CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN THEO TIẾP CẬN VỊ TRÍ VIỆC LÀM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỊA PHƯƠNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về đội ngũ giảng viên đại học Trong mọi thời đại, vai trò của nhà giáo luôn được đánh giá cao. John R Thelin (2004) [93] đã cho rằng lịch sử phát triển của GD Hoa Kỳ từ những năm 1945 đến 1970 thì GV là đối tượng được hưởng nguồn thu nhập cao nhất và họ được tôn trọng, có uy tín được bảo vệ tốt nhất trong nhà trường.Marzano xác định giảng viên là yếu tố tác động mạnh mẽ nhất đến thành tích học tập của người học [99]; Peter A.Hall và Alisa khẳng định: trong giáo dục, năng lực của giảng viên là sức mạnh quan trọng nhất [98], hay “nhà giáo được xem như là chìa khóa của chất lượng và sự thành công trong giáo dục ở bất kỳ hệ thống giáo dục của bất kỳ xã hội nào” [82].
Chính vì vậy, nhiều tác giả đã nghiên cứu và đề xuất nhiều nội dung lí luận nhằm phát triển năng lực của giảng viên, làm thế nào để người giảng viên phát huy tốt nhất vai trò của mình đối với người học. (2005) trong nghiên cứu của mình đã nhấn mạnh đến những nguyên tắc cải cách giáo dục trên thế giới đó là sự kết hợp giữa công nghệ thông tin và giáo dục, giảng viên nếu có thái độ tích cực với ứng dụng CNTT sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học. Việc sử dụng và quản lý không đúng hoặc sai cách về công nghệ trong lớp học sẽ dẫn đến hiệu quả giáo dục kém. Vì vậy, chính thái độ sử dụng công nghệ sẽ làm tăng chất lượng đào tạo của giảng viên và giúp họ sử dụng chúng một cách hiệu quả trong giảng dạy, cụ thể giảng viê sẽ áp dụng được các phương pháp sư phạm dưa trên hình thức học tập khác nhau [92].
Marzaro (2007), là người đã truyền cảm hứng đến giảng viên theo một cách riêng. Ông cho rằng để trở thành một giảng viên hữu ích thì cần đến các yếu tố như phẩm chất, năng lực đó là sự say mê trong học tập, nói đi đôi với làm, quản lý công việc một cách hiệu quả…bên cạnh đó “thuyết lựa chọn”, “truyền cảm hứng cho sinh viên” “truyền cảm hứng cho đồng nghiệp” là những đóng góp quan 13 trọng để xác định được vị trí, vai trò của người giảng viên trong hoạt động nghề nghiệp của mình [99]. Những gợi ý khuyến khích giảng viên nâng cao phẩm chất và kỹ năng để truyền nhiệt huyết cho người học học tập và giúp người học thành công cũng đã được James H. Stronge (2007) đưa ra cùng với việc phân tích điều kiện tiên quyết cho việc giảng dạy hiệu quả, quản lí và tổ chức lớp học, lập kế hoạch và tổ chức lớp học.
(2006), cho rằng liên quan đến việc giải quyết công việc của mình, giảng viên được tăng quyền tự chủ, tích cực tham gia vào hoạt động giảng dạy và đưa ra những quyết định của bản thân để có được sự nhìn nhận của đồng nghiệp chuyên môn, hạn chế quan liệu và giảm các quy định hành chính [83] Trong cuốn sách “Phát triển chuyên môn cho giáo viên ở Châu âu” [87 có đề cập đến các chính sách phát triển chuyên môn cho đội ngũ giảng viên và tính hiệu quả của nó ở một số quốc gia. Điều đó cho thấy rằng giảng viên luôn luôn phải nỗ lực cập nhật kiến thức và kỹ năng để hoàn thành vai trò của mình. Đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn thuộc về trách nhiệm mở rộng kiến thức một cách liên tục suốt đời trong sự nghiệp của họ. Trong bối cảnh mới, giảng viên đại học được kỳ vọng đảm nhiệm một số vai trò quan trọng trong việc đóng góp vào các cơ sở đào tạo bậc cao để có thể đạt hiệu quả mong muốn.
Họ đóng vai trò vừa là người có thẩm quyền trong lĩnh vực của mình, là người lập kế hoạch và quản lý thời gian, người hướng dẫn học tập cho sinh viên, người tư vấn và cố vấn, đồng thời là nhà nghiên cứu, nhà tư vấn chuyên môn. Điều này đặt ra trách nhiệm lớn lao đối với giảng viên. Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng phát triển, giảng viên cần suy ngẫm về những thay đổi trong môi trường đại học của mình và xem xét cách họ có thể chuẩn bị một cách có ý nghĩa cho cả bản thân và sinh viên để đối mặt với những thách thức, bởi thành công của giảng viên chính là thành công của cả hệ thống mà họ đang hoạt động trong đó. Theo tác giả Catherine Armstrong, quan điểm cho rằng GV thực hiện 2 nhiệm vụ chính đó chính là giảng dạy và nghiên cứu, vì vậy, mối quan tâm của họ nên tập trung vào sự phát triển các kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm đối vối lĩnh vực 14 chuyên môn của mình…[ 81] Ở Việt Nam, tác giả Lê Đức Ngọc (2004) cho rằng: Có 2 lí do chính làm cho vấn đề đội ngũ giảng viên trở thành mối quan tâm hàng đầu của trường.
Đầu tiên là chính là đội ngũ quyết định chất lượng và năng lực giảng dạy, nghiên cứu và phụ vụ xã hội của nhà trường trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, tiếp đến là chi phí lượng và phụ cấp của đội ngũ này lớn nhất và nó gắn liền với chất lượng, hiệu suất đào tạo [57]. Tác giả Võ Xuân Đàn (2005) cho rằng: “Đội ngũ GV là lực lượng quyết định đến chất lượng giáo dục của cơ sở giáo dục đại học, các lực lượng khác tham gia hỗ trợ cùng với nguồn lực phục vụ cho đội ngũ phát triển [24]. Năm 2007, tác giả Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa trong nghiên cứu của mình đã nhấn mạnh đến phẩm chất – năng lực của người thầy, để âng cao năng lực, phẩm chất của bản thân, người thầy cần học thông qua nhiều con đường, trong đó tự học, tự bồi dưỡng là con đường quan trọng gắn liền với sự kỳ vọng của xã hội đối với vai trò của người thầy trong điều kiện đất nước thực hiện công cuộc đổi mới tiến tới chuẩn hóa, hiện đại hóa [4]. Tác giả Đoàn Thị Thanh Thủy (2008) đưa các giải pháp để phát triển đội ngũ giảng viên ở trường đại học cụ thể như chuẩn hóa đội ngũ, chú trọng đến bồi dưỡng và tự bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, yêu cầu GV đổi mới phương pháp dạy học, tạo môi trường và điều kiện làm việc cho đội ngũ GV [72] Trong đổi mới giáo dục đại học, Cấu trúc của LNL theo VTVL bao gồm các năng lực như năng lực sử dụng CNTT, NL ngoại ngữ, NL giao tiếp, NL giải quyết vấn đề, NL ra quyết định và các quy định về chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, các năng lực chuyên môn, và năng lực lãnh đạo như khả năng lập kế hoạch, hoạch định chính sách, tư duy chiến lược….
Các nội dung cần được quan tâm để nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên đó là năng lực ngoại ngữ, năng lực Nghiên cứu khoa học, năng lực công nghệ thông tin, năng lực hiểu biết xã hội [49]. 15 Tác giả Phạm Thị Thu Hương (2012) đã nghiên cứu xác định những yêu cầu đối với giảng viên đại học trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4. Đó là, GV đại học phải có trình độ chuyên môn cao, hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực; phải có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi và phải giỏi về ngoại ngữ và công nghệ thông tin. [44] Năm 2018, Nguyễn Văn Phong và Nguyễn Thị Kim Ngân có bài viết đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nước đã phân tích, đánh giá thực trạng về số lượng, chất lượng, tỷ lệ và cơ cấu đội ngũ giảng viên các trường đại học công lập ở Việt Nam, đưa ra một số giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học công lập đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay.
Trong đó thông qua phân tích định lượng về số lượng, cơ cấu và trình độ năng lực của đội ngũ GV một số trường ĐH công lập đã đi đến nhận định chất lượng đội ngũ GV đại học chưa cao, chưa đáp ứng đòi hỏi của đất nước và hội nhập quốc tế. Theo đó đề xuất cần xây dựng khung năng lực giảng viên, đổi mới tuyển dụng và đánh giá, hoàn thiện chính sách đối với giảng viên đại học… [58]. Tác giả Nguyễn Thị Nga (2023) nghiên cứu về đội ngũ giảng viên đại học quan tâm đến khía cạnh chủ động, tích cực, tự học, phát huy nhân tố chủ quan của đội ngũ GV trong hoạt động giáo dục đào tạo. Tác giả Nga nhấn mạnh nhân tố chủ quan của đội ngũ giảng viên trường đại học hiện nay là tất cả những mặt, những yếu tố, những thuộc tính thuộc về đội ngũ giảng viên như tri thức, năng lực sư phạm, đạo đức, tình cảm, ý chí, sức khỏe… được họ huy động vào trong quá trình giảng dạy ở trường đại học [56].
Năm 2023, Nguyễn Văn Hùng có bài viết “Chất lượng đội ngũ giảng viên các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ” trong đó có khảo sát đội ngũ GV ở trường ĐH Hồng Đức, Đại Học Quảng Bình và 6 trường ĐH khác, đã đánh giá thực trạng đội ngũ GV về số lượng, cơ cấu, thâm niên nghề, độ tuổi, trình độ, tỷ lệ SV/Giảng viên, phẩm chất, năng lực thực thi nhiệm vụ. Chỉ ra được những mặt mạnh và hạn chế của đội ngũ GV. Theo đó xác định các vấn đề đặt ra cần giải quyết trong phát triển đội ngũ giảng viên. Đặc biệt tác giả Hùng nhấn mạnh nguy cơ tụt hậu về trình độ, năng lực của đội ngũ giảng viên các trường đại học này so với các trường đại 16 học lớn; Có sự bất cập, mất cân đối về cơ cấu trong đội ngũ giảng viên, sự mất cân đối giữa giảng dạy với nghiên cứu khoa học còn khá lớn, tồn tại mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, chất lượng đội ngũ giảng viên với những rào cản trong tư duy, cơ chế, chính sách và các điều kiện bảo đảm.
Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp giải quyết vấn đề từ xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ GV, đến xây dựng khung năng lực nghề nghiệp giảng viên, tổ chức tuyển dụng, sử dụng theo vị trí việc làm, đổi mới đánh giá giảng viên và thực hiện chính sách đãi ngộ thỏa đáng.