Phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn

Đề án thạc sĩ phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn năm 2025

• Tác giả: Nông Văn Sinh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Ngọc Nương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Hữu Lũng

Huyện Hữu Lũng sở hữu vị trí cửa ngõ phía Tây Nam tỉnh Lạng Sơn. Khu vực này có mạng lưới giao thông thuận tiện với tuyến Quốc lộ 1A và cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn. Địa hình nơi đây nổi bật với hệ thống thung lũng karst xen lẫn núi đá vôi hùng vĩ. Khí hậu trong lành cùng hệ sinh thái đa dạng tạo tiền đề cho du lịch xanh. Nguồn tài nguyên văn hóa bản địa của đồng bào Tày, Nùng, Kinh, Dao rất phong phú. Các di sản truyền thống thể hiện qua kiến trúc nhà sàn, trang phục thổ cẩm và làn điệu hát then. Lễ hội dân gian và tri thức ẩm thực địa phương lưu giữ nhiều giá trị đặc trưng. Du lịch cộng đồng tại đây bắt đầu định hình rõ nét từ năm 2018. Địa phương tập trung xây dựng mô hình homestay sinh thái tại các xã Hữu Liên và Yên Thịnh. Hoạt động này tạo sinh kế mới cho cư dân nông thôn. Thu nhập của người dân tăng lên rõ rệt qua các mùa lễ hội. Mô hình cũng góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ bền vững. Tài nguyên thiên nhiên được gìn giữ nhờ nhận thức môi trường ngày càng nâng cao. Hữu Lũng đang vươn lên thành điểm đến sinh thái hấp dẫn ở vùng Đông Bắc.

1.1. Tiềm năng tự nhiên và sinh thái đặc sắc

Huyện Hữu Lũng sở hữu cảnh quan thiên nhiên trù phú. Điểm nhấn lớn nhất là thảo nguyên Đồng Lâm tại xã Hữu Liên. Thảo nguyên rộng hàng trăm héc-ta với đồng cỏ xanh mướt và dòng suối uốn lượn. Mùa mưa tạo nên hồ nước trong vắt, thích hợp cho chèo thuyền kayak. Mùa khô mở ra không gian bằng phẳng để cắm trại và dã ngoại ngoài trời. Rừng đặc dụng Hữu Liên bảo tồn nhiều loài động thực vật quý hiếm. Hệ thống vách đá vôi dựng đứng tại xã Yên Thịnh thu hút đông đảo vận động viên leo núi mạo hiểm quốc tế. Cảnh sắc hoang sơ cùng khí hậu mát mẻ mang lại trải nghiệm nghỉ dưỡng khác biệt.

1.2. Giá trị văn hóa bản địa của các dân tộc

Bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số là trụ cột của du lịch cộng đồng. Huyện có nhiều bản làng người Tày, Nùng lưu giữ nếp nhà sàn truyền thống bốn mái. Du khách được hòa mình vào sinh hoạt đời thường của người bản xứ. Những điệu sli, then ngọt ngào vang vọng bên bếp lửa hồng. Nghề dệt thổ cẩm và đan lát mây tre đan vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ẩm thực vùng cao tạo nên sức hút khó cưỡng với lợn quay, bánh chưng đen, xôi cẩm và rau rừng. Tinh thần mến khách cùng lối sống giản dị của đồng bào để lại ấn tượng sâu đậm cho du khách bốn phương.

II. Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Hữu Lũng

Du lịch Hữu Lũng ghi nhận bước tăng trưởng đáng kể trong giai đoạn 2021 - 2024. Doanh thu du lịch toàn huyện tăng mạnh từ 80 tỷ đồng năm 2021 lên 270 tỷ đồng năm 2024. Số lượng cơ sở lưu trú và điểm homestay tại Hữu Liên, Yên Thịnh tăng nhanh chóng. Tuy nhiên, hoạt động du lịch cộng đồng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế nội tại. Mức chi tiêu bình quân của du khách tại huyện còn ở mức thấp. Khách nội địa lưu trú chỉ chi tiêu khoảng 800.000 đồng mỗi ngày. Khách tham quan trong ngày chi tiêu khiêm tốn khoảng 120.000 đồng. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc thiếu vắng các dịch vụ bổ trợ chất lượng cao. Các sản phẩm quà lưu niệm, điểm vui chơi giải trí và dịch vụ chăm sóc sức khỏe chưa hình thành bài bản. Nguồn nhân lực du lịch chủ yếu là lao động phổ thông chưa qua đào tạo chuyên sâu. Lượng lao động du lịch chỉ chiếm khoảng 0,5% tổng lao động toàn huyện. Kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ và công nghệ số của các chủ homestay còn yếu. Tình trạng này cản trở năng lực cạnh tranh của điểm đến.

2.1. Hạ tầng giao thông và dịch vụ lưu trú

Hạ tầng giao thông kết nối các điểm du lịch tại Hữu Lũng còn manh mún. Nhiều cung đường liên thôn dẫn vào các điểm du lịch tại Hữu Liên và Yên Thịnh có mặt đường hẹp. Mùa mưa thường xảy ra tình trạng sạt lở hoặc ngập úng cục bộ gây trở ngại di chuyển. Cơ sở hạ tầng bãi đỗ xe và trạm dừng nghỉ công cộng chưa đáp ứng nhu cầu ngày cao điểm. Bên cạnh đó, các cơ sở homestay phát triển mang tính tự phát. Trang thiết bị buồng phòng tại nhiều hộ dân còn đơn sơ, thiếu tiện nghi vệ sinh khép kín đạt chuẩn. Tính đồng bộ trong thiết kế kiến trúc cảnh quan chưa được quản lý chặt chẽ.

2.2. Sự đơn điệu của chuỗi sản phẩm trải nghiệm

Sản phẩm du lịch cộng đồng tại Hữu Lũng hiện nay còn nghèo nàn. Phần lớn du khách đến đây chỉ dừng lại ở việc ngắm cảnh tự do và chụp ảnh kỷ niệm. Các tour tuyến tham quan thiếu tính kết nối liên xã. Hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa chưa được tổ chức thành các chương trình quy chuẩn. Du khách khó tìm thấy các trải nghiệm học nghề thủ công truyền thống hay làm nông nghiệp sạch. Các hoạt động giải trí về đêm gần như vắng bóng. Nguồn thu từ quà lưu niệm và đặc sản địa phương còn chiếm tỷ trọng rất nhỏ. Sự thiếu hụt chuỗi dịch vụ bổ sung khiến thời gian lưu trú bình quân của khách rất ngắn.

III. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Hữu Lũng

Huyện Hữu Lũng cần triển khai nhóm giải pháp đồng bộ để thúc đẩy du lịch cộng đồng bứt phá. Trước hết, chính quyền địa phương phải hoàn thiện quy hoạch không gian du lịch gắn với bảo vệ sinh thái. Việc huy động các nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông kết nối liên vùng cần được ưu tiên hàng đầu. Huyện cần thiết lập cơ chế hỗ trợ tài chính cho các hộ nông dân kinh doanh homestay. Các chương trình tập huấn kỹ năng đón tiếp, chế biến ẩm thực và vệ sinh an toàn thực phẩm cần diễn ra định kỳ. Hoạt động liên kết giữa người dân, hợp tác xã du lịch và các công ty lữ hành cần được thắt chặt. Sự hợp tác này giúp xây dựng chuỗi cung ứng dịch vụ khép kín. Huyện cũng cần đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quảng bá điểm đến. Công tác xúc tiến du lịch qua các nền tảng mạng xã hội và bản đồ số mang lại hiệu quả cao. Việc bảo tồn văn hóa truyền thống phải song hành cùng khai thác du lịch bền vững.

3.1. Đa dạng hóa chuỗi sản phẩm trải nghiệm

Huyện Hữu Lũng cần xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch đa dạng và mang tính đặc trưng cao. Địa phương nên phát triển các tour du lịch thể thao mạo hiểm như leo núi đá vôi tại Yên Thịnh, chèo thuyền kayak và đạp xe xuyên rừng tại Hữu Liên. Việc phục dựng các làn điệu sli, then và lễ hội dân gian sẽ gia tăng trải nghiệm văn hóa chiều sâu cho khách lưu trú. Huyện cần khuyến khích người dân phát triển các sản phẩm quà tặng OCOP từ nông sản địa phương như na Chi Lăng, nem nướng, mật ong rừng. Những trải nghiệm này giúp kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực và số hóa điểm đến

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là khâu đột phá để phát triển bền vững. Huyện cần phối hợp với các trường đại học chuyên ngành mở các lớp đào tạo nghiệp vụ lưu trú, buồng phòng và chế biến món ăn cho cộng đồng. Người dân cần được trang bị kỹ năng ngoại ngữ giao tiếp cơ bản để phục vụ khách quốc tế. Bên cạnh đào tạo, chính quyền cần hỗ trợ số hóa dữ liệu du lịch. Mỗi cơ sở homestay cần xây dựng trang thông tin trên mạng xã hội, tích hợp cổng thanh toán trực tuyến và bản đồ vệ tinh. Chuyển đổi số toàn diện giúp người dân chủ động tiếp cận thị trường khách hàng tiềm năng.

IV. Triển vọng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Hữu Lũng

Phát triển du lịch cộng đồng tại Hữu Lũng là hướng đi chiến lược đúng đắn. Mô hình này giúp khai thác hiệu quả các tiềm năng cảnh quan karst và giá trị văn hóa bản địa. Thành công từ mô hình giúp tăng thu nhập cho đồng bào thiểu số và giảm nghèo bền vững. Địa phương cần kiên định mục tiêu phát triển kinh tế gắn với bảo tồn tài nguyên sinh thái. Sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương đóng vai trò kiến tạo then chốt. Sự đồng thuận và chủ động tham gia của người dân là yếu tố quyết định thành bại. Huyện cần tiếp tục học tập kinh nghiệm từ các mô hình thành công như Mai Châu để hoàn thiện cách làm. Khi hạ tầng kết nối được cải thiện, Hữu Lũng sẽ đón lượng khách chất lượng cao ngày càng tăng. Điểm đến này hoàn toàn có thể trở thành trung tâm du lịch sinh thái cộng đồng tiêu biểu của tỉnh Lạng Sơn và toàn vùng Đông Bắc.

4.1. Giá trị kinh tế và giải quyết việc làm

Du lịch cộng đồng đóng góp tích cực vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Hữu Lũng. Các mô hình lưu trú homestay tạo việc làm tại chỗ cho hàng trăm lao động nông thôn. Người dân không chỉ có thu nhập từ dịch vụ buồng phòng mà còn từ chế biến ẩm thực và hướng dẫn trải nghiệm. Sản phẩm nông sản địa phương tiêu thụ trực tiếp cho du khách với giá trị gia tăng cao hơn. Nguồn thu nhập ổn định giúp cải thiện đáng kể chất lượng đời sống của người dân bản địa. Kinh tế du lịch mở ra hướng đi bền vững, giúp người dân gắn bó với quê hương.

4.2. Bảo tồn văn hóa và môi trường tự nhiên

Du lịch cộng đồng đóng vai trò là công cụ bảo tồn di sản hữu hiệu. Nhận thức của người dân về giá trị văn hóa dân tộc được nâng lên rõ rệt. Những nếp nhà sàn truyền thống và trang phục thổ cẩm được giữ gìn cẩn thận để phục vụ du khách. Các lễ hội dân gian và làn điệu sli, then được khôi phục mạnh mẽ trong đời sống thường nhật. Đồng thời, ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường sống và bảo vệ rừng đặc dụng được nâng cao. Người dân trở thành những người chủ tích cực tham gia bảo vệ hệ sinh thái núi đá vôi. Phát triển du lịch chính là chìa khóa duy trì bản sắc và vẻ đẹp hoang sơ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường du lịch Hữu Lũng ghi nhận bước nhảy vọt ấn tượng trong giai đoạn 2021 - 2024 khi tổng lượng khách tăng từ 430.000 lượt lên 888.500 lượt, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 12,8%/năm, đồng thời doanh thu du lịch tăng mạnh từ 80 tỷ đồng lên 270 tỷ đồng. Mặc dù sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú như thảo nguyên Đồng Lâm, hệ thống núi đá vôi Yên Thịnh và chiều sâu văn hóa của các dân tộc Tày, Nùng, Cao Lan, hoạt động du lịch cộng đồng tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản nội tại. Tỷ lệ khách lưu trú năm 2024 chỉ đạt 12,9% với thời gian lưu trú bình quân 1,2 ngày đối với khách nội địa và 1,5 ngày đối với khách quốc tế, trong khi mức chi tiêu của khách tham quan trong ngày rất thấp, chỉ khoảng 120.000 đồng/khách.

Đề án tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa tiềm năng tài nguyên dồi dào và hiệu quả kinh tế chưa tương xứng, nhằm xác lập các giải pháp quản lý kinh tế mang tính chiến lược và ứng dụng cao. Mục tiêu tổng quát là đánh giá thực trạng phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2021 - 2024, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2030 nhằm gắn kết du lịch với bảo tồn văn hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian toàn huyện Hữu Lũng gồm 01 thị trấn và 22 xã trên tổng diện tích tự nhiên 806,74 km², tập trung trọng điểm vào các cụm xã có tiềm năng lớn như Hữu Liên, Yên Thịnh và Tân Thành. Về mặt thực tiễn, công trình đóng vai trò là luận cứ khoa học quan trọng cho việc cụ thể hóa Quyết định số 147/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và các đề án phát triển Công viên địa chất Lạng Sơn, góp phần chuyển dịch sinh kế cho hơn 74.268 người trong độ tuổi lao động tại địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển du lịch cộng đồng bền vững của Nicole Häusler và Wolffgang Stasdas (2002), nhấn mạnh quyền kiểm soát, sự tham gia chủ động và việc thụ hưởng phần lớn lợi nhuận của cư dân địa phương. Đồng thời, đề án vận dụng quan điểm phát triển du lịch cộng đồng của Bùi Thị Hải Yến (2012) và Nicholls (1993), tích hợp năm trụ cột then chốt: kinh tế, văn hóa - xã hội, môi trường sinh thái, quy hoạch hạ tầng và năng lực quản lý nhà nước.

Khung phân tích được hoàn thiện với các khái niệm cốt lõi theo Luật Du lịch năm 2017, xem du lịch cộng đồng là phương thức khai thác tài nguyên dựa trên bản sắc văn hóa bản địa do cộng đồng dân cư trực tiếp vận hành. Đề án tuân thủ năm nguyên tắc phát triển bắt buộc: phù hợp nhu cầu thị trường, đảm bảo hiệu quả kinh tế tái đầu tư, giữ gìn nét đặc sắc nguyên bản, bảo vệ môi trường sinh thái và bảo đảm tính công bằng xã hội trong việc phân phối lợi ích kinh tế giữa các hộ dân.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích dữ liệu thứ cấp và điều tra dữ liệu sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các văn kiện, báo cáo phát triển kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân huyện Hữu Lũng và Phòng Văn hóa, Khoa học và Thông tin giai đoạn 2021 - 2024. Đối với dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành khảo sát với tổng quy mô 314 mẫu hợp lệ, đáp ứng tiêu chuẩn phân tích nhân tố khám phá EFA theo khuyến nghị của Hair và cộng sự (2014) về tỷ lệ quan sát trên biến đo lường từ 5:1 đến 10:1.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kết hợp: chọn mẫu thuận tiện đối với 211 du khách (trong đó 70% tập trung tại các xã trọng điểm Hữu Liên, Yên Thịnh, Tân Thành và 30% tại các xã lân cận) và chọn mẫu phân tầng đối với 102 hộ dân địa phương (70 hộ đang tham gia hoặc có dự định làm du lịch và 32 hộ chọn ngẫu nhiên). Ngoài ra, nghiên cứu thực hiện 10 cuộc phỏng vấn sâu với các chuyên gia, cán bộ quản lý và đại diện doanh nghiệp lữ hành. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel thông qua thống kê mô tả tần số, tỷ lệ, điểm trung bình và phân tích so sánh động thái phát triển qua các năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lượng khách du lịch ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc nhưng thiếu cân đối về cơ cấu. Tổng lượng khách đến huyện tăng 2,06 lần, từ 430.000 lượt (năm 2021) lên 888.500 lượt (năm 2024). Trong đó, khách quốc tế đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 22%/năm, từ 300 lượt lên 6.000 lượt. Khách nội địa tăng bình quân 12,81%/năm, đạt 882.500 lượt vào năm 2024, chiếm tới 21,67% tổng lượng khách du lịch của toàn tỉnh Lạng Sơn.

Thứ hai, doanh thu từ du lịch có bước đột phá mạnh mẽ từ 80 tỷ đồng năm 2021 lên 270 tỷ đồng năm 2024, đạt mức tăng trưởng hơn 237%. Tuy nhiên, nguồn thu chưa phản ánh hết tiềm năng do tỷ lệ khách lưu trú thấp, chỉ đạt 12,9% tổng lượng khách năm 2024. Mức chi tiêu bình quân của du khách nội địa có lưu trú đạt khoảng 800.000 đồng/ngày, trong khi khách tham quan trong ngày chỉ chi tiêu xấp xỉ 120.000 đồng/ngày. Khách quốc tế có mức chi tiêu cao hơn, đạt khoảng 2.000.000 đồng/ngày nhưng thời gian lưu trú ngắn, bình quân chỉ 1,5 ngày.

Thứ ba, nguồn nhân lực phục vụ du lịch bộc lộ sự thiếu hụt nghiêm trọng về chất lượng chuyên môn. Giai đoạn 2021 - 2024, lực lượng lao động ngành du lịch tăng từ 2.894 người lên các mức cao hơn nhưng lao động trực tiếp chỉ chiếm hơn 1.000 người. Đáng chú ý, toàn bộ nhân lực du lịch chỉ chiếm vỏn vẹn khoảng 0,5% tổng lực lượng lao động của toàn huyện (74.268 người trong độ tuổi lao động), phần lớn là lao động phổ thông chưa qua đào tạo bài bản về kỹ năng buồng phòng, ẩm thực, văn hóa ứng xử và ngoại ngữ.

Thứ tư, công tác quy hoạch và liên kết sản phẩm còn mang tính cục bộ. Toàn huyện có khoảng 1.206 hộ dân có tiềm năng tham gia làm du lịch trên tổng số 32.500 hộ, nhưng các mô hình homestay chủ yếu tự phát tại Hữu Liên và Yên Thịnh. Việc thiếu vắng các dịch vụ bổ trợ như khu vui chơi ban đêm, điểm bán đồ lưu niệm đặc trưng và các chuỗi trải nghiệm nông nghiệp khiến vòng quay chi tiêu của du khách bị thu hẹp đáng kể.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả qua biểu đồ tăng trưởng và bảng so sánh cơ cấu chi tiêu của khách du lịch giai đoạn 2021 - 2024, có thể thấy rõ độ lệch lớn giữa tốc độ gia tăng lượng khách và khả năng giữ chân du khách. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc sản phẩm du lịch của Hữu Lũng còn đơn điệu, các tour tuyến tự phát mang tính mùa vụ cao, phụ thuộc nhiều vào các dịp lễ hội đầu năm tại Đền Bắc Lệ hoặc các hoạt động dã ngoại cuối tuần tại thảo nguyên Đồng Lâm.

So sánh với mô hình huyện Bắc Sơn cùng tỉnh Lạng Sơn, trong năm 2023 Bắc Sơn đón trên 125.000 lượt khách, doanh thu đạt trên 69 tỷ đồng với 9 điểm du lịch được công nhận cấp tỉnh nhờ đầu tư hơn 30 tỷ đồng cho hạ tầng và di tích. Tại huyện Lục Ngạn (Bắc Giang), địa phương này đạt 650.000 lượt khách và thu hơn 80 tỷ đồng năm 2023 nhờ khai thác sâu tour mùa vải thiều với công suất phòng đạt 85%. Đặc biệt, huyện Mai Châu (Hòa Bình) đón hơn 656.000 lượt khách năm 2023 nhưng đạt doanh thu lên đến 673 tỷ đồng nhờ sở hữu 148 cơ sở lưu trú, 106 homestay và hệ thống dịch vụ bản địa hoàn thiện.

Điều này chứng minh rằng lượng khách đến Hữu Lũng năm 2024 (888.500 lượt) cao hơn cả Mai Châu và Lục Ngạn, nhưng tổng doanh thu 270 tỷ đồng chỉ bằng khoảng 40% so với Mai Châu. Sự thất thoát giá trị kinh tế xuất phát từ việc thiếu các chuỗi dịch vụ gia tăng khép kín và năng lực tổ chức của cộng đồng chưa được chuyên nghiệp hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch không gian và phát triển sản phẩm du lịch đặc thù. Ủy ban nhân dân huyện Hữu Lũng cùng Phòng Văn hóa, Khoa học và Thông tin cần hoàn thiện quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 cho các khu vực Hữu Liên và Yên Thịnh trong giai đoạn 2025 - 2027. Tập trung xây dựng 3 dòng sản phẩm chủ lực: du lịch sinh thái nghỉ dưỡng cắm trại tại thảo nguyên Đồng Lâm, du lịch thể thao mạo hiểm leo núi đá vôi tại Yên Thịnh và du lịch tâm linh kết hợp lễ hội Đền Bắc Lệ, Trò Ngô. Mục tiêu nâng tỷ lệ khách lưu trú từ 12,9% lên 25% vào năm 2028.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng kết nối và cơ sở vật chất kỹ thuật. Giai đoạn 2025 - 2028, huyện cần ưu tiên giải ngân nguồn vốn ngân sách kết hợp xã hội hóa khoảng 50 tỷ đồng để mở rộng các tuyến đường liên xã vào điểm du lịch Hữu Liên, Yên Thịnh; xây dựng hệ thống bãi đỗ xe, biển chỉ dẫn đạt chuẩn và công trình vệ sinh công cộng đạt tiêu chuẩn du lịch. Đồng thời, hướng dẫn chuẩn hóa kiến trúc nhà sàn 3 gian, 5 gian truyền thống, hỗ trợ 100% cơ sở homestay lắp đặt internet tốc độ cao và ứng dụng thanh toán không dùng tiền mặt.

Thứ ba, thiết lập cơ chế đào tạo và nâng cao năng lực chủ thể cộng đồng. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các cơ sở đào tạo chuyên ngành mở ít nhất 15 lớp tập huấn kỹ năng quản trị lưu trú, ẩm thực địa phương, vệ sinh an toàn thực phẩm và ngoại ngữ cho khoảng 500 lao động nông thôn từ nay đến năm 2027. Thành lập các Hợp tác xã Du lịch cộng đồng nhằm bảo đảm việc chia sẻ doanh thu minh bạch, khắc phục triệt để tình trạng cạnh tranh không lành mạnh và chèo kéo du khách.

Thứ tư, hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính và liên kết xúc tiến thị trường. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện cần ban hành gói hỗ trợ vay vốn ưu đãi ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội, hạn mức 50 - 100 triệu đồng/hộ với lãi suất ưu đãi để cải tạo nhà sàn đón khách. Đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua việc xây dựng cổng thông tin du lịch thông minh Hữu Lũng, kết nối sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến và chủ động liên kết tour tuyến với Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Giang và thành phố Lạng Sơn trong giai đoạn 2025 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà quản lý nhà nước và hoạch định chính sách cấp huyện, cấp tỉnh. Đề án cung cấp hệ thống dữ liệu toàn diện về kinh tế - du lịch, chỉ rõ các điểm nghẽn hạ tầng và cơ chế vận hành, từ đó giúp chính quyền địa phương hoàn thiện quy hoạch ngành và ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn chuẩn xác.

Thứ hai, các hợp tác xã, doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch. Tài liệu cung cấp góc nhìn sâu sắc về đặc điểm thị hiếu của 211 du khách khảo sát, phân tích các điểm nghẽn lưu trú và tiềm năng địa hình độc đáo, hỗ trợ các doanh nghiệp thiết kế sản phẩm tour mới như leo núi thể thao, trekking rừng đặc dụng và trải nghiệm nông nghiệp sinh thái.

Thứ ba, các hộ dân và cộng đồng bản địa tại khu vực miền núi. Luận văn đóng vai trò như một cẩm nang hướng dẫn thực tế về mô hình tổ chức ban quản lý du lịch cộng đồng, cách thức liên kết tổ dịch vụ, bài học giữ gìn kiến trúc nhà sàn và giải pháp ứng dụng công nghệ để tiếp cận nguồn khách trực tiếp.

Thứ tư, học viên cao học, giảng viên và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Du lịch học. Đề án là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu định lượng kết hợp định tính, quy trình phân tích nhân tố khám phá EFA và hệ thống chỉ tiêu đánh giá tính bền vững của mô hình kinh tế du lịch nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

Tiềm năng lớn nhất của du lịch cộng đồng huyện Hữu Lũng nằm ở đâu? Tiềm năng khác biệt của Hữu Lũng là sự kết hợp độc đáo giữa cảnh quan thảo nguyên Đồng Lâm, hệ thống núi đá vôi Yên Thịnh sở hữu đường leo núi nhiều chặng dài nhất Việt Nam và không gian văn hóa nhà sàn nguyên bản của người Tày, Nùng, Cao Lan nằm trong vùng Công viên địa chất Lạng Sơn.

Tại sao lượng khách đến Hữu Lũng rất lớn nhưng doanh thu lại thấp hơn nhiều địa phương khác? Nguyên nhân chủ yếu do cơ cấu khách có tới hơn 87% là khách tham quan đi về trong ngày, mức chi tiêu chỉ đạt khoảng 120.000 đồng/khách. Địa phương thiếu các dịch vụ bổ trợ, điểm mua sắm lưu niệm, hoạt động trải nghiệm ban đêm và cơ sở lưu trú đạt chuẩn để kéo dài thời gian lưu trú của khách.

Đề án sử dụng quy mô mẫu khảo sát 314 đối tượng có bảo đảm tính tin cậy không? Quy mô mẫu 314 gồm 211 du khách và 102 người dân hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn phân tích nhân tố khám phá EFA theo Hair và cộng sự (2014) với tỷ lệ tối thiểu 5:1 trên biến đo lường. Mẫu được phân bổ khoa học với 70% tại các địa bàn trọng điểm du lịch, bảo đảm tính đại diện cao.

Các bài học kinh nghiệm từ Bắc Sơn và Mai Châu có thể vận dụng ra sao vào Hữu Lũng? Hữu Lũng có thể học tập Mai Châu ở mô hình quản trị cộng đồng chuyên nghiệp, phát triển hơn 100 homestay giữ nguyên nếp nhà sàn truyền thống và đa dạng hóa dịch vụ văn hóa bản địa. Từ Bắc Sơn, địa phương có thể vận dụng giải pháp lồng ghép nguồn vốn ngân sách để nâng cấp hạ tầng đường giao thông và tổ chức các tuần lễ văn hóa xúc tiến du lịch định kỳ.

Đâu là giải pháp cấp bách nhất để nâng cao mức chi tiêu của du khách tại Hữu Lũng? Giải pháp đột phá là thành lập các hợp tác xã du lịch cộng đồng nhằm xây dựng chuỗi dịch vụ khép kín gồm lưu trú homestay đạt chuẩn, ẩm thực đặc sản an toàn, hướng dẫn viên bản địa và các tour trải nghiệm làm nông nghiệp sạch, thay vì chỉ cung cấp dịch vụ ngắm cảnh đơn thuần.

Kết luận

Đề án tốt nghiệp thạc sĩ ngành Quản lý kinh tế của học viên Nông Văn Sinh đã phân tích thấu đáo thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Hữu Lũng giai đoạn 2021 - 2024, làm rõ các nghịch lý giữa tăng trưởng lượng khách và giá trị kinh tế gia tăng. Kết quả nghiên cứu khẳng định tính cấp thiết của việc chuyên nghiệp hóa tổ chức du lịch dựa trên sự tham gia của người dân bản địa gắn liền với quy hoạch đồng bộ.

Năm giá trị cốt lõi đúc kết từ công trình nghiên cứu:

• Lượng khách tăng nhanh đạt 888.500 lượt vào năm 2024 nhưng tỷ lệ lưu trú chỉ đạt 12,9% đòi hỏi phải tái cấu trúc toàn diện sản phẩm du lịch.
• Doanh thu đạt 270 tỷ đồng còn khoảng cách khá xa so với các trung tâm du lịch cộng đồng kiểu mẫu như Mai Châu, mở ra dư địa khai thác chuỗi dịch vụ gia tăng rất lớn.
• Lực lượng lao động du lịch chỉ chiếm 0,5% tổng lao động toàn huyện, đặt ra yêu cầu cấp bách về chuẩn hóa đào tạo nghiệp vụ và ngoại ngữ.
• Tính nguyên bản của văn hóa dân tộc thiểu số và cảnh quan sinh thái Đồng Lâm, Yên Thịnh là tài nguyên sống còn cần được kiểm soát tải lượng nghiêm ngặt.
• Mô hình quản trị ba bên gồm chính quyền, doanh nghiệp lữ hành và ban quản lý cộng đồng là chìa khóa then chốt cho sự phát triển bền vững đến năm 2030.

Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và ban hành cơ chế chính sách tín dụng ưu đãi trong giai đoạn 2025 - 2027, tiến tới xây dựng thương hiệu du lịch cộng đồng Hữu Lũng đặc sắc vào năm 2030. Các cấp chính quyền địa phương, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ, nhanh chóng hiện thực hóa hệ thống giải pháp của đề án nhằm biến tiềm năng du lịch thành động lực phát triển kinh tế bền vững cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung của Đề án gồm 3 phần: Phần 1: Căn cứ thực hiện và cơ sở lý luận về du lịch cộng đồng Phần 2: Thực trạng và kết quả nghiên cứu về phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn Phần 3: Định hướng, giải pháp phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn 9 PHẦN 1 CĂN CỨ THỰC HIỆN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Căn cứ pháp lý - Luật Du lịch số 09/2017/QH14 ngày 19/6/2017; - Luật Di sản văn hóa số 28/2001/QH10 ngày 29/6/2001 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa số 32/2009/QH12 ngày 29/11/2005; - Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; - Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030”; - Quyết định số 3222/QĐ-BVHTTDL ngày 30/10/2024 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt Đề án Phát triển du lịch cộng đồng tại Việt Nam; - Chương trình hành động 74-CTr/TU ngày 28/12/2017 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lạng Sơn về việc thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; - Quyết định số 1278/QĐ-UBND ngày 21/8/2010 của UBND tỉnh Lạng Sơn về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2010 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030; - Quyết định số 825/QĐ-UBND ngày 19/4/2021 của UBND tỉnh Lạng Sơn về việc phê duyệt Đề án phát triển du lịch tỉnh Lạng Sơn đến năm 2030; - Quyết định số 855/QĐ-UBND ngày 22/4/2021 của UBND tỉnh Lạng Sơn phê duyệt Đề án bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị hệ thống di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2021 - 2030; 10 - Quyết định số 2198/QĐ-UBND ngày 10/11/2021 của UBND tỉnh Lạng Sơn về việc phê duyệt Nhiệm vụ quy hoạch phân khu xây dựng Khu du lịch sinh thái và Khu dân cư mới tại xã Hữu Liên, xã Yên Thịnh, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, tỷ lệ 1/2.000; - Quyết định số 2386/QĐ-UBND ngày 08/12/2021 của UBND tỉnh Lạng Sơn phê duyệt Đề án “Thành lập, xây dựng và phát triển Công viên địa chất Lạng Sơn giai đoạn 2021 - 2025”; - Chương trình hành động số 24-CTr/HU ngày 30/9/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Hữu Lũng về thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn lần thứ XVII, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Hữu Lũng lần thứ XXIV, nhiệm kỳ 2020 - 2025; - Quyết định số 1908/QĐ-UBND ngày 29/6/2021 của UBND huyện Hữu Lũng phê duyệt Đề cương và Dự toán kinh phí xây dựng Đề án phát triển du lịch huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2030. Căn cứ thực tiễn 1. Kinh nghiệm một số địa phương trong phát triển du lịch cộng đồng a) Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn Huyện Bắc Sơn có tổng diện tích khoảng 69.941,1 ha với 18 đơn vị hành chính (gồm 17 xã và 01 thị trấn).

Huyện Bắc Sơn nằm ở phía Tây tỉnh Lạng Sơn, cách thành phố Lạng Sơn khoảng 80km theo hướng quốc lộ 1B. Bắc Sơn từ lâu được biết đến là mảnh đất có nhiều tiềm năng du lịch, di sản văn hóa và tiềm năng phát triển nông nghiệp gắn với du lịch. Bên cạnh đó, toàn huyện Bắc Sơn năm trong vùng núi đá vôi Bắc Sơn, thuộc địa phần 2 tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang, với địa hình chủ yếu là địa hình karst nên chứa những giá trị to lớn về lĩnh vực tài nguyên, khoáng sản; khảo cổ học và văn hóa; đa dạng sinh học và đặc biệt là phát triển thành một phần của công viên địa chất tỉnh Lạng Sơn. Nhằm phát triển kinh tế- xã hội cho tỉnh nhà.

11 Bắc Sơn là một trong những cái nôi của người Việt cổ, là nơi có nhiều di chỉ khảo cổ về người tiền sử. Tại đây, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra nền văn minh của người Việt cổ - thời sơ kỳ đã mới mang tên “Văn hóa Bắc Sơn”. Trong thời kỳ kháng chiến, Bắc Sơn là “Quê hương cách mạng, vùng đất anh hùng”. Nơi đây là vùng căn cứ địa Việt Bắc, là “chiếc nôi” của cách mạng Việt Nam- nơi thành lập Đội cứu quốc quân I, đội quân vũ trang đầu tiên do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, đội quân tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam và là địa bàn huấn luyện chính trị, quân sự của Đảng cộng sản Việt Nam trong cuộc cách mạng dành độc lập dân tộc.

Cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn nổ ra ngày 27/9/1940 là sự kiện lịch sử quan trọng đánh dấu bước ngoặt của cuộc cách mạng dành độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam. Huyện Bắc Sơn là huyện an toàn khu gồm có 18 xã và thị trấn đã được công nhận là An toàn khu trung ương năm 2016, các di tích lịch sử, di tích cách mạng tại đây hiện đang được bảo tồn, lưu giữ và phục dựng lại để phục vụ phát triển du lịch về nguồn như Bảo tàng khởi nghĩa Bắc Sơn, Di tích Khuổi Nọi, Đình Nông Lục… Trên mảnh đất Bắc Sơn, các dân tộc anh em như Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông cùng quần tụ, sinh sống. Do vậy, nền văn hóa của Bắc Sơn rất đa dạng và đặc sắc với những mái nhà tràn truyền thống, trang phục dân tộc, lễ hội và các làn điệu sli, lượn làm say đắm lòng người. Chính những yếu tố này tạo nên tiềm năng phát triển loại hình Du lịch sinh thái cộng đồng tại Bắc Sơn như Du lịch sinh thái cộng đồng Quỳnh Sơn, Du lịch sinh thái cộng đồng Vũ Lăng, Điểm du lịch cộng đồng Hoan Trung, Vườn sinh thái suối mỏ mắm, vườn quýt hang Hú… Là nơi thu hút du khách trải nghiệm văn hóa, thưởng thức ẩm thực địa phương và không gian văn hóa của đồng bào dân tộc nơi đây.

Để tạo đột phá trong phát triển du lịch cộng đồng, ngày 6/3/2018, UBND huyện Bắc Sơn đã ban hành Chương trình hành động số 59 thực hiện Chương trình hành động số 74 ngày 28/12/2017 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về thực hiện Nghị quyết số 08 ngày 16/1/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở 12 thành ngành kinh tế mũi nhọn. UBND huyện Bắc Sơn đã ban hành Đề án phát triển du lịch huyện giai đoạn 2017 - 2020, tầm nhìn đến 2025. Hằng năm, huyện xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện, đồng thời, tăng cường quán triệt, tuyên truyền, phổ biến về tầm quan trọng của phát triển du lịch đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Để du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của huyện và phấn đấu trở thành ngành kinh tế mũi nhọn vào năm 2030, những năm qua, huyện Bắc Sơn đã chủ động xây dựng, ban hành các kế hoạch, chương trình, đề án; chú trọng xây dựng hạ tầng giao thông, đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến đầu tư…; phát triển hạ tầng du lịch phù hợp với quy hoạch và điều kiện kinh tế - xã hội của huyện; đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực du lịch đáp ứng sự phát triển của ngành du lịch.

Cùng đó, chúng tôi quan tâm phát huy vai trò của cộng đồng địa phương vào phát triển du lịch, đây là nhân tố đảm bảo cho phát triển du lịch bền vững. Đi đôi với đầu tư nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, chúng tôi chú trọng việc duy trì các lễ hội truyền thống và tổ chức các hoạt động văn hóa đặc sắc. Theo đó, hệ thống cơ sở hạ tầng du lịch được huyện quan tâm đầu tư đúng mức. Từ năm 2018 đến nay, đã có trên 20 lượt di tích trên địa bàn huyện được đầu tư, tôn tạo và nhiều tuyến đường vào các điểm du lịch được huyện đầu tư, nâng cấp với tổng kinh phí từ nguồn ngân sách và xã hội hóa là trên 30 tỷ đồng.

Đặc biệt, huyện đã triển khai hỗ trợ các gia đình hoàn thiện cơ sở vật chất và nhân rộng các mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn với tổng nguồn vốn 400 triệu đồng. Ngoài chú trọng cơ sở hạ tầng du lịch, công tác tuyên truyền, phát triển nguồn nhân lực cũng được UBND huyện đặc biệt quan tâm. Từ năm 2018 đến nay, các đơn vị liên quan của huyện đã phối hợp đăng tải gần 200 tin, bài, ảnh và thực hiện trên 20 chương trình truyền hình về du lịch huyện trên các phương tiện thông tin đại chúng; UBND huyện đã chỉ đạo các xã, thị trấn xây dựng các biển chỉ dẫn du lịch tại các điểm du lịch trên địa bàn; phối hợp tổ chức 10 lớp tập huấn kỹ năng du lịch cho trên 300 cán bộ, người dân 13 làm du lịch và tổ chức 2 cuộc tham quan, học tập kinh nghiệm phát triển du lịch cho các hộ kinh doanh dịch vụ lưu trú xã Bắc Quỳnh, Vũ Lăng, Chiến Thắng. Xác định liên kết với các địa phương trong và ngoài tỉnh là yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch của địa phương, UBND huyện Bắc Sơn đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo và các đoàn khảo sát nhằm kết nối du lịch của huyện với địa phương khác trong khu vực.

Qua đó, đã hình thành một số tuyến du lịch như: Hà Nội - Thái Nguyên - Bắc Sơn; Bắc Sơn - Bình Gia - thành Phố Lạng Sơn; Bắc Sơn - Hữu Liên… Song song với đó, huyện đã chỉ đạo tập trung lập quy hoạch chi tiết cho các khu, điểm du lịch thuộc 2 xã Bắc Quỳnh và Chiến Thắng thành những khu du lịch trọng điểm của huyện; xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên khai thác tối ưu giá trị về di sản văn hóa, kiến trúc và tập quán, bản sắc văn hoá của cộng đồng trên cơ sở gắn chặt chẽ với bảo tồn để thu hút khách du lịch.