Chương 1. Ơ Ở LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH HOMESTAY 1. Khái niệm, đặc đ ểm, vài trò của du lịch homestay 1. Du lịch homestay 1.
Sơ ược lịch sử hình thành và phát triển của du lịch homestay Thuật ngữ homestay xuất hiện đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục, khi việc hợp tác quốc tế về giáo dục và du học phổ biến. Các lưu học sinh, sinh viên mới nhập học được đến ở tại các gia đình người bản xứ và được đối xử như một thành viên của gia đình họ. Phương thức lưu trú như vậy giúp học sinh tiếp cận và hòa nhập dễ dàng vào một nền văn hóa mới, đặc biệt thuận lợi trong việc học ngôn ngữ bản địa. Hơn nữa, những người dân bản địa cũng có cơ hội tiếp xúc, giao lưu với những nền văn hóa mới và có điều kiện tăng thêm thu nhập cho gia đình.
Từ đó trở đi, thuật ngữ homestay được phổ biến rộng rãi trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là những nước có nền giáo dục phát triển như Pháp, Mỹ, Nga… Sau khi đã rất phổ biến trong lĩnh vực giáo dục thì thuật ngữ “homestay” cũng xuất hiện trong một số lĩnh vực khác, trong đó có lĩnh vực du lịch. Nếu như trước đây, homestay đơn thuần để chỉ một hoạt động lưu trú ở - nhà - dân thì ngày nay, không chỉ là một phương thức lưu trú mà phát triển trở thành một loại hình du lịch. Một loại hình du lịch mới nhưng đã hấp dẫn và thu hút đông đảo khách du lịch. Loại hình du lịch này giúp con người quay trở về với tự nhiên thoát khỏi cuộc sống bận rộn và những căn phòng đầy ắp tiện nghi để đi, đến và khám phá những vùng đất mới lạ với những nền văn hóa đậm đà bản sắc.
Không chỉ dừng lại ở sự gặp gỡ hay tiếp xúc mà khách du lịch còn trải nghiệm bằng cách hòa nhập vào nền văn hóa đó, gắn bó với những con người bản xứ để được làm người bản xứ trong khoảng thời gian của chuyến đi. Homestay với tư cách là một loại hình du lịch mới ra đời nhưng hình thức sơ khai của nó đã xuất hiện từ thời cổ đại. Thời kỳ đó, tuy du lịch chưa phải là hoạt động dành cho đại bộ phận quần chúng nhân dân nhưng việc đi du lịch xa nhà và ở lại nơi đến là phổ biến. Các cung điện, khách sạn, biệt thự hay nhà nghỉ dành cho du lịch nghỉ dưỡng mà đối tượng khách chủ yếu là tầng lớp vua chúa, 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com qúy tộc hay những người giàu có.
Du lịch hành hương, du lịch tôn giáo là một trong những loại hình du lịch chính trong giai đoạn này. Những chuyến hành hương về thánh địa, nhà thờ diễn ra một cách rầm rộ. Khách hành hương thường nghỉ tại các nhà dân ven đường. Chủ nhà phục vụ khách ăn nghỉ tận tình không phải vì mục đích kinh tế mà chủ yếu là xuất phát từ bổn phận của các con chiên với đấng toàn năng.
Khách trước khi đi có tặng chủ nhà một hiện vật hay một khoản tiền tượng trưng như một sự tỏ lòng biết ơn. Đặc biệt, sau chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Âu, nhiều người mong muốn được sống những ngày tháng yên bình ở vùng nông thôn, xa rời cuộc sống thành phố và những áp lực của quá khứ chiến tranh. Và việc ở nhà dân, trải nghiệm cuộc sống đích thực ở nông thôn với mức giá thấp hơn dịch vụ lưu trú khác là sự lựa chọn của ngày càng nhiều người. Áo là nước đầu tiên ở châu Âu đưa ra chương trình kỳ nghỉ tại các ngôi nhà xây trong trang trại.
Nhiều nước sau đó đã áp dụng sáng kiến này và tổ chức các chương trình du lịch tương tự. Khi đó loại hình du lịch này được mô tả và xác định bằng các khái niệm như: nhà ngủ qua đêm có ăn sáng (best and breakfast houses), nhà ở xây trong trang trại (farmhouses), nhà khách (guesthouses) hay nghỉ tại nhà dân (homestay houses). [20, tr 19 - 21] Hiện nay du lịch homestay đã phát triển hầu khắp trên thế giới đem lại nguồn thu ổn định cho du lịch các quốc gia và người dân địa phương tại các điểm du lịch. Nhưng không chỉ có thế, du lịch homestay còn góp phần phát triển du lịch theo hướng bền vững, góp phần bảo vệ tài nguyên du lịch tự nhiên, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lối sống của các dân tộc tại các điểm du lịch và tăng cường giao lưu văn hóa và sự hiểu biết giữa các cộng đồng.
Người Việt Nam biết đến hình thức homestay qua hành trình thường niên của con tàu Thanh niên Đông Nam Á (SSEAYP), cập cảng lần đầu tiên ở thành phố Hồ Chí Minh vào năm 1995. Con tàu mang tên Nippon Maru này có sự tham gia của hàng trăm thanh niên các nước ASEAN và Nhật Bản, lần lượt cập cảng biển của các nước thành viên. Khi cập cảng một nước, các thành viên trên tàu ngoài việc cùng tham gia những hoạt động văn hóa cộng đồng sẽ được bố trí đến ở tại nhà những người dân bản xứ. Qua những năm tham gia tàu Thanh niên 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đông Nam Á, nhiều bạn trẻ Việt Nam đã được sống trong các gia đình người Nhật, Malaysia, Thái Lan… Ngược lại, nhiều bạn trẻ nước ngoài đã ở tại các gia đình người Việt để học hỏi, tìm hiểu về văn hóa, lối sống… Từ đó, người Việt Nam bắt đầu làm quen với tên gọi của một loại hình du lịch homestay.
Tuy nhiên, sự hình thành của du lịch homestay ở Việt Nam không phải xuất phát từ ý tưởng của các công ty lữ hành mà từ nhu cầu và sự thâm nhập của những khách du lịch “Tây ba lô”. Nhiều khách du lịch khi đến Việt Nam đã nhờ môi giới, hướng dẫn viên hoặc tự liên hệ để được nghỉ homestay ở những gia đình người Việt thân thiện với mục đích tìm hiểu, khám phá những nét văn hóa bản địa. Những công ty lữ hành như Saigontourist, Handspan Adventure Travel… nhận thấy đây là một loại hình du lịch mới hứa hẹn những sản phẩm du lịch thú vị, hấp dẫn khách du lịch nên họ bắt tay vào việc thiết kế, xây dựng, quảng bá, bán và tổ chức thực hiện các chương trình du lịch homestay. Cho đến nay, công ty lữ hành vẫn đóng vai trò chủ chốt trong kinh doanh loại hình du lịch này.
Công ty đã tổ chức thực hiện một số chương trình du lịch homestay tại các điểm du lịch miền núi phía Bắc hay vùng sông nước phương Nam, chương trình du lịch “Một ngày làm dân phố cổ” ở phố cổ Hội An hay “Ăn Tết với người Sài Gòn” nhân dịp Tết âm lịch hàng năm. Du lịch homestay đã bước đầu phát triển ở một số nơi như: Sa Pa, Mai Châu, Ba Bể, Hội An, Huế, Sài Gòn, đồng bằng sông Cửu Long… Như vậy, du lịch homestay đã được triển khai tại các địa bàn ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam và cả đô thị, nông thôn, đồng bằng, miền núi…[20, tr 47] 1. Một số khái ni m về du lịch homestay Cũng như nhiều loại hình du lịch khác. Loại hình du lịch homestay có nhiều khái niệm khác nhau được nhiều nhà nghiên cứu đưa ra dưới nhiều tên gọi khác nhau như du lịch nghỉ tại nhà dân, du lịch nếp sống thường nhật.
Một số ý kiến cho rằng du lịch homestay chỉ đơn giản là một phương thức lưu trú, nhưng cũng có nghiên cứu cho rằng đó là tên gọi của loại hình du lịch. Du lịch homestay là một trong những hình thái của du lịch cộng đồng. Đây là loại hình mà điểm đến của khách du lịch là tại nhà người dân, chia sẻ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không gian sống với gia đình người dân, nơi mà có thể không được đầy đủ tiện nghi như các nhà nghỉ hoặc khu du lịch (Lynch & Mac Whannell,2000) Du lịch homestay là nơi du khách được gần gũi với thiên nhiên và du khách có thể thanh toán các khoản chi phí sinh hoạt, chi phí lưu trú trực tiếp hoặc gián tiếp với chủ hộ gia đình (Lashley & Morrison,2000), (Wang,2007). Du lịch homestay là việc du khách tham gia vào đời sống gia đình của người dân bản xứ thông qua việc học tập, du lịch, tham quan, tìm hiểu văn hóa….
Đặc biệt, theo hình thức này, du khách sẽ được “cùng ăn, cùng ở và cùng làm‟‟ với chủ nhà cũng như luôn được xem như là người nhà (Thompson,1998). Theo Hiệp hội Homestay Malaysia, “Homestay là loại hình du lịch mà du khách sẽ được ở và sinh hoạt cùng nhà với người dân bản xứ như thành viên trong gia đình, để khám phá phong cách sống của người dân, trải nghiệm cuộc sống thường này của họ để biết được văn hóa nơi đó”. Trong phạm vi luận văn, tác giả đã chọn lọc và đưa ra khái niệm du lịch homestay dưới góc độ và tên gọi cho một loại hình du lịch. Khái niệm homestay có thể được hiểu như sau: Du lịch homestay là một loại hình du lịch dựa vào cộng đồng.
Thông qua loại hình du lịch này du khách được trải nghiệm cuộc sống thường nhật của người dân bản địa cùng sinh hoạt và lao động sản xuất với người dân bản địa nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu và khám phá các giá trị văn hóa bản địa. Nhận diện và đặc trưng cơ bản của du lịch homestay 1. Nh n di n du lịch homestay Loại hình du lịch homestay được nhận dạng dựa trên các tiêu chí sau: - Theo tiêu chí m i trường tài nguyên bao gồm loại hình du lịch dựa trên yếu tố tài nguyên du lịch văn hóa và loại hình du lịch dựa trên yếu tố tài nguyên du lịch tự nhiên: Du lịch homestay thuộc loại hình du lịch văn hóa vì hoạt động du lịch homestay diễn ra chủ yếu trong môi trường nhân văn và khai thác các tài nguyên du lịch nhân văn, đặc biệt là văn hóa bản địa của cộng đồng địa phương. - Theo tiêu chí mục ích chu ế i: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Du lịch homestay là loại hình du lịch tham quan, khám phá những nét văn hóa độc đáo của cộng đồng địa phương thông qua những hoạt động cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với gia đình người dân bản địa tại điểm đến giúp khách du lịch mở rộng hiểu biết, nâng cao nhận thức về thế giới xung quanh.
- Theo tiêu chí loại hì h ưu trú: Du lịch homestay là loại hình du lịch ở nhà dân nghĩa là nhà người dân chính là cơ sở lưu trú phục vụ khách du lịch trong chuyến du lịch.