Chương 1 ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA CỦA TỈNH LẠNG SƠN 1. Tài nguyên du lịch 1. Tài nguyên du lịch tự nhiên. Vị trí địa lý, địa hình.
Lạng sơn là tỉnh miền núi phía Đông Bắc của Việt Nam, có đƣờng biên giới tiếp giáp với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc), với chiều dài 253 km. Phía bắc giáp tỉnh Cao Bằng, phía nam giáp tỉnh Bắc Giang, phía đông nam giáp tỉnh Quảng Ninh, phía tây nam giáp tỉnh Thái Nguyên, phía tây giáp tỉnh Bắc Cạn. Lạng Sơn có 1 thành phố và 10 huyện là các huyện Bắc Sơn, Bình Gia, Văn Quan, Văn Lãng, Tràng Định, Hữu Lũng, Chi Lăng, Cao Lộc, Lộc Bình, Đình Lập và thành phố Lạng Sơn, với tổng diện tích tự nhiên là 8.187,25 km2 trong đó diện tích đồi núi, rừng chiếm gần 80%. Nằm trong hệ sơn khối Hoa Nam Bắc Sơn, Ngân Sơn Lạng Sơn, hệ thống sơn khối đá vôi nằm ở các huyện Bắc Sơn, Bình Gia, Văn Quan, Chi Lăng và Hữu Lũng với tổng diện tích ƣớc tính 1500 km2, còn lại các huyện khác chủ yếu là địa hình núi đất xen kẽ là các thung lũng nhỏ hẹp.
Địa hình Lạng Sơn tƣơng đối phức tạp do nằm ở khu vực có nhiều biến đổi qua các đợt vận động về địa lý, địa chất. Hƣớng chính của địa hình là hƣớng Tây Bắc – Đông Nam, ngoài ra còn có hai hƣớng phụ nữa là Đông Bắc – Tây Nam, và hƣớng vòng cung phía Đông. Dạng địa hình phổ biến ở Lạng Sơn là núi thấp và đồi, ít núi trung bình và không có núi cao. Độ cao dƣới 700m chiếm 96,27% diện tích của tỉnh.
Độ cao trung bình là 251m so với mặt 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nƣớc biển. Nơi thấp nhất là 20m ở phía nam huyện Hữu Lũng, trên thung lũng sông Thƣơng. Nơi cao nhất là đỉnh Phia Mè (thuộc khối núi Mẫu Sơn) cao 1541m so với mực nƣớc biển. Khí hậu, thủy văn.
Khí hậu Lạng Sơn nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa mang đặc trƣng của vùng núi phía Bắc và là một trong những ví dụ tiêu biểu của khí hậu miền Bắc Việt Nam. Đó là sự hạ thấp nền nhiệt độ trung bình cũng nhƣ các giá trị nhiệt độ thấp đến mức kỷ lục trong các tháng mùa đông. Không có nơi nào ở Việt Nam nhƣ Lạng Sơn chịu sự ảnh hƣởng sâu sắc của khối khí gió mùa cực đại. Nền địa hình cao trung bình là 251 m do vậy, tuy nằm ở khu vực nhiệt đới gió mùa nhƣng khí hậu ở Lạng Sơn có nét đặc thù của khí hậu á nhiệt đới.
Nền nhiệt không quá cao là nét đặc trƣng của khí hậu Lạng Sơn. Nhiệt độ trung bình lạnh nhất là 12,40C (tháng 1) và tháng nóng nhất từ 26,80C đến 27,60C (tháng 7). Biên độ gia động giữa ngày và đêm cũng nhƣ các tháng trong năm khá lớn. Mùa đông tƣơng đối dài và khá lạnh.
Lƣợng mƣa trung bình hàng năm phổ biến từ 1.600 mm, với số ngày mƣa là 135 ngày trong năm kéo dài 5 tháng từ tháng 5 đến tháng 9. Mẫu Sơn là nơi duy nhất có lƣợng mƣa trên 1. Độ ẩm không khí trung bình tƣơng đối phổ biến từ 80 - 85% và ít có sự chênh lệc giữa các vùng và các độ cao trong tỉnh. Độ ẩm cao nhất trên dƣới 85% (vào tháng 8) và thấp nhất khoảng 77 - 78% (vào tháng 1).
Luợng mây trung bình năm khoảng 7,5/10 bầu trời. Số giờ nắng trung bình khoảng 1600 giờ. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Huớng gió và tốc độ gió của Lạng Sơn vừa chịu sự chi phối của yếu tố hoàn lƣu, vừa bị biến dạng bởi địa hình. Mùa lạnh thịnh hành gió Bắc, mùa nóng thịnh hành gió Nam và Đông Nam.
Tốc độ gió nói chung không lớn, trung bình 0,8 - 2 m/s song phân hoá không đều giữa các vùng trong tỉnh. Là tỉnh miền núi có độ cao khá lớn nhƣng nhìn chung về khí hậu thì căn bản không khác các tỉnh Bắc Bộ, vẫn có mùa mƣa, mùa khô, mùa nóng và mùa lạnh, có thể phân ra ba vùng khí hậu đặc trƣng là: - Vùng khí hậu núi cao Mẫu Sơn - Vùng khí hậu núi vừa và thấp ở phía Bắc và phía Đông - Vùng khí hậu núi thấp ở phía Nam Lạng Sơn có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình từ 17 0C – 220C. Mùa đông ở đây tƣơng đối dài và khá lạnh, có thể kéo dài tới 5 tháng hoặc hơn. Lƣợng mƣa trung bình hàng năm là 1.450 mm, với tổng số ngày mƣa là 135 ngày.
Nền địa hình cao trung bình là 251 m, độ ẩm 82% và dải đều trong năm. Chế độ khí hậu này rất thích hợp với các loại cây trồng ôn đới và nhiệt đới, nhất là cây ăn quả và cây công nghiệp dài ngày nhƣ: quýt, mơ, trám, đào, hồng, lê, cây thông, chè….số giờ nắng bình quân trong năm là 1. Về thuỷ văn ở Lạng Sơn: Mật độ sông suối ở Lạng Sơn khá dày với tổng chiều dài hơn 400 km, chia ra hai hệ thống sông chính là hệ thống sông Kỳ Cùng ở phía bắc tỉnh, và hệ thống sông Thƣơng ở phía nam tỉnh. Ngoài ra ở khắp các huyện thị còn có vô số các suối, ngòi, khe rạch chảy ra sông.
Sông Kỳ Cùng là con sông lớn nhất của Lạng Sơn, có chiều dài 243km, diện tích lƣu vực là 6.660 km2, trong đó phần nội tỉnh là 6.532 km2, chiếm 79,8% diện tích tự nhiên của tỉnh. Sông Kỳ Cùng bắt nguồn từ vùng núi Bắc Xa cao 1166m ở huyện Đình Lập, chảy theo hƣớng từ đông nam lên tây bắc, theo hƣớng dốc của địa hình qua Lộc Bình, Điềm He, Na Sầm đến Thất Khê. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tại đây sông Kỳ Cùng uốn khúc và chảy theo hƣớng tây bắc – đông nam tới biên giới Trung Quốc, đổ vào lƣu vực sông Tây Giang. Tổng chiều dài hệ thống sông Kỳ Cùng là 1.583 km, sông có 26 nhánh cấp 1 trong đó sông có chiều dài trên 10 km là 77 và gồm 17 sông có diện tích lƣu vực lớn hơn 100 km2, số sông còn lại có diện tích lƣu vực nhỏ hơn 100 km2.
Sông Thƣơng là sông lớn thứ hai của Lạng Sơn, chảy trong máng trũng Mai Sao thuộc huyện Chi Lăng. Lạng Sơn chiếm phần thƣợng lƣu và trung lƣu của sông Thƣơng, phần còn lại của sông chảy trên địa phận tỉnh Bắc Giang. Sông Thƣơng bắt nguồn từ dãy núi Na Pa Phƣớc, cao 600m gần Ba Thín thuộc huyện Chi Lăng. Sông chảy theo hƣớng đông bắc – tây nam, rồi chảy vào tỉnh Bắc Giang tại xã Hoà Thắng, huyện Hữu Lũng.
Sông Thƣơng có chiều dài 157 km, phần dòng chảy ở lạng Sơn dài 70 km. Ở địa phận Lạng Sơn, sông Thƣơng có hai phụ lƣu chính là sông Hoá và sông Trung. Thổ nhƣỡng ở Lạng Sơn: Vùng đất Lạng Sơn chịu sự tác động của những kiến tạo khác nhau, do vậy có khá nhiều loại đá gốc phong hoá để tạo thành đất đai. Những vận động kiến tạo trung sinh cách đây 225 triệu năm đã tạo nên hàng loạt những núi thấp, đồi cao ở Văn Lãng, Bình Gia và phía đông Tràng Định.
Từ các trầm tích lục nguyên là chủ yếu, đôi chỗ xuất hiện hoạt động mắc ma. Tiếp sau đó, những vùng hồ lớn Bản Ngà, Thất Khê…đƣợc bồi đắp bởi trầm tích đệ tam cách đây hơn một triệu năm tạo thành những cánh đồng màu mỡ, rộng lớn. Các loại đá ở Lạng Sơn nhƣ đá vôi, phiến thanh sét, cát kết, riolít…bị phong hoá tạo nên đất có thành phần cơ giới yếu, tỷ lệ đạm, lân, kali, độ PH và khả năng trao đổi chất khoáng khác nhau phụ thuộc sâu sắc vào sản phẩm phong hoá đá mẹ. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở những quá trình hình thành đất đã diễn ra và đang tác động tới đất đai, trên cơ sở của những mẫu chất hình thành đất thì đất đai của Lạng Sơn chia ra làm ba loại chính: - Đất feralít của các miền đồi và núi thấp (dƣới 700 m); - Đất feralít mùn trên núi cao (700 đến 1.500 m); - Đất phù sa.
Hệ thống hang động và các cảnh quan tự nhiên - Hệ thống hang động: Hang động là một dạng tài nguyên du lịch tự nhiên đặc sắc ở địa hình cácxtơ thuộc vùng núi đá vôi. Trên địa phận Lạng Sơn, quá trình cácxtơ nhiệt đới đã tạo nên nhiều hang động kỳ vĩ. Trong số các hang động đã đƣợc phát hiện ở địa bàn tỉnh có rất nhiều hang đẹp, rộng có khả năng khai thác phục vụ mục đích du lịch. Trƣớc hết trong lĩnh vực khảo cổ học, các nhà khoa học đã phát hiện một số hang động có giá trị khảo cổ thời kỳ đồ đá nhƣ hang Thẩm Khuyên, Thẩm Hai, hang Kéo Lèng thuộc huyện Bình Gia.
Có nhiều hang động ngoài giá trị nhiên còn gắn với các sự tích truyên thuyết nhƣ các động Nhất, Nhị, Tam Thanh ở TP. Lạng Sơn hoặc gắn với các di tích lịch sử nhƣ hang Cốc Mƣời huyện Tràng Định. Các hang động ở Lạng Sơn rất đa dạng, ở các bậc độ cao khác nhau và có độ dài khác nhau, trên các trần hang, vòm hang là một thế giới kỳ ảo những măng đá, vú đá, cột đá với những dáng hình thiên tạo vô cùng sinh động và đẹp mắt, khi phản chiếu ánh sáng rất lộng lẫy, khi gõ vào phát ra các âm thanh nhƣ tiếng nhạc cụ trong một không gian tĩnh mịch, hƣ ảo. Hệ thống hang động là một trong những tài nguyên du lịch rất đặc trƣng ở tỉnh Lạng Sơn, hấp dẫn khách du lịch.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Cảnh quan tự nhiên: Lạng Sơn có những nét rất riêng không hề gặp lại ở các vùng lãnh thổ khác trên đất nƣớc ta, đất “Trấn doanh bát cảnh” có thể so sánh với Hà Tiên (Kiên Giang) ở miền Nam, Nghi Xuân (Hà Tĩnh) ở miền Trung. Lạng Sơn là nơi hội tụ của 21 ngọn núi và 7 con sông. Trong số 21 ngọn núi, có những núi sau đây đƣợc đánh giá là danh thắng: - Núi Công Mẫu (nay còn gọi là núi Mẫu Sơn): Núi Mẫu Sơn đƣợc bao bọc bởi hàng trăm quả núi nhỏ. Khí hậu ôn hoà, mùa đông, Mẫu Sơn luôn bị mây mù bao phủ, mùa hạ rực rỡ nắng vàng, khi vào xuân cả vùng Mẫu Sơn rực rỡ sắc hoa đào.
- Núi Lộc Mã: Lộc Mã là núi đất ở phía Tây tỉnh Lạng Sơn, có sông Kỳ Cùng chảy quanh phía trƣớc và các núi hộ vệ phía sau tạo nên phong cảnh sơn thủy hữu tình. - Núi Đại Tƣợng: Dãy núi Đại Tƣợng giống hình con voi, trong núi có động và giếng Tiên.