Chương 1: Tổng quan về các vấn đề liên quan đến đề tài Chương 2: Thực trạng hoạt động du lịch văn hóa ở Mộc Châu, tỉnh Sơn La 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 3: Một số giải pháp phát triển du lịch văn hóa Mộc Châu, tỉnh Sơn La 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Khái niệm du lịch văn hóa Bên cạnh các loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo dục…, gần đây, du lịch văn hóa đang là xu hướng phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới. Bởi vì lĩnh vực du lịch văn hóa đang được đánh giá là đem lại giá trị lớn cho cộng đồng xã hội.
Theo Hội đồng Quốc tế và các di chỉ và di tích ICOMOS định nghĩa theo khía cạnh nghiên cứu về di chỉ và di tích:" Du lịch văn hóa là loại hình du lịch mà mục tiêu là khám phá những di tích và di chỉ. Nó mang lại những ảnh hưởng tích cực bằng việc đóng góp vào việc tôn tạo, bảo tồn và duy trì. Loại hình này trên thực tế đã minh chứng cho những nỗ lực bảo tồn và tôn tạo nhằm đáp ứng nhu cầu của cộng đồng vì những lợi ích văn hóa – kinh tế - xã hội ". Theo Luật Du lịch: "Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống".3] Theo Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO): Du lịch văn hóa bao gồm các hoạt động của những người với động cơ chủ yếu là nghiên cứu, khám phá về văn hóa như các chương trình nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật biểu diễn, về các lễ hội và các sự kiện văn hóa khác nhau, thăm các di tích và đền đài, du lịch nghiên cứu thiên nhiên, văn hóa hoặc nghệ thuật dân gian và hành hương." 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tài nguyên du lịch Tài nguyên du lịch là một dạng đặc sắc của tài nguyên nói chung. Luật Du lịch Việt Nam năm 2005 quy định: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử văn hóa, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch. Tài nguyên du lịch chính là tiền đề để phát triển du lịch. Thực tế cho thấy, tài nguyên du lịch càng đặc sắc, càng phong phú bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả hoạt động du lịch càng cao bấy nhiêu.
Tác giả Bùi Thị Hải Yến đưa ra định nghĩa về TNDL một cách thiết thực hơn: “TNDL là tất cả những gì thuộc về tự nhiên và các giá trị văn hóa do con người sáng tạo ra có sức hấp dẫn du khách, có thể được bảo vệ, tôn tạo và sử dụng cho ngành du lịch mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường” [20, tr 20]. Tài nguyên chính của du lịch văn hóa là các giá trị di sản văn hóa. Có thể hiểu, các di sản văn hóa là nguồn tài nguyên độc đáo của du lịch văn hóa. Có các tài nguyên du lịch thì mới có các loại hình du lịch.
Có tài nguyên du lịch nhân văn – văn hóa thì mới có loại hình du lịch văn hóa. Các tài nguyên này có vai trò quan trọng trong việc hình thành, nuôi sống và phát triển ngành du lịch. Tài nguyên du lịch được phân chia rõ thành hai loại chính là tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn (gồm tài nguyên du lịch nhân văn vật thể và tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể). Trong Luật du lịch Việt Nam định nghĩa hai cách phân loại này như sau: "Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, khí hậu, thủy văn, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên có thể được sử dụng phục vụ mục đích du 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lịch" và " Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động sáng tạo của con người và các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể khác có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch"[9, tr.
TNDLNV nói một cách ngắn gọn, là các đối tượng, hiện tượng do con người sáng tạo ra trong suốt quá trình tồn tại và có giá trị phục vụ cho nhu cầu du lịch. TNDLNV của Việt Nam bao gồm TNDL nhân văn vật thể (các di chỉ khảo cổ học, các di sản văn hoá thế giới và các di tích lịch sử - văn hoá như các đô thị lịch sử, các khu công trình mang tính lịch sử trong các đô thị, các địa bàn có sự kiện lịch sử như các chiến khu cách mạng, các chiến trường, các công trình kiến trúc có giá trị lịch sử - văn hóa như đình, đền, chùa, miếu, lăng mộ, nhà thờ, nhà cổ, thành cổ, những tác phẩm nghệ thuật hội họa điêu khắc như tranh, tượng…) và TNDL nhân văn phi vật thể (các lễ hội, nghề và làng nghề truyền thống, văn hoá nghệ thuật, văn hoá ẩm thực, văn hoá các tộc người). Tài nguyên du lịch nhân văn cũng chính là tài nguyên du lịch văn hóa. Từ đó có thể nhận thấy được rằng, tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm: văn nghệ dân gian, truyền thống văn hóa, khảo cổ, công trình kiến trúc … đó được coi là những nguồn tài nguyên du lịch nhân văn vô cùng quý giá của ngành du lịch.
Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm văn hóa đều được coi là sản phẩm du lịch, bởi vì có một số sản phẩm văn hóa không thể hoặc không nên đưa vào khai thác phục vụ cho du lịch mà nên được bảo tồn và gìn giữ để phát triển các giá trị cốt lõi của sản phẩm văn hóa đó. Chỉ nên sử dụng những sản phẩm văn hóa này trong một số hoàn cảnh cụ thể. Và khai thác có định hướng, kết hợp chiến lược với bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị quý giá của tài nguyên này. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Khái niệm sản phẩm du lịch và sản phẩm du lịch văn hóa 1. Khái niệm sản phẩm du lịch Theo Trần Thị Minh Hòa: Sản phẩm du lịch = Dịch vụ du lịch + Hàng hóa du lịch + Tài nguyên du lịch.[4] Theo Luật du lịch: Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cần thiết để thoả mãn nhu cầu của khách du lịch trong chuyến đi du lịch. Theo tổng cục Du lịch: Sản phẩm là một trong những dịch vụ và tiện nghi dịch vụ hỗn hợp mà công ty khách sạn, lữ hành cung cấp cho khách hàng. Chúng ta có thể rút ra khái niệm từ thực tế hoạt động du lịch: "Sản phẩm du lịch là sự kết hợp giữa tài nguyên du lịch và dịch vụ du lịch".
Trước hết, sản phẩm du lịch là một loại hàng hóa. Bên cạnh đó, sản phẩm du lịch cũng cần có quá trình nghiên cứu, đầu tư, có sản xuất và tiêu dùng … như những hàng hóa khác. Sản phẩm du lịch có thể là một chương trình du lịch với thời gian và địa điểm khác nhau. Sản phẩm du lịch là việc khai thác các tiềm năng, nguồn lực có sẵn hoặc nhân tạo khi được cá nhân hoặc công ty khai thác, kết hợp theo cách thức riêng của cá nhân hoặc công ty đó.
Việc khai thác các tiềm năng về giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của địa phương để đưa vào hoạt động du lịch như việc đưa các loại hình nghệ thuật, dân ca, dân vũ, ẩm thực, văn hóa, hoặc các lễ hội truyền thống, các hoạt động trình diễn, biểu diễn dân gian … vào việc phục vụ khách tham quan. Những hoạt động này giúp khách tham quan trực tiếp trải nghiệm và cảm nhận văn hóa khi họ đến địa phương. Ngoài ra, sản phẩm du lịch còn là sản phẩm chăm sóc sức khỏe, dịch vụ làm đẹp, các dịch vụ thông tin liên lạc, dịch vụ ngân hàng… những dịch vụ đem lại lợi ích cho khách tham quan. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở những nơi du khách dừng chân, nghỉ ngơi, hay tham quan du lịch, sẽ thấy được những sản phẩm du lịch thường được cụ thể hóa bằng vật phẩm.
Ví dụ như các đồ lưu niệm, các đồ vật với phương pháp chế tác mang lại nhiều tiện ích cho người sử dụng. Giá trị của sản phẩm du lịch được đánh giá bằng mức mà khách hàng sẵn sàng chi trả trong một chuyến tham quan du lịch, và được đo lường bằng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp du lịch, tổng doanh thu cho ngân sách địa phương và tổng thu nhập của cư dân địa phương đó khi tham gia kinh doanh các dịch vụ phục vụ cho hoạt động du lịch. Giá trị của sản phẩm du lịch cũng được đánh giá qua những ảnh hưởng của sản phẩm du lịch đó đến sự phát triển kinh tế - xã hội, dân trí của địa phương nói riêng và đất nước nói chung. Khái niệm sản phẩm du lịch văn hóa Theo Luật du lịch Việt Nam, thì "Sản phẩm du lịch văn hóa là tập hợp các dịch vụ cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của du khách trong chuyến đi du lịch".
Trong Giáo trình kinh tế du lịch, tác giả Trần Thị Minh Hòa và Nguyễn Văn Đính biên soạn định nghĩa: "Sản phẩm du lịch văn hóa phải là sự kết hợp giữa tài nguyên du lịch văn hóa và các dịch vụ du lịch văn hóa thích hợp phục vụ nhu cầu thưởng thức, khám phá, trải nghiệm của du khách về những điều khác biệt, mới lạ của các nền văn hóa khác nhau".168] Ngoài ra, tiếp cận theo hướng kinh tế học, sản phẩm du lịch văn hóa được định nghĩa là "các dịch vụ hàng hóa cung cấp cho du khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực: cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, một vùng hay một quốc gia nào đó".27] 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.