạng lưới đối tác tại TP. Hồ Chí Minh và Bình Dương.
  • Phạm vi thời gian: Quá trình chuẩn bị, khảo sát, thiết kế và đánh giá thực nghiệm diễn ra từ ngày 06/11/2018 đến ngày 30/06/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án kết hợp cơ sở lý thuyết quản trị kinh doanh hiện đại và kỹ thuật xây dựng hệ thống thông tin thương mại điện tử:

  • Khung phân tích môi trường vĩ mô PESTLIED: Đánh giá 7 yếu tố vĩ mô tác động đến doanh nghiệp gồm Chính trị & Pháp lý (Political & Legal), Kinh tế (Economic), Xã hội (Social), Công nghệ (Technological), Môi trường (Environmental), Quốc tế (International), và Nhân khẩu học (Demographic). Đề tài dẫn chiếu Quyết định số 1563/QĐ-TTg ngày 08/08/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2016-2020.
  • Mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter: Phân tích cấu trúc ngành bán lẻ trực tuyến thông qua 5 lực lượng: Quyền lực thương lượng của khách hàng, Quyền lực thương lượng của nhà cung cấp, Đối thủ cạnh tranh trực tiếp, Đối thủ cạnh tranh tiềm năng, và Áp lực từ sản phẩm thay thế.
  • Ma trận SWOT và Mô hình STP: Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức; thực hiện phân đoạn thị trường (Segmentation), lựa chọn thị trường mục tiêu (Targeting) và định vị thương hiệu (Positioning).
  • Phương pháp nghiên cứu:
    • Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Nielsen, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM giai đoạn 2013–2018), báo cáo Digital của We Are Social (Quý I/2018), dữ liệu lưu lượng truy cập từ SimilarWeb (tháng 5/2019), và xếp hạng thị trường bán lẻ từ A.T. Kearney.
    • Phương pháp điều tra khảo sát định lượng: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát trực tuyến thu thập dữ liệu về thời lượng, khung giờ, thiết bị truy cập internet, tần suất và giá trị đơn hàng mua sắm trực tuyến.
    • Phương pháp phân tích, thiết kế hệ thống hướng đối tượng (OOAD): Sử dụng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML) để xây dựng biểu đồ Use Case, biểu đồ lớp (Class Diagram) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 trình bày tổng quan về dự án Litimart, lý do lựa chọn mô hình siêu thị mini trực tuyến và các thông tin cơ bản về tổ chức.

  • Tổng quan dự án: Litimart là website mua sắm trực tuyến bán lẻ đa dạng các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu. Trụ sở đặt tại Quận Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh với tên miền chính thức https://litimart.com. Sứ mệnh của Litimart là đem đến trải nghiệm mua sắm tiện ích, an toàn; tầm nhìn trở thành biểu tượng niềm tin về mua sắm trực tuyến tại Việt Nam.
  • Danh mục sản phẩm: Litimart cơ cấu sản phẩm thành 5 ngành hàng chính: Thời trang (nam, nữ, phụ kiện), Mẹ & Bé (đồ dùng cho bé, bỉm tã, sữa), Sức khỏe & Sắc đẹp (chăm sóc da, tóc, môi, mỹ phẩm nam, trang điểm), Siêu thị bách hóa (ăn vặt, đồ uống, đồ hộp, sách online, đặc sản Việt), và Nguyên liệu pha chế (nguyên liệu pha chế cà phê và trà sữa). Hai ngành hàng chủ lực trong giai đoạn đầu là Mỹ phẩm và Nguyên liệu pha chế.
  • Tiến trình triển khai: Kế hoạch thực hiện dự án kéo dài 132 ngày chuẩn bị (06/11/2018 – 08/05/2019), 39 ngày tiến hành thiết kế hệ thống (10/04/2019 – 03/06/2019), 21 ngày thử nghiệm bán hàng (09/05/2019 – 06/06/2019) và đánh giá, điều chỉnh trong tháng 6/2019 theo biểu đồ Gantt.

Chương 2: Phân tích thị trường

Chương này tập trung làm rõ thực trạng ngành bán lẻ, môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của Litimart.

  • Phân biệt mô hình kinh doanh bán lẻ: Tác giả hệ thống hóa sự khác biệt giữa Cửa hàng tiện lợi (quy mô 50–200 $m^2$, hoạt động 24/7, phục vụ đồ ăn nhanh tức thì), Siêu thị mini truyền thống (quy mô 180–300 $m^2$, hàng tiêu dùng thiết yếu, khung giờ cố định) và Siêu thị mini online (hoạt động 24/7 trên môi trường số, không giới hạn không gian trưng bày, tối ưu chi phí mặt bằng nhưng phụ thuộc vào thời gian giao vận).
Tiêu chí Cửa hàng tiện lợi Siêu thị mini truyền thống Minimart Online (Litimart)
Quy mô diện tích 50 – 200 $m^2$ 180 – 300 $m^2$ Không gian lưu trữ số / Website
Thời gian hoạt động 24/7 Khung giờ cố định 24/7 trên hệ thống trực tuyến
Mặt hàng chủ lực Đồ chế biến sẵn, đồ uống, hóa mỹ phẩm Thực phẩm tươi sống, hàng gia dụng Đa dạng ngành hàng (5 danh mục)
Phạm vi tiếp cận Cư dân lân cận điểm bán Khách hàng nội khu/khu vực Không giới hạn địa lý kết nối
Đáp ứng tức thời Tức thì tại chỗ Tức thì tại chỗ Phụ thuộc thời gian vận chuyển
  • Phân tích môi trường vĩ mô và ngành:
    • Dữ liệu VECOM chỉ ra tỷ lệ doanh nghiệp có website duy trì ổn định (43% năm 2017 lên 44% năm 2018), trong đó 47% doanh nghiệp cập nhật thông tin liên tục hàng ngày.
    • Phân tích đối thủ cạnh tranh trực tiếp qua SimilarWeb (tháng 5/2019): Lượng truy cập trực tiếp (Direct) của Lazada chiếm 57,46%, Tiki chiếm 52,87%; trong khi nguồn tìm kiếm (Search) của VinMart+ chiếm 69,71% và Circle K chiếm 82,00%.
    • Thiết lập mạng lưới nhà cung ứng thực tế: Hợp tác với MomMe (Mẹ & Bé - Bình Dương), Erbe Pharma (Dược mỹ phẩm - Phú Nhuận), Đại lý Tân Hiền (Bách hóa - Dĩ An), Beemart, Minh Quân, Kim Thảo, Công ty SAFE KING (Nguyên liệu pha chế).
  • Phân tích nội bộ: Cơ cấu tổ chức gồm Giám đốc điều hành (Đặng Thị Hiền), Phòng Kinh doanh & Kỹ thuật, Phòng Chăm sóc khách hàng và Phòng Nhân sự. Vốn đầu tư chủ sở hữu ban đầu là 200.000.000 VNĐ với sự đồng hành góp vốn của đại lý bán lẻ Tân Hiền.

Chương 3: Kế hoạch kinh doanh và phát triển Litimart

Chương 3 xây dựng chi tiết các kế hoạch chức năng để đưa hệ thống vào vận hành thương mại.

  • Chiến lược tiếp thị và bán hàng: Triển khai các chương trình tích điểm, miễn phí vận chuyển, chính sách đổi trả hàng, chiết khấu định kỳ cho nhóm khách hàng mua nguyên liệu pha chế (quán trà sữa Cueicha, The Bliss, RoyalTea). Kết hợp tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) và tiếp thị mạng xã hội.
  • Kế hoạch vận hành và nhân sự: Phân công chi tiết trách nhiệm tiếp nhận đơn hàng, đóng gói, liên hệ vận chuyển và hỗ trợ khách hàng đa kênh.
  • Quản trị rủi ro: Xây dựng phương án ứng phó các rủi ro vận hành như biến động thời tiết ảnh hưởng tiến độ giao hàng, sự cố bảo mật dữ liệu, sai sót thông tin mô tả sản phẩm và biến động nguồn cung.
  • Kế hoạch tài chính: Tổng hợp chi phí cố định, chi phí marketing, chi phí quản lý; ghi nhận doanh thu thực tế tháng 6/2019 và lập dự toán ngân sách cho các tháng 7, 8, 9 năm 2019.

Chương 4: Đặc tả hệ thống công nghệ thông tin

Chương 4 là phần kỹ thuật trọng tâm, mô tả kiến trúc phần mềm, bảo mật và các quy trình vận hành trên website.

  • Hạ tầng công nghệ: Hệ thống triển khai trên nền tảng WordPress tích hợp WooCommerce, lưu trữ trên máy chủ Linux quản trị qua cPanel.
  • Bảo mật và Tối ưu hóa: Cài đặt chứng chỉ an ninh mạng SSL/HTTPS, tối ưu hóa cấu trúc liên kết tĩnh (Permalinks), tích hợp công cụ Yoast SEO và theo dõi lưu lượng truy cập bằng Google Analytics.
  • Quy trình chức năng: Đặc tả chi tiết các bước đặt hàng trực tuyến (Xem sản phẩm $\rightarrow$ Giỏ hàng $\rightarrow$ Đặt hàng $\rightarrow$ Xác nhận tự động qua Email), quy trình xử lý đơn hàng phía quản trị viên trên giao diện WooCommerce, quy trình thanh toán, giao hàng và đổi trả hàng.

Thiết kế và triển khai hệ thống

Hệ thống website Litimart được thiết kế nhằm đáp ứng cả yêu cầu chức năng bán hàng và các tiêu chuẩn phi chức năng về tốc độ và an ninh mạng.

Kiến trúc công nghệ và bảo mật

  • Nền tảng vận hành: Nền tảng mã nguồn mở WordPress kết hợp plugin thương mại điện tử WooCommerce.
  • Hệ thống lưu trữ: Máy chủ lưu trữ Web Hosting với bảng điều khiển cPanel.
  • An ninh mạng: Tích hợp chứng chỉ bảo mật Secure Sockets Layer (SSL) nhằm mã hóa dữ liệu truyền tải giữa trình duyệt người dùng và máy chủ, đảm bảo các giao dịch an toàn.
  • Công cụ hỗ trợ quản trị và tiếp thị: Sử dụng Yoast SEO để tối ưu hóa bài viết và siêu dữ liệu chuẩn SEO; kết nối Google Analytics để đo lường nguồn truy cập và hành vi khách hàng.

Mô hình hóa hệ thống bằng biểu đồ UML

Hệ thống xác định các tác nhân (Actors) chính gồm: Khách hàng vãng lai, Khách hàng thành viên, Nhân viên kinh doanh/kỹ thuật và Quản trị viên (Admin).

Tác nhân (Actor) Chức năng chính trên hệ thống Litimart
Khách hàng Xem thông tin sản phẩm, tìm kiếm, đăng ký/đăng nhập tài khoản, quản lý giỏ hàng, đặt hàng, nhận email thông báo đơn hàng.
Nhân viên Kỹ thuật & Bán hàng Tiếp nhận thông báo đơn hàng mới qua email/WooCommerce, xác nhận đơn hàng, cập nhật trạng thái xử lý, quản lý kho hàng và danh mục.
Quản trị viên (Admin) Quản lý toàn diện cơ sở dữ liệu, phân quyền tài khoản, cấu hình plugin, theo dõi hiệu năng hệ thống và báo cáo doanh thu.

Hệ thống xây dựng đầy đủ các sơ đồ thiết kế:

  • Biểu đồ Use Case tổng thể: Thể hiện tương tác giữa người dùng và các phân hệ chức năng (Tìm kiếm, Giỏ hàng, Đặt hàng, Thanh toán, Đánh giá).
  • Biểu đồ lớp (Class Diagram): Thiết lập cấu trúc thực thể dữ liệu gồm Khách hàng, Đơn hàng, Chi tiết đơn hàng, Sản phẩm, Danh mục sản phẩm, Hóa đơn.
  • Biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram): Mô hình hóa chi tiết hai luồng thông điệp nghiệp vụ chính: Luồng quy trình mua hàng của người tiêu dùng và Luồng quy trình quản lý/xử lý đơn hàng của quản trị viên.

Kiểm thử hiệu năng hệ thống

Hệ thống được kiểm tra khả năng tương thích và tốc độ tải trang trên các thiết bị khác nhau:

  • Đánh giá tốc độ tải trang trên máy tính để bàn (Desktop) đạt hiệu năng cao, giao diện hiển thị đầy đủ danh mục và thanh điều hướng.
  • Đánh giá tốc độ tải trang trên thiết bị di động (Mobile Responsive), đảm bảo bố cục tự co giãn và tối ưu thao tác đặt hàng trên màn hình cảm ứng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả đạt được

  1. Xây dựng hoàn chỉnh website thương mại điện tử: Thiết lập thành công website https://litimart.com với cấu trúc 5 ngành hàng rõ ràng, giao diện thân thiện, bảo mật SSL, tích hợp đầy đủ quy trình đặt hàng và thông báo email tự động.
  2. Thiết lập chuỗi cung ứng cục bộ: Kết nối thành công mạng lưới 7 đối tác cung cấp uy tín tại TP.HCM và Bình Dương (Beemart, SAFE KING, MomMe, Erbe Pharma, Tân Hiền,...), giải quyết bài toán nguồn hàng ổn định cho nhóm sản phẩm chủ lực.
  3. Thử nghiệm thương mại thực tế: Vận hành bán hàng thực nghiệm trong tháng 6/2019, bước đầu phục vụ tệp khách hàng doanh nghiệp B2B (các chuỗi trà sữa Cueicha, The Bliss, RoyalTea) và khách hàng bán lẻ cá nhân, kiểm chứng tính khả thi của mô hình tài chính.

Đóng góp của đề tài

  • Đồ án là công trình tiên phong của sinh viên ngành Thương mại điện tử tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM trong việc kết hợp giữa lý thuyết lập kế hoạch kinh doanh và triển khai kỹ thuật phần mềm thực tế.
  • Đóng góp một mô hình thực nghiệm hoàn chỉnh về siêu thị mini trực tuyến (Minimart Online), cung cấp giải pháp chuyển đổi số cho các cửa hàng bán lẻ truyền thống khu vực ngoại ô và ven đô.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

  • Thời gian thử nghiệm thực tế còn ngắn: Hoạt động bán hàng thực tế mới ghi nhận số liệu trong tháng 6 và đầu tháng 7/2019 nên chưa đánh giá được toàn diện tính chu kỳ của thị trường bán lẻ.
  • Phạm vi địa lý: Mạng lưới giao hàng và kho bãi ban đầu chủ yếu tập trung quanh khu vực Thủ Đức và Dĩ An (Bình Dương), chưa tối ưu được chuỗi logistics giao hàng tức thời trên diện rộng.
  • Nguồn lực pháp lý và tài chính: Dự án khởi sự với số vốn 200 triệu VNĐ, vận hành thử nghiệm nên chưa hoàn tất thủ tục đăng ký pháp nhân doanh nghiệp chính thức.
  • Công nghệ: Hệ thống dựa trên mã nguồn mở WordPress/WooCommerce, chưa phát triển ứng dụng di động độc lập (Mobile App) trên iOS/Android.

Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp

  • Hoàn thiện thủ tục pháp lý, đăng ký giấy phép kinh doanh thương mại điện tử với Bộ Công Thương.
  • Phát triển ứng dụng di động Litimart trên nền tảng Android và iOS để nâng cao tính tiện dụng cho người mua hàng.
  • Mở rộng quan hệ hợp tác với các nhà cung ứng đa ngành hàng và tích hợp thêm các cổng thanh toán trực tuyến tự động (ví điện tử, thẻ nội địa/quốc tế).
  • Ứng dụng giải pháp quản lý kho thông minh và liên kết với các đơn vị vận chuyển chuyên nghiệp để rút ngắn thời gian giao hàng tức thì trong ngày.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Thương mại điện tử, Hệ thống thông tin quản lý và Quản trị kinh doanh: Cung cấp tài liệu mẫu về cấu trúc đồ án tốt nghiệp kết hợp giữa nghiên cứu thị trường, lập kế hoạch kinh doanh và đặc tả kỹ thuật hệ thống.
  • Cá nhân và doanh nghiệp khởi nghiệp bán lẻ: Cung cấp phương pháp phân tích đối thủ cạnh tranh (Lazada, Tiki, VinMart+, Circle K qua dữ liệu SimilarWeb), quy trình thiết lập chuỗi cung ứng và cách thức xây dựng website bán hàng chuẩn SEO với chi phí tối ưu.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình Minimart Online của Litimart có điểm gì khác biệt so với cửa hàng tiện lợi như Circle K hay siêu thị mini như VinMart+?
Trả lời: Circle K và VinMart+ hoạt động chủ yếu dựa trên mặt bằng thực tế tại chỗ (Circle K diện tích 50–200 $m^2$ mở 24/7; VinMart+ diện tích 180–300 $m^2$). Ngược lại, Litimart vận hành hoàn toàn trên không gian mạng (https://litimart.com), hoạt động tiếp nhận đơn 24/7, không bị giới hạn không gian trưng bày và tối ưu chi phí mặt bằng, phục vụ đa dạng 5 ngành hàng tiêu dùng và nguyên liệu pha chế.

2. Litimart tập trung vào những nhóm sản phẩm nào và đâu là mặt hàng chủ lực ban đầu?
Trả lời: Litimart cơ cấu 5 ngành hàng: Thời trang, Mẹ & Bé, Sức khỏe & Sắc đẹp, Siêu thị bách hóa, và Nguyên liệu pha chế. Trong giai đoạn đầu đưa vào vận hành, hai mặt hàng chủ lực được ưu tiên tập trung là Mỹ phẩm và Nguyên liệu pha chế.

3. Hệ thống website Litimart sử dụng nền tảng công nghệ và công cụ bảo mật nào?
Trả lời: Website được xây dựng trên nền tảng WordPress tích hợp plugin WooCommerce, chạy trên máy chủ Web Hosting quản trị qua cPanel. Hệ thống bảo mật bằng chứng chỉ an ninh mạng SSL/HTTPS, cấu hình đường dẫn tĩnh tối ưu, sử dụng Yoast SEO và theo dõi lưu lượng qua Google Analytics.

4. Khách hàng B2B tiêu biểu trong giai đoạn vận hành thử nghiệm của Litimart là những đơn vị nào?
Trả lời: Nhờ thế mạnh về nguồn hàng nguyên liệu pha chế giá sỉ, Litimart đã cung ứng nguyên liệu định kỳ cho các chuỗi đồ uống như The Bliss coffee and tea, hệ thống trà sữa Cueicha và một số cửa hàng thuộc hệ thống trà sữa RoyalTea.

5. Cơ cấu tổ chức nội bộ của Litimart được phân bổ như thế nào?
Trả lời: Đơn vị đứng đầu là Giám đốc điều hành (Đặng Thị Hiền) quản lý bao quát và quyết định chiến lược. Các bộ phận trực thuộc gồm: Phòng Kinh doanh & Kỹ thuật (quản trị website, bảo mật, chốt đơn, tìm kiếm nhà cung cấp), Phòng Chăm sóc khách hàng và Phòng Nhân sự.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Xây dựng và hoàn thiện hệ thống website minimart online - Litimart" của nhóm sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã giải quyết trọn vẹn cả hai khía cạnh nghiên cứu thị trường và triển khai kỹ thuật thương mại điện tử. Công trình đã phân tích sâu sắc bức tranh bán lẻ trực tuyến tại Việt Nam thông qua các công cụ học thuật chuẩn mực, đồng thời hiện thực hóa thành công một hệ thống website bán hàng hoạt động thực tế với đầy đủ quy trình an ninh, xử lý đơn hàng và chuỗi cung ứng. Đây là mô hình tham khảo hữu ích cho các dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực phân phối bán lẻ trực tuyến.