MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay, Cách mạng công nghiệp 4.0 đã xâm nhập vào tất cả các lĩnh vực phát triển của xã hội và tạo ra những sự thay đổi để thích ứng, trong đó có lĩnh vực giáo dục nói chung và giáo dục nghề nghiệp nói riêng. Giáo dục nghề nghiệp là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác cho người lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, được thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thường xuyên. Trước thực tế phát triển của giáo dục Việt Nam hiện nay cũng như những dự báo về xu hướng phát triển giáo dục của nước ta trong tương lai thì công tác “phát triển đội ngũ nhà giáo” được xác định là khâu then chốt và trọng tâm của công cuộc đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
Phát triển đội ngũ nhà giáo cũng là một trong những nội dung quan trọng của công tác quản lý nhà trường. Nhận thức được vai trò của giáo dục chính là chìa khóa vàng mở cánh cửa hội nhập quốc tế, những năm vừa qua Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm và phát triển giáo dục ở tất cả các cấp học, bậc học. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020, được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua, đã nêu rõ “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt”.
[28] Như vậy, trước thực tế phát triển của giáo dục Việt Nam hiện nay cũng như những dự báo về xu hướng phát triển giáo dục của nước ta trong tương 2 lai thì công tác “phát triển đội ngũ nhà giáo” được xác định là khâu then chốt và trọng tâm của công cuộc đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục. Do đó phát triển đội ngũ giảng viên là một trong những nội dung quan trọng của công tác phát triển nhà trường, không chỉ là vấn đề mang tính lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với sự phát triển giáo dục của nước ta. Phát triển đội ngũ giảng viên có nhiều giải pháp và cách tiếp cận tuy nhiên cách tiếp cận năng lực là cách tiếp cận mang tính cập nhật, hiện đại phù hợp với phát triển đội ngũ giảng viên hiện nay. Hiện nay, ngành Điện là một ngành then chốt có mặt trong mọi khía cạnh của đời sống an sinh xã hội, được nhiều quốc gia chú trọng trong việc phát triển kinh tế.
Điện đóng vai trò vô cùng thiết yếu trong cuộc sống từ kinh doanh, sản xuất cho đến sinh hoạt hàng ngày của con người. Ngành Điện có nhiệm vụ quan trọng trong việc đảm bảo sự vận hành ổn định của nguồn điện, đồng thời phát triển hệ thống truyền tải điện an toàn, hợp lý và hiệu quả phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và dân sinh. Bộ Công Thương quản lý 32 cơ sở giáo dục, trong đó có 9 trường đại học, 1 trường bồi dưỡng cán bộ, 22 trường cao đẳng. Trong 22 trường cao đẳng trực thuộc Bộ, 100% là các trường công lập chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Công Thương; với nhiệm vụ chính trị là đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực ở các trình độ cao đẳng, trung cấp, sơ cấp và các cấp học thấp hơn với các ngành cụ thể ở các lĩnh vực như Cơ khí, Điện, điện tử, Ô tô, Du lịch dịch vụ, Kế toán, tin học, Chế biến món ăn,… đóng chân tại 14 tỉnh, thành phố trong cả nước.
Trong đó có 10/22 trường định hướng phát triển thành trường chất lượng cao. Ngành Điện công nghiệp giữ vai trò ổn định và phát triển hệ thống truyền tải điện phục vụ hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại dịch vụ, dân sinh. HSSV ngành/nghề Điện công nghiệp thực hiện thiết 3 kế, thi công hệ thống truyền tải điện, đảm bảo hoạt động truyền tải điện ổn định trên toàn hệ thống; Thực hiện đấu nối để đưa điện từ hệ thống truyền tải vào hệ thống sản xuất, vận hành các máy điện công nghiệp và các hệ thống sử dụng điện khác. Thực hiện đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cụ thể ở đây là nguồn nhân lực cho ngành Điện công nghiệp đáp ứng yêu cầu của ngành Công thương cũng như của xã hội, đòi hỏi mỗi cơ sở giáo dục phải quan tâm phát triển chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ đào tạo và đổi mới phương thức quản lý.
Đặc biệt, trong tiến trình thực hiện CNH, HĐH đất nước, hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng, thực hiện Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu và thỏa thuận Paris, Việt Nam đặt mục tiêu giảm 43,5% phát thải khí nhà kính vào năm 2030, đòi hỏi đội ngũ giảng viên nhóm ngành Điện nói chung và đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc nói riêng cần được phát triển cả về quy mô, cơ cấu, phẩm chất, năng lực chuyên môn nghề nghiệp mới đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực cho ngành Điện hiện tại và trong thời gian tới, tuy nhiên việc phát triển đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc còn nhiều hạn chế và bất cập. Do đó vấn đề phát triển ĐNGV ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trong hệ thống GDNN nói chung và ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc nói riêng cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu là rất cần thiết đáp ứng nhiệm vụ chính trị của mỗi nhà trường và yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Từ những phân tích trên, tác giả lựa chọn đề tài "Phát triển đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ 4 Công Thương các tỉnh miền Bắc theo tiếp cận năng lực" để nghiên cứu trong khuôn khổ luận án Tiến sĩ ngành Quản lý giáo dục. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phát triển đội ngũ giảng viên trường cao đẳng theo tiếp cận năng lực, đánh giá, phân tích cơ sở thực tiễn của hoạt động phát triển ĐNGV ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc, luận án đề xuất một số giải pháp phát triển ĐNGV ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc theo tiếp cận năng lực, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được đào tạo tại các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực ngành Công thương nói chung và nhân lực ngành Điện công nghiệp nói riêng.
Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng. Đối tượng nghiên cứu: Phát triển ĐNGV ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc theo tiếp cận năng lực. Câu hỏi nghiên cứu 4.
Phát triển đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp theo năng lực được xác định dựa trên cơ sở lý luận và dựa vào mô hình quản lý nào để đội ngũ đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực ngành Điện trong bối cảnh hiện nay? 4. Yếu tố nào ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc? 4. Phát triển đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp theo năng lực ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc có 6 những điểm mạnh và hạn chế nào? Các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp theo năng lực thực hiện ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc? 5. Giả thuyết khoa học Phát triển ĐNGV là nhiệm vụ quan trọng của các nhà trường trong bối cảnh đổi mới giáo dục, trong đó có các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc.
Nếu đề xuất được các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngành Điện công nghiệp các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc theo tiếp cận năng lực, thì có thể nâng cao chất lượng ĐNGV đáp ứng yêu cầu phát triển của các trường cao đẳng nói chung và trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc nói riêng trong bối cảnh mới. Nhiệm vụ nghiên cứu 6. Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển ĐNGV ngành Điện công nghiệp ở trường cao đẳng theo tiếp cận năng lực. Đánh giá thực trạng ĐNGV ngành Điện công nghiệp tại một số trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc theo tiếp cận năng lực.
Đề xuất giải pháp phát triển ĐNGV ngành Điện công nghiệp ở các trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc theo tiếp cận năng lực. Tổ chức khảo nghiệm các giải pháp đề xuất và tổ chức thử nghiệm một giải pháp. Giới hạn phạm vi nghiên cứu - Đề tài tập trung nghiên cứu về hoạt động phát triển ĐNGV ngành Điện công nghiệp các trường cao đẳng cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc theo tiếp cận năng lực. Trong đó giảng viên ngành Điện công nghiệp là những giảng viên tham gia đào tạo, giảng dạy các môn 7 học/mô đun chuyên ngành Điện trình độ cao đẳng, trung cấp và thuộc biên chế của các nhà trường.
- Đối tượng khảo sát: Lãnh đạo, CBQL, giảng viên, HSSV tại một số trường trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc. - Địa bàn khảo sát: Tại 4 trường cao đẳng trực thuộc Bộ Công Thương các tỉnh miền Bắc: Cao đẳng Công nghiệp và Xây dựng, cao đẳng Công nghiệp Nam Định, cao đẳng Du lịch và Công thương, cao đẳng Công nghệ và Kinh tế công nghiệp. - Thời gian khảo sát: 3 năm học, 2019-2020, 2020-2021, 2021-2022.