MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đào tạo theo hệ thống tín chỉ đã ra đời cùng với sự phát triển của nền kinh tế, ngành giáo dục cũng từng ngày có những phương thức đào tạo tiên tiến hơn, phương thức đào tạo này lần đầu tiên được tổ chức tại trường Đại học Harvard, Hoa kỳ vào năm 1872, sau đó lan rộng ra khắp Bắc Mỹ và thế giới như Nhật Bản, Philippines, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia. Đây là phương thức đào tạo theo triết lý “Tôn trọng người học, xem người học là trung tâm của quá trình đào tạo”. Ngay từ khi ra đời, người ta đã nhận thấy được những ưu điểm đặc biệt của phương thức đào tạo tiên tiến này như tính mềm dẻo và khả năng thích ứng cao; có hiệu quả về mặt quản lý, giảm giá thành đào tạo; và đặt biệt là nâng cao chất lượng và hiệu quả trong học tập.
Ở Việt Nam, giáo dục và đào tạo được xác định là “Quốc sách hàng đầu” và có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để đáp ứng được yêu cầu này, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến việc cải cách, đổi mới nền giáo dục nước nhà ở tất cả các cấp học (Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông, Đại học và Sau đại học). Đào tạo theo học chế tín chỉ là một trong bảy bước đi quan trọng trong lộ trình đổi mới giáo dục đại học giai đoạn 2006-2020. Theo ấn định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm 2009 đến năm 2010, tất cả các trường đại học sẽ phải chuyển đổi sang hình thức đào tạo theo học chế tín chỉ.
Đây là một trong những bước ngoặt lớn của công tác cải cách giáo dục bậc đại học và sau đại học ở nước ta trong quá trình hội nhập quốc tế, nhưng để thành công trong việc chuyển đổi hình thức đào tạo từ niên chế sang tín chỉ (nhất là đối với một nền giáo dục truyền thống đã có từ lâu và không có nhiều bước đột phá như nước ta) là điều không dễ dàng. Theo khảo sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo, rào cản lớn nhất để chuyển đổi đào tạo là đội ngũ cán bộ giảng 8 z dạy ở nhiều trường còn thiếu và yếu; cơ sở vật chất của nhiều trường chưa đáp ứng được yêu cầu của hệ thống đào tạo tín chỉ; đội ngũ cán bộ quản lý còn chưa được đào tạo bài bản về công tác quản lý trong đào tạo tín chỉ, cuối cùng là nhận thức của cán bộ giảng dạy, cán bộ quản lý và sinh viên về học chế tín chỉ còn chưa thực sự đầy đủ. Năm 1987, Việt Nam thực hiện phương pháp theo học chế tín chỉ được áp dụng một phần dưới hình thức tổ chức môn học theo học phần và đơn vị học trình. Đề án đổi mới giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020 và Quyết định 43/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 15/8/2007 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Quy chế đào tạo đại học và Cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ chính thức đưa phương thức đào tạo tín chỉ vào hệ thống giáo dục đào tạo bậc đại học.
Ngày 27/12/2012 Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 57/2012/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ ban hành kèm theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 15/8/2007 của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Luật Giáo dục đại học số 08/2012/QH13 ngày 18/6/2012 có hiệu lực từ ngày 01/1/2013 đã dần hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật so với thời gian trước. Đào tạo theo học chế tín chỉ là phương thức đào tạo linh hoạt và mềm dẻo trong đó sinh viên được chủ động đăng kí học tập, tích lũy từng phần kiến thức theo tiến độ phù hợp với năng lực, điều kiện của bản thân và nhà trường nhằm hoàn tất chương trình đào tạo để được cấp bằng tốt nghiệp. Tuy nhiên, việc triển khai áp dụng phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ trong quá trình thực hiện còn một số bất cập, hạn chế cần khắc phục; điều này ảnh hưởng đến quá trình đào tạo, không phát huy hết hiệu quả vốn có của nó. Với lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “Nâng cao chất lượng quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ tại một số trường Đại học công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội” là đề tài nghiên cứu của mình.
Tình hình nghiên cứu Đào tạo theo học chế tín chỉ là một phương thức đào tạo không mới trên thế giới (ra đời 1872) nhưng phương thức đào tạo này lại mới được triển khai trong nền giáo dục Việt Nam khi có Chỉ thị số 53/CT ngày 17 tháng 9 năm 2007 của Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường đại học phải tập trung triển khai đào tạo theo học chế tín chỉ vào năm 2010. Do đó, các công trình nghiên cứu, giáo trình, tài liệu về đào tạo theo học chế tín chỉ còn rất hạn chế. - Về sách: Có một số cuốn sách đề cập đến những nhận thức cơ bản về đào tạo theo học chế tín chỉ như: + Đặng Quốc Bảo - Nguyễn Đắc Hưng, Giáo dục Việt Nam hướng tới tương lai - vấn đề và giải pháp. Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, năm 2004.
+ Phạm Minh Hạc, Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI, Nxb Giáo dục, Hà Nội, năm 1999. Một số đề tài, nghiên cứu về đào tạo theo tín chỉ. + Quản lý sinh viên trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học quốc gia phù hợp với phương thức đào tạo theo tín chỉ, Đề tài luận văn thạc sĩ của Phạm Đình Lượng, Hà Nội, 2010. + Quản lý hoạt động dạy - học trong đào tạo tín chỉ ở trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học quốc gia, Đề tài luận văn Thạc sĩ của Phạm Thị Minh Huệ, Hà Nội, 2011.
+ Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học viên Học viện Phòng không – Không quân trong đào tạo theo học chế tín chỉ, Đề tài luận văn Thạc sĩ của Lại Đức Hậu, Hà Nội, 2011. + Đổi mới quản lý công tác sinh viên ở trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội trong chuyển đổi từ đào tạo niên chế sang đào tạo tín chỉ, Đề tài luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Minh Đức, Hà Nội, 2007. 10 z + Biện pháp quản lý chất lượng đào tạo theo phương thức tín chỉ đối với hệ cử nhân sư phạm tại khoa Sư phạm - Đại học quốc gia, Đề tài luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Trung Kiên, Hà Nội, 2007. Ngoài các sách, đề tài nghiên cứu về đào tạo theo học chế tín chỉ trên, còn có các công trình viết về đào tạo theo học chế tín chỉ của một số trường đại học.
Các công trình này mới chỉ ở dạng các bài đăng trên tạp chí, kỷ yếu, chủ yếu là cung cấp thông tin, tổng kết thực tiễn. Dưới đây là một số bài viết: + Đào tạo theo hệ thống tín chỉ: các nguyên lý thực trạng và giải pháp, của PGS, TS Trần Thanh Ái, tham luận tại Hội nghị toàn quốc tổ chức tại Đại học Sài Gòn, 5/2010. + Đào tạo theo học chế tín chỉ ở Việt Nam: Đặc điểm và điều kiện triển khai, của Đặng Xuân Hải, Tạp chí Khoa học Giáo dục số 22/7, 2007. + Vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi để chỉ đạo chuyển đổi quy trình đào tạo theo hệ thống tín chỉ, của Đặng Xuân Hải, Tạp chí Khoa học Giáo dục số 11, 2008.
+ Về việc áp dụng học chế tín chỉ trên thế giới và ở Việt Nam, của Lâm Quang Thiệp. Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Đổi mới phương pháp giảng dạy đại học trong đào tạo theo hệ thống tín chỉ” tại trường Đại học sư phạm - Đại học Huế ngày 22/03/2009. + Phương thức đào tạo theo tín chỉ: Lịch sử, bản chất và những hàm ý cho phương pháp dạy học ở bậc đại học, của Hoàng Văn Vân. Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Giảng dạy những môn lý luận chính trị tại các trường đại học Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Hà Nội tháng 9/2007.
+ Đào tạo theo hệ thống tín chỉ, nhận thức và kinh nghiệm triển khai tại các trường đại học và cao đẳng Việt Nam, của trường Đại học Đà Nẵng. Kỷ yếu Hội thảo khoa học các trường đại học, cao đẳng Việt Nam về đào tạo theo học chế tín chỉ, Đà Nẵng, 11/2006. 11 z + Tổ chức giảng dạy và học tập theo chương trình định sẵn và theo học chế tín chỉ, của Lê Thạc Cán. Báo cáo tại Tọa đàm về đào tạo theo tín chỉ ở Đại học quốc gia Hà Nội, 4/2006.
Như vậy, có thể khẳng định các công trình nghiên cứu về quản lý đào tạo theo hệ thống tín chỉ đã có, nhưng chưa nhiều mang tính chất riêng biệt, thể hiện ở một số khía cạnh của đào tạo theo tín chỉ hoặc là những nghiên cứu về quản lý đào tạo tín chỉ. Nghiên cứu đề tài này, tác giả mong muốn đóng góp một phần công sức của mình vào việc nâng cao chất lượng quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ tại một số trường đại học công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội. Ý nghĩa của luận văn 3. Ý nghĩa lý luận Phân tích, làm rõ hệ thống lý luận về đào tạo theo học chế tín chỉ.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, học tập cũng như giúp người đọc hiểu hơn về phương thức đào tạo tiên tiến này. Giúp cho nhà quản lý có cái nhìn bao quát về thực trạng hoạt động đào tạo theo học chế tín chỉ tại ba trường đại học công lập thuộc ba cơ quan quản lý khác nhau. Đề tài cung cấp những luận cứ và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng quản lý đào tạo. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 4.Mục tiêu nghiên cứu Trình bày luận điểm tổng kết về đào tạo theo học chế tín chỉ từ thực tiễn nghiên cứu ba trường đại học công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội; Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ dựa trên nghiên cứu ba trường đại học công lập trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
Nhiệm vụ nghiên cứu Khái luận về đào tạo, đào tạo theo học chế tín chỉ bậc đại học. Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ tại ba trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đề xuất một số giải pháp.